Trang Thơ & Truyện: Nguyễn Xun Hong              |                 www.ninh-hoa.com

NGUYỄN XUN HONG
Bt danh: TR ĐỨC

 

Qu qun:

Xm Rượu, Ninh Ha

 

Cựu học sinh
Trường Tiểu học Đức Tr v Trung học Trần Bnh Trọng Ninh Ha, NK 1976-1979
 

 

 

Hiện cư ngụ tại
Tiểu bang Minnesota, USA

 


 

 

 

 

 

 

TM HIỂU
CCH THỨC NUI ONG MẬT

Nguyễn Xun Hong

 

PHẦN 2:

 

Đng Thng V Khung:

Ti đi đến xưởng cưa sc tại Thuận-Mỹ lựa đủ loại gỗ để đng thng nui ong, rồi sẵn gh vo tiệm mua một t đinh hai phn v một số vn p cộng thm một số nẹp sao cho đủ đng vi thng lc ban đầu, dng cưa xả hết những mặt vn p theo kch thước để đng thng, cưa nẹp để đng khung v cưa những thứ gỗ khc để đng trụ, v đng riềng hon tất khi trời vừa sụp tối.

Thng nui ong c dạng hnh chữ nhật chiều di 4 tấc 5 phn rưỡi; chiều rộng 3 tấc 9 phn rưỡi; chiều cao 3 tấc 8 phn; cn ci nắp ta cưa rộng xung quanh hơn ci thng hai phn để đng riềng xung quanh vừa đậy lọt lng; chiều cao của riềng cỡ một phn rưỡi; cn ci "đt thng" ta cưa sao cho n bằng hai cạnh hai bn tức chiều ngang của thng v cạnh mặt sau bằng phẳng với nhau, nhưng mặt trước rộng hơn 6 phn để ong ra v chuẩn bị bay đi v đp về tựa như sn bay; nhớ l miếng vn mặt trước của thng ta cưa n ra lm đi để lm cnh cửa, cắt hai miếng cao su đng hai bn của miếng vn cưa đi dnh lại để lm bản lề dở ln dở xuống nhn sự sinh hoạt của đn ong.

Ngay cnh cửa ta khoan mười lỗ cỡ bằng cy viết ch một lỗ cch nhau hai phn ở trn nắp cửa một hng cch đy thng 1 phn; by giờ tới hai miếng hai bn hng của thng tức chiều rộng ta cưa hai cửa sổ cũng hnh chữ nhật, v nhớ chia đều ở giữa, cch ci nắp trở xuống 7 phn tức cạnh ngang mặt trn của thng, chiều di của khung cửa sổ l 9 phn; chiều rộng 7 phn; v cắt một miếng lưới ruồi dng nẹp đng bốn mặt, v nhớ nẹp v lưới nằm ở mặt ngoi, cy nẹp chiều ngang 1 phn đng trn miếng lưới xung quanh cửa sổ. By giờ tới phần trong của thng ta cưa bốn cy trụ vung gc 1 phn rưỡi, chiều cao thấp hơn chiều cao của thng l 4 phn, đng bốn gc để cho bốn miếng vn của thng dnh lại thnh hnh chữ nhật, mặt trước ta nhớ chỉ đng miếng trn cn miếng dưới để lm ci cửa ta c thể mở được. Trn đỉnh bốn ci trụ ở trong thng ta đng một cy ngang để bắc mười khung theo chiều di, cy ngang ta đng qua theo chiều rộng, cy ngang cần gỗ rất chắc bởi v mật ong rất nặng, chiều cao của cy ngang một phn; chiều ngang của cy ngang 1 phn rưỡi bằng cy trụ như vậy ta đ hon tất ci thng.


By giờ ta đng khung. Khung l miếng sp ong nằm trọn trong đ để ta dở ln ta coi hoặc khi ta lấy mật. V cy gỗ lun lun đều với nhau v "lun c chiều cao 8 mm". Chiều di của khung cụt hơn chiều di của thng 1 phn tnh mặt bn trong của thng, chiều ngang của cy gỗ 3 phn rưỡi; chiều di cy dưới của khung cụt hơn chiều di cy trn 2 phn; chiều cao của khung 19 phn rưỡi rồi cch 8 phn ta vạt xuyn gc một bn nửa phn (8 phn trở ln l phần mật v phấn sp n dy hơn, 8 phn đổ xuống l đẻ trứng nui con) như vậy chiều ngang của cy dưới l 2 phn rưỡi. Khi ta đng hai cy chiều cao sao cho hai cạnh hai bn bằng với hai cạnh chiều di của cy dưới, rồi chia đều chiều di của cy trn đng vo thnh ci khung. Khi xong ci khung ta chia đều chiều cao khoan hai lỗ bằng cọng dy thp rồi xỏ dy thp từ lỗ trn bn ny qua lỗ trn bn kia v lỗ dưới theo lỗ dưới để cho n giữ miếng sp khỏi gy m con ong đ lm miếng sp băng qua chnh giữa cọng dy thp đ. Thế th ta đ hon thnh thng v khung.  

Cch Lấy Mật: 

* Muốn lấy mật ong ta c ba cch lấy.

(1) Thường th mật ong nằm phần trn cn phần dưới l phấn ong v phần cht cng l đẻ trứng nui con. Trước khi ta quay mật ta phải gỡ ci my ra bằng cy tăm hoặc lấy ci bt đnh răng hay con dao lướt nhẹ trn mặt cho n trc ci my ra. Ta lm một ci thng quay ly-tm c đy hnh phễu v một ci lỗ bn cạnh thng cho mật chảy ra. Khi quay ta dng nt nht lỗ đ lại.

Chnh giữa đy thng c một ổ bi để ta thọc ci cy quay vo tm của n, trn ci cy quay ta độ khoảng giữa nằm lọt trong thng, hn một ci khung bằng nhm hoặc sắt rộng hơn ci khung sp một t để ta c thể bỏ lọt lng ci khung mật v hn hai cy mặt trước để chận khung lại, v trn mặt của khung gần tay cầm c một miếng sắt chiều rộng cỡ 3 phn, chiều di th di hơn đường knh của thng v mỗi đầu dư ra cỡ 4 phn để bẻ vung gc với cạnh thng v khoan hai lỗ bắt ốc lại, nhớ chnh giữa miếng sắt ta khoan một lỗ để đt lọt lng tay quay (sắt hoặc nhm để lm cy quay c đường knh 1 phn v sắt "nhm" lm khung quay cỡ đầu đũa).

(2) Cch thứ hai ta c thể cắt lấy phần mật rồi ong thợ tự lm lại phần mật khc trong một thời gian (nhưng ong lm rất nhanh nội trong một ngy ta cắt), l bởi v 3 k mật lm được 1 k sp.

(3) Cn cch thứ ba l ta c thể đng ci thng cao gấp đi để bỏ hai tầng khung, gin khung trn hon ton l mật nhưng chnh giữa hai tầng khung ta c ngăn một miếng gỗ hoặc lưới v khoan lỗ vừa đủ cho ong thợ chui qua thi, khng cho ong Cha qua được v con ong Cha lớn hơn ong thợ (nếu ong Cha chui qua n sẽ đẻ trong đ) nhớ phải khoan cho kho v dng loại lưới ruồi bằng nhm chứ khng được bằng nhựa v nhựa ong thợ sẽ ph rộng ra ong Cha sẽ qua được. Hiện nay người ta lm ra sp nhn tạo v gy trứng cha nhn tạo (c nghĩa l người ta chế ra một dy ton l trứng Cha rồi con Cha tưởng do ong thợ lm rồi đẻ vo, kế đến ong thợ lại thấy c trứng trong đ nn kiếm mật về nui trứng, rồi kế tiếp ong xy tổ thấy vậy cũng xy tổ tiếp tục để nui con, người ta cn lm nguyn cả một khung sp để ong bỏ mật vo) để lấy sữa ong cha v mật tiết trinh sử dụng cho mỹ phẩm v lm t dược,.v.v... V nếu sợ ong chch ta c thể may một bộ đồ để bảo vệ.  

Nn nhớ rằng ong mật l loi sống lin kết với nhau, con thợ đẻ ra con Đực, con Cha đẻ ra con thợ.
Con ong thợ c mu sắc vng sậm lốm đốm viền đen v năm con mắt, hai con bự nằm hai bn đầu v ba con nhỏ nằm thnh hnh tam gic cn trn trn cộng với hai chn sau của n c 2 ti để đựng phấn hoa, Ong thợ cũng l ong ci nhưng chỉ đẻ được ong đực m thi. Ong thợ chia ra thnh năm thnh phần khc nhau như giữ cửa (bảo vệ), qut dọn, lấy phấn mật, ấp trứng (giữ nhiệt độ) v xy tổ. Cuộc đời của ong thợ chỉ sống được 45 ngy nếu n đi lm gần nhưng nếu đi lm xa th n sẽ chết sớm hơn 5 hoặc 10 ngy tức l n chỉ cn sống được 35 tới 40 ngy. Đường knh lm việc của ong thợ l 5 cy số trong đ tm điểm l ci ổ, cn nếu mật hiếm hoi n đi lm xa hơn. Một khi con cha chết bất đắc kỳ tử th n liền xy ổ Cha khẩn cấp bằng cch trứng Cha đẻ vẫn cn ở trong lỗ ong thợ n liền sửa lỗ thợ thnh lỗ ong Cha cấp bch, v đẻ trứng ong đực cng một lc (điều đng lưu l trứng của con cha đẻ vo lỗ thợ sanh con thợ, đẻ vo lỗ cha sanh con Cha).

 

Lỗ ong thợ thường th nhỏ bằng đầu đũa, c hnh lục gic v mỏng, cn lỗ ong Cha th bự bằng cỡ ngn tay tnh kề ngn t v di c hnh giống như trứng hột g. Vỏ th rất dy, bề ngoi nhn c hnh th bng long cht cht v lốm đốm những chấm như kim chch xung quanh. Cn lỗ ong đực hnh gống như lỗ ong thợ nhưng lớn hơn cỡ 1/4 lỗ ong thợ v được nằm dưới phần phấn hoa. Thn hnh ong đực hon ton mu đen chẳng biết lm g hết m chỉ biết động đực m thi. Khi động đực xong th n sẽ chết v số cn lại sẽ bị diệt chủng hoặc bị ong thợ đuổi ra khỏi tổ ong. Cn ong cha thn hnh rất di, to lớn gấp đi con ong thợ c mu vng nhung ng nh, thn hnh phủ một bộ lng nhung, nhưng đặc biệt ci đt rất di hơi chuyển lượng mu xanh vng đen, n l một con ong ci đặc biệt để gy giống ni cho đn ong v trong một ngy con cha đẻ vo khoảng 2,500 trứng v đẻ ra ong thợ v ong Cha. Thật sự th những trứng cha nằm xung quanh riềng mp của miếng sp, khi tới thời kỳ sanh sản con Cha cũng l thời kỳ đn ong rất sung tc đng nghẹt th n mới xy trứng Cha vo ma h, v trong vng 16 ngy th nở ra con Cha, trong khi ong thợ khoảng 21 ngy mới nở. 

Khi con ong thợ thấy đ hnh thnh con ong th n trm ci my lại, khi m ong con cứng cỏi nở ra n tự cắn ci my chui ra v những con ong thợ liền cho n ăn hoặc n tự b ln đi tm phấn mật để ăn. Ong thợ cho trứng Cha ăn một loại mật rất đặc biệt gọi l mật tiết trinh, sữa Ong cha khi ta nhn n c mu xanh xanh trắng trắng giống hệt như bơ v con Cha sống 5 năm, khi con Cha mới vừa nở ra th n tự đi tm những trứng Cha chưa nở hủy diệt, nếu hai con Cha nở cng lc th n sẽ sống chết tranh nhau để lm Cha cho tổ Ong đ, cn nếu thng ong qu đng th ong thợ liền cản sự giết chết lẫn nhau v tạo ra một biến cố rẽ đn, nếu tổ Ong đ rẽ thnh ba đn th ci đợt đầu tin Ong thợ tm cch la cho con Cha gi đi theo một nhm trước, kế tiếp th con cha non tẻ ra một nhm thứ hai, phần cn lại th ong thợ để cho con cha thứ ba nở ra ở lại. Khi chng c con Cha mới tẻ ra khỏi ổ th ci số ong thợ đ rời khỏi ổ sẽ vĩnh viễn theo đn mới của họ (Cha mới) v khng bao giờ trở về lại ổ cũ. Chỉ cch nhau vi tiếng đồng hồ sau khi rẽ ra nếu hai bn gặp lại nhau sẽ cắn lộn v chch tả tơi; cả hai bn đều chết hết cả trong chốc lt ta khng thể no can ngăn đựợc đnh chịu bung xui m thi. Như vậy khi ta nui n ta biết con Cha non sắp nở, ta chờ tới trời sắp tối th ta rẽ con Cha gi đi trước qua thng mới, một thng ta c mười khung th ta chia đều mỗi bn năm khung v lun nhớ rằng bn thng ta rẽ đ c con cha rồi th ta tm những trứng cha ngắt hết ra v nếu c trứng no hồng hồng thiệt to hơn những trứng khc th ta cắt cho n hơi dư miếng sp một t để ta tm một chỗ no thuận tiện của ci ổ "cũ" khng cha ta kẹp vo giữa hai ci khung cho con ong thợ hn gắn sp trở lại v nui nấng n tới khi nở, cn những trứng cn lại ta ngắt bỏ đi (chỉ lựa một trứng lớn để lại) đ l con cha v cng mạnh.

Con Cha nở trước sẽ đi tm những trứng cn lại giết hết, nhưng m khi tổ ong tới ngy sinh sản trứng Cha n sẽ c cỡ mười trứng Cha hoặc hơn v n chỉ x dịch cht đỉnh khng lớn lắm v cũng khng nhỏ lắm. Khi ta rẽ ra thng mới th ta đặt kề thng cũ hoặc chồng ln mặt để cho giữa hai thng n thuận tiện qua lại với nhau giống như một nh, v khi ta lm vậy n vẫn cn giữ được nguồn gốc của n hai ổ rồi bốn ổ, rồi su ổ,.v.v...bởi v những con ong bay đi v bay về đều qua miệng hang của ong giữ cửa th n sẽ ngửi hoặc liếm qua ci lưỡi của n th n biết lạ hay quen v nếu khoảng cch lu khng liếm với nhau n sẽ xem như xa lạ v cắn chết tại chỗ rồi những con Ong qut dọn sẽ gắp bay đi liệng cch xa ổ.

 

 

Đọc PHẦN 3:


 

  

 

Tr Đức
NGUYỄN XUN HONG

Minnesota, thng 05/2014

 

 

 

 

 

 

 

            

 

Trang Thơ & Truyện: Nguyễn Xun Hong               |                 www.ninh-hoa.com