Cầu Sắt Sng Dinh năm 2000 - Nguyễn Văn Thnh
Trang Thơ v Truyện của Nguyễn Thanh Ty           |                 www.ninh-hoa.com



 Nguyễn Thanh Ty


 
Người Hn Khi
 Bnh Ty, Ninh Ha.



 
Hiện cư ngụ tại:
 Hoa Kỳ

 

 

 

 



Dư m Ngy Cũ
Nguyễn Thanh Ty

  


Phần 9:

Gi Sắn
Đm
Trăng
 

Xin thưa ngay rằng: "sắn" ở đy hon ton khng dnh dng g đến một loại củ m người Bắc gọi l củ đậu, người Trung v Nam gọi l củ sắn nước, dng để ăn mt miệng trong những ngy h nng nực, oi bức. Vo thời tiết kh hanh, đang kht kh cả người, cả họng, m được cắn một miếng sắn trắng nn, mọng nước, nhai dn dn trong miệng, mt rượi cả lưỡi lẫn lợi, quả thật l khoan khoi. Nếu ai thch ăn cay th chấm thm một cht muối ớt đỏ au trong ci chn để bn cạnh, thật khng c g th vị cho bằng.

Củ sắn nước cn được dng xo với thịt ba chỉ, thm vi cọng hnh xanh cũng l một mn ăn ngon của bữa cơm nh ngho. Sắn nước xắt thnh sợi như chiếc đũa nấu với "mức" (rong biển mu đen), thm một t tm tươi gi dập dập, l một mn canh giải nhiệt tuyệt hảo. Sắn nước xắt lt, kho chung với c hoặc thịt heo để dnh ăn nhiều ngy trong tuần, cũng tiết kiệm được một số tiền khng t, nhưng khng km phần khoi khẩu. D cơm hẩm m ăn với sắn kho của những gia đnh thanh bần miền Trung cũng đậm đ hương vị như: - Dưa leo chấm với c ko - của người miền Nam vậy !

Sắn nước cn được chế biến thnh nhiều mn ăn nữa... nhưng đy khng phải l bi học gia chnh, nn tạm ngưng để khỏi lạc đường vo... tnh sử bếp nc của qu b, qu c.

Nghe ni, ngy xưa Thẩm Thy Hằng c ln da mặt mịn mng, tươi mt cũng l nhờ ăn sắn nước. Trong tủ lạnh của c ton l sắn nước.

"Sắn" ở đy cũng khng b con, họ hng, dy mơ, rễ m g với củ sắn theo tn gọi của người Bắc m người Nam, người Trung gọi l củ m, được dng để tọng cho đầy bụng, cứu đi trong những năm gọi l thống nhất đất nước, độc lập tự do, no cơm ấm o.

Nhất l năm Củ M, tức Kỷ Mi, 1979, v nhiều năm sau đ.

Mấy nh "Kch mạng" Bnh Định v Ph Yn lấy lm tm đắc với hai cu v về mn đặc sản của ci ni ba đời "đnh thắng đế quốc" của mnh:

Lm ăn no đủ nhờ củ với khoai!
Lm ăn rai rai cũng nhờ khoai với củ!

Hồi cn cải tạo, thường được nghe mấy "ng v b" cn bộ giảng dậy cho biết cch đnh Mỹ Ngụy, trường kỳ khng chiến, m bộ đội ta vẫn ăn no l nhờ sắn. Ton l sắn. Sắn l loại rất dễ trồng, khng kn chọn đất. Chỉ cần ci hom sắn di hai gang tay, vi xuống đất hai phần ba, bỏ đ. Su thng sau l c củ ăn. Ton bộ đội "Xẻ dọc Trường Sơn cứu nước" đi trước, đo lấy củ ăn. Chặt hom vi xuống. Đm bộ đội "Sinh Bắc Tử Nam" đi sau, đến nơi, lại đo lấy củ, chặt hom bỏ xuống. Cứ thế, hết đời cha, đến đời con rồi đời chu, "Bộ đội Cụ Hồ" tiếp nối nhau, phơi thy suốt dy Trường Sơn ma thing, nước độc, để chiếm cho được "Miền Nam cy v sữa trong tri tim Người" đều nhờ sắn... (Vậy m ci bọn Thng Tin Tm L Chiến Mỹ Diệm năm 60-63 dm bố lo vẽ hnh chm biếm, bảy "cn-bộ-nn-cối-dp-ru-xắc-cốt" cng nhau đeo một cọng đu đủ, khng gy. Thiệt l "phản động" hết chỗ ni.)

"Sắn" ti sắp kể ra đy l loại cy hoang, mọc ở hải đảo. N l loại thn mộc, thuộc nhm l đơn. Cy cao, to. C cy cao hằng chục thước. Cnh l um tm. L nhỏ chừng hai ngn tay, gn nổi trn mặt, dy, cứng. Đầu l nhọn. L v vỏ thn sắn gi nt, ngm vo nước, dang nắng, sẽ tiết ra mu nu đậm. Dn lng ti dng nước ny để nhuộm lưới.

Lng ti chuyn sống về nghề chi, lưới. Bắt c ven sng, ven biển, người ta quăng chi hay dng lưới bn, lưới một, lưới hai để giăng. Hai loại ny chỉ bắt được c nhỏ v c tnh cch c con, gia đnh. Lm ăn to lớn hơn th phải c ghe nghề ra khơi để đnh bắt c lớn hơn, nhiều hơn như thu, ch, ngừ, chuồn, cơm, nục... Ghe nghề cn gọi l mnh. Mnh phải c đủ một cặp: mnh tới, mnh lui v xuồng rổi. Mỗi mnh t nhất l từ ba đến năm "bạn", tức thủy thủ. Lưới giăng di hng cy số. Khi "trng" biển, c được xuồng rổi do bốn tay cho lực luỡng, cho hết tốc lực, mang về bến cho "nậu" (chủ mnh) bn buổi sng. Đ l "gic" một, ko lưới lc hừng sng. Gic hai, ko vo khoảng mười giờ. Gi nồm nổi ln, mnh dong buồm về đến bến khoảng từ một đến ba giờ chiều.

Li phụ (thuyền trưởng) v nậu lo đếm c cho rổi, nếu c lớn. Cứ một trăm con, gọi l một "lằm". Mười "lằm" l một "thin".

C nhỏ như c nục, c cơm... th đong bằng "kiệu". Kiệu l những rổ nhỏ, trẹt đy. Mỗi kiệu ước chừng ba k l.

Trong lc nậu bn c th "bạn" giặt lưới v rửa ghe mnh.

Mua bn, giặt rữa, ồn o, no nhiệt chừng một tiếng đồng hồ th xong. Rổi hối hả chở c về khắp chợ bằng xe ngựa nếu ở xa như miệt Ph Vinh, V Cạnh, Thnh, Thanh Minh, Ph Lộc... Nếu ở gần như chợ Đầm, chợ Xm Mới, chợ Phường Củi... th gnh chạy bộ.

Thập nin năm mươi chưa c xe ba gc, chỉ c xe ko. Xe ko đi mắc tiền. Rổi khng bao giờ dm chở c bằng phương tiện ny.

Bạn khing lưới ln bờ, ra bi phơi trn những hng nạng cắm sẵn thnh hai hng đối diện song song. Mỗi nạng cch nhau chừng ba thước. Lưới khing tới đu th c hai người theo tới đ, gc so ln nạng để đỡ lưới. Cng việc một ngy "đi biển" coi như xong.

Đm bạn tụ về nh nậu chờ chia tiền v bắt đầu đi nhậu nhẹt hoặc đi ăn hng vặt cho tới lc mặt trời sụp tối th trở lại thu lưới, đem về mnh.

Gi biển v nắng chiều lm cho lưới rất mau kh. Đ l lc đm đn b, con gi ko nhau ra v lưới. Mỗi người ngồi cch nhau vi thước để v những chỗ lưới bị c tung rch. Họ v thoăn thoắt bằng ci ghim tre trong c quấn đầy dy nhợ. Ci ghim c hnh dng giống mũi tn.

Cũng l lc bọn con nt a nhau ra thả diều v những ng gi, b lo thong dong ngồi hng gi biển dưới bng mt của những hin nh.

Thật l một bức tranh thanh bnh, m ả.

Ngy ma lng ti rộn rịp, hối hả, tất bật khng thua g ngy ma ở thn qu. Nhưng ci tất bật, rộn rng ở lng chi chỉ ko di vi ngy l dứt chứ khng c cưa, c cứa như ở qu. Đến ma gặt, cả lng ko nhau đi gặt. Tiếp theo l đạp la, phơi la, gi la, v bồ... Tất cả cng việc đ ko di hằng thng nếu thời tiết kh ro. Nếu gặp mưa th cn lu hơn nữa v dĩ nhin cn cực nhọc hơn nữa.

Ngy ma lng ti tựu chung chỉ c hai việc: lm "ch" thả c v gi sắn nhuộm lưới.

Trước khi kể cho qu bạn nghe về quang cảnh "Gi sắn đm trăng" như tựa đề cu chuyện, xin php lướt qua một cht về cng việc lm ch thả c.

Độ đầu thng su m lịch, gi nồm hiu hiu từ đại dương thổi về, biển m, sng lặng, nước ấm. Mặt biển phẳng như một tấm gương khổng lồ. Đ l thời điểm c theo cc dng thủy lưu tm nơi sinh sản. C đi từng đn đặc nước. Đủ loại c. Loại lớn như c cờ, c đao... một con, phải hai người khing mới xuể. C nhỏ như c cơm mồm, nhỏ như cy tăm xỉa răng (Ở Mỹ gọi l Silver Fish). Nhiều nhất l c cơm, c đỏ. Chỉ cần đnh một gic l khẳm mnh. Hai thứ ny bn cho người tiu dng khng hết, phải bn cho nh thng ở Bnh Tn, Cửa B, Chụt... lm nước mắm.

Nhưng mnh khng đn kịp con nước, đn c ko nhau đi mất, th coi như trớt quớt một ma lưới...

Nhờ kinh nghiệm từ đời ng cha để lại, dn lng ti biết cch giữ đn c để đnh bắt nhiều ngy bằng cch lm ch thả ra giữa biển để đn c c chỗ tụ lại "nghỉ chn". Giống như mnh li xe đi xuyn bang, cứ năm bảy chục dặm th c một "Rest Area" để xả hơi vậy.

Ch lm bằng l dừa nước. Trước đ một thng, nậu cho mnh nghỉ một ngy biển để đm bạn ln ni bứt giy rừng, chuẩn bị lm ch. Giy rừng to bằng cườm tay trẻ con, di chừng mươi lăm thước, được khoanh thnh từng khoanh, đem ngm bn dưới sng để giữ độ dai bền.

Đến ngy lm ch, người ta vớt ln, giy c mi bn thum thủm.

Sng tinh sương, bạn cho xuồng rổi ngược dng sng Ci, ln những vng c trồng dừa nước v tre để mua. Thường thường mua ở Hộ, ở Cầu Dứa hay xa hơn, ở ven Lư Cấm. C khi phải xa hơn nữa, ở tận Thnh hay Ph Lộc.

L dừa nước chở về, được chẻ lm hai theo thn bẹ. Giy rừng, chắp thnh ba sợi đi song song, một đầu được đnh thnh vng trn như hnh khoanh rế, dng để đặt tảng đ trn vo đ lm neo dằn khi thả ngoi biển khơi. Giy rừng được ba người, mỗi người một sợi, thay nhau tro qua, tro lại đnh chn rt. Mỗi lần tro giy, hai người khc đi hai bn, đt vo những bẹ dừa phần gốc vo trong, phần ngọn l ra ngoi. Giy rừng no l rất chặt khng st được. Lặp đi, lặp lại động tc ny cho đến khi hon tất ci "bm tc l dừa" gọi l "ch", di độ năm mươi thước, tức từ trụ đn ny đến trụ đn kia. Xong, họ cuộn trn lại, xm nhau phải chừng su đến mười người, khing xuống mnh, chờ hm sau chở ra địa điểm sẽ thả.

Ch chm lưng chừng nước nhờ tảng đ dằn dưới đy v một l ống tre cột bn trn lm phao. Đn c sẽ tụ xung quanh ch để hng mt v nghỉ chn. Người ta chỉ việc bủa lưới xung quanh ch để hốt trọn ổ.

Bọn trẻ con chng ti, thừa dịp người lớn tất bật lm ch, cũng hối hả, rộn rng, ăn cắp l dừa để lm đồ chơi như thắt hộp đựng bnh xu x, thắt hnh con chim, lm nhẫn, đồng hồ, gương đeo mắt, chong chng, lm con ve sầu ...

Cc mn đồ chơi khc lm hơi kh một cht, chớ lm con ve sầu vừa dễ m lại vừa vui tai.

Cc em nhỏ c thch lm khng?

Cc em chỉ cần tước một nửa l dừa, chọn khc giữa, độ hai gang tay, cắt ra, gấp lại lm hai. Lấy dy nhợ hoặc chỉ may, cột lại đầu vừa gấp. Cắt một khc sng dừa di hơn gang rưỡi, bẻ cong, đặt vo trong đoạn l vừa xếp. Cc em đ c con ve sầu hnh cnh cung. Dĩ nhin hnh dng n khng giống con ve cht no! Nhưng khi cc em nối con ve vừa lm xong với một cọng sng dừa tước bỏ hết l, rồi quay trn. Con ve sẽ pht ra tiếng ku r r, rất gin giả, rất vui tai. Quay cng nhanh m thanh cng hấp dẫn.

Truyện ny khng chủ m tả về chuyện lm ch thả c nn chỉ lướt sơ về cch lm ch m thi. Bn lề "ci ch" cn nhiều chuyện nhiu kh, rắc rối khiến dn lng nhiều khi đi đến chỗ đổ mu trn biển cả như: giữ ch, đnh trộm ch, mướn thầy Hời ếm ch, v.v...

Xin hẹn sẽ c dịp!

Trở lại với chuyện gi sắn đm trăng. C bạn sẽ mĩm cười: Gi sắn th được rồi! Cn by đặt "đm trăng" cho văn vẻ, thơ mộng! ng ny muốn lm nh văn chắc?

Ni như thế l oan... Thị Mầu cho kẻ kể chuyện ny lắm lắm!

Sự thực, những ngy trăng trn l những ngy tnh i của loi vật. Từ rừng su ni thẳm đến tận đy đại dương, mun loi đều tm đến nhau để hưởng mi vị i tnh v truyền giống cho loi người... ăn thịt.

Cc bạn c bao giờ ăn cua, ghẹ vo những ngy trăng trn chưa? Nếu để , cc bạn sẽ thấy cua ghẹ rất xốp, rất t thịt v khng c gạch. Bởi chng đ đem hết sinh lực cho nhau rồi!

Nn mua cua ghẹ vo những ngy tối trời mới l kẻ snh ăn.

C cũng vậy. Những ngy trăng, c lặn su dưới đy để lm tnh. Lưới khng thả tận đy được, đnh phải nghỉ ở nh vi hm chờ trăng lu dần, mnh mới ra khơi trở lại.

Lợi dụng những ngy ở nh, người ta đem lưới ra nhuộm.

Khoảng thập nin năm mươi chưa c lưới nylon nhập từ Nhật về. Lưới đan bằng nhợ. Nhợ xe bằng chỉ bng. Nguyn thủy l mu trắng, sau nhuộm đen. Lưới thả xuống biển vi thng l phai mu dần, trắng bệt. C thấy lưới sẽ trnh, chạy chỗ khc. Bắt buộc phải nhuộm lưới.

V vậy mới c chuyện "Gi sắn đm trăng".

Thường thường mỗi ma người ta nhuộm lưới hai lần. Thng su v thng tm. Đ l những ngy h, trăng sng lắm.

Vo khoảng nửa thng, từ mười ba, mười bốn đến rằm hay mười su lc m:

Trăng rằm, mười su trăng treo,

Anh đng giường lo, cưới vợ ... Nha Trang.

th mnh phơi lưới. "Bạn" ln ni ở cc hn như hn Mun, hn Đụn, hn Ch L, hn Tre... chặt sắn mang về, lm mu để nhuộm.

t nhất phải chở hai chuyến cả cnh lẫn l sắn mới đủ cho một lần nhuộm.

Mới bốn năm giờ chiều, mặt trời cn cao cả so m mọi sự chuẩn bị đ rộn rng, tấp nập. Đm thanh nin kẻ m người vc, chuyển sắn từ ghe ln bờ, chất đống quanh thng nhuộm. Tốp phụ nữ rộn rịp kẽo kẹt gnh nước đổ vo thng. Thng nhuộm được lm bằng gỗ, đnh đai bằng cật tre xung quanh. Cao hơn đầu người đứng. Đường knh rộng cỡ sải rưỡi tay. Đy nhỏ hơn miệng thng một cht.

Một ci cối bằng gỗ hnh vung, mỗi bề năm tất, cao tới đầu gối, chnh giữa khot ruột trn, được bốn chng trai khing ra đặt cạnh thng nhuộm.

Đm con nt lăng xăng, chạy vng vng, đa giỡn ch cho, la ht ầm ĩ, đuổi rượt nhau với những cnh sắn trn tay.

Trời sụp tối th mọi việc đều đu vo đ. Trai gi về nh lo cơm nước. Bọn trẻ con tiếp tục chơi tr U Mọi, X Cột, Giựt Cờ... Đng ny một đm, đằng kia một đm, tiếng cười, tiếng h reo ồn ả, vui nhộn lin min khng dứt, cho đến khi c tiếng ku ơi ới:

- "Bớ Cu T, Cu To mau "da ăn cum" rồi đi nghe "ni thơ Lục Vn Tin!" th cc tr chơi mới chấm dứt.

Ni thơ Lục Vn Tin! Đy l một điệu h hay dng để gip vui trong lc gi sắn.

Lng ti khng ni "đọc thơ" hay "ngm thơ" m l "ni thơ".

Cc truyện bằng thơ th nhiều lắm: Phạm Cng- Cc Hoa, Thạch Sanh- L Thng, Chng Nhi- Kiểng Tin, Trần Minh khố chuối, Nng t rẫy dưa, Lục Vn Tin ... Lng ti hầu hết đều m chữ nhưng họ ưa văn thơ lắm. Bất cứ lc no rảnh rỗi l họ tụ nhau lại sai con, biểu chu, đứa c đi học, "ni thơ" cho cả xm cng nghe. Đứa no ni hay th được thưởng chn ch rau cau hay nắm kẹo cau...

Những lc ngồi ở đui cồn chờ mnh về, mấy b vừa bắt ch cho nhau, vừa nghe "ni thơ". Chỗ ny "ni thơ" Phạm Cng Cc Hoa, chỗ kia "ni thơ" Trần Minh khố chuối...

Ngy ny qua thng nọ, đến năm kia, riết ai cũng thuộc, cũng rnh hết cc truyện. Nhưng đặc biệt chỉ c thơ Lục Vn Tin được "ni" v "h" trong lc gi sắn l hay hơn cả.

Thơ Lục Vn Tin chnh đạo chỉ c một. Cn t đạo c tới ba. Bọn thanh nin nghịch ngợm v bọn con nt rắn mắt ưa "ni thơ" t đạo lắm. Thơ Lục Vn Tin t đạo, bậy bạ gồm:

- "Lục Vn Tin cng mẹ... "

- "Lục Vn Tin đi mua thuốc phiện... "

- "Lục Vn Tin ngồi np bụi mn... "

Cơm chiều vừa xong th trời sụp tối. Mới khoảnh khắc chưa kịp uống xong bnh tr, mặt trăng đ l ln khỏi mặt biển. Trăng ln mau lắm. Mới đầu chỉ thấy ci vnh cung mu đỏ cht xu, quay đi quay lại đ thấy l ln một nửa rồi. By giờ trăng lại đổi qua mu vng, sng rực rỡ. Đằng chn trời đổ xuống mặt biển v số vng l vng. Sng nhẹ đưa vng từ xa đến bờ. Trăng by giờ đ hiện nguyn hnh, to bằng ci rổ rổi, trn vnh vạnh, sng bạc, loang long trn mặt nước. Cả bầu trời xanh ngắt, khng một gợn my, tỏa sng trong ci nh dịu dng, trong trẻo, của nh trăng. Những hn, những ni, ở tt xa ngoi kia vẫn trng thấy r.

Đ l lc mọi người gi trẻ, b lớn trong xm theo nhau ra bi để coi gi sắn v nghe h.

Trong lc cc b, cc c chuẩn bị băm l sắn, cc chng trai vt lại ci nạng cho nhọn để gi th bọn con nt lăng xăng phụ m l sắn tới để gần chỗ băm cho cc b. Mấy ng gi ph ph điếu thuốc r ở đầu mi. Cc b lo th nhn nh ngồi nhai trầu, xỉa thuốc .

Từ đầu xm đến cuối xm c tới ba, bốn đm gi sắn. Tiếng cười, tiếng ni rm ran chạy di trong tiếng sng biển r ro đều đặn.

Đm con nt đ bắt đầu ngứa miệng ni thơ:

Vn (m) Tin cng mẹ trở ra,

Đụng phải cột nh, cng mẹ (ci) trở v!

Vn (m) Tin cng mẹ trở v.

Đụng phải chy dồ (vồ), cng mẹ (ci) trở ra!

Vn Tin cứ cng mẹ ra,v, x quần như vậy cho đến lc đống l sắn đ đầy xung quanh vi tay cc b.

Đằng đm bạn vt nạng cũng c tiếng ni thơ Vn Tin đi mua thuốc phiện:

Vn (m) Tin cẳng thấp (ci m) cẳng cao,

Đi mua (m) thuốc phiện () mấy ngao cho đầy.

Vn (m)Tin mua thuốc cho Thầy,

Cẳng cao (ci m) cẳng thấp ()

cho đầy (m) mấy ngao !

Tiếng cười rộ ln xung quanh. C tiếng đốc thc:

- "Ni thơ Vn Tin ngồi np bụi mn đi!"

Lại c tiếng đm con gi phản đối:

- "Bậy bạ! Khng c ni nhen! Ni bậy bạ khng h!"

Bọn trai nghe phản đối cng tỏ ra thch th, lại cng muốn ni thơ để chọc ghẹo:

Vn (m) Tin ngồi np (ci) bụi mn,

Chờ cho (ci m) trăng lặn, bp l ... Nguyệt Nga,

Nguyệt Nga (ci m) vư khc () vừa la,

"Da" ku bớ mẹ! Người ta bp l ... !

Tiếng cười r ln, tiếng la ht, tiếng phản đối, nổi ln rần rần. Một bầu khng kh no nhiệt, ồn o, vui vẻ trn lan khắp nơi.

Bỗng đu c tiếng ni thơ từ xa đưa lại:

Vn (m) Tin,Vn Tiển (ci m) Vn Tiền,

Ai cho tui tiền (th) tui ni (ci m) Vn ... Tin!

Mọi người đều xn xao:

- "A! Ch Qườn ra rồi ka!"

- "Tui mt Ch Qườn anh no ni thơ Lục Vn Tin bậy bạ cho coi!"

- "N! Chuẩn bị băm sắn nghe!"

Pha ng b gi ny giờ ngồi nghe bầy trẻ chng ghẹo nhau, by giờ cũng ln tiếng:

- "Thằng chn Qườn ni thơ Lục Vn Tin hay nhứt xứ!"

- "Thẳng thiệt giỏi! Thẳng nhớ hết truyện Lục Vn Tin từ đầu đến cuối, khng st một chữ!"

Ch chn Qườn l người duy nhứt ở xm ti ở "miệt trỏng", tức miệt đng trong. Theo lời kể của ch, ch ở đu tận rừng U Minh xa tt m khơi. Chỗ đ c nhiều hm beo rắn rt v chỗ no cũng đầm đa sng rạch. Ở đ khng c ni v biển như ở đy. Người xm ti nghe ch kể m khng ai hnh dung ra được ci xứ sở của ch n như thế no. - Ci xứ g m nghe gh qu! Người m ở chung với hm beo.

Ti bị ảnh hưởng ly ba ci truyện Tu nn c lc tưởng tượng ra qu ch ở gần Hỏa Diệm Sơn lửa chy phừng phừng ngt trời, cản đường khng cho thầy tr Tam Tạng đi thỉnh kinh. C lc lại thấy qu ch ở cạnh con sng Tuyền, ai uống phải nước sng đều bị cm.

Ch chn Qườn trạc năm mươi tuổi, người roi roi, nước da cũng ngăm ngăm như người xm ti. Giọng ni của ch nghe nho m ngọt. Ch thường ni "Chng ơi". Anh Su, chị Bảy ch gọi thnh "thằng So, con Bải". Ti cũng khng biết ch lưu lạc từ ci nơi đầy những đầm lầy, ao hồ, u u, minh minh đ đến xm ti hồi no. Ti chỉ biết ch khng vợ con g. Ch l "bạn nghề" giỏi v ni thơ hay nn mnh no cũng muốn mướn ch "đi" cho mnh. Tnh tnh ch xuề xa vui vẻ, ai ai cũng mến. Đm con nt chng ti lại cng thch ch nhiều hơn.

Năm no đến ma gi sắn nhuộm lưới l ai ai cũng muốn nghe ch Qườn ni thơ, phụ thm đm bạn h đệm.

H đệm lng ti l "Hụ h khoan". Cứ dứt hai hay bốn cu l một lần h đệm. C lc đệm ngắn. C lc đệm di.

Khi ch chn Qườn ra tới nơi th đm thanh nin trn tay mỗi người đ sẵn một cy nạng (nạng ny dng để phơi lưới, trn đầu c nhnh chẻ hai để gc so). C một cy sẵn cho ch nữa.

Ch Chn thấy b con đang ho hức chờ mnh nn vng tay x x mấy ci để cho v hỏi:

- "L sắn v nước đủ chưa?"

- "Dạ đủ hết trọi ch chn. Chỉ chờ ch bắt đầu thi".

Ch Chn gật đầu ni:

- "Mnh vừa gi vừa ni thơ. Cn mấy b, mấy c rng băm l cho kịp nhen!"

Đm đn b, con gi băm l sắn v những cnh sắn nhỏ bằng rựa. Họ đặt cnh, l ln những đn k cũng lm bằng thn sắn, to chừng bắp chn rồi băm vụn ra. Đm con nt ngồi lột vỏ những khc sắn lớn bằng cổ tay. Lột xong, quăng vỏ vo cho cc b băm. Tiếng băm l "bụp, bụp" liền tay nghe gin giả như tiếng pho chuột ngy tết.

Đống sắn vừa băm xong, được hốt cho vo cối, đổ thm mấy gu nước để lm nước bổi. Mọi việc vừa xong, ch Chn h to một tiếng:

- "D n!"

Bốn chng trai cầm lăm lăm bốn cy nạng đứng xung quanh ci cối chờ ch Chn. Ch Chn bước tới, đm cy nạng của mnh vo giữa cối. Lập tức bốn cy nạng đm vo theo v tiếng h nổi ln mạnh mẽ, vang động bầu khng kh đang im lắng chờ đợi:

"Hụ! H khoan! L hụ h khoan!"
"Hụ ! H khoan! L hụ h khoan!"

Họ vừa hụ h khoan vừa đi theo nhịp h từng bước, vng quanh ci cối. Tiếng nạng đm vo cối nghe sột soạt, đều đặn như tiếng nhịp cầm canh. Cứ hai tiếng một, giơ ln rồi đm xuống.

Trước đn (m) xem truyện (ci) Ty Minh,
Gẫm cười (m) hai chữ ... nhn tnh (m) o le.

Tiếng ch chn Quờn trầm ấm, m vang rất xa, bắt đầu cất ln sau khi đm thanh nin lực lưỡng hụ h khoan dẫn điệu. Ch vừa dứt hai cu mở đầu chuyện Lục Vn Tin, đm trai h phụ :

"(L) hụ h khoan! ( L) hụ h khoan!"

Hễ tiếng ch Quờn cất cao giọng th tiếng h đệm trầm xuống, lm cho người nghe như bay bỗng. Khng kh si động hẵn ln.

Hỡi ai! () lẳng lặng (ci) m nghe!

Dữ răn (ci m) việc trước, lnh d việc sau.

(L) hụ h khoan! (L) hụ h khoan!

Trai thời (m) trung hiếu (ci) lm đầu,

Gi thời (m) tiết hạnh l cu () trau mnh.

Tiếng thơ ch Qườn vừa chm xuống th tiếng h đệm cất cao ln một cch đột ngột:

Hụ h khoan! (ci) Hụ h khoan!

Hết khoan (rồi m) tới hụ! Hết hụ. Rồi lại khoan!

Ơi khoan! Ớ khoan! H khoan!

Khoan tới (ci m) khoan lui.

Khoan anh (ci m) chưa vợ,

Khoan tui chưa chồng!

(L) hụ h khoan! (L)hụ h khoan!

Tiếng h, tiếng thơ đưa đẩy nhau, nhịp nhng, lc trầm, lc bỗng khiến người ngồi nghe ngơ ngẩn qun cả vỗ tay khen thưởng. Mi đến lc tiếng "Hụ h khoan" cuối cng nhỏ dần v im hẳn, đm khn thnh giả đi xem miễn ph mới vỗ tay đm đốp vừa khen, vừa xut xoa tấm tắc:

- "Hay thiệt! Thằng chn Quờn ni thơ hay thiệt!"

- "Mấy thằng nhỏ h khoan cũng hay nữa!"

- "Ờ! Bữa nay sao m tụi n h ăn "rơ" với nhau qu!"

Mấy c gi ngồi băm sắn bị khch động theo bởi tiếng hụ h khoan đầy m lực mạnh mẽ của cc chng trai cũng tu tt thc dục:

- "Ch Chn ni thơ hay qu! Tiếp đi ch chn!"

Tuy miệng ni "ch Chn" m mắt mấy c cứ liếc liếc mấy chng trai lực lưỡng, vai, ngực đang bng lưỡng mồ hi.

Ch chn Quờn được b con hoanh nghnh lại cng hứng khởi, giọng cng trầm bỗng, du dương:

C người (m) ở quận (ci) Đng Thnh,

Tu nhn (ci m) tch đức, sớm sanh con hiền.

(Hụ h khoan! L hụ h khoan!)

Đặt tn (ci m) l Lục Vn Tin,

Tuổi vừa ( m) hai tm, nghề chuyn học hnh.

(Hụ h khoan! L hụ h khoan!)

Ơi khoan! Ớ khoan! H khoan!

Độ chừng mươi lần h đến cu "khoan anh chưa vợ, khoan tui chưa chồng" l xong một " nh" sắn. Đm trai dừng tay. Họ hốt hết đm l sắn đ được gi nt nhừ cho vo thng v thay thế mớ l khc vo cối. Đọan họ giải kht cổ họng đ kh, bằng một go nước lạnh. Một thng nước l đặt gần đ, c một ci go dừa p ln trn. Tiếng uống nước nghe ừng ực, ngon lnh. Anh no cảm thấy mệt th đ c anh khc ngồi chờ sẵn thay tay liền.

Tiếng h lại tiếp tục. Tiếng nạng đm vo cối đều đều. Văng vẵng đằng xa tiếng ni thơ của một đm khc cũng đang văng vẵng vọng đến. Trăng cng lc cng sng. Gi cng lc cng mt rười rượi từ mặt biển đầy nh bạc thổi ln nh nhẹ. Đm trẻ con lc đầu cn nhốn nho, chạy tới, chạy lui lăng xăng, by giờ đều thiu thiu muốn ngủ nhưng hai mắt cố nhướng ln để... nghe!

Đến lc ch chn Quờn ni đến đoạn Lục Vn Tin xuống ni, giữa đường đnh chết tn cướp ni l Phong Lai, cứu người đẹp Kiều Nguyệt Nga. Kiều Nguyệt Nga trong kiệu toan bước ra lạy tạ ơn th Lục Vn Tin lật đật xua tay:

(Qua lời ch Chn)

Khoan khoan (m) ngồi đ chớ ra,

Nng l (m) phận gi, ta l phận () trai!

Thin hạ cười ln ci rần! C tiếng bnh phẩm:

- "Người đu m khờ qu!"

- "Lc ny m gặp tay Bảy Phết l xong rồi!"

- "Bậy n! Lục Vn Tin v Nguyệt Nga l người tin trn trời mắc "đạ" (đọa) bị đy xuống trần chịu phạt chớ đu phải người thường m lm chuyện bậy bạ.

Người dn qu hay dn chi đều giống nhau ở chỗ tm hồn họ rất mộc mạc v đn hậu. Những nhn vật chnh, xuyn suốt qua cc chuyện thơ, đều l những người tin bị mắc nạn phải đy xuống trần gian một khoảng thời gian no đ. Hết hạn th trở lại về trời. Điển hnh nhứt l chuyện Phạm Cng Cc Hoa v Chung V Diệm. Bất cứ chuyện no cũng bng bạc một mu thần tin, một khng kh huyền thoại. Người ngay lun được thần thnh ph hộ, độ tr. Người c, ban đầu lc no cũng hung hăng. Cuối cng rồi cũng bị quả bo.

Bởi vậy khi đm thanh nin ch anh chng Lục Vn Tin qu khờ khi người đẹp ra tạ ơn đ bị mấy ng b gi phản đối kịch liệt. Họ cho lời ni đa đ l mạo phạm đến bực thần tin.

" Nh" sắn sau lại bắt đầu tiếp nối. Ch Chn tiếp tục ni thơ, đm trai lng thay nhau vo gi, lại h hăng hi. Bọn nhc con, một hồi thiu thiu, nghe tiếng cười rộ bỗng bừng tỉnh, cất tiếng h theo nghe rm r.

Người ngồi nghe theo di ch Chn dẫn dắt nhn vật Lục vn Tin từ khi gi từ cha mẹ ln ni tầm sư học đạo, đến lc xuống ni đi thi gặp Nguyệt Nga giữa đường bị cướp Phong Lai bắt, cứu nng, rồi kết bạn với Hớn Minh, Tử Trực, Bi Kiệm, Trịnh Hm. Đến đoạn chng Vn Tin trnh thơ cha mnh cho V Cng, bố vợ tương lai, sắp g con gi l V Thể Loan cho chng th đm trai mới ồ ln "hn g" anh chng khng dm quờ quạng thm nữa. (Thật ra khi gặp Nguyệt Nga, Vn Tin chưa biết mnh đ được cha mẹ ở nh cng gia đnh V Cng ước hn)

Khi ch chn Quờn ni đến đoạn Vn Tin sắp đến kinh đ ứng th th được tin mẹ mất, khc đến nổi m mắt:

Vn Tin (m) vừa bước (ci) chn ra,

Bỗng đu (m) lại gặp ... tin nh (ci) gửi thơ.

(Hụ h khoan! L hụ h khoan!)

Khai phong (m) xem r (ci) sự cơ,

Mnh gieo (ci m) xuống đất () vật vờ hồn hoa!

( Hụ h khoan! L hụ h khoan!)

Hai hng (m) nước mắt nhỏ sa:

Trời Nam (ci m) đất Bắc,

xt xa (ci) đoạn trường!

(L hụ h khoan! L hụ h khoan

Ới khoan l khoan! Ớ khoan! H khoan!

Khoan tới (ci) m khoan lui!

Khoan anh anh chưa vợ!

Khoan tui chưa chồng! L hụ h khoan!

Hụ h khoan!)

Đến đy đ nghe thấy tiếng mấy b gi xụt xịt than thở:
- "Thiệt l tội nghiệp!"

Đ bị m mắt m Vn Tin cn bị bạn l Trịnh Hm lập mưu x xuống sng cho chết, thc qua lời ch Chn cng nghe bi thảm, no nng:

Đm khuya (m) lặng lẽ như tờ,

Ngỗn ngang (ci m) sao mọc,

mịt mờ () sương ... bay.

(L hụ h khoan! L hụ h khoan!)

Trịnh Hm (ci m) thư dịp ra tay:

Vn Tin (m) bị ng x ngay () xuống vời.

(L hụ h khoan! L hụ h khoan)

X rồi (m) giả tiếng (ci) ku trời,

Cho người (ci m) thức dậy lấy lời () phi pha.

(L hụ h khoan! L hụ h khoan)

Trong thuyền (ci m) ai nấy ng ra,

Đều thương (ci m) họ Lục,

xt xa () trong lng!

(L hụ h khoan! L hụ h khoan!

Ơi khoan! Ớ khoan! H khoan!

Khoan tới rồi lại khoan lui!

Khoan anh (ci m) chưa vợ!

Khoan ti () chưa chồng!

L hụ h kkoan! L hụ h khoan!)

Đm đn b con gi thiệt sự cảm động với cốt chuyện bởi lời ni thơ đầy diễn cảm của ch chn Qườn v điệu h của đm trai lng lc mạnh mẽ như sng vỗ, lc nhẹ nhng m đềm như gi nam non thổi ln hang dế. Mảnh trăng lơ lững xế trn đỉnh đầu tỏa nh vằng vặc lm cho đm sắp về khuya cng thm huyền ảo mộng mơ, cng khiến cho tm hồn người ta dể xc cảm, bi luỵ với lời ca tiếng ht.

Trong lc mọi người đang đắm chm trong giọng ni thơ hấp dẫn trầm buồn của ch Chn th bỗng c tiếng reo hớn hở của đm con nt:

- "A! C ch ! C ch! Ch đang bưng ra kia ki!"

Mọi người lập tức ngưng moị cng việc bằm, gi, h ht, mọi con mắt quay về pha người chủ mnh đang bưng ra một chảo ch tri nước vừa mới nấu xong cn bốc hơi nghi ngt.

Theo thường lệ, nậu (chủ mnh) hay đi ăn khuya cho mọi người đ c cng trong buổi gi sắn. Thng thường l ch ngọt. Lần ny l ch tri nước nếp, nấu với đường tn, ngọt gắt cổ, c pha thm mấy củ gừng gi nt, thơm phức.

Người đầu tin l ch chn Quờn được b nậu trịnh trọng kỉnh một t chiết yu c năm vin con tri nước, nhỏ bằng ngn tay ci v hai vin ci tri nước, to bằng lng bn tay, trong c nhưn đậu xanh. Trn mặt ch c rắc muối m. Tiếp đến cc trai h phụ v đm phụ nữ bằm sắn mỗi người một t. Cũng t chiết yu bằng cỡ ch chn nhưng chỉ c một vin ci v năm vin con. Đm con nt c cng bưng l v lột v sắn, mỗi đứa một chn, chỉ c năm vin con. Ch cn nng hổi, vừa thổi, vừa hp. Giữa khuya đang thấm mệt v cng việc, bỗng c t ch ngọt ăn vo miệng, tuy ch nng sao vẫn cảm thấy mt lng, mt dạ.

Đm con nt ăn hết chn vẫn cn thm thm, bụ lại vt chảo m liếm.

Chảo ch bằng đồng, miệng rộng ba gang tay, đầy tới mp, long ci đ sạch như lau.

Lc ny trăng đ đứng trn đỉnh đầu. Mấy người gi đ ng lưng ra đất thiu thiu ngủ. Đm gi sắn tạm ngưng. Đm mai sẽ tiếp tục. Đn b con gi c người v nh, c người nằm ngủ lun tại bi. Đm con nt th ngủ lăn, ngủ lc khắp nơi. Cảnh mn trời chiếu đất lc ny thật thơ mộng. Trời th trong veo. Trăng sng vời vợi. Biển sng la như nh bạc. Ct trắng phau, ấm p dưới lưng. Gi nồm hiu hiu thổi nhẹ từ biển vo mang theo hơi nước nghe mi mằn mặn, nồng nồng.

Chẳng mấy chốc tất cả đều ngủ say trong ci yn ả của đm trăng. Chỉ cn nghe tiếng sng vỗ nh nhẹ vo bờ. Hnh như sng cũng khng dm thở mạnh sợ lm thức giấc những đứa con của biển sau một đm lao lực.

... Sắn gi hai đm l đủ để nhuộm một gin mnh. Sau khi ngm một ngy, dưới nh nắng chi lọi ngy h, sắn tiết ra hết mu nu, người ta vớt hết b sắn ra v ngm lưới vo thng một ngy, một đm.

Hm sau nữa, lưới được nhng vo huyết heo hay b cn tươi. Đem phơi kh lần nữa. Cuối cng gin mnh c mu nu đậm y như mới.

Cũng l lc trăng bắt đầu lu. Thuyền lại dong buồm ra khơi.

... Giữa thập nin su mươi đời sống miền Nam trở nn văn minh hơn, tr ph hơn. Nh nng bắt đầu c my cy, my suốt la, my bơm nước tưới ruộng. Nh biển cũng bắt đầu lc đc c ghe my chạy bằng dầu "đi-ơ-gien" (diesel). Hầu hết cc ghe mnh đều c lưới nylon nhập từ Nhật về. Cả những chiếc phao cũng bằng nylon.

Lưới bằng nhợ v phao bằng ống tre đ đi vo qun lng.

Dn Bnh Định một số đng sống về nghề đan lưới trở nn thất nghiệp. Người trn qu khng cn cơ hội bn l dừa nước v tre để lm cha, lm phao nữa.

Lưới nylon nhẹ, bền chắc v khng bị bạc mu. Lại c thể giăng su hay cạn nhờ gia tăng thm ch dằn.

... Chiều chiều đứng sau h nh nhn ra bến sng, thấy những đon ghe được buộc vo nhau thnh đon di, ko bởi một ghe my pha trước, lướt trn sng giống như những toa xe lửa, lng ti bồi hồi cảm xc.

Ti vừa hn hoan vui mừng vừa luyến tiếc buồn rầu.

Vui v dn lng ti khng cn phải khổ cực cho thuyền bằng tay để ra khơi trong những ngy lặng gi hoặc phải chống chọi gian khổ với sng to, gi lớn, để kịp về bến an ton trong những lần bo tố bất chợt nổi cơn thịnh nộ.

Vui v ghe mnh từ nay c thể đnh bắt xa hơn, trng hơn. Đời sống dn lng ti kh hơn v đỡ cơ cực tấm thn. Một đời trn nắng dưới nước.

Luyến tiếc v những kỷ niệm buồn vui của một thời qu khứ đầy đấu tranh gian khổ để kiếm được chn cơm chỉ bằng vo sức người v tấm lng nhưng khng thiếu phần mộng mơ, lng mạn đ vĩnh viễn bị đo thải bởi văn minh cơ kh. Ti sẽ khng bao giờ được thấy lại những cnh buồm trắng lm bằng đệm lc, căng gi trn biển xanh ,chiếc nọ nối đui chiếc kia lũ lượt vun vt về bến. Ti sẽ khng bao giờ c lại cơ hội đi nhặt những vin đ "cặc bia" (carbure) nhỏ xu cn st lại của những chiếc đn gi đ, mỗi buổi sng ghe cu thải ra, để tẩn mẩn đo đất chn rồi tưới nước ln, xoi một lổ nhỏ, đốt chy ln, lm ngọn đn thần. By giờ người ta xi đn "măng xng" (manchon) đốt bằng dầu lửa để nhử c.

Ti cũng khng bao giờ thấy lại cảnh tưng bừng rộn rịp lm ch trong những ngy h v những hnh ảnh m đềm, thơ mộng của những đm trăng h khoan gi sắn nữa.

Trẻ con xm ti đ khng cn những cọc nạng phơi lưới để chơi tr X Cột nữa. By giờ chng chỉ chơi tr U Mọi, Giựt cờ v Bịt mắt bắt d.

X hội ngy cng vươn ln hơn, tiến bộ hơn, giải phng con người bớt lầm than cơ cực.

Đ xa rồi một thời tối tăm, đi ngho v lạc hậu.

Sao lng ti vẫn giữ hoi một dĩ vng thương nhớ khn ngui!

Ma Halloween 2003

 

(Xem tiếp kỳ 10)

 

Nguyễn Thanh Ty

 

 

Trang Thơ v Truyện của Nguyễn Thanh Ty              |                 www.ninh-hoa.com