Thơ & Truyện Nguyễn Văn Nghệ            |             www.ninh-hoa.com

NGUYỄN VĂN NGHỆ

Người làng Phong Ấp, xă Ninh Binh, Ninh Ḥa.

Tốt nghiệp K.19 Khoa Lịch sử Trường Đại học Khoa Học Huế

 

 

Hiện cư ngụ tại UK


 

 

 

 

 

 

 

ĐÔI ĐIỀU TẢN MẠN VỀ
NGHI THỨC CÚNG Đ̀NH-MIẾU

Ở VÙNG ĐẤT KHÁNH H̉A


Nguyễn Văn Nghệ
 

  


       Cứ  đến tháng hai, tháng ba âm lịch là các đ́nh miếu tổ chức cúng xuân cầu cho “quốc thái dân an; Phong điều vũ thuận”. Nghi thức tế tự được chép rơ ràng trong sách Thọ Mai gia lễ ở chương “Tế thần nghi tiết”. Sách được viết bằng chữ Hán và ngày nay những người thông hiểu rành mạch chữ Hán trong các làng xă không c̣n nữa, nên “Tế thần nghi tiết” bị “tam sao thất bổn” và giải thích sai lệch ư nghĩa nguyên thủy của nó.


1-
 
Lễ Tỉnh sanh hay Thỉnh sanh?

    Nhiều nơi trong giấy mời tham dự cúng tế ở đ́nh miếu có ghi nghi thức “Lễ Thỉnh sanh”. Ngay cả Tiến sĩ Nguyễn Công Bằng – nguyên là Giám đốc Bảo tàng tỉnh Khánh Ḥa- cũng ghi là “ Lễ Thỉnh sanh” (1). Ghi như vậy là chưa đúng, phải ghi là “Lễ Tỉnh sanh” mới đúng!

     Để rơ nghĩa từ “Tỉnh sanh” trước tiên ta t́m hiểu ư nghĩa của chữ “Hy” và của chữ “Sanh”. Con muông thuần một sắc dùng để cúng tế gọi là HY. Con muông dùng để cúng tế gọi là SANH.

    Ngày xưa vua Thang cầu mưa, tự phục trước miếu thay làm con muông để lễ, v́ thế người ta gọi những người bỏ cả đời ḿnh đi để làm cho đạt một sự ǵ là HY SANH (theo Hán Việt tự điển của Thiều Chửu)

     TỈNH có nghĩa là coi xét, xem xét. Trước khi giết con vật để tế thần thánh, th́ phải đem con vật đến sân đ́nh, miếu để xem xét con “Sanh” có c̣n sống không; có thuần một màu lông không; có dị tật ǵ không…

    Nghi thức Lễ Tỉnh sanh được ghi chép trong tác phẩm “Đ́nh Nam bộ Xưa & nay” có ghi các chi tiết:

-  Tương hy sanh lễ vu tiền (Đưa con vật tế đến trước hương án).

-   Nghệ tỉnh sanh sở (Người đồ tể bước đến bên con vật tế, tay cầm một con dao)

-   Tỉnh sanh (Người đồ tể dùng dao thọc vào yết hầu con vật tế- đang được mấy người khác nắm giữ- Viên chánh tế dùng một chén hứng máu con vật. Người đồ tể cạo thêm nhúm lông con vật bỏ vào chén huyết) (2)

    Ở đ́nh Thắng Tam – Vũng Tàu có một nơi dành riêng ở cạnh bên hông đ́nh gọi là “tỉnh sanh sở” là nơi giết con vật để hy tế thần thánh. Ở một số nơi c̣n giữ thói quen là  con vật sẽ được hy tế  giao cho một gia đ́nh nào đó nuôi một cách cẩn thận và khi đem đi hy tế được nhốt trong một cái cũi dành riêng, sau đó được đưa đến sân đ́nh miếu, rồi mới giết để tế thần thánh. Hiện nay vùng đất Diên Khánh không c̣n giữ tập tục ấy. Trước ngày tế lễ, Ban Quản lư đ́nh miếu cử đại diện đến một gia đ́nh nào đó có nuôi heo, sau khi xem xét con heo ưng ư với các tiêu chuẩn đề ra (thuần một sắc lông, không dị tật…ngoài ra có đ́nh miếu quy định chỉ cúng con thú đực hoặc chỉ con thú cái mà thôi) và thỏa thuận giá cả với gia chủ. Đến ngày cúng, con heo được bắt vào rọ và khiêng đến để ở nhà bếp của đ́nh miếu. Đúng giờ Tỉnh sanh, sau nghi thức dâng hương th́ ông bồi tế tay bưng cái tô, bên trong cái tô có ba tờ giấy vàng bạc. Đi trước ông bồi tế là hai lễ sinh tay cầm nến sáng cùng đi xuống nhà bếp. Con heo đă được tắm rửa sạch sẽ và bốn chân được cột chặt. Viên bồi tế đến bên con heo và lấy ba tờ giấy vàng bạc ra khỏi tô. Viên đồ tể lấy dao cạo một nhúm lông ở cổ con heo nơi sắp sửa thọc huyết bỏ vào tô. Viên bồi tế đốt ba tờ giấy vàng bạc và huơ nơi đă cạo nhúm lông với ư nghĩa là tẩy uế. Kế đến viên đồ tể thọc huyết, viên bồi tế liền kê tô vào hứng lấy một ít huyết và bưng tô huyết có nhúm lông vào để trên giá tợ trước bàn thờ để cáo với thần thánh là nghi thức Tỉnh sanh đă hoàn tất.

 

     2- Củ sát tế vật

   Nhiều sách thường ghi nhầm từ “Củ sát tế vật” thành “Củ soát tế vật”. Trong âm Hán Việt không có từ “soát” mà chỉ có từ “sát” mà thôi. Ví dụ như : Cảnh sát, Viện kiểm sát, sát hạch…

   Tŕnh tự “ Tế thần nghi tiết” trong Thọ Mai gia lễ được bắt đầu bằng công việc “Củ sát tế vật” (chấp sự nhất viên, chấp hỏa, phụ tế quan nhập củ sát- Một viên chấp sự cầm đèn sáng, phụ giúp tế quan vào kiểm tra lại lễ vật). Kế đến là :

- Ế mao huyết

- Chấp sự giả các tư kỳ sự.

- Tế quan dữ chấp sự quan các nghệ quán tẩy sở

- Quán tẩy.

- Thuế cân

- Bồi tế quan tựu vị.

- Tế quan tự vị

- Thượng hương.

- Nghênh thần cúc cung bái…

 Vùng đất Diên Khánh vẫn giữ tŕnh tự như vậy. Nhận thấy tŕnh tự nghi tiết ấy không hợp lư, tôi giăi bày với nhiều cụ cao niên: Chưa có “Chấp giả các tư kỳ sự”, chưa có “bồi tế tựu vị”, chưa có “chánh tế tựu vị” th́ lấy ai mà “củ sát tế vật”? Chẳng lẽ bắt đến bắt đại một người nào đó vào “Củ sát tế vật”? Phải phân định người làm công việc ấy một cách rơ ràng.

   Trong nghi thức củ sát tế vật của nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng (trong nghi đều ghi là “soát”):

-  Bài ban ban tề (Các chấp sự viên, các ông chánh tế, bồi tế, đông hiến, tây hiến đứng theo vị trí).

-  Tĩnh túc thị lập (Đứng yên lặng).

-  Chánh tế tựu vị (chánh tế vào bàn nghi).

-  Bồi tế tựu vị (hai ông bồi tế đứng vào bàn nghi).

-  Củ sát tế vật (Kiểm soát lễ vật: Lễ sinh đưa ba cây nến cho chánh tế, bồi tế và dẫn các vị này đến các bàn thờ ván tế trong đ́nh để kiểm soát lễ vật có đầy đủ tinh khiết không)

-  Ế mao huyết... (3)

   Theo sách “Đất nước 4000 năm Gia lễ” do cụ Cử nhân Hán học Tây Hồ Bùi Tấn Niên soạn (Cụ Bùi Tấn niên đậu Cử nhân khoa năm Ất Măo, Duy Tân thứ 9[1915], năm 17 tuổi, vị thứ 31/40) th́ tŕnh tự nghi lễ như sau:

-  Hành tế Thánh đại lễ, chấp sự giả các tư kỳ sự.

-  Khởi chung cổ

-  Nhạc công tấu nhạc

-  Nghệ quán tẩy sở - Thuế cân

-  Chánh tế viên tựu vị (viên chánh tế vào đứng ở chiếu thứ 3)

-  Bồi tế viên tựu vị (Các bồi tế vào chiếu thứ 4)

-  Củ sát tế vật (hai người chấp sự cầm đèn đưa viên chánh tế đi kiểm soát các lễ vật coi có sơ suất ǵ không).

-  Tham thần cúc cung bái… (4)

    Như vậy theo cụ Bùi Tấn Niên và nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng th́ sau khi chánh tế và bồi tế tựu vị mới tiến hành “Củ sát tế vật” xem ra tŕnh tự này hợp lư hơn. Tôi đă đề nghi các đ́nh miếu vùng Diên Khánh khi tế đ́nh miếu nên theo nghi thức của cụ Bùi Tấn Niên và của đ́nh miếu Nam bộ hay hơn. Nhưng các cụ trả lời : Xưa bày nay làm, không dám sửa đổi!

 

3    - Cúng “tam tịch”

  Tam tịch là ǵ? Chúng ta thường nghe câu: “Đồng tịch, đồng sàng”, vậy “Tịch” có nghĩa là chiếc chiếu. Tam tịch là ba chiếc chiếu. Trong nghi tiết tế lễ của cụ Bùi Tấn Niên có chú thích sau chỗ : Chánh tế viên tựu vị (Viên chánh tế vào đứng ở chiếu thứ 3). Như vậy chiếu 1 và chiếu 2 dành cho ai?

    Hiện nay khi hỏi về nghi tiết cúng tam tịch th́ đại đa số chẳng hiểu cúng tam tịch là ǵ cả! Cúng tam tịch có nghĩa là dành riêng viên chánh tế 3 chiếc chiếu. Tế thần nghi tiết trong Thọ mai gia lễ bằng chữ Hán in vào năm Bảo Đại tam niên (1928) ghi rơ: “ Phàm tế thần bài trí bái vị tế quan dụng tam tịch: Thượng tịch tấn tước, độc chúc vị; Trung tịch ẩm phước vị; Hạ tịch sơ tựu bái hưng phục vị. Kỳ bồi tế liệt hàng tại hậu”

    Chiếu thứ nhất (thượng tịch) dùng để dâng rượu và đọc văn tế. Suốt cả nghi lễ viên chánh tế chỉ vào chiếu giữa (trung tịch) chỉ một lần duy nhất là lúc “ẩm phước thọ tộ” sau khi dâng tuần rượu thứ 3. Chiếu thứ 3 (hạ tịch) dùng để viên chánh tế vào lúc bắt đầu hành lễ cũng như để bái lạy và quay về sau khi dâng rượu và độc chúc ở chiếu 1(thượng tịch).

    Viên chánh tế bước ra khỏi chiếu này để sang chiếu khác phải đi vuông góc. Ví dụ viên chánh tế đang đứng chính giữa chiếu thứ 3 và khi nghe thầy lễ xướng: “ Nghệ Thần vị tiền” để dâng rượu, th́ viên chánh tế làm động tác bên phải quay, khi vửa ra khỏi mép chiếc chiếu, viên chánh tế làm động tác bên trái quay và đi thẳng lên đến giữa mép chiếc chiếu thứ 1, th́ viên chánh tế làm động tác bên trái quay, khi vào đến vị trí giữa chiếc chiếu thứ 1 th́ viên chánh tế làm động tác bên phải quay để hướng thẳng lên bàn thờ. Khi phục vị (về lại vị trí chiếu thứ 3) cũng đi vuông góc.

 

4. -  Ế mao huyết

  Trong Lễ Tỉnh sanh, viên bồi tế bưng tô huyết có một nhúm lông đặt trên giá tợ trước bàn thờ. Khi vào lễ tế chính, sau nghi thức “Củ sát tế vật” là tiếp đến nghi thức “ Ế mao huyết”. Ế mao huyết được nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng giải thích: “Chánh tế, bồi tế cầm lấy ly huyết có vài sợi lông heo đă lấy trong lễ tỉnh sanh nhắp một chút” (5). Nhiều nơi giải thích cử chỉ ấy là nhớ lại thời con người ăn lông ở lỗ. Giải thích như vậy là không có căn cứ. Tế thần nghi tiết ghi: “Ế mao huyết: hữu tể sanh giả nhất nhân thủ mao huyết vu ngoại mai chi” (Chôn lông và huyết: có một người đồ tể cầm lông và huyết ra bên ngoài mà chôn). Nếu hiểu rơ ngọn nguồn từ “Ế” th́ không ai bắt viên chánh tế và bồi tế nhắp một tí tô mao huyết ấy trông rất mất vệ sinh! Ế trong chữ Hán thuộc bộ “Nạch” có nghĩa là chôn, giấu.

   Tô mao huyết để trên giá tợ trước bàn thờ chính là “vật chứng” có ư nghĩa là tŕnh với thần thánh con vật được giết tuyền một sắc lông (tí lông trong tô tượng trưng) và con vật vừa mới giết chớ không phải thịt ở đâu đem đến cúng (tí huyết trong tô tượng trưng)

  Nghi thức giết con vật dâng lên thần thánh, tổ tiên đă được ghi chép lại từ xa xưa trong Kinh Thi: “ Tế dĩ thanh tửu / Tùng dĩ tinh mẫu / Hưởng vu tổ khảo / Chấp kỳ loan đao / Dĩ khải kỳ mao / Thủ huyết kỳ liêu”. Bài Kinh Thi này được Tạ Quang Phát dịch nghĩa: “Cúng tế phải lấy rượu trong thơm nức / Và tiếp theo dùng con thú đực đỏ / Để dâng cúng lên tổ tiên / Người chủ tế cầm cây đao có gắn chuông / Cắt lấy lông con thịt (để cáo với tổ tiên rằng con thịt hoàn toàn một màu lông) / Rồi lấy máu và mỡ (để cáo với tổ tiên rằng đă làm thịt con vật để cúng tế)”. Và được Tạ Quang Phát dịch thơ: “Tế th́ lấy rượu trong thơm nức / Tiếp theo dùng thú đực lông đỏ / Để đem dâng cúng tổ tông / Rồi người chủ tế lại dùng loan đao/Nắm lấy lông cắt mau một mớ/ Lấy máu tươi và mỡ dâng lên” (6)

 

  5-  Văn tế cúng đ́nh miếu

   Văn tế được viết bằng chữ Hán theo cấu trúc văn phạm chữ Hán, cho nên chữ viết được viết từ trên xuống và từ phải sang trái. Quy định bắt buộc đầu tiên là “Duy bất ly Niên”, chữ DUY không được rời chữ NIÊN, có nghĩa là hai chữ DUY và NIÊN lúc nào cũng nằm song song với nhau. Chữ DUY là chữ đầu tiên trong văn tế và được viết riêng một ḍng nhưng lại không được viết đầu tiên mà phải đợi khi viết ḍng thứ hai đến chữ NIÊN th́ trở lại mới viết chữ DUY song song với chữ NIÊN. Ví dụ ḍng thứ hai trong văn tế được ghi “Việt Nam quốc, tuế thứ Bính Thân niên”, khi viết chữ NIÊN xong th́ người viết văn tế trở về ḍng thứ nhất để trống viết chữ DUY nằm cạnh song song với chữ NIÊN.

 

-  Viết “đài” chữ

     Trong văn tế chữ Hán có vài chỗ được viết trồi lên (cao hơn) các ḍng khác gọi là “ đài chữ”.Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Man Nhiên (Nha Trang- Khánh Ḥa) giải thích “Đài Thần” trong bài viết Nếp đ́nh cổ xưa (Kiến trúc ngôi đ́nh): “ Danh hiệu các vị thần sau được viết cùng một hàng dọc chạy dài xuống, thế nhưng khoảng cách giữa hai vị thần phải viết cách ra, khoảng từ 6 đến 8 phân, tức là Đài thần (tỏ ḷng kính trọng thần)”.

    Giải thích như vậy chứng tỏ tác giả chưa biết những sơ đẳng về cấu trúc văn phạm chữ Hán. Viết “đài chữ” có nghĩa là gặp chữ nào tôn kính thuộc về nhà vua hay thần thánh th́ phải sang ḍng và “viết trồi” lên tức là viết cao hơn những ḍng chữ khác từ một đến hai chữ.

    Hiện nay đại đa số các bản văn tế không c̣n tuân thủ cách thức viết “đài chữ” nữa!

 

-  Viết quốc hiệu

      Các bản văn tế hiện nay đều viết quốc hiệu như sau: “ Duy. Cộng Ḥa Xă Hội Chủ Nghĩa Việt Nam quốc, tuế thứ Bính Thân niên…”

   Văn tế viết theo cấu trúc văn phạm chữ Hán nhưng quốc hiệu lại viết theo cấu trúc văn phạm chữ Việt. Nếu viết quốc hiệu Việt Nam hiện nay theo cấu trúc văn phạm chữ Hán sẽ là “ Việt Nam Xă Hội Chủ Nghĩa Cộng Ḥa quốc” (7). Cũng như nước Trung Hoa khi đọc theo cấu trúc văn phạm chữ Việt là “ Nước Cộng Ḥa Nhân Dân Trung Hoa” nhưng khi viết theo cấu trúc văn phạm chữ Hán sẽ là “ Trung Hoa Nhân Dân Cộng Ḥa quốc”.

    Trước đây quốc hiệu của miền Nam là Việt Nam Cộng Ḥa, của miền Bắc là Việt Nam Dân Chủ Cộng Ḥa cũng là viết theo cấu trúc văn phạm chữ Hán, nếu viết theo cấu trúc văn phạm tiếng Việt sẽ là Cộng Ḥa Việt Nam và Cộng Ḥa Dân Chủ Việt Nam

   Gần đây một số đ́nh miếu khi viết quốc hiệu họ không viết Cộng Ḥa Xă Hội Chủ Nghĩa Việt Nam nữa mà thay vào đó là “ Việt Nam quốc” mà thôi.

   Trong văn tế nhiều đ́nh miếu ghi các mỹ tự của các vị thần linh không đúng như trong các sắc phong. Ví dụ đ́nh Xuân Ḥa, xă Ninh Phụng ghi danh hiệu của Bà Thiên Y: Thiên Y A Na Diễn ngọc phi Hoằng Huệ Phổ Tế Linh Ứng Diệu Thiên Mặt Tướng Quy Nhu Thượng đẳng thần; Miếu Bà Bạch Qua, xă Diên Phú ghi: Thiên Y A Na Diễn Ngọc phi Hoằng Huệ Phổ Tế Linh Cảm Diệu Thông Chiêu Cách Mặc Tướng Trang Huy Dực bảo trung hưng Thượng đẳng thần(8). Mỹ tự của Bà Thiên Y được triều đ́nh phong tặng qua các triều vua: Hoằng Huệ Phổ Tế Linh Cảm Diệu Thông Mặc Tướng Trang Huy Dực Bảo Trung Hưng Thượng đẳng thần. Mỹ tự “Chiêu Cách” thuộc về thần Thanh Linh Thuần Đức (Hoằng Từ Tuấn Trạch Minh Ứng Chiêu Cách Lệ Anh Hoằng Hợp Dực bảo Trung Hưng Thượng đẳng thần).

   Bài văn tế Tiền hiền, hậu hiền ở đ́nh Phú Long, Cai Lậy, Tiền Giang có câu: “Suất tuần cựu điển tự sự Khổng Minh, an cư lạc nghiệp / Khái nhĩ y quan vân tập đôn nhiên trở đậu hinh hương”, được nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng tạm dịch: “Noi dựa theo điển cũ kể chuyện Khổng Minh, an cư lạc nghiệp / Cảm động thấy áo mũ vân tập, đời sau thay ly chén (cúng tế) thơm tho” (9)

   Tự sự Khổng Minh có phải là kể chuyện Khổng Minh không? “Tự sự khổng minh” trong bài văn tế ấy được lấy từ câu 3 trong chương VI của thiên Tín Nam Sơn, Kinh Thi: “ Thị chưng thị hưởng / Tất tất phân phân / Tự sự khổng minh” ( Để dâng cúng tổ tiên hưởng thụ / Rượu thịt bày đầy đủ ngọt ngào / Tế th́ minh bạch xiết bao) (10).

   Tự sự khổng minh  có nghĩa là cúng tế rơ ràng, minh bạch, lớn lao chớ không có liên quan ǵ đến nhân vật Khổng Minh Gia Cát Lượng thời Tam Quốc cả!

    Ở đ́nh làng Thanh Minh, xă Diên Lạc, huyện Diên Khánh có đôi câu đối chữ Hán có đề cập đến “tự sự khổng minh”:

      - Thiên thu hộ quốc tư dân vi đức kỳ thạnh.

      - Bách thế kỳ niên báo tái tự sự khổng minh

 

 6 – Tứ phước tộ

    Sau khi kết thúc Hành chung hiến lễ (dâng tuần rượu lần thứ 3), viên chánh tế  phục vị (về lại vị trí cũ tức là chiếu thứ 3 –hạ tịch). Khi đă phục vị xong, thầy lễ xướng:

    -     Tứ phước tộ ( Tứ : cho, trên cho dưới gọi là TỨ; Phước : rượu tế c̣n thừa gọi là

   . PHƯỚC; Tộ: thịt tế đem chia phần gọi là TỘ). Thần thánh ban lộc (rượu, thịt) cho viên chánh tế.

   -     Nghệ ẩm phước vị ( viên chánh tế đi lên chiếu giữa (trung tịch).

   -  Quỵ (viên chánh tế quỳ xuống).

   -  Ẩm phước, thọ tộ ( viên thị lập bưng ly rượu từ bàn thờ trao cho viên chánh tế, viên chánh tế cầm ly rượu xá 3 xá rồi nhấp một tí, tiếp theo  đưa dĩa thịt cho viên chánh tế, viên chánh tế cầm lấy đĩa thịt và xá ba xá. Rượu và thịt thuộc về viên chánh tế, không để lại trên bàn thờ nữa.

 Trong bài viết  Nếp đ́nh cổ xưa (Kiến trúc ngôi đ́nh), Nhà nghiên cứu Nguyễn Man Nhiên đă giải thích hai chữ “ Thọ tộ”: (ăn tô thịt, vị hương đăng đưa tô thịt có kèm theo một đôi đũa, vị chánh tế hai tay đón lấy bái một cái rồi ghắp ăn tượng trưng vài ba miếng. Sách lễ xưa chép rằng: Thịt kho tộ phải là miếng thịt cắt ở vai trái con heo luộc chín, chứ không phải thịt nào cũng được.)

   Sau khi tỉnh sanh (giết con heo) th́ người ta làm lông và ḷng con heo cho sạch sẽ rồi đem nguyên con heo đă làm sạch lên đặt trên giá tợ trước bàn thờ chính (có nơi trụng sơ nước sôi con heo đă giết thịt để ruồi bớt bu vào), vậy th́ xin hỏi: Miếng thịt cắt ở vai trái con heo luộc chín lấy từ con heo nào? Không biết việc này chép ở sách lễ xưa nào vậy?

   Thọ tộ có nghĩa là chịu phúc, đón nhận phần thịt tế của thần ban cho, chớ không có nghĩa là “thịt kho tộ”.

 

    6 – Hiến trà

    Hiện nay sau khi dâng 3 tuần rượu xong là đến phần “Hiến trà”. Hiến trà là dâng nước trà lên cho thần thánh. Theo cổ lễ th́ không có nghi thức hiến trà. Nghi thức hiến trà mới có gần đây thôi. Trong lễ cúng tế đ́nh miếu ngày nay có cúng thêm bánh ngọt và người ta lí luận  chẳng lẽ thần thánh dùng bánh ngọt mà không dùng trà, nên mới nảy sinh ra nghi thức hiến trà.

 

   7 – Phần chúc

  Trước đây chỉ có những nơi thờ tự Đức khổng tử mới có “Lư vọng liệu” tức là vọng liệu sở, đặt trước sân miếu dùng để “phần chúc” (đốt văn tế) sau khi lễ tế xong. Các đ́nh miếu thường phần chúc ngay cạnh bàn thờ, một số nơi th́ rước ra trước ngay mái hiên đ́nh miếu để phần chúc. Hiện nay một số đ́nh miếu có đúc một cái Lư vọng liệu đặt trước sân đ́nh miếu dùng làm “Vọng liệu sở” (nơi đốt văn tế) để nghi thức phần chúc được trang trọng hơn.

 

   8 – Lễ tất – Lễ thành

     Làng Thanh Minh, xă Diên Lạc, huyện Diên Khánh c̣n giữ cấu trúc đ́nh đứng độc lập, miếu Tiền hiền nằm một nơi, miếu Bà nằm một ngả. Nhiều làng thấy như vậy th́ bất tiện cho việc cúng tế nên dồn chung miếu Tiền hiền, miếu Bà về bên cạnh đ́nh để tiện tổ chức cúng tế. Có nơi cúng miếu Tiền hiền vào ban chiều và đến giờ Tí ( từ 23 giờ đêm trước đến 1 giờ sáng ngày hôm sau) mới tổ chức cúng đ́nh. Có nơi họ cúng đ́nh trước, rồi tiếp đến là cúng miếu Tiền hiền. Do đó sau khi cúng đ́nh xong, thầy lễ xướng “Lễ Thành” mà không xướng là “Lễ Tất”. Hỏi họ là trong Tế thần nghi tiết ghi là “ Lễ Tất” sao ở đây lại xướng “Lễ Thành”. Họ lí luận là c̣n tế tiếp miếu Tiền hiền cho nên không thể gọi “Lễ Tất” được, khi nào tế ở sở cuối cùng mới xướng “Lễ Tất”. Tất và Thành đều í nghĩa như nhau. Theo Hán Viết tự điển của Thiều Chửu giải thích : Tất là xong, hết; Thành là nên, thành tựu, phàm làm công việc ǵ đến lúc xong đều gọi là THÀNH. Như làm nhà xong gọi là “lạc thành”.

 

    9 -  Tiếp thu văn hóa

    Trong lănh vực thuộc về nghi tiết cúng tế đ́nh miếu chúng ta đừng nên câu nệ “xưa bày nay làm” mà không dám sửa đổi, những cái ǵ thuộc về cái hay, cái đẹp phù hợp với đời sống văn hóa tâm linh th́ chúng ta tiếp thu bổ sung vào nghi tiết cúng tế nơi cộng đồng chúng ta đang sinh sống.

  Nghi tiết cúng tế đ́nh miếu thuộc về lễ xưa, nó gắn liền với từ ngữ chữ Hán, cho nên các Nhà nghiên cứu đương đại khi nghiên cứu về lễ xưa nên “ Tri chi vi tri chi, bất tri vi bất tri”.

 

                                                       

 


 
Nguyễn Văn Nghệ


7/201
6

        

      Chú thích:

 1- Ts Nguyễn Công Bằng, T́m hiểu giá trị Lịch sử và Văn hóa Khánh Ḥa, Nxb Sở Văn hóa Thông tin Khánh Ḥa, trg 155.

 2, 3, 5, 9 – Huỳnh ngọc Trảng & Trương Ngọc Tường,  Đ́nh Nam bộ xưa & nay, Nxb Đồng Nai, trang 184, 186, 186, 265.

 4 – Tây Hồ Bùi Tấn Niên, Đất nước 4000 năm Gia lễ, Nxb TPHCM, 1992, trg 80.

 6, 10 – Khổng tử, Kinh Thi, Nxb Văn học, trang 361, 363.

 7 – Trần Văn Chánh, Từ điển Hán Việt. Hán ngữ cổ đại và hiện đại, Nxb Trẻ, trg 2437.

 8-  Trung tâm Bảo tồn Di tích Khánh Ḥa, Đ́nh làng Khánh Ḥa, Nxb Văn hóa –Thông tin, trg 275.

   - Trung tâm Bảo tồn Di tích Khánh Ḥa, Di tích thờ mẫu ở Khánh Ḥa, Nxb Văn hóa- Thông tin, trg 19

     

 

 

 

 

 

 

 

 

Thơ & Truyện Nguyễn Văn Nghệ           |             www.ninh-hoa.com