www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Liêu Trai CD 

Giáo Sư
Đ
àm Quang Hưng

 

Lời Giới Thiệu  

Vương Quế Am

Cát Cân

Sương Quần

Thanh Nga  

Thần Nữ  

Ngửi Văn  

Lấy Chồn Làm Vợ  

Lưu Phu Nhân  

Du Tố Thu 

Hai Vợ Đều Là Đạo Cô

Đường Lên Tiên Giới

Ngô Nha Đầu

Chọn Trả Ơn Người

Mă Giới Phủ-Sợ Vợ

Chẳng Quên Ân Đức

Xích Thủy Và Phượng Tiên  

Nhạc Trọng   

Yên Chi  

Tiên Nhân Đảo

Xảo Nương

A Tú     

Tục Hoàng Lương

Cầm Sắt

Thường Nga  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Main Menu

 
 

 


Tuyển Tập:


 
LIÊU TRAI C D

GS Đàm Quang Hưng

Giáo Sư Toán
Trường Đại Học Cộng Đồng Houston, Texas

 

 

 

 

 

116. TƯ VĂN LANG

 

Thủy giác đính giao đàm nghệ thuật    B́nh sinh luân lạc ngộ nho quan

Lung đồng nhiếp triện bi văn vận        Manh mục hà tu nộ thí quan

 

   

 

116. NGỬI VĂN

 

          Huyện B́nh Dương, tỉnh Sơn Tây, có nho sinh họ Vương, tên B́nh Tử, tính t́nh hiền lành chất phác, chẳng thích đôi co với ai bao giờ. Gia tư khá giả nhờ ở tài sản của cha mẹ để lại.

Mùa thu năm Ất Dậu (1645), B́nh Tử về kinh đô ứng thí, đem theo khá nhiều tiền, tới chùa Báo Quốc thuê pḥng ở trọ. T́nh cờ, B́nh Tử ở sát vách với một nho sinh khác, họ Bành, tên Sĩ Tuyến, quê ở huyện Dư Hàng, tỉnh Triết Giang, đă tới chùa thuê pḥng từ trước. Nghĩ ḿnh là hàng xóm tới sau, B́nh Tử viết một lá thư, gài ở cửa pḥng Sĩ Tuyến, xin sang chào làm quen. Sĩ Tuyến chẳng thèm phúc thư. Sớm tối ra vào gặp nhau, B́nh Tử vẫn cúi đầu chào, song Sĩ Tuyến cứ làm ngơ, coi như chẳng biết. Thấy Sĩ Tuyến kiêu ngạo, B́nh Tử giận lắm, nhưng rồi lại quên ngay.

          Một hôm, có một thiếu niên mặc y phục trắng, đội mũ trắng, lên chùa văn cảnh. Thấy diện mạo thiếu niên thông minh dĩnh ngộ, B́nh Tử mến mộ lắm, muốn làm quen, bèn tới gần chắp tay vái chào mà nói:”Đệ họ Vương, tên B́nh Tử, quán tại huyện B́nh Dương, tỉnh Sơn Tây, dám hỏi quư danh là chi, quư quán ở đâu?” Thiếu niên đáp:”Đệ họ Tống, tên Mạnh Đàn, quán tại huyện Đăng Châu, tỉnh Sơn Đông!” rồi niềm nở tiếp chuyện B́nh Tử. Thấy Mạnh Đàn nói năng văn vẻ, tư tưởng cao siêu, B́nh Tử càng mến mộ, vào chùa mượn hai chiếc ghế đem ra sân, mời ngồi đàm đạo. Lát sau, chợt thấy Sĩ Tuyến đi qua, B́nh Tử đứng dậy chào. Thấy thế, Mạnh Đàn cũng đứng dậy theo. Sĩ Tuyến thấy Mạnh Đàn có phong cách lạ, bèn đứng lại nói chuyện. B́nh Tử vội chạy vào chùa mượn thêm chiếc ghế, đem ra đặt trên bậc cao, mời Sĩ Tuyến lên ngồi. Sĩ Tuyến chẳng hề khiêm tốn, bước lên ngồi trên ghế cao, rồi hỏi Mạnh Đàn:”Phải chăng huynh cũng về kinh đô ứng thí?” Mạnh Đàn đáp:”Thưa không! Tiểu sinh vô tài đâu dám ứng thí, chỉ lên đây văn cảnh chùa mà thôi!” Sĩ Tuyến hỏi:“Huynh quán tại tỉnh nào?” Mạnh Đàn đáp:”Tiểu sinh quán tại Sơn Đông!” Nghe thấy thế, Sĩ Tuyến liền nói:”Huynh không ứng thí cũng phải! Bản nhân thấy ở hai tỉnh Sơn Đông, Sơn Tây miền bắc ít có người giỏi!” Mạnh Đàn mỉm cười, nói:”Tuy miền bắc ít người giỏi song chắc ǵ tiểu sinh đă là người không giỏi? Tuy miền nam có nhiều người giỏi song chắc ǵ túc hạ đă là người giỏi?” Nghe thấy thế, B́nh Tử quay mặt đi mà mỉm cười. Vừa thẹn, vừa giận, Sĩ Tuyến trợn mắt, nắm tay, lớn tiếng hỏi:”Huynh có dám thi làm văn với bản nhân không?” Mạnh Đàn mỉm cười, đáp:”Làm văn th́ có chi khó đâu mà dám với chẳng dám?” Sĩ Tuyến bèn nói với B́nh Tử:”Bây giờ bản nhân về pḥng lấy quyển Luận Ngữ và giấy bút tới đây, nhờ huynh chọn một đề để bản nhân với huynh này thử sức!” Nói xong, chẳng chờ B́nh Tử trả lời, Sĩ Tuyến chạy đi ngay. Lát sau, Sĩ Tuyến trở lại, cầm quyển Luận Ngữ trao cho B́nh Tử rồi chia cho Mạnh Đàn một nửa giấy bút.

 

          B́nh Tử giở sách, chọn câu Khuyết đảng đồng tử tướng mệnh làm đề thi cho hai người. Sĩ Tuyến bước lên ngồi trên ghế cao, lấy giấy bút ra viết. Mạnh Đàn gạt đi, nói:“Đọc được rồi, cần chi phải viết cho mất th́ giờ! Ai nghĩ xong trước, đọc trước, túc hạ có thuận thế không?” Sĩ Tuyến ngưng bút, hỏi:”Thế huynh đă nghĩ xong chưa?” Mạnh Đàn đáp:”Tiểu sinh nghĩ xong rồi!” Sĩ Tuyến nói:“Xong rồi th́ đọc đi!” Mạnh Đàn liền cất giọng, đọc:“Ở nơi tân khách văng lai, gặp một người song chẳng biết có phải là người hay không?” Nghe thấy thế, B́nh Tử cứ ôm bụng mà cười ngặt nghẹo, chẳng sao nhịn được. Sĩ Tuyến nổi giận, nói:”Thực là đồ dốt! Chẳng biết làm văn, chỉ biết nói xỏ, sao gọi là người?” Thấy thế, B́nh Tử vội xen vào ḥa giải:”Quư huynh chẳng nên làm mích ḷng nhau! Để đệ chọn một đề khác cho quư huynh thi!” rồi giở sách, chọn câu Ân hữu tam nhân yên làm đề thi mới.

          Mạnh Đàn liền hỏi Sĩ Tuyến:”Túc hạ nghĩ xong chưa?” Sĩ Tuyến không đáp. Mạnh Đàn nói:”Tiểu sinh nghĩ xong rồi, có được đọc không?” Sĩ Tuyến nói:”Nghĩ xong rồi th́ đọc đi!” Mạnh Đàn liền cất giọng, đọc:”Ba nhà chẳng cùng theo một đạo song cùng quy về một mối. Mối ấy là chi? Thưa rằng mối ấy là chữ nhân. Người quân tử cũng chỉ cần một chữ nhân thôi, đâu cần phải cùng theo một đạo với kẻ khác? Nghe thấy thế, Sĩ Tuyến buông bút, nói:”Kể ra th́ cũng có chút văn tài đấy!” Rồi đứng dậy, lấy lại quyển Luận Ngữ trên tay B́nh Tử mà bỏ đi.

 

          Thấy Mạnh Đàn đối đáp như thế, B́nh Tử kính phục lắm, vội đem ghế trả lại nhà chùa rồi mời Mạnh Đàn về pḥng ḿnh đàm luận. Tâm đầu ư hợp, hai người đàm luận tới tối. B́nh Tử đem hết trăm bài văn của ḿnh ra nhờ Mạnh Đàn phẩm b́nh. Mạnh Đàn liếc mắt đọc qua một lượt cả trăm bài. B́nh Tử hỏi:”Huynh thấy văn của đệ ra sao?” Mạnh Đàn đáp:”Kể ra th́ văn của huynh cũng tạm được song vẫn bị đắm ch́m trong cái nghiệp khoa cử. Trong trăm bài của huynh, bài nào mà huynh không để tâm mài rũa cho hợp với văn cử nghiệp th́ lại được, c̣n bài nào mà huynh cố ư mài rũa th́ lại kém! Đó là cái yếu trong văn của huynh!” Nói xong, Mạnh Đàn duyệt lại cả trăm bài, giảng cho B́nh Tử nghe những đoạn văn kém. B́nh Tử vừa phục vừa mừng v́ thấy ḿnh đă t́m được một bực thầy xứng đáng. B́nh Tử bèn chạy xuống bếp, đưa tiền nhờ đầu bếp nhà chùa nấu cho một nồi chè củ ấu. Đầu bếp nấu chè rồi bưng lên. B́nh Tử mời Mạnh Đàn ăn. Ăn xong, Mạnh Đàn khen:”Chè này ngon quá! B́nh sinh đệ chưa từng được ăn món chè nào ngon như thế này! Hôm nào có dịp, xin huynh lại cho ăn một lần nữa!” Nói xong, Mạnh Đàn xin cáo biệt. Từ đó, B́nh Tử với Mạnh Đàn trở thành đôi bạn thân. Cứ năm ngày một lần, Mạnh Đàn lại lên chùa, phẩm b́nh văn chương cho B́nh Tử. Lần nào B́nh Tử cũng nhờ đầu bếp nhà chùa nấu cho một nồi chè củ ấu.

          Từ lúc thấy Mạnh Đàn có văn tài cao hơn ḿnh, Sĩ Tuyến bớt hẳn tính kiêu căng. Tuy chẳng nói ra song Sĩ Tuyến rất phục Mạnh Đàn, muốn giao thiệp để xem Mạnh Đàn phẩm b́nh văn chương của ḿnh ra sao.Một hôm, Sĩ Tuyến sang pḥng B́nh Tử ngỏ ư:“Bản nhân muốn giao thiệp với Mạnh Đàn!” B́nh Tử nói: “Nếu thế th́ sáng mai xin mời huynh sang đây!”

Sáng sau, Sĩ Tuyến chọn những văn bài của ḿnh mà bạn bè đă khuyên tṛn đầy trang, ca tụng là hay, đem sang pḥng B́nh Tử. Khi Mạnh Đàn tới, ba người chào hỏi nhau, rồi B́nh Tử nói với Mạnh Đàn:”Bành huynh đây muốn giao thiệp với huynh!” Mạnh Đàn nói:”Rất hân hạnh!” rồi quay nh́n Sĩ Tuyến. Sĩ Tuyến bèn đưa tập văn bài của ḿnh cho Mạnh Đàn coi. Mạnh Đàn cầm lên đọc sơ một lượt rồi đặt xuống bàn, chẳng nói một lời. Thấy thế, Sĩ Tuyến giục:”Xin huynh đọc kỹ rồi phẩm b́nh cho!” Mạnh Đàn đáp:”Tiểu sinh đọc kỹ rồi!” Nghi là Mạnh Đàn không hiểu được văn của ḿnh nên mới đọc sơ như thế, Sĩ Tuyến hỏi thẳng: ”Huynh có hiểu được văn của bản nhân không?” Mạnh Đàn đáp:”Văn của túc hạ có chi là khó hiểu đâu? Có điều là chẳng được hay mà thôi!” Bị chạm tự ái, Sĩ Tuyến giận lắm, nói:”Thế huynh có hiểu được những lời phẩm b́nh của bạn bè bản nhân ghi trên các văn bài không?” Mạnh Đàn đáp:”Tiểu sinh hiểu chớ! Có điều là bạn bè túc hạ ca tụng văn chương của túc hạ thái quá song lại không t́m ra được những đoạn bất cập!” Sĩ Tuyến hỏi:”Những lời ca tụng nào là thái quá? Những đoạn văn nào là bất cập?” Mạnh Đàn bèn đọc lại vanh vách tất các văn bài của Sĩ Tuyến cũng như các lời ca tụng, rồi vạch ra những lời thái quá, những đoạn bất cập. Thấy Mạnh Đàn nhớ đủ, đọc đúng, phẩm b́nh xác đáng, Sĩ Tuyến kinh hăi, mồ hôi toát ra đẫm áo. Sĩ Tuyến bèn đứng dậy, chẳng nói chẳng rằng, lấy lại tập văn bài của ḿnh trên bàn rồi dời khỏi pḥng, chẳng thèm chào từ biệt ai.

Mạnh Đàn liền quay ra đàm luận với B́nh Tử một lát rồi xin cáo biệt.

          Thấy Mạnh Đàn đă về, Sĩ Tuyến lại sang pḥng B́nh Tử, đ̣i coi những lời phê của Mạnh Đàn trên các văn bài của B́nh Tử. B́nh Tử từ chối. Sĩ Tuyến cứ mè nheo, đ̣i coi. B́nh Tử đành lấy ra cho coi. Thấy Mạnh Đàn khuyên tṛn nhiều chữ trong văn bài của B́nh Tử để khen ngợi, Sĩ Tuyến cười, nói:”Sao những cái khuyên này trông giống củ ấu trong chè thế?” V́ bản tính hiền lành, B́nh Tử chỉ ngượng ngùng bẽn lẽn chứ chẳng đối đáp lời nào.

          Năm hôm sau, khi Mạnh Đàn tới thăm, B́nh Tử thuật lại cho nghe. Mạnh Đàn giận lắm, nói:”Đệ tưởng gă đă chịu phục rồi, ai dè gă c̣n dám hỗn láo? Để đệ phải báo thù mới được!” B́nh Tử nói:”Tuy Sĩ Tuyến khinh bạc thực, song huynh cần chi phải báo thù? V́ huynh có văn tài cao hơn Sĩ Tuyến một bậc cơ mà!” Nghe thấy thế, Mạnh Đàn vừa cảm động vừa kính phục B́nh Tử.

Thấm thoắt đă tới ngày thi. B́nh Tử vừa đi thi về th́ gặp Mạnh Đàn tới thăm. B́nh Tử bèn đưa ba bài thi của ḿnh cho Mạnh Đàn coi. Chờ Mạnh Đàn coi xong, B́nh Tử hỏi:”Đệ làm bài có được không?” Mạnh Đàn đáp:”Cũng được!” rồi rủ B́nh Tử đi bách bộ quanh chùa. Khi đi qua hành lang chùa, thấy một nhà sư mù ngồi cạnh chiếu thuốc, B́nh Tử lấy làm lạ, hỏi:“Huynh có biết nhà sư này là ai không?” Mạnh Đàn đáp:“Có! Nhà sư này là một kỳ nhân trong văn giới. Văn chương cực giỏi! Huynh hăy về pḥng đem ba bài thi của huynh tới đây, xin ổng phẩm b́nh và chỉ giáo cho! Bây giờ đệ có việc phải đi!” Rồi Mạnh Đàn xin cáo biệt.

          B́nh Tử về lấy ba bài thi. Vừa ra khỏi pḥng th́ t́nh cờ gặp Sĩ Tuyến. Sĩ Tuyến hỏi:”Huynh đi đâu đấy?” B́nh Tử đáp:”Đệ đem ba bài thi đi nhờ người ta coi giùm!” Sĩ Tuyến hỏi:”Ai coi giùm?” B́nh Tử bèn thuật lại chuyện nhà sư mù ngồi ở hành lang chùa. V́ hiếu kỳ, Sĩ Tuyến nói:”Huynh chờ một lát để bản nhân vào lấy mấy bài thi rồi đi cùng với huynh!” B́nh Tử gật đầu. Sĩ Tuyến vào pḥng, lấy ba bài thi của ḿnh với một bài cổ văn của danh gia họ Quy rồi đi theo B́nh Tử. Tới hành lang chùa, B́nh Tử lên tiếng chào:”Kính chào đại sư!” Thấy có người gọi ḿnh bằng đại sư, nhà sư ngỡ là người ấy muốn tới xin thuốc, liền hỏi:”Thí chủ mắc bệnh chi?” B́nh Tử đáp:”Thưa đại sư, không phải là tiểu sinh muốn xin thuốc mà là muốn xin đại sư phẩm b́nh và chỉ giáo cho những chỗ bất cập trong ba bài thi tiểu sinh vừa mới làm!” Nhà sư cười, nói:”Ai sui thí chủ tới nhờ bần tăng phẩm b́nh văn chương? Bần tăng mù ḷa, làm sao đọc được văn mà phẩm b́nh?” B́nh Tử nói:“Để tiểu sinh đọc đại sư nghe!” Nhà sư xua tay, nói:“Khỏi cần đọc! Ba bài cộng lại cũng phải trên hai ngàn chữ, đọc tới bao giờ mới xong? Nếu muốn bần tăng phẩm b́nh th́ chỉ có cách là đốt ba văn bài đi rồi đem tro tới đây cho bần tăng ngửi!” Nghe nhà sư nói, B́nh Tử kinh ngạc vô cùng, song v́ tin lời Mạnh Đàn, B́nh Tử quyết định châm lửa đốt văn bài thứ nhất, rồi trao tro cho nhà sư. Nhà sư đưa lên mũi ngửi rồi nói:”Khi viết bài này, thí chủ đă cố ư bắt chước văn thể của các danh gia! Tuy chưa được hay lắm song cũng tạm được!” B́nh Tử bèn đốt tiếp hai bài nữa rồi trao tro cho nhà sư. Nhà sư cũng phẩm b́nh tương tự như thế. B́nh Tử hỏi:”Liệu khoa này tiểu sinh có đậu được không?” Nhà sư đáp:”Cũng có thể đậu được!”

          Sĩ Tuyến đứng coi, lắc đầu chẳng tin. Tuy nhiên, v́ muốn thử tài nhà sư, Sĩ Tuyến nói:”Bây giờ đến lượt bản nhân! Ḥa thượng thử ngửi giùm bài thi này xem sao?” Rồi Sĩ Tuyến đốt bài cổ văn của danh gia họ Quy, trao tro cho nhà sư. Ngửi xong, nhà sư nói:”Văn chương này hay lắm, bần tăng phải tâm lănh. Phi các danh gia như họ Quy, họ Hồ th́ chẳng ai viết được thứ văn chương này!” Nghe nhà sư nói, Sĩ Tuyến giật ḿnh, vừa phục, vừa sợ. Sĩ Tuyến bèn lấy văn bài thứ nhất của ḿnh ra đốt. Thấy mùi khói, nhà sư hỏi:”Sao thí chủ vừa mới cho bần tăng ngửi có một bài của danh gia mà đă vội thay bằng văn của kẻ khác?” Sĩ Tuyến nói thác: ”Vừa rồi là văn của bạn bản nhân. Gă chỉ đưa cho bản nhân có một bài thôi! Văn này mới là văn của bản nhân!” Đốt xong, Sĩ Tuyến trao tro cho nhà sư. Vừa đưa lên mũi ngửi, bỗng nhà sư phát ho sặc sửa, nói:”Ối chao ôi! Văn này khó ngửi quá! Nếu bắt bần tăng phải lănh thứ văn này th́ bần tăng chỉ có thể lănh nó vào bao tử thôi! Xin thí chủ đừng đốt nữa kẻo bần tăng lại nôn oẹ ra đây bây giờ!” Nghe nhà sư nói, Sĩ Tuyến ngượng quá, liền bỏ đi ngay. B́nh Tử cũng chào nhà sư, xin phép về pḥng. 

Nửa tháng sau, khi trường thi yết bảng, Sĩ Tuyến đậu, B́nh Tử hỏng.

B́nh Tử buồn lắm, tới hành lang chùa, báo tin cho nhà sư biết. Nhà sư th dài nói:”Tuy mắt bần tăng mù song mũi bần tăng đâu có nghẹt? Các khảo quan khoa này đều nghẹt mũi cả!”

          Lát sau, Sĩ Tuyến hớn h chạy tới t́m nhà sư, vẻ mặt kiêu căng t đắc, nói: ”Hoà thượng mù ơi! Có phải là hoà thượng cũng được ăn chè củ ấu của người ta cho không? Văn của người ta th́ ḥa thượng khen là khá, c̣n văn của bản nhân th́ ḥa thượng chê là khó ngửi! Thế mà bây giờ trường thi yết bảng, bản nhân lại đậu, c̣n người ta hỏng! Vậy ḥa thượng nghĩ sao đây?” Nhà sư cười, nói:”Thí chủ lầm rồi! Học tài thi phận! Bần tăng có ngửi phận đâu? Bần tăng chỉ ngửi văn thôi! Nếu thí chủ chẳng tin là bần tăng có tài ngửi văn th́ thí chủ cứ thử đi lấy văn của lệnh sư, để lẫn với văn của các vị giáo thụ khác, đem tới đây đốt cho bần tăng ngửi, bần tăng sẽ quả quyết bài văn nào là ca lệnh sư!”

          Sĩ Tuyến bèn rủ B́nh Tử:”Huynh đi với bản nhân nghe!” B́nh Tử hỏi:”Đi đâu?” Sĩ Tuyến đáp:”Đi t́m văn bài của các vị giáo thụ khác, đem v để lẫn với văn bài của gia sư rồi đốt cho hoà thượng mù này ngửi để xem ông ta nói có trúng không?” V́ hiếu kỳ, muốn xem Sĩ Tuyến thử tài nhà sư, B́nh Tử gật đầu. Hai người bèn ra khỏi cổng chùa. Tới chiều, hai người đem v được bảy bài văn của bảy vị giáo thụ là các tiên sinh Vân, Tô, Phan, Cát, H, Lang và Lỗ. Sĩ Tuyến bèn lấy một bài văn của thầy ḿnh là Phạm tiên sinh để lẫn với bảy bài văn này, rồi rủ B́nh Tử tới chỗ nhà sư. Sĩ Tuyến cầm tám bài văn tới gần nhà sư, nói:“Ḥa thượng mù ơi! Bản nhân có tám bài văn đây! Trong tám bài này có một bài của gia sư. Bây giờ bản nhân đốt cho hoà thượng ngửi cả tám bài xem hoà thượng có nhận ra bài nào là bài của gia sư hay không? Nếu hoà thượng nói trúng th́ bản nhân phục hoà thượng là người có tài ngửi văn, song nếu hoà thượng nói trật th́ hoà thượng chịu cái ǵ đây?” Nhà sư cười, nói:”Th́ bần tăng chịu để cho thí chủ khoét cặp mắt mù của bần tăng đi!”

          Sĩ Tuyến châm lửa đốt bài văn của Vân tiên sinh, trao tro cho nhà sư, rồi hỏi:”Văn này có phải là văn của gia sư không?” Ngửi tro, nhà sư đáp:”Không phải!” Sĩ Tuyến lại châm lửa đốt bài văn của Tô tiên sinh rồi trao tro cho nhà sư. Ngửi tro, nhà sư lại đáp:”Không phải!” Ngửi tro những bài văn của các tiên sinh Phan, Cát, H, nhà sư đều nói:”Không phải” Khi ngửi đến tro bài văn của Phạm tiên sinh, đột nhiên nhà sư quay mặt vào tường nôn oẹ, bụng sôi sùng sục, trung tiện phát ra như sấm. Mọi người đứng coi đều phá ra cười. Nhà sư lấy khăn lau cặp mắt mù rồi quay mặt v phía Sĩ Tuyến, nói:“Văn này đúng là văn của lệnh sư!” Sĩ Tuyến hỏi:”Sao hoà thượng biết?” Nhà sư đáp:”V́ văn này làm cho bần tăng bị hắc mũi, trướng bụng. Bần tăng phải lănh văn này vào bàng quang song bàng quang chẳng chịu, đẩy qua ruột, xuống hậu môn, rồi thoát ra ngoài!” Nghe nhà sư nói, Sĩ Tuyến giận quá, đỏ mặt tía tai, thét dọa nhà sư:”Ngày mai hoà thượng sẽ biết tay bản nhân! Đừng có hối!” rồi vụt chạy ra khỏi cổng chùa. Lúc đó mọi người đứng coi mới biết Sĩ Tuyến là môn đệ của Phạm tiên sinh ở Triết Giang và lo cho nhà sư sẽ bị Sĩ Tuyến báo thù. Ba ngày sau, chẳng thấy có chuyện chi xảy ra cho nhà sư, có kẻ ṭ ṃ t́m tới căn pḥng của Sĩ Tuyến th́ được nghe nói là Sĩ Tuyến đă dời khỏi pḥng trọ, nhưng chẳng ai biết là Sĩ Tuyến đi đâu.

          Bị hỏng thi, B́nh Tử buồn lắm. Mạnh Đàn tới thăm, an ủi:”Đă là kẻ sĩ th́ phải hiểu rằng khi ḿnh thi không đậu th́ chẳng nên trách người mà chỉ nên trách ḿnh! Chẳng trách người th́ cái đức của ḿnh càng lớn, chỉ trách ḿnh th́ cái học của ḿnh càng tiến! Huynh vừa hỏng thi là v́ số huynh chưa gặp vận hên! Song, b́nh tĩnh mà luận th́ văn của huynh cũng chưa được hay cho lắm. Nếu huynh cứ chịu khó học tập th́ rồi ra, thế nào cũng có ngày huynh gặp được một vị giám khảo không nghẹt mũi!” Nghe Mạnh Đàn nói, B́nh Tử cũng phải nhận là đúng và càng kính nể Mạnh Đàn hơn.

Mấy hôm sau, được tin sang năm nhà vua lại cho mở khoa thi hương ở kinh đô, B́nh Tử nói với Mạnh Đàn:“Đệ muốn t́m thầy hay chữ để theo học, sửa soạn cho khoa thi sang năm, nhưng đệ thấy khó t́m được một thầy hay chữ như huynh! Nếu huynh chịu nhận đệ làm học tṛ th́ đệ ở lại kinh đô, chẳng về Sơn Tây nữa! Huynh có thuận không?” Mạnh Đàn ngẫm nghĩ hồi lâu rồi nói:”Học thầy chẳng tầy học bạn! Nếu huynh vẫn coi đệ là bạn như cũ th́ đệ mới thuận!” B́nh Tử bằng ḷng.

          Hôm sau, B́nh Tử trả pḥng cho nhà chùa, ra phố thuê một ngôi nhà cư ngụ để học tập, mướn một đầu bếp nấu ăn và một tiểu đồng sai vặt.

Từ đó, sáng nào Mạnh Đàn cũng tới nhà B́nh Tử bàn luận văn chương kim cổ và chỉ cho B́nh Tử cách viết văn bài cho hay hơn, tới tối mới về.

Ở chốn kinh đô, gạo châu củi quế. Ba tháng sau, thấy ḿnh đă cạn tiền lưng, B́nh Tử dự tính về quê bán nhà, ruộng, đem tiền lên kinh đô mua nhà cư ngụ. Mạnh Đàn nói:”Huynh chẳng cần phải bán nhà, ruộng mà vẫn có vàng chi tiêu!” B́nh Tử hỏi:”Huynh nói thế, đệ không hiểu!” Mạnh Đàn nói:”Để đệ chỉ cách cho! Ở góc đông bắc của vườn sau ngôi nhà này có một hố vàng, huynh cứ đào lên, lấy vàng mà chi tiêu!” B́nh Tử từ chối, nói:”Cám ơn huynh đă chỉ cách cho, song đệ chẳng dám tuân ư. Xưa, hai họ Đậu, Phạm tuy nghèo song quyết tâm chẳng chịu lấy tài vật của người khác là cốt để giữ thanh danh của ḿnh. Nay, đệ may mắn c̣n được chút tài sản của cha mẹ để lại th́ đâu dám tham của người khác để làm ô danh ḿnh?”

          Nghe lỏm được câu chuyện, đầu bếp th́ thào với tiểu đồng, rủ nhau đêm khuya ra đào trộm. Tối ấy, sau khi Mạnh Đàn về, B́nh Tử đem rượu ra uống rồi đi ngủ. Nửa đêm thức giấc, nghe tiếng cuốc đất ở vườn sau, B́nh Tử vụt ngồi nhỏm dậy. Ḍm qua cửa sổ, dưới ánh trăng, thấy hai tên gia nhân đang cuốc đất ở góc đông bắc vườn, B́nh Tử bèn ra coi, bắt quả tang chúng đang đào lên những vật óng ánh. Thấy trong những vật ấy có một chim sẻ bằng vàng, B́nh Tử cầm lên coi th́ thấy có khắc sáu chữ Nam Bộ Lang Vương Bỉnh Khâm, đúng là chức tước, họ tên ông nội ḿnh. B́nh Tử bèn bắt chúng đào hết lên rồi khuân vào nhà.

          Nguyên ngày trước, ông nội B́nh Tử là Vương công, húy Bỉnh Khâm, thi đậu tiến sĩ, được triều đ́nh bổ nhậm vào chức Nam Bộ Lang ở kinh đô, có sai con là Bỉnh Nghị (cha B́nh Tử) ở lại quê nhà trông nom cơ nghiệp, c̣n ḿnh th́ lên kinh đô, mua ngôi nhà này cư ngụ. Vương công kiếm được rất nhiều tiền, mua vàng chôn ở vườn sau. Chưa kịp nói chuyện chôn vàng cho con biết th́ Vương công bị bạo bệnh mà mất. Nghe tin cha mất, Bỉnh Nghị vội lên kinh đô làm tang l­ễ cho cha. V́ chẳng biết chuyện cha chôn vàng nên Bỉnh Nghị bán rẻ ngôi nhà rồi thu xếp mọi di vật của cha, đem về quê.

          Sáng sau, B́nh Tử sai hai gia nhân rửa sạch mọi vật rồi đem cân th́ thấy được tất cả là tám trăm lạng. Lát sau, khi Mạnh Đàn tới, B́nh Tử đem chuyện ra thuật rồi xin biếu Mạnh Đàn một nửa. Mạnh Đàn nhất định từ chối. B́nh Tử bèn đem một trăm lạng tới chùa Báo Quốc để biếu nhà sư, song khi tới nơi th́ được biết nhà sư đă đi biệt tích từ tháng trước.

Suốt hai mùa xuân hạ, theo lời chỉ bảo của Mạnh Đàn, B́nh Tử cố công học tập. Mùa thu năm Bính Tuất(1646), B́nh Tử ôn tập lại lần cuối để đi thi. Hôm B́nh Tử đi thi, Mạnh Đàn nói:“Khoa này mà huynh lại hỏng nữa th́ đúng là tại số!”

          Nửa tháng sau, khi trường thi yết bảng, B́nh Tử chẳng dám đi coi, phải nhờ bạn đi coi giùm. Bạn đi coi rồi về báo:”Đáng lẽ huynh được chấm đậu song v́ phạm trường quy nên lại bị đánh hỏng!” Nghe tin, B́nh Tử chỉ đứng tần ngần thở dài, c̣n Mạnh Đàn th́ lại ̣a lên khóc, khiến B́nh Tử phải quay ra an ủi.

          Mạnh Đàn gạt nước mắt, nói:”Đệ bị trời xanh ghét bỏ, bị lận đận suốt đời, nay lại để lụy đến người tri kỷ!” Rồi Mạnh Đàn nhảy dựng lên, thét:”Số đệ khổ thế này sao?” B́nh Tử nói:”Vạn sự đều tại số, duy có điều huynh tài hoa như thế mà không chịu đi thi th́ đệ nghĩ chẳng phải là tại số!” Mạnh Đàn bèn lấy khăn lau nước mắt, nói:”Đệ không chịu đi thi, chẳng phải v́ đệ không có chí tiến thủ mà v́ một lư do khác!” B́nh Tử hỏi:”Lư do ǵ?” Mạnh Đàn đáp:”Đệ đă muốn nói để huynh biết từ lâu rồi, song v́ e làm huynh kinh hăi nên đệ lại thôi. Bây giờ th́ đệ nghĩ đă tới lúc phải nói! Thú thực với huynh, đệ chẳng phải là người mà là một hồn ma phiêu bạt! Hồi sinh thời, đệ cũng có chút tài danh, song thi măi chẳng đậu V́ bất đắc chí, đệ giả điên giả khùng, đi lang thang khắp chốn kinh kỳ, những mong t́m được người tri kỷ để truyền lại chút văn chương của ḿnh song chưa t́m được ai th́ vào năm Giáp Thân (1644), đệ bị nạn binh đao mà chết!” B́nh Tử hỏi: ”Sao huynh mất đă trên hai năm rồi mà chưa được đi đầu thai?” Mạnh Đàn đáp: ”V́ Thượng Đế truyền cho Diêm Vương phải cùng đức Khổng Tử khảo hạch các vong hồn, lựa ra những vong hồn nào có chút văn tài, giữ lại ở âm phủ để bổ nhậm vào các chức âm quan! Chỉ có những vong hồn không bị giữ lại mới được đi đầu thai mà thôi!” Hỏi:”Có nhiều vong hồn bị giữ lại không?” Đáp:“Nhiều lắm! Đệ cũng bị giữ lại. V́ thế, từ hơn một năm nay, hồn đệ cứ phiêu bồng nay đây mai đó, lang thang trên dương thế để chờ lệnh bổ nhậm. Bây giờ gặp được huynh là người tri kỷ, đệ mới quyết tâm đem chút văn chương của ḿnh ra truyền lại, những mong huynh thi đậu để giấc mơ hiển đạt của đệ lúc sinh thời được coi như đă thành. Nào ngờ huynh lại bị phạm trường quy th́ thử hỏi làm sao mà đệ có thể thản nhiên cho được?” Nghe nói, B́nh Tử cũng ngậm ngùi.

          B́nh Tử hỏi:”Đến bao giờ th́ huynh mới được bổ nhậm?” Mạnh Đàn đáp: ”Hai hôm nữa! V́ thế, đệ chỉ c̣n được gặp huynh có hôm nay với ngày mai mà thôi!” Hỏi:“Huynh được bổ nhậm vào chức vụ ǵ?” Đáp:”Đệ cũng chưa biết!” Hỏi: ”Huynh có mong được bổ nhậm vào chức vụ ǵ đặc biệt không?” Đáp:”Có!” Hỏi: ”Chức ǵ?” Đáp:”Chức Tư Văn Lang (Quan Xét Văn)” Hỏi:”Ở đâu?” Đáp:”Ở thư phủ của đế quân Văn Xương! V́ chưa có người đảm nhậm chức vụ ấy nên Diêm Vương tạm cho một thằng nhỏ điếc xử lư! Do đó mà văn chương dương thế mới bị đảo lộn. Bữa trước, đệ có làm đơn xin Đức Khổng Tử cho đệ được sung vào chức ấy. Ngài gọi đệ tới, bảo viết một bài luận về tính đạo. Viết xong, đệ tŕnh lên. Coi xong ngài vui hẳn. Đệ hỏi ngài liệu đệ có thể được sung vào chức ấy hay không th́ ngài nói ngài đă chấp thuận cho đệ rồi song c̣n phải chờ Diêm Vương xét lại lư lịch của đệ. Ngày mai, nếu may mắn mà đệ được sung vào chức ấy th́ đệ quyết sẽ làm sáng tỏ cái đạo lư của thánh hiện ra. Bây giờ đệ có việc phải đi ngay, ngày mai đệ sẽ tới đây gặp huynh lần chót!” Nói xong, Mạnh Đàn xin cáo biệt.

          Sáng sau, khi thấy Mạnh Đàn tới với vẻ mặt vui mừng, B́nh Tử hỏi:”Huynh đă được bổ nhậm vào chức Tư Văn Lang rồi phải không?” Mạnh Đàn cười, đáp: “Huynh đoán đúng! Hôm qua, lúc ở đây về, đệ tới tŕnh diện Đức Khổng Tử th́ được Ngài cho biết khi xét lại lư lịch của đệ, Diêm Vương bác đề nghị của Ngài, nói rằng hồi sinh thời, đệ bị cái khẩu nghiệp. Ngài phải biện hộ cho đệ măi, Diêm Vương mới chấp thuận cho đệ. Đệ bèn quỳ xuống lạy tạ Ngài. Ngài dạy:”V́ ta thương cái tài của ngươi nên ta mới biện hộ cho ngươi được sung vào chức ấy. V́ trách nhiệm của ngươi nặng lắm nên ngươi phải rửa ḷng cho sạch mà làm tṛn, chớ có dẫm vào vết xe sai lầm của kẻ tiền nhậm!” Cứ lấy việc Diêm Vương bác đề nghị của Ngài mà suy th́ đệ nghĩ ở âm phủ chẳng những người ta trọng văn học mà c̣n trọng cả đức hạnh nữa. Đệ nghĩ tuy văn chương của huynh đă tiến bộ song v́ âm đức của huynh chưa đủ nên huynh chưa được chấm đậu đó thôi!” B́nh Tử hỏi:”Nếu đúng như thế th́ Sĩ Tuyến đức hạnh ở chỗ nào mà sao vẫn được chấm đậu?” Mạnh Đàn đáp:”Thú thực với huynh, điều đó th́ đệ chẳng được rơ, song đệ vẫn nghĩ việc thưởng phạt dưới âm phủ chẳng bao giờ sai lầm. Có thể là Sĩ Tuyến sẽ bị phạt vào kiếp sau chăng?” B́nh Tử hỏi:”Thế nhà sư mù ở hành lang chùa Báo Quốc là ai?” Mạnh Đàn đáp:”Ổng cũng là một hồn ma, cũng đang chờ được bổ nhậm như đệ. Trong kiếp trước, ổng là một danh gia, văn chương cái thế, song v́ hồi sinh thời, ổng phí phạm của trời thái quá, nên kiếp này, ổng bị Trời phạt tội mù ḷa. Trong khi chờ đợi được bổ nhậm, ổng cứ lang thang trên dương thế, đi bố thí thuốc cho người bệnh, mong chuộc được lỗi xưa. Ổng chỉ bố thí thuốc th ôi chứ ổng chẳng bán thuốc đâu!”

          B́nh Tử bèn gọi đầu bếp, bảo sửa soạn tiệc ti­ễn hành. Mạnh Đàn gạt đi, nói:”Quanh năm huynh cho đệ ăn nhiều bữa thịnh soạn quá rồi! Bây giờ là những giây phút cuối gặp nhau, đệ chỉ xin huynh cho ăn một bữa chè củ ấu mà thôi!” B́nh Tử bèn bảo đầu bếp nấu chè. V́ buồn rầu, B́nh Tử chỉ ngồi nh́n Mạnh Đàn ăn. Ăn một hơi hết ba bát lớn, Mạnh Đàn vỗ bụng, nói:”Ăn bữa chè này chắc phải no đến ba ngày. Đệ sẽ ghi nhớ măi ḷng tốt của huynh đối với đệ!”

          B́nh Tử hỏi:”Trước khi vĩnh biệt nhau, huynh có thể cho đệ biết tương lai của đệ sẽ ra sao không?” Mạnh Đàn đáp:”Nếu huynh chỉ mong được đỗ đạt thôi th́ huynh sẽ được toại nguyện, c̣n nếu huynh mong được ra làm quan th́ huynh sẽ chẳng được toại nguyện đâu!” B́nh Tử hỏi:”Ở chốn kinh đô, người ta đồn rằng muốn được thần nhân về báo mộng th́ phải tới đền thần Tử Đồng (thần Văn Xương) mà khấn. Vậy sau này, nếu đệ muốn được huynh về báo mộng th́ có nên tới đền thần Tử Đồng mà khấn hay không?” Mạnh Đàn đáp:”Khấn khứa là một việc làm vô ích v́ có bao giờ thần linh nghe thấy lời khấn của thế nhân đâu? Huynh chỉ cần giữ tâm ḿnh cho sạch, ăn ở cho có nhân đức th́ tự nhiên quan địa ti sẽ làm tờ tŕnh. Lúc đó đệ sẽ về báo mộng cho huynh!” Sau hết, B́nh Tử hỏi: ”Huynh c̣n muốn dặn đệ điều chi nữa không?” Mạnh Đàn gật đầu, đáp:”Có!” Hỏi: “Điều chi?” Đáp:”Đầu bếp nhà này thường đem thức ăn thừa ra đổ thành đống ở góc tây bắc vườn sau. Bây giờ thức ăn ấy đă ră mục, cỏ nấm mọc đầy. Huynh nên ra hái nấm, phơi khô để dành, pḥng khi cần thuốc chữa bệnh tŕ độn cho con trẻ. Con trẻ nào được ăn nấm ấy sẽ thông minh hẳn lên!” Nói xong, Mạnh Đàn từ biệt mà đi. B́nh Tử rất buồn v́ vừa mất đi một bậc thầy và một người tri kỷ.

          Lát sau, B́nh Tử ra góc tây bắc vườn coi th́ quả thấy thức ăn thừa đă ră mục, cỏ nấm mọc đầy. B́nh Tử bèn hái nấm, phơi khô để dành. Tháng sau, B́nh Tử trả nhà, dọn về quê cư ngụ.

          Năm sau, B́nh Tử lấy vợ rồi sanh được hai trai. Đứa con trưởng th́ c̣n có chút thông minh chứ đứa con thứ th́ tŕ độn lắm. Nhớ lời Mạnh Đàn, B́nh Tử bèn lấy nấm khô đưa cho vợ, bảo nấu cho con ăn. Đứa bé ăn vào, quả nhiên thông minh hẳn lên.

          Hàng ngày, B́nh Tử khắc kỷ tu thân, làm nhiều điều thiện. Một đêm, B́nh Tử mộng thấy Mạnh Đàn ngồi xe ngựa, về gặp ḿnh, nói:”V́ kiếp trước huynh ngộ sát một t́ nữ nên kiếp này huynh bị tước hết thiên lộc. Nay huynh đă cố công khắc kỷ tu thân, làm nhiều điều thiện nên tội ác kiếp trước đă được xóa bỏ. Huynh có thể thi đậu được rồi đấy! Tuy nhiên, phận huynh mỏng lắm, chẳng thể ra làm quan được đâu!” Tỉnh giấc, B́nh Tử cứ suy nghĩ măi về giấc mộng.

          Mùa thu năm ấy, B́nh Tử đi thi hương, đậu cử nhân. Mùa thu năm sau, B́nh Tử đi thi hội, đậu tiến sĩ. V́ tin lời Mạnh Đàn, B́nh Tử không xin ra làm quan.

          Hai chục năm sau.

          Một hôm, B́nh Tử có việc tới Kim Lăng. Khi vào quán trọ thuê pḥng, t́nh cờ B́nh Tử gặp Sĩ Tuyến cũng trọ trong quán. Sĩ Tuyến rất niềm nở, mời B́nh Tử về pḥng ḿnh hàn huyên.

          Lúc đó, mái tóc hai người đều đă bạc trắng.

 

 

 

GS Đàm Quang Hưng
Giáo Sư Toán
Trường Đại Học Cộng Đồng Houston, Texas

 

 

  

 

 

www.ninh-hoa.com