Thơ & Truyện Nguyễn Văn Nghệ            |             www.ninh-hoa.com

NGUYỄN VĂN NGHỆ

Người lng Phong Ấp, x Ninh Binh, Ninh Ha.

Tốt nghiệp K.19 Khoa Lịch sử Trường Đại học Khoa Học Huế

 

 

Hiện cư ngụ tại UK


 

 

 

 

 

 

 

 

NI XCH THỔ ( ĐẤT ĐỎ)
Ở ĐU?


Nguyễn Văn Nghệ
 

  

 

        Địa danh Đất Đỏ đ được nhắc đến trong một bi v : my Hn Ho/ heo Đất Đỏ/ mưa Đồng Cọ/ gi Tu Hoa/ cọp Ổ G/ ma Đồng Lớn. Ni Đất Đỏ c tn chữ l Xch Thổ.

      Cc sch ghi chp về ni Xch Thổ.

    Nhiều người biết đến ni Xch Thổ (Đất Đỏ) qua tc phẩm Xứ Trầm Hương v tc phẩm ấy đ ghi chp về ni Xch Thổ: L vng ni đất đỏ ở pha Ty ni Ổ G. Ni thấp nhưng rừng rậm v nhiều cy to, nn c nhiều sơn th. Trong Đại Nam nhất thống ch chp rằng c cả t gic. Nhưng khng mấy ai trng thấy. Chỉ thấy nhiều nhất l heo rừng. Heo rừng Đất Đỏ đ nhiều, thịt lại ngon hơn đu cả. cho nn nổi tiếng l heo Đất Đỏ(1)

    Sch Đại Nam nhất thống ch do Quốc sử qun triều Nguyễn bin soạn đ ghi chp về ni Xch Thổ (Đất Đỏ): Ở pha ty bắc huyện Tn Định 24 dặm. Miền ny đất đỏ, ni rừng trng điệp, c nhiều loại: hổ, bo, t, tượng, ln chỗ cao c thể trng thấy giữa mặt biển. Pha ty bắc lin tiếp ni Tam Phong, pha nam lin tiếp lng mọi Dẫn- Chế- Trang, pha đng gip đồn Bnh Nguyn(2)

     Định vị ni Xch Thổ trn thực địa.

     Trước đy sng Dinh Ninh Ha l ranh giới giữa hai huyện Quảng Phước v Tn Định , bờ bắc sng Dinh l huyện Quảng Phước, bờ nam sng Dinh trở về pha ty l huyện Tn Định . Nếu căn cứ vo Xứ Trầm Hương th ni Xch Thổ (Đất Đỏ) nằm về pha ty ni Ph Như (Ổ G), m ni Ph Như lại thuộc huyện Quảng Phước. Như vậy ni Xch Thổ cũng thuộc huyện Quảng Phước. Trong khi đ Đại Nam nhất thống ch khẳng định ni Xch Thổ Ở pha ty bắc huyện Tn Định 24 dặm. Vng ty bắc huyện Tn Định thuộc tổng Thn Thượng. Ni Xch Thổ ở cch huyện Tn Định 24 dặm tức khoảng 10 cy số.

   Cc yếu tố để gip chng ta định vị  ni Xch Thổ : Ln chỗ cao c thể trng thấy giữa mặt biển; pha ty bắc lin tiếp ni Tam Phong; pha nam lin tiếp lng mọi Dẫn- Chế- Trang; pha đng tiếp gip đồn Bnh Nguyn. Pha đng ni Xch Thổ tiếp gip đồn Bnh Nguyn. Vậy đồn Bnh Nguyn ở đu?

     Theo Đại Nam nhất thống ch th đồn Bnh Nguyn Ở địa phận thn Dục Mỹ, về pha ty bắc huyện Tn Định, khng biết đắp đời no. Trước kia c tn l bảo Kỳ Vĩ, năm Minh Mạng nguyn nin(1820) đổi lại tn ny v đặt vin Thủ ngự lnh qun đinh đng giữ để chế ngự cc man lo Đồng Hương, Đồng Nẩy(3).

    Gần đy, ti được một người quen cho xem mảnh bản đồ tổng Thn Thượng, huyện Tn Định được vẽ dưới thời vua Đồng Khnh (1886-1888) trong bản đồ c dy ni được ghi hai chữ Xch Thổ bằng chữ Hn v ni Xch Thổ nằm pha ty thn Dục Mỹ. Vậy ni Xch Thổ thuộc địa bn thn Dục Mỹ chứ khng phải ở pha ty ni Ph Như  như ghi chp trong Xứ Trầm Hương. Ni Xch Thổ nằm ở vị tr như Đại Nam nhất thống ch ghi chp mới lin tiếp với ni Tam Phong về pha ty bắc.

     Ni Ph Như (Ổ G)

   Tc phẩm Xứ Trầm Hương ghi chp về ni Ph Như: Tục danh l ni Ổ g. Ni nằm về pha bắc Quận lỵ cch chừng 3 cy số, tại thn Ph Nghĩa, pha ty đo Bnh t tức đo H Thanh, giữa đường Quốc lộ số 1 ở pha đng v đường Hỏa xa ở pha ty. Pha nam ni lại c con đường lin x số 10 chạy từ Quốc lộ ln đường Hỏa xa. Ni khng cao nhưng rậm rạp, nn cọp rất nhiều(4).

    Đại Nam nhất thống ch ghi về ni Ph Như: Ở pha ty bắc huyện Quảng Phước 64 dặm, thuộc địa phận x Ph Như, tục danh ni Ổ G. Cy cối sầm uất c nhiều cọp, người đi qua phải king d, nn tục c cu: cọp Ổ G. Nay cng ngy cng được khai khẩn rộng ri, dần dần trừ được nạn cọp(5)

   Xứ Trầm Hương ghi ni Ph Như cch Quận lỵ Ninh Ha chừng 3 cy số về pha bắc. Đại Nam nhất thống ch ghi ni Ph Như ở pha ty bắc huyện Quảng Phước 64 dặm ,tức khoảng 30 cy số đường chim bay. Hai tc phẩm ghi chp cự ly khc nhau. Vậy ni Ph Như ở đu?

    Bản đồ tổng Phước Khim v tổng Phước H Nội  thuộc huyện Quảng Phước vẽ thời vua Đồng Khnh (1886-1888) xc định ni Ph Như nằm ở pha ty thn H Thanh giống như Xứ Trầm Hương đ ghi chp. Ni Ph Như trong bản đồ Đồng Khnh khng phải ở ty bắc huyện Quảng Phước m ở pha nam huyện Quảng Phước. Đại Nam nhất thống ch ghi l ni Ph Như ở ty bắc huyện Quảng Phước 64 dặm v xếp ni Ph Như kế sau ni T H (trước c tn l Hoa Sơn)

    Trong Khnh Ha ton đồ phần pha bắc tỉnh Khnh Ha được vẽ sau năm 1832 c vẽ dy ni v ghi ba chữ Ph Như sơn bằng chữ Hn(6). Trong Khnh Ha ton đồ ni Ph Như nằm pha ty dịch trạm Ha Lng (Dịch trạm thuộc x Trung Dng, tổng Phước Tường, huyện Quảng Phước). Pha bắc của ni Ph Như  l ni Hoa Sơn. Ni Ph Như được Đại Nam nhất thống ch ghi chp chnh l ni Ph Như được vẽ trong Khnh Ha ton đồ, chứ khng phải ni Ph Như được ghi chp trong xứ Trầm Hương. Bởi v vị tr ni Ph Như trong Khnh Ha ton đồ ở pha ty bắc huyện Quảng Phước 64 dặm .

    Như vậy lu nay chng ta lại đinh ninh cọp Ổ G, heo Đất Đỏ thuộc pha ty đo Bnh t l hon ton khng giống như Đại Nam nhất thống ch ghi chp.

 

 

     Ch thch:

  1,4 -  Quch Tấn, Xứ Trầm Hương, Nxb Hội Văn học Nghệ thuật Khnh Ha, trg 62; 60.

  2,3,5 Văn ha tng thư, Đại Nam nhất thống ch quyển 10&11 Tỉnh Ph Yn & Khnh Ha, Nxb Nha Văn ha- Bộ Văn ha gio dục Việt Nam Cộng Ha, 1964, trg 78; 99; 76

  6 Nguyễn Đnh Đầu, Nghin cứu địa bạ triều Nguyễn- Khnh Ha, Nxb TP.HCM, trg 49 

 

 

 

 

 


 
Nguyễn Văn Nghệ

 

10/2015

 

 

 

 

 

 

 

 

Thơ & Truyện Nguyễn Văn Nghệ           |             www.ninh-hoa.com