Thơ & Truyện Nguyễn Văn Nghệ            |             www.ninh-hoa.com

NGUYỄN VĂN NGHỆ

Người làng Phong Ấp, xă Ninh Binh, Ninh Ḥa.

Tốt nghiệp K.19 Khoa Lịch sử Trường Đại học Khoa Học Huế

 

 

Hiện cư ngụ tại UK


 

 

 

 

 

 

 

VĂN MIẾU TỈNH VĨNH PHÚC
SẼ THỜ AI Ở
GIAN GIỮA CHÁNH ĐIỆN?


Nguyễn Văn Nghệ
 

  


      
Văn miếu tỉnh Vĩnh Phúc được khởi công xây dựng vào năm 2012 tại khu G̣ Cháo, phường Liên Bảo, thành phố Vĩnh Yên sắp hoàn tất. Công việc xây dựng Văn miếu sắp hoàn tất nhưng lại chưa biết thờ vị nào ở gian giữa chánh điện. Thật là buồn cười!

    Ngày 08/06/2015 ông Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và du lịch tỉnh Vĩnh Phúc là Trần Mạnh Định nói với báo Dân Trí rằng chưa thống nhất sẽ thờ Khổng tử tại Văn miếu : “Tỉnh đă giao Liên hiệp Khoa học Kỹ thuật Vĩnh Phúc tổ chức hội thảo về vấn đề thờ tự ở Văn miếu rồi và bây giờ đến lượt chúng tôi cho í kiến. Chính bọn tôi cũng chưa thống nhất việc đó đâu”

   Ông Phó Giám đốc Sở Văn hóa , Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Phúc là Kim Ngoan Văn Quynh cũng nói với báo Dân Trí “ Toàn bộ đề án trưng bày nội thất của Văn miếu mà Sở Văn hóa là chủ đầu tư, đă báo cáo qua nhiều lần hội thảo khoa học, qua nhiều lần họp với các nhà khoa học đều không đưa Khổng tử vào thờ ở đó mà chỉ đưa vào gian thờ chính là ông Chu văn An, chứ không phải Khổng tử.

  “ Sau này mới có một số í kiến cho rằng phải đưa Khổng tử vào thờ trong Văn miếu . Quan điểm của ngành tôi trong việc phê duyệt nội thất ở Văn miếu là không thờ Khổng tử trong đó” (Vĩnh Phúc “Chưa định thờ Khổng tử ở văn miếu”-Nguồn : BBC tiếng Việt 08/06/2015 ).

   Vậy th́ tỉnh Vĩnh Phúc cho xây Văn miếu để thờ ai?

   Cổng Thông tin- Giao tiếp điện tử tỉnh Vĩnh Phúc ngày 18/04/2011 đăng tải bài viết với tiêu đề: “ Nhiều kinh nghiệm hay trong quy hoạch đầu tư và xây dựng Văn miếu Vĩnh Phúc” cho biết: “ Chuẩn bị cho công tác đầu tư, xây dựng Văn miếu tỉnh Vĩnh Phúc, ngày 13/04/2011, Đoàn công tác của tỉnh đi nghiên cứu và học tập về xây dựng Văn miếu do đồng chí Trần Ngọc Tư, Phó Chủ tịch UBND tỉnh làm trưởng đoàn, đă có buổi làm việc với Ban quản lí Văn miếu Khổng tử, huyện Khúc Phụ, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc”.

    Trong tờ tŕnh của Sở Kế hoạch – Đầu tư, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Phúc gửi UBND tỉnh Vĩnh Phúc tháng 10/2011 về việc đề nghị phê duyệt dự án xây dựng công tŕnh Văn miếu tỉnh Vĩnh Phúc nêu rơ: “Văn miếu là nơi thờ Khổng tử, nhà tư tưởng và giáo dục lớn thời cổ đại. Các nước theo Nho giáo trước đây như Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản và Việt Nam đều xây dựng Văn miếu” (Bài viết “Xây Văn miếu 271 tỷ ở tỉnh, có lăng phí quá không?” đăng trên Tuổi trẻ online ngày 8/6/2015).

   Theo báo Vĩnh Phúc Online thứ sáu ngày 20/03/2015 cho biết : Sáng ngày 20/03/2015 Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tổ chức Hội thảo Khoa học về vấn đề “ Sắp xếp, bài trí thờ tự tại Văn miếu tỉnh”. Theo báo cáo của Sở Văn hóa- Thể thao và Du lịch quy mô đầu tư nội thất Văn miếu tỉnh tại khu đền thờ chính gồm hai hạng mục: Nhà Bái đường và Hậu cung. Với nhà Bái đường: Gian chính giữa bố trí một hương án Công đồng và hệ thống Khám-Ngai- Bài vị thờ Đức Khổng tử…

   Tờ tŕnh khẳng định “Văn miếu là nơi thờ Khổng tử”,Hội thảo Khoa học cũng chấp nhận thờ bài vị Khổng tử,  nhưng khi dư luận lên tiếng th́ lănh đạo Sở Văn hóa , Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Phúc bấn loạn trong việc sắp xếp thờ tự, trả lời quanh co khi được giới báo chí phỏng vấn, không giữ vững lập trường. Cho đến nay vấn đề thờ ai ở gian giữa chánh điện của Văn miếu Vĩnh Phúc c̣n đang tranh căi!

     Cội nguồn của hai chữ Văn miếu

  Năm Khai Nguyên thứ 27 ( 739- Kỷ Măo) Đường Huyền Tông có chiếu truy thụy Khổng tử là Văn Tuyên vương, do đó những nơi thờ tự Khổng tử gọi là Văn Tuyên vương miếu (miếu thờ Văn Tuyên vương – tức Khổng tử). Văn Tuyên vương là thụy hiệu của Khổng tử. Tên thụy là tên đặt cho người chết, dựa vào hành vi lúc sống mà đặt tên cho. Tử Cống hỏi Khổng tử: “Khổng Văn tử, hà dĩ vị chi Văn dă?(Ông Khổng Văn tử tại sao được tên thụy là Văn?) Khổng tử trả lời: “Mẫn nhi háo học, bất sỉ hạ vấn, thị dĩ vị chi Văn dă” (Ông ấy đă minh mẫn mà lại hiếu học, không thẹn mà hỏi bậc dưới ḿnh, v́ vậy nên được thụy hiệu là Văn – Luận ngữ, Công Dă Tràng V, 14). Ở Việt Nam vua Trần Nghệ Tông ban thụy hiệu cho Chu văn An là Văn Trinh công. Triều Nguyễn quy định quan văn chánh nhất phẩm khi chết được ban thụy hiệu là Văn Nghị; quan văn ṭng nhất phẩm được ban thụy hiệu là Văn Í (1). Đời nhà Minh niên hiệu Vĩnh Lạc (1403- 1424) những nơi thờ tự Khổng tử gọi là Văn miếu (rút gọn của từ Văn Tuyên vương miếu).Năm Dân quốc thứ 3( 1914) Lễ Chế Quán cho phục cách gọi nơi thờ tự Khổng tử như thời xa xưa là Khổng tử miếu (miếu thờ Khổng tử).

    Khổng tử miếu được dịch sang tiếng Pháp là Temple de Confucius. Dịch như vậy là rất chuẩn và chưa có ai lên tiếng phê b́nh. Hai chữ Văn miếu khi dịch sang tiếng Pháp là Temple de la littérature; tiếng Anh là Literature temple và tất cả đều có nghĩa là “miếu Văn chương”. Học giả Madrolle dịch từ Văn miếu sang tiếng Pháp là Temple de la culture littéraire (= Miếu văn hóa có tính văn chương).Hữu Ngọc nhận xét cách dịch của Madrolle: “Dịch như vậy có thể sát hơn Temple de la littérature (= Miếu văn chương)”(2)

    Hiện nay chữ “Văn” trong từ “Văn miếu” khi dịch sang tiếng nước ngoài chưa lột tả được hết í nghĩa của chữ “Văn” trong thụy hiệu của Khổng tử.

   Ở Trung Quốc hoặc Việt Nam khi nói đến Văn miếu người ta biết ngay ai là chủ thể được thờ ở Văn miếu. Các Văn miếu  được xây dựng dưới triều Nguyễn c̣n tồn tại đến nay bố cục thờ tự vẫn là gian chính giữa thờ Khổng tử, gian hai bên thờ Tứ phối và các tiên hiền ,tiên nho.

   Riêng Văn miếu Trấn Biên (Biên Ḥa) sau khi phục dựng lại th́ bố cục thờ tự có thay đổi. Trong bài viết “ Nho giáo Việt Nam- Từ góc nh́n di sản văn hóa” của PGS- TS Đặng Văn Bài – nguyên Cục trưởng Cục Di sản Văn hóa Việt Nam- viết: “UBND tỉnh Đồng Nai với sự ủng hộ của Bộ Văn hóa và Thông tin (nay là Bộ văn hóa, Thể thao và Du lịch) và các ban ngành ở Trung ương đă quyết định xây dựng lại Văn miếu Trấn Biên với tư cách là một thiết chế văn hóa đặc thù- nơi thờ và tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các danh nhân văn hóa của đất nước và địa phương, trong đó có phối thờ Khổng tử với tư cách là người sáng lập Nho giáo” (3).

   Lạ thay! Lạ thay! Ông Hồ Chí Minh đă từng xưng ḿnh là học tṛ nhỏ của Khổng tử , Thích Ca ,Giê su nay lại được các vị lănh đạo đưa vào thờ ở gian giữa chánh điện của Văn miếu Trấn Biên, c̣n Khổng tử - người được tôn là Vạn thế sư biểu- lại được “phối thờ” mà lại được “phối thờ” ở ngoài sân Văn miếu Trấn Biên!

    Nếu thờ ông Hồ Chí Minh cùng các danh nhân văn hóa của đất nước và địa phương ở Văn miếu Trấn Biên và Khổng tử chỉ được “phối thờ” th́ nên đổi cụm từ “Văn miếu Trấn Biên”. Bởi v́ dùng hai chữ “Văn miếu” là lạm dụng.

    Đả phá Khổng tử

   Có nhiều í kiến không chấp nhận thờ Khổng tử ở Văn miếu Vĩnh Phúc và kèm theo những lời đả phá Khổng tử một cách nặng lời. Chúng ta không nên nóng vội. Trước khi công kích ,đả phá tư tưởng Khổng tử chúng ta đă đọc và hiểu một cách tường tận các sách về Nho giáo chưa?  Tư tưởng của Khổng tử cũng có những chỗ lạc hậu ,lỗi thời nhưng cũng có những chỗ c̣n có thể áp dụng trong cuộc sống hiện tại. Will Durant nhận xét về học thuyết tư tưởng Khổng tử: “ Không nên trách Khổng tử về tất cả những nhược điểm ấy. Không ai lại đ̣i một triết gia phải suy tư cho hai chục thế kỷ. trong một đời người làm sao có thể t́m được con đường đưa tới tri thức cho hết thảy các đời sau. Mà rất ít người làm nhiệm vụ ấy một cách đầy đủ như Khổng tử. Càng hiểu rơ ông, chúng ta càng ngạc nhiên rằng chỉ có một phần nhỏ trong đạo của ông là không hợp với khoa học, với những sự biến đổi do thời gian. Khi ta nhận thấy rằng ngay ở thời đại chúng ta, ông vẫn là người chỉ đường chắc chắn cho chúng ta th́ chúng ta quên những lời đôi khi hơi nhàm của ông và đức độ quá hoàn toàn của ông làm cho ta có lúc chịu không nổi…”(4)

   Xây dựng nơi thờ tự cho các vị khai sáng các học thuyết được dân chúng mến mộ là việc nên làm, nhưng phải “tùy gia phong kiệm”. Văn miếu Vĩnh Phúc sau khi hoàn thiện, gian giữa chánh điện vẫn có thể không thờ Khổng tử nhưng hai chữ “Văn miếu” phải được xóa bỏ và thay vào đó bằng một cái từ khác như vậy mới chính danh. Bởi v́: “ Danh bất chính tắc ngôn bất thuận, ngôn bất thuận  tắc sự bất thành” (Luận ngữ, Tử Lộ XIII, 3).

 

                                                        Nguyễn Văn Nghệ

    Chú thích:

1-       Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ tập 3,Nxb Thuận Hóa – Huế, 1996, trg 225.

    Đại Nam điển lệ toát yếu ( Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Giác phiên âm và dịch nghĩa), Nxb TPHCM 1993, trg 19.

2-       Hữu Ngọc, Lăng du trong văn hóa Việt Nam, Nxb Thanh niên, trang 101.

3-       Đặng Văn Bài, Nho giáo Việt Nam – Từ góc nh́n di sản văn hóa , trang 62. In chung trong tác phẩm “ Hội nghị Khoa học các đơn vị quản lí di tích Nho học Việt Nam” do Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn miếu Quốc tử giám Hà Nội  xuất bản 2011

4-       Will Durant, Lịch sử văn minh Trung Hoa (Nguyễn Hiến Lê dịch), Nxb Văn hóa Thông tin, trg 92-93.

  

 

   

 


 
Nguyễn Văn Nghệ

 

11/2015

 

 

 

 

 

 

 

 

Thơ & Truyện Nguyễn Văn Nghệ           |             www.ninh-hoa.com