www.ninh-hoa.com



 

Trở về d_bb  ĐHKH

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 LIÊU TRAI CD

Giáo Sư
Đ
àm Quang Hưng 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trở về Trang Tác Giả

 

 

 

Main Menu

 
 

 


Tuyển Tập:


 
LIÊU TRAI C D

GS Đàm Quang Hưng

Giáo Sư Toán
Trường Đại Học Cộng Đồng Houston, Texas

 

 

 

 

LA ÁI KHANH

 
 

   

          Vào năm Chí Chính 13, tức năm Quư Tỵ đời vua Huệ Tông nhà Nguyên (1353), ở quận Gia Hưng, tỉnh Chiết Giang, có ca nữ họ La tên Ái Ái, nổi tiếng một thời là ca nữ nhan sắc, tài nghệ nhất vùng. Hơn nữa, nàng lại có trí thông minh, giỏi văn chương, làm thơ hay, nên được người trong vùng rất kính trọng và mến mộ, gọi nàng là Ái Khanh. Những bài thơ hay, những lời văn đẹp cùa nàng đều được truyền tụng trong dân gian.


          Vào tối ngày rằm tháng sáu năm ấy, các danh sĩ trong quận Gia Hưng mời Ái Khanh tới hội ở gác Lăng Hư trên Uyên Hồ để tránh thời tiết nóng nực, ngắm trăng, làm thơ, làm phú. Nàng làm xong 4 bài thơ trước nhất, sớm hơn các sĩ tử khác. Thơ rằng:


 
Gác này cuối hạ mát mà trong
Sen khác mùi hương bởi trắng, hồng
Trăng sáng một vùng trời giống nước,
Nơi đâu gió thổi dụ chim hoàng?

Xa tắp, trăng nhô khỏi mặt hồ
Lăn tăn sóng gợn tấm phù đồ
Cuốn rèm muốn thỉnh Hằng Nga giúp
Dạy múa Nghê Thường một khúc thôi

Cầm nhánh hoa nhài hát khúc chơi
Hát xong chợt thấy tóc mai dài
Tiên qua nơi ấy vang ṿng ngọc
Muốn mượn loan xanh cưỡi ngắm trời

Lan can khúc khúc thẳng băng băng
Áo mỏng dăm tiền ngại tới thăm
Gió sương đêm lạnh buồn như thế

Mà ở đài cao măi thượng từng.

 

          Trong quận, có gia đ́nh họ Triệu, cũng ḍng trâm anh, gia tư cự vạn. Triệu ông tạ thế, Triệu bà là Thái Phu Nhân, ở với con trai thứ 6, tên Triệu Lục, c̣n độc thân. V́ hâm mộ danh tiếng Ái Khanh, Thái Phu Nhân nhờ được người làm mối Ái Khanh cho Lục. Sau hôn lễ, Ái Khanh về nhà chồng, giữ đúng đạo làm vợ, làm dâu, theo đúng gia pháp nhà chồng, nói năng lựa lời, rất lễ phép đối với mọi người. Lục vừa yêu vợ vừa trọng vợ. Nô bộc trong nhà đều gọi nàng là Nương Tử.


          Chẳng bao lâu, Lục nhận được thư của đương kim Lại Bộ Thượng Thư ở kinh đô, vốn là bạn thân của Triệu ông, bảo Lục lên kinh đô gặp ông để nhận một chức quan ở Giang Nam. Lục phân vân, nửa muốn đi, nửa muốn không. Đi th́ sợ mẹ lo, vợ lo, không đi th́ e bỏ lỡ dịp lập công danh, nên Lục cú trù trừ chưa quyết.
         
Thấy chồng phân vân như thế, Ái Khanh nói:“Thiếp nghe nói khi bé trai sinh ra đời th́ được người nhà lấy cung dâu bắn tên cỏ ra bốn phương, mong sau này đứa bé có chí lớn. Khi lớn rồi th́ cậu trai phải lập thân cho có tiếng tốt để cha mẹ được rỡ ràng. Vậy xin chàng đừng v́ ân t́nh với mẹ và vợ mà bỏ lỡ dịp lập công danh! V́ mẫu thân chàng c̣n tại thế nên việc cung phụng thực phẩm ngon ngọt, y phục ấm mềm cho Mẹ, ḿnh thiếp cũng đủ sức đảm đang. Thế nhưng, chỉ có điều là Mẹ tuổi cao lắm bệnh, mà người xưa lại nói:“Phụng sự nhà vua mất nhiều năm, báo hiếu mẹ cha được ít ngày!”, nên nay chàng sắp đi xa vạn dặm th́ nên nhớ lấy câu ấy. Mẹ sẽ ngóng mây trên dăy núi Thái Hành mà chờ con trai về để an ủi Mẹ trong những ngày tàn. Vậy chàng phải liệu mà sớm về thăm Mẹ!”


          Nghe lời vợ, Lục quyết định bói ngày tốt để khởi hành lên kinh đô. Ái Khanh bèn bày tiệc rượu trong pḥng khách để tiễn chồng lên đường. Rượu được ba tuần th́ Ái Khanh xin Lục cầm chén tới chúc thọ Thái Phu Nhân, rồi Ái Khanh ca bài từ mà nàng mới làm, đặt tên là bài “Tề Thiên Lạc”[Vui Bằng Trời] để giúp vui. Bài từ ấy như sau:

 

 Ân t́nh chẳng hợp với công danh, tiệc chia tay ca kim lũ.
 Mẹ hiền tóc bạc, vợ trẻ má đào, chàng đi th́ ai làm chủ?
 Bao nhiêu năm nữa? Chỉ tủi tủi buồn buồn, mưa mưa gió gió
 Phượng găy loan chia, chưa biết ngày nào mới đoàn tụ!
 Đội ơn chàng nhắc nhiều lần: phải cung dưỡng Mẹ già, chữ đẹp đắng cay
 Quan cáo bàn hoa, áo cung bằng gấm, mẹ được bái, vợ được phong,

 Xin chàng nhớ cho: Mẹ già chốn Tây sơn, dễ sinh buồn nản.
 Sớm sửa soạn về, áo đẹp múa chàng coi.

 Nàng ca xong, mọi người trong tiệc đều rơi lệ.
 Nhân lúc mọi người say sưa, Lục lén ra bến sông, xuống thuyền nhổ neo mà đi.
 Khi Lục tới kinh đô, th́ đương kim Lại Bộ Thượng Thư vừa bị triều đ́nh giải nhiệm v́ bị bệnh, không làm việc được. Lục đành phải ra lữ quán thuê pḥng ở tạm. V́ c̣n hy vọng có thể nhờ người khác giúp ḿnh tiến thân, Lục cứ nấn ná ở lại kinh đô, chưa về quê.
          Trong khi đó, ở quê, Thái Phu Nhân nhớ con trai quá, nên sinh bệnh nặng, nằm liệt giường. Ái Khanh hầu hạ bà rất cẩn thận, tự miệng nếm thuốc thang, tự tay nấu cơm cháo dâng bà, cầu Trời khấn Phật phù hộ cho bà được tai qua nạn khỏi. Thế nhưng bà vẫn bị bệnh nằm liệt giường, triền miên trong nửa năm, không ngồi dậy được.
          Ít lâu sau, khi nghĩ ḿnh khó qua khỏi, bà gọi Ái Khanh vào cạnh giường mà nói:“V́ công danh nên con trai mẹ phải lên kinh đô, rồi tuyệt vô âm tín. Chằng may, trong thời gian qua, mẹ mắc bệnh nặng, con đă tận lực hầu hạ mẹ. Nay mệnh mẹ sắp hết, mẹ không có ǵ để trả ơn con. Mẹ chỉ cầu mong chồng con sớm về, để cho con có con có cháu, cũng có hiếu và lễ phép như con. Trời xanh có mắt, ắt Trời chẳng phụ con đâu!”. Nói xong, bà mất. Ái Khanh vật vă khóc than, tự tay đóng linh cữu, an táng bà trên một g̣ cao trong thôn Bạch Ninh. Tang lễ xong xuôi, tối ấy, Ái Khanh gào khóc trước bàn thờ, bi thương quá độ, người dộc hẳn đi.
          Ba năm sau, vào năm Chí Chính 16, tức năm Bính Thân (1356), có giặc Trương Sĩ Thành vây hăm B́nh Giang. Năm sau, Chí Chính 17, tức năm Đinh Dậu (1357), thừa tướng họ Đạt truyền hịch cho Miêu quân sư họ Dương làm tham chính Giang Chiết, đem quân sĩ đánh Trương Sĩ Thành ở quận Gia Hưng.
          Dương tham chính cho quân sĩ tha hồ cướp bóc cư dân. Dưới quyền Dương, có vạn hộ họ Lưu, chiếm đóng nhà Lục. Thấy Ái Khanh có nhan sắc, Lưu ép Ái Khanh lấy ḿnh. Ở thế yếu, Ái Khanh phải giả ngọt ngào mà ưng thuận, nhưng xin được đi tắm rửa cho sạch sẽ đă. Tắm rửa xong, Ái Khanh vào pḥng riêng dùng khăn lụa thắt cổ tự ải. Nghe tin, Lưu chạy vào cứu, nhưng đă trễ. Lưu bèn sai quân sĩ cho di thể Ái Khanh vào bọc lụa, chôn ở khu vườn sau nhà, dưới gốc cây ngân hạnh.
          Chẳng bao lâu, Trương Sĩ Thành đầu hàng quân nhà Nguyên rồi bị Dương tham chính sát hại. Quân sĩ dưới cờ của Trương Sĩ Thành đều bỏ trốn hết.


          Nhân hết giặc, Lục đi đường tắt về Gia Hưng. Về tới quận, Lục thấy thành quách, nhân dân đều khác trước. Về tới nhà, Lục thấy nhà bỏ hoang, không người ở, chỉ có chuột trên rường, cú trên cây, rêu xanh cỏ biếc, che khuất mấy bậc thềm ở sân. Lục muốn hỏi thăm về mẹ và vợ nhưng không biết hỏi ai. V́ chỉ có pḥng khách là c̣n nguyên nên Lục vào quét rửa mà nằm nghỉ.


 Sáng sau, Lục ra ngoài Cửa Đông, đi thăm Cầu Hồng. Gặp mấy lăo bộc cũ, Lục gọi lại hỏi chuyện th́ được họ kể cho nghe rằng Thái Phu Nhân đă mất, mà Nương Tử cũng đă qua đời! Họ bèn dẫn Lục tới nơi mai táng Thái Phu Nhân ở thôn Bạch Ninh, tay chỉ một g̣ cao mà nói:“Đây là phần mộ của Thái Phu Nhân, do Nương Tử sửa sang sắp đặt. Thấy Công Tử không về, Thái Phu Nhân buồn rầu mà thành bệnh. Thấy thế, Nương Tử liền hết sức phụng dưỡng Thái Phu Nhân. Chẳng may, v́ bệnh t́nh quá nặng nên Thái Phu Nhân qua đời. Nương Tử bèn bói ngày lành mà an táng Thái Phu Nhân ở đây. Nương Tử ḿnh mặc áo gai, tay nâng linh cữu, gào khóc dưới mộ!” Họ lại chỉ mấy cây tùng, bách ở cạnh mộ mà nói:“Mấy cây này cũng đều do Nương Tử tự tay trồng và chăm sóc”. Rồi họ kể tiếp:“Sau khi an táng Thái Phu Nhân được ba tháng th́ quân Miêu vào thành, chiếm đóng các nhà lớn nhỏ của cư dân. Có vạn hộ họ Lưu muốn dùng điều phi lễ xâm phạm Nương Tử, nhưng Nương Tử không chịu, tự ải mà mất, rồi được Lưu sai quân sĩ an táng ở khu vườn sau nhà, dưới gốc cây ngân hạnh.


          Nghe mấy lăo bộc cũ kể, Lục vô cùng thương cảm, liền cám ơn họ rồi vội về nhà, ra vườn sau, tới gốc cây ngân hạnh, đào linh cữu Ái Khanh lên. Mở coi, Lục thấy nhan sắc nàng vẫn như khi c̣n sống, da thịt chẳng đổi. Lục vỗ về di thể mà gào khóc, rồi lấy nước thơm tắm cho, lấy y phục đẹp mặc cho, mua quan tài về nhập di thể vào, đem linh cữu tới thôn Bạch Ninh, an táng ở cạnh mộ Thái Phu nhân, vừa khóc vừa nói:[Thường ngày, Nương Tử thông minh, tài tuệ, bè bạn chẳng bằng. Nay tuy đă mất, nhưng chắc Nương Tử chưa dứt hẳn tiếng nói. Ở Chín Suối nếu biết, xin cho gặp mặt một lần. Tuy âm dương khác biệt, người đời thường sợ hăi, nhưng ân t́nh quá thiết, ta thực chẳng kinh nghi. Từ đó, ra ngoài th́ Lục cầu ở cạnh mộ, về nhà th́ Lục khóc ở trong vườn.


         
Chừng mươi ngày sau, vào đêm cuối tháng không trăng, Lục ngồi một ḿnh trong pḥng khách, ngủ gà ngủ gật. Bỗng nghe có tiếng khóc nức nở, trước xa sau gần, Lục lấy làm lạ, vội vùng dậy, khấn:“Nếu là anh linh cùa Lục Nương Tử, sao lại tiếc không cho ta gặp mặt một lần để t́nh tự chuyện xưa? Tức th́ Lục nghe thấy tiếng đáp:“Thiếp là con gái họ La đây! V́ cám ơn chàng đă yêu thương thiếp, đem di thể thiếp chôn cạnh mộ Mẹ, nên tuy thiếp đă về chốn u minh, nhưng thiếp vẫn c̣n thương xót chàng. Chính v́ thế mà đêm nay thiếp mới lên đây để tṛ chuyện cùng chàng!”
          Rồi Lục nghe như có tiếng chân người đang bước tới phía ḿnh. Giây lát sau, Lục đă có thể nh́n thấy lờ mờ diện mạo, rồi nhận ra người đang bước tới phía ḿnh chính là Ái Khanh, điểm trang sơ sài, y phục màu trắng, trông vẫn như xưa, chỉ khác một điều là trên đầu có quấn vành khăn tang. Nh́n thấy Lục, Ái Khanh thi lễ, rồi khóc mà ca bài từ “Thấm Viên Xuân” do nàng làm ra:

 Một biệt ba năm, một ngày ba thu, sao chàng chưa về?
 Lệnh mẫu ôm bệnh, thiếp dâng thang thuốc, rồi khi Mẹ mất, thiếp mặc sô gai, táng Mẹ g̣ cao.
 Khuya bói hoa đèn, sớm chờ tin nhạn, mưa rụng hoa lê, ngày ngày đóng cửa.
 Nào ai ngờ, v́ công danh vĩnh biệt, thư tín chẳng c̣n!
 Can qua phải coi đă mắt, trong thời mệnh bạc máy họa sinh tai.
 Rồi vàng tiêu trong trướng, vượn kinh hạc oán, khăn lụa thơm rơi, ngọc vỡ hoa bay.
 Đă học ba trinh, nên liều một chết, tránh chuyện người đời bàn tán thị phi.
 Xin chàng nhớ cho: chỉ khi nằm mộng, mới gặp lại Thôi Huy!
          Mỗi lần ca một câu, Ái Khanh lại nức nở vài tiếng, thê lương ai oán.
         
 Nghe Ái Khanh ca xong, Lục d́u nàng vào pḥng, cám ơn nàng đă phụng dưỡng Thái Phu Nhân, làm tṛn chữ hiếu thay ḿnh, tự tận để giữ tiết trinh, khiến ḿnh xấu hổ măi.

    
    
Ái Khanh bèn ̣a khóc mà giăi bày tâm sự:“Thiếp vốn ḍng con hát, chẳng thuộc họ tốt lành. Mèo mả gà đồng, người chưa được thuần, liễu ngơ hoa tường, ai cũng khinh khi. Thiếp chỉ biết tựa cửa hiến cười, chứ chẳng hay ngang mày nâng chén! Mặt đẹp nói khéo, đưa trước rước sau, ăn tại gian đông, ngủ tại gian tây, nhiễm thói xấu xưa, đă vợ anh Trương, lại thiếp anh Lư, vốn tính chẳng định. May được quân tử cưới về làm vợ, nên đă bỏ được những thói xấu xưa, đă đổi được những điều dở trước. Giữ ǵn nhà cửa, thu vén gia tư, giữ nghĩa tổ tiên, dốc ḷng chăm sóc mẹ chồng, sinh th́ hầu hạ theo lễ sinh, tử th́ mai táng theo lễ tử, chẳng thẹn với ḷng, vui ca để Mẹ nghe, buồn khóc khi Mẹ mất. Đâu ngờ Trời cả chẳng thương, họa lớn lại tới! Có kẻ tay độc quyền già, giao tranh bốn cảnh, giáo dài gươm lớn, diệu vơ dương oai ở chốn ba quân, đă chiếm nhà của Lư Tung, lại đoạt vợ của Hàn Hồng. Chàng ở xa vạn dặm, tiện thiếp ở một ḿnh, há chẳng biết lối cư xử thông thường để được an thân, mà nhẫn nhục lâu dài. Nhưng thiếp đă đành cho ngọc vỡ, đă quyết để châu ch́m. C̣n nếu muốn như thiêu thân đập đèn, con đỏ nhảy giếng, để giữ mạng sống th́ chẳng phải là chuyện mà người đời không tha thứ. Thế nhưng, nếu chịu bỏ chồng bỏ nhà, đi làm vợ người, để được lộc hậu tước cao, th́ có khác chi kẻ phản nước bội vua!]


          Lục vỗ về an ủi Ái Khanh hồi lâu, rồi hỏi:“Dưới cơi âm, gia mẫu có được mạnh không?”
Ái Khanh đáp:“Thiếp nghe tin quan Minh Ty phán sinh thời, lệnh mẫu không có tội ǵ nên đă cho lệnh mẫu lên dương thế giáng sinh rồi”.


 Lục hỏi:“Thế c̣n nàng, sao nàng chưa được lên dương thế giáng sinh mà vẫn phải làm ma dưới âm phủ?”. Ái Khanh đáp:“Khi thiếp chết quan Minh Ty cũng phán thiếp là đàn bà trinh liệt, nên đă cho thiếp được lên dương thế giáng sinh làm con trai nhà họ Tống ở quận Vô Tích. Thế nhưng, v́ thấy t́nh duyên với chàng c̣n nặng, muốn được gặp chàng một lần để giăi bày tâm sự, nên thiếp mới diên tŕ ngày tháng lên đường. Đêm nay thiếp đă được gặp chàng rồi th́ sáng mai thiếp sẽ lên dương thế giáng sinh. Nếu chàng không quên t́nh cũ th́ xin chàng tới nhà họ Tống xin họ cho chàng gặp đứa bé sơ sinh. Lúc đó đứa bé sẽ cười với chàng để chàng tin lời thiếp vừa nói.

    
Lục d́u Ái Khanh vào pḥng hoan hội th́ thấy Ái Khanh chẳng khác chi hồi sinh thời.


          Khi nghe tiếng gà gáy sáng, Ái Khanh vội vùng dậy, bước xuống bậc thềm, quay đầu nh́n lại, lau nước mắt mà nói:“Xin Triệu lang trân trọng, từ nay vĩnh biệt nghe!” rồi cứ đứng im ở bậc thềm. Khi trời sáng dần th́ h́nh bóng Ái Khanh cũng mờ dần, rồi mất hẳn. Trong căn pḥng trống, Lục chỉ c̣n trông thấy một ngọn đèn tàn, sắp tắt mà thôi.


          Lục liền đứng dậy, sửa soạn hành trang, sang quận Vô Tích, t́m tới nhà gia đ́nh họ Tống mà gơ cửa. Tống ông ra mở, hỏi có chuyện chi? Lục xin ông nghe chuyện Ái Khanh để hiểu lư do tại sao ḿnh dám đường đột tới nhà ông gơ cửa. Nghe xong, Tống ông nói quả thực phu nhân ông vừa sinh một bé trai, đang khóc oe oe. Lục xin được vào gặp đứa bé. Tống ông chấp thuận. Vừa thấy Lục bước vào pḥng, đứa bé đang khóc bỗng nín bặt, nh́n Lục mà toét miệng cười.


          Cả gia đ́nh nhà họ Tống đều lấy làm lạ.
          Rồi Tống ông lấy họ La của Ái Khanh mà đặt tên cho đứa bé là Tống La.
 Lục xin được kết nghĩa bà con với gia đ́nh họ Tống. Tống ông ưng thuận.
          Từ đó hai gia đ́nh đi lại, quà cáp, thăm hỏi nhau luôn.

 

Chuyển ngữ truyện La Ái Khanh
trong tiểu thuyết cổ Trung quốc “Tiễn Đăng Tân Thoại” của tác giả Cù Hựu, thế kỷ 14 (1390)

 

 

 

 
 

 

GS Đàm Quang Hưng
Giáo Sư Toán
Trường Đại Học Cộng Đồng Houston, Texas

  

 

 

www.ninh-hoa.com