Thơ & Truyện Nguyễn Văn Nghệ            |             www.ninh-hoa.com

NGUYỄN VĂN NGHỆ

Người làng Phong Ấp, xă Ninh Binh, Ninh Ḥa.

Tốt nghiệp K.19 Khoa Lịch sử Trường Đại học Khoa Học Huế

 

 

Hiện cư ngụ tại UK


 

 

 

 

 

 

 

 AI LÀ TÁC GIẢ BÀI THƠ “CẢM HOÀI”?


Nguyễn Văn Nghệ
 

  


      
V
ừa qua, vào ngày 3/11/2015 trên trang web Vietcatholic có đăng bài “Họa thơ cố Tổng Thống Ngô Đ́nh Diệm” của tác giả Lê Đ́nh Thông. Theo tác giả, bài thơ “Nỗi ḷng” được cố Tổng thống Ngô Đ́nh Diệm viết vào năm 1953 và theo tác giả, nguyên văn bài thơ:

    Gươm đàn nửa gánh quẩy sang sông

    Hỏi bến: thuyền không, lái cũng không!

    Xe muối nặng nề thân vó Kư

    Đường mây rộng răi tiếc chim Hồng

    Vá trời lấp biển người đâu tá?

    Bán lợi mua danh chợ vẫn đông!

    Lần lữa nắng mưa theo cuộc thế

    Cắm sào đợi khách thuở nào trong?

  Cách nay hơn hai năm, tôi cũng như nhiều người đinh ninh bài thơ trên là của cố Tổng thống Ngô Đ́nh Diệm, nhưng từ khi tôi mua bên vệ đường tác phầm “Chơi chữ” của Lăng Nhân Phùng Tất Đắc do Nam Chi tùng thư xuất bản lần đầu tiên tại Sài G̣n vào năm 1961 th́ tôi lại thay đổi cách nh́n nhận. Tôi cũng đă chia sẻ vấn đề: Ai là tác giả bài thơ “Cảm hoài”? trên hộp thư E-mail của anh em Cựu Chủng sinh Tiểu Chủng viện Sao Biển Nha Trang.

 

    Ai là tác giả bài thơ “ Cảm hoài”?

 

  Theo Lăng Nhân Phùng Tất Đắc, th́ tác giả bài thơ “Cảm hoài” là của cụ Nguyễn Sĩ Giác:“Cùng một ḷng công phẫn như trên, cụ Nguyễn Sĩ Giác, thủa niên thiếu, cũng hoài băo chí lớn, nhưng không được toại, v́ thiếu phương tiện và thiếu đồng chí, nên đă thốt ra lời thơ đĩnh đạc và thoát sáo:

                       CẢM HOÀI

 

    Gươm đàn nửa gánh muốn sang sông,

    Hỏi bến thuyền không lái cũng không!

    Xe muối nặng nề thương vó kư,

    Đường mây rộng răi tiếc chim hồng.

    Vá trời lấp bể người đâu vắng.

    Bán lợi mua danh chợ vẫn đông!

    Lần lữa nắng mưa trong cuộc thế,

    Cắm sào đợi nước thuở nào trong!

 (Lăng Nhân, Chơi chữ, Nam Chi tùng thư xuất bản lần đầu tiên,    3 đường Nguyễn Siêu, Sài G̣n, 1961, trang 139-140)

 

     Giữa hai bài “Nỗi ḷng” và “Cảm hoài” có khác nhau đôi chữ nhưng theo tôi th́ bài “Cảm hoài” dùng từ chuẩn hơn: “Muốn sang sông” nên mới “Hỏi bến”, “Thương” mới đối với “Tiếc”, “Vắng” đối với “Đông”.

 

    Cụ Nguyễn Sĩ Giác sinh năm Mậu Tí (1888) tại xă Kim Lũ, huyện Thanh Tŕ, tỉnh Hà Đông, là con của cử nhân Nguyễn Duy Nhiếp, là cháu nội của tiến sĩ Nguyễn Trọng Hợp. Cụ chỉ đỗ Tú tài nhưng được đặc cách đi thi Hội và đỗ Đệ tam giáp Đồng tiến sĩ xuất thân khoa Canh Tuất (1910), vị thứ 3/4. Cụ không ra làm quan và tham gia phong trào Đông Kinh nghĩa thục và bị Pháp bắt giam ở Hà Nội. Năm 1954 cụ di cư vào Nam và dạy môn Hán văn tại trường Đại học Văn khoa và Sư phạm Sài G̣n. Cụ mất vào khoảng sau năm 1975.

 

   Ngoài bài thơ “Cảm hoài”, trong tác phẩm Chơi chữ c̣n có hai bài thơ Đường luật của cụ Nguyễn Sĩ Giác. Đó là bài: “Tiễn bạn đi đày” và “Nhớ bạn đi đày”. Trong những bài thơ của cụ Nguyễn Sĩ Giác sáng tác có nhiều bài có âm hưởng giống nhau. Bài “ Bước phong trần” (hát ả đào) có câu: “Gánh gươm đàn mang trả nợ tang bồng”, bài “ Tặng bạn mới về quan” (hát ả đào) có câu: “Cánh chim hồng c̣n tiếc lúc bay cao”. Câu 2 của bài thứ nhất “Định sang chơi Hoa Thịnh Đốn thuật hoài”: “Gươm đàn nửa gánh tít phương xa”, hoặc câu 6 trong bài thứ nhất “Rằm tháng 9 (âm lịch) 1954 ở Bangkok đêm trông trăng cảm hoài”: “Gươm đàn xếp xó tháng ngày qua

 

     Hậu thế nhầm lẫn.

 

   Vĩnh Phúc có viết một đoạn về Lăng Nhân Phùng Tất Đắc và cụ Nguyễn Sĩ Giác: “…Sau này khi vào Sài G̣n, chỉ c̣n lại cụ Nghè Nguyễn Sĩ Giác, th́ Lăng Nhân nhờ con trai thứ ba là Phùng Khắc Điền (hiện đang sống ở Montréal, Canada) chở xe đến nhà cụ Nghè Giác để hỏi, mỗi khi bị bí một điển tích nào hắc búa” (sontrung. blogspot. com/2010/04/nguyen-si-giac-thi-van-tap. html). Lăng Nhân Phùng Tất Đắc khi xuất bản tác phẩm Chơi chữ cũng đă xin phép cụ Nguyễn Sĩ Giác trước rồi mới dám cho in ba bài thơ Đường luật của cụ Nguyễn Sĩ Giác vào tác phẩm, nếu không sẽ vi phạm luật tác quyền.

 

   Tác phẩm “ Chơi chữ” được xuất bản năm 1961 là năm cố Tổng thống Ngô Đ́nh Diệm c̣n tại vị cho nên Lăng Nhân Phùng Tất Đắc không dám lấy thơ của cố Tổng thống Ngô Đ́nh Diệm gán ghép cho cụ Nguyễn Sĩ Giác được. Nếu tác giả Lăng Nhân Phùng Tất Đắc ngang nhiên làm việc ấy sẽ bị cơ quan kiểm duyệt “chộ” ngay!

 

    Vậy tác giả bài thơ “ Cảm hoài” (hoặc có người gọi là bài Nỗi ḷng) không phải của cố Tổng thống Ngô Đ́nh Diệm, chẳng qua hậu thế nhầm lẫn gán ghép cho cố Tổng thống mà thôi!

 

     Với khí tiết của người quân tử “tâm hư, tiết trực” cố Tổng thống Ngô Đ́nh Diệm ở dưới suối vàng chắc cũng chẳng vui sướng ǵ khi thấy hậu thế nhầm lẫn gán ghép cho cố Tổng thống như vậy!

 

     

 


 
Nguyễn Văn Nghệ


11/201
5

 

 

 

 

 

 

 

 

Thơ & Truyện Nguyễn Văn Nghệ           |             www.ninh-hoa.com