Thơ & Truyện Nguyễn Văn Nghệ            |             www.ninh-hoa.com

NGUYỄN VĂN NGHỆ

Người làng Phong Ấp, xă Ninh Binh, Ninh Ḥa.

Tốt nghiệp K.19 Khoa Lịch sử Trường Đại học Khoa Học Huế

 

 

Hiện cư ngụ tại VN


 

 

 

 

 

 

KHÔNG BIẾT HỔ THẸN
KHÔNG PHẢI LÀ CON NGƯỜI

Nguyễn Văn Nghệ
 

  

 

 Con người ta (ngoại trừ những người bệnh tâm thần) khi bắt đầu có trí khôn th́ cũng bắt đầu biết hổ thẹn. Tính hổ thẹn đă xuất hiện từ rất xa xưa trên mặt đất này. Theo Kinh thánh Cựu ước th́ từ thuở hồng hoang, Thượng đế tạo dựng nên Adam và Eva, rồi để hai ông bà sống trong vườn Địa Đàng. Hai ông bà được hưởng mọi thứ hoa trái trong vườn, chỉ trừ cây “biết lành, biết dữ” ở giữa vườn. Hai ông bà sống trần truồng mà không hề hổ thẹn. Một hôm Satan dụ dỗ bà Eva hái trái cây giữa vườn mà ăn. Eva từ chối, nhưng Satan bảo: “ Ngày nào các ngươi ăn vào, mắt các ngươi sẽ được mở ra, các ngươi cũng trở nên thần minh, biết điều thiện ác”. Nghe êm tai, bà Eva liền hái và trao cho Adam cùng ăn. Sau khi ăn, tức khắc hai ông bà nhận thấy ḿnh trần truồng, liền lấy lá cây kết lại mà che thân.

 

  Con người ta, nếu làm việc ǵ trái với lương tâm, trái với những tập tục, những quy định của xă hội, tôn giáo th́ cảm thấy hổ thẹn.

 

  Trong cách phát âm từ Hán Việt, hổ thẹn được phát âm là : Tu, Tàm, Sỉ, Ố, Quư, Tu Ố, Tu Sỉ, Tu Tàm, Tu Quư. Nhưng thông dụng thường dùng từ Tu Ố, Tu Sỉ(1). Ví dụ : Bất tri tu sỉ là không biết hổ thẹn (Tiếng Việt gọi là “Trơ tráo”)(2) hoặc Tu Ố là một trong thuyết “Tứ đoan” (Trắc ẩn, Tu ố, Từ nhượng, Thị phi) của Mạnh tử.

 

  Sách Quản tử ghi: “ Lễ, Nghĩa, Liêm, Sỉ thị vi tứ duy” (Lễ, Nghĩa, Liêm, Sỉ là 4 giềng mối chính). Liêm- Sỉ là cặp phạm trù đạo đức. So sánh giữa Liêm và Sỉ th́ sỉ cần hơn liêm. Người không liêm làm những việc bất nghĩa, căn nguyên cũng ở vô sỉ mà ra. Cán bộ viên chức trong bộ máy Nhà nước mà vô liêm sỉ th́ đất nước suy bại. Cách mạng Tháng 10 Nga thành công, nghe tin một số đảng viên có chức có quyền tham nhũng, Lénine cảnh báo: “Không ai có thể tiêu diệt Đảng Cộng sản Nga. Chỉ có những đảng viên của đảng mới có thể làm việc đó”.

 

  Tử Cống hỏi Khổng tử: Phải làm thế nào mới đáng là kẻ sĩ? Khổng tử đáp: “ Hành kỷ hữu sỉ” (Biết xấu hổ trong mọi cử chỉ và hành động- Luận ngữ: 13,20). Muốn xây dựng một quốc gia cường thịnh cần phải có những cán bộ, viên chức có kiến thức, có năng lực, có đạo đức. Theo quy định của ngành giáo dục là muốn học lớp 6 th́ phải có bằng Tốt nghiệp Tiểu học, muốn vào Đại học phải có bằng Tốt nghiệp Trung học Phổ thông. Ấy vậy mà ở Việt Nam trong thời gian qua có nhiều cán bộ viên chức chưa học lớp 9, lớp 10… mà đă có hai, ba bằng cử nhân (Lănh đạo cho phép “nợ bằng”, tức là sau đó phải học Bổ túc lớp 9, 10, 11, 12). Học hành kiểu “sinh con rồi mới sinh cha” th́ làm sao mà nắm vững kiến thức! Loại cán bộ viên chức mang học vị, học hàm “tiến sĩ giấy”, “giáo sư ma” là loại “chỉ biết chăm chăm xu thời hay nịnh đời” cho nên đất nước phải chịu thảm cảnh : “Đất nước ḿnh thương quá phải không anh/ Mỗi đứa trẻ sinh ra đă gánh nợ nần ông cha để lại/Di sản cho mai sau có ǵ để cháu con ta trang trải”(3).

 

    Biết ḿnh không có kiến thức, không có năng lực th́ khi được giao nhiệm vụ quá năng lực th́ lo mà thoái thác, đằng này vẫn “hiên ngang, dũng cảm” nhận chức vụ để rồi khi thất bại lại thốt lên: “ …tôi không xin với đảng cho tôi làm, cho tôi đảm nhiệm một chức vụ này hay một chức vụ khác. Mặt khác tôi cũng không từ chối, không thoái thác bất cứ nhiệm vụ ǵ mà đảng và nhà nước giao phó cho tôi”(4).

 

   Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng đă phát biểu khi được bầu giữ chức Chủ tịch nước: “Tŕnh độ, năng lực, sự hạn chế của tôi là rất rơ. Sự hiểu biết là không đáp ứng được yêu cầu nên rất lo, trong khi đó tuổi tác đă lớn rồi”(5). Tự biết ḿnh như vậy mà vẫn cứ nhận trách nhiệm ấy nghĩa là ǵ? Hay là ông nói khiêm nhượng chăng?

 

   Khi bị đứng trước vành móng ngựa ông tướng Công an là Nguyễn Thanh Hóa cho biết: Khi được giao xây dựng lực lượng cảnh sát đấu tranh pḥng, chống tội phạm về công nghệ cao, ông không am hiểu ǵ về công nghệ nhưng vẫn cố hết sức của ḿnh và ông c̣n nói: “Tạo hóa cho tôi một bộ năo quá bé nhưng lại cho tôi một tham vọng quá lớn”(6). Khi c̣n đương chức sao ông không “trách lẫn trời gần, trời xa”?

 

   Tại sao đảng lại sử dụng những cán bộ viên chức có học vị, học hàm “tiến sĩ giấy”, “giáo sư ma” như vậy? Do yêu cầu hàng đầu về quyền lănh đạo toàn diện, tuyệt đối của đảng và “để được như thế, lựa chọn- sắp đặt những cá nhân trung với đảng, bất kể tư cách, năng lực ra sao vẫn là tiêu chuẩn bất biến. Vận mệnh quốc gia, tương lai dân tộc, vẫn là thứ yếu, làm sao để đảng trường trị mới là chính yếu”(7)

 

   Vào ngày 2/8/2007 thay mặt Chính phủ nhiệm kỳ khóa XII, bài phát biểu trước Quốc hội của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng có đoạn: “…sẽ kiên quyết đấu tranh ngăn chặn và đẩy lùi bằng được tệ quan liêu, tham nhũng, lăng phí”(8).Trong các nước tự do và dân chủ, người lănh đạo hết ḷng với quốc gia luôn trăn trở: “Quân tử sỉ kỳ ngôn, nhi quá kỳ hạnh” ( Hứa nhiều làm ít, người quân tử lấy làm hổ thẹn- Luận ngữ : 14,29). Do đó, khi thấy làm không được việc th́ tự động xin từ chức chứ không có cái gọi là “văn hóa từ chức” mới xuất hiện ở Việt Nam cách nay vài ba năm. Tự nhận biết lỗi lầm và tự xin từ chức, đó là người biết liêm sỉ.

 

  “Riêng liêm sỉ là đức tính rất hay. V́ người không có liêm đụng cái ǵ cũng lấy, không sỉ th́ việc ǵ cũng làm. Hạng người như vậy là người bỏ đi không khác ǵ giống vật”. Bà Cựu Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan đă phơi bày bộ mặt vô liêm sỉ của cán bộ viên chức Nhà nước cho bàn dân thiên hạ thấy: “… Đến tiền của các cháu dân tộc thiểu số mà hiệu trưởng cùng với một số cán bộ c̣n biển thủ đến gần 3 tỷ đồng vừa rồi mới khởi tố. Cái liều vac xin tiêm cho một cháu lại san ra tiêm cho hai cháu ngay tại Hà Nội. Tôi càng đi càng thấy buồn, “ăn” của dân không từ một thứ ǵ”(9).

 

   Vào những ngày cuối năm Mậu Tư, chính phủ đă hỗ trợ cho người nghèo tiền ăn Tết Kỷ Sửu (2009), vậy mà có rất…rất nhiều tỉnh bị mấy ông cán bộ vô liêm sỉ “chấm mút”. Sự việc này được tác giả Đồ B́ viết trong bài “ Kỹ thuật chấm mút” đăng trên báo Tuổi Trẻ Cười số 374 trang 3 :“ …Điển h́nh là các ông trưởng thôn, trưởng xóm, trưởng ấp hoặc cũng có thể là các ông trưởng của các trưởng này chấm mút tiền chính phủ hỗ trợ cho người nghèo ăn Tết. Tổng số tiền được Chính phủ chi ra giúp người nghèo ăn Tết Kỷ Sửu là 3800 tỷ đồng. Theo quy định mỗi hộ được 1 triệu đồng; mỗi nhân khẩu trong hộ được 200.000 đồng. Thế nhưng các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngăi, Quảng B́nh, Nghệ An, Hà Tĩnh, Sóc Trăng, Cà Mau… đă có hiện tượng trưởng thôn, trưởng xóm, trưởng ấp hoặc trưởng của các ông trưởng trên chấm mút tiền ăn Tết của người nghèo”.

 

  Ai đă tham nhũng? Các thế lực thù địch của đảng chăng? Thiếu tướng Phan Anh Minh, Phó Giám đốc Công an TP. HCM đă giải đáp: “ Hầu hết đối tượng gây ra hành vi tham nhũng từ đảng viên”(10). Ông Lê Minh Trí, Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương cũng xác nhận: “Chỉ có cán bộ đảng viên tham nhũng chứ dân thường không tham nhũng”(11). Trước đây, loại đảng viên “ ăn của dân không từ một thứ ǵ”được đảng bao che theo kiểu “ giấu như mèo giấu cứt” và đến lúc loại ấy “đông như quân Nguyên” không thể bao che nữa, nên trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XI đă công bố cho nhân dân trong nước cũng như toàn thế giới biết sự thật: “ Một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên giữ vị trí lănh đạo, quản lư, kể cả một số cán bộ cao cấp, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống với những biểu hiện khác nhau về sự phai nhạt lư tưởng, sa đà vào chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, cơ hội, thực dụng, chạy theo danh lợi…”(12). Đảng bao che cho “một bộ phận không nhỏ” đảng viên “ăn của dân không từ một thứ ǵ” chẳng khác nào “lấy thúng úp voi”. Tham nhũng ở Việt Nam đă trở thành căn bệnh trầm kha khó có thuốc chữa. Ấy vậy mà ông Đinh Thế Huynh, Cựu Thường trực Ban Bí thư đă đề xuất ư kiến: “ Phải xây dựng văn hóa khinh bỉ kẻ tham nhũng”(13). Tham nhũng th́ có pháp luật trừng trị, đằng này đề xuất của ông Đinh Thế Huynh giống như chữa bệnh ngoại khoa: “Đau Nam chữa Bắc”. Người dân tộc thiểu số sống ở rừng sâu, núi thẳm nào có “xây dựng văn hóa khinh bỉ” mà vẫn sống công bằng với nhau. Đề xuất của ông Đinh Thế Huynh đă được Giáo sư Tương Lai phản bác: “Khi nó đă vô liêm sỉ rồi, dây thần kinh xấu hổ đă đứt rồi th́ nó màng ǵ tới chuyện văn hóa khinh bỉ? Đây chẳng qua là một lời nói mị dân”(14).

 

  Đề xuất “xây tượng đài ngh́n tỷ” có đúng thật là nguyện vọng tha thiết của nhân dân không? Giáo sư Ngô Bảo Châu có ư kiến: “ Số tiền này đủ để xây dựng toàn bộ trường, các kư túc xá cho Sơn La và các tỉnh miền núi. Trẻ con ăn không no, áo không đủ ấm, sinh hoạt như lũ thú hoang, mà bỏ ra 1400 tỷ để xây dựng tượng đài th́ hoặc là khốn nạn, hoặc là thần kinh”(15).

 

  “ Than ôi! Người đời bây giờ có phải đa số là người “vô liêm sỉ” không? Nếu quả vậy th́ người ta ngậm ngùi than thở rất là phải. V́ “liêm, sỉ” là nền tảng của đạo làm người. Ở đời c̣n có sỉ, th́ hiếu, đễ, trung, tín, lễ, nghĩa, liêm c̣n được, chớ liêm, sỉ đă mất, nhất là sỉ, th́ c̣n ǵ là luân thường đạo lư và mong cậy vào đâu nữa. Con người mà đă đến vô sỉ th́ tuy mặc áo, đội mũ mà như con chim, con muông, c̣n cái ǵ kiêng nể mà không dám làm”

 

  Mạnh tử nói: “ Vô tu ố chi tâm phi nhân dă” ( Người không có ḷng hổ thẹn không phải là con người vậy).

 

  “ Than ôi! Thế mà ngày nay, nhân t́nh phản trắc, phong tục suy đồi, người ta quên cả liêm, sỉ, không kể chi người thường, thậm chí đến bọn cán bộ cũng chan chan như thế cả. Ôi! Nếu cho là sự xấu hổ chung cho cả nước cũng không phải là nói ngoa”(16).

 

 

 

 

 

   Chú thích:

 

 

 1- Tu đi với sỉ là một từ đồng nghĩa để tạo nên cấu trúc ghép đẳng lập “tu sỉ”. Trước ngày 30/4/1975 dưới thể chế Việt Nam Cộng Ḥa có tội “Công xúc tu sỉ”, có nghĩa là tội công khai làm mất liêm sỉ, làm cho kẻ khác thẹn thùng, phạm thuần phong mỹ tục. Ví dụ: trần truồng đi ngoài đường là ghép vào tội “Công xúc tu sỉ”.

 2- Ban Tu thư Khai Trí, Tự Điển Việt Nam, Nhà sách Khai Trí 62, Lê Lợi, Sài G̣n, tr.888

 3 – Trích từ bài thơ “Đất nước ḿnh ngộ quá phải không anh?” của tác giả Trần Thị Lam

 4 - https://new.zing.vn/10-phat-ngon-an-tuong-

cua-thu-tuong-nguyen-tan-dung-post639078.html

  5-  xuandienhannom.blogspot.com/2018/12/

truong-duy-nhat-top-ten-phat-ngon-tuong.html

 6- https://www.24h.com.vn/tin-tuc-trong-ngay/

nguyen-thanh-hoa-tao-hoa-cho-bo-nao-be-nhung-tham-vong-qua-lon-c46a1007507.html.

 7- https://www.voatiengviet.com/a/

lanh-dao-cong-san-chi-lo-cho-an-nguy-chiec-ghe/4707361.html.

 8- baodientu.chinhphu.vn/Uploaded/nguyenxuanhong/

2014_03_03/cv%201.pdf

 9- baodatviet.vn/chinh-tri-xa-hoi/chinh-tri-viet-nam/

cai-nhin-thang-cua-pho-chu-tich-nuoc-nguyen-thi-doan-3290000/

 10 - https://dantri.com.vn/blog/su-that-qua-phat-ngon-cua-

mot-vi-tuong-cong-an-20160311051237514.htm

 11 - https://thanhnien.vn/tri-viet/

giai-ma-vi-sao-chong-tham-nhung-qua-kho-677232.html

 12 – https://vov.vn/chinh-tri/dang/vi-sao-mot-bo-phan-

khong-nho-can-bo-cu-suy-thoai-dao-duc-554437.vov

 13 – vietnamnet.vn/vn/thoi-su/chong-tham-nhung/

phai-xay-dung-van-hoa-khinh-bi-ke-tham-nhung-326239.html

 14- https://www.rfa.org/vietnamese/news/progams/

LiteratureAndsArts/whats-scornful-culture-ml-09172016110211.html.

 15-https://tintucvietnam.vn/giao-su-ngo-bao-chau-noi-gi-ve-chuyen-xay-tuong-dai-1400-ti-tai-son-la-4181

https://www.rfa.org/vietnamese/news/vietnamesenews/

quangbinh-build-hochiminh-statue-costs-79-million-vnd-12122018073917

 16 – Trích từ bài “Liêm sỉ” trong tác phẩm Cổ học tinh hoa

 

 

                               

 


 
Nguyễn Văn Nghệ

 

Diên Khánh, Khánh Ḥa

 

01/2019

 

 

 

 

 

 

 

 

                                            

 

Thơ & Truyện Nguyễn Văn Nghệ           |             www.ninh-hoa.com