Cầu Sắt Sông Dinh năm 2000 - Nguyễn Văn Thành
Trang Thơ và Truyện của Nguyễn Thanh Ty           |                 www.ninh-hoa.com



 Nguyễn Thanh Ty


 
Người Ḥn Khói
 B́nh Tây, Ninh Ḥa.



 
Hiện cư ngụ tại:
 Hoa Kỳ

 

 

 

 



Dư Âm Ngày Cũ
Nguyễn Thanh Ty

  


Phần 8:

Giọt Nước Mắt
Muộn Màng
 

Chân thành cám ơn các bạn đă kể cho tôi nghe về các chi tiết trong bài viết này. Đặc biệt cám ơn Ông Thanh Tra Trần Ngọc Hai và anh Trần Văn Tiến.

Nguyễn Thanh Ty


Hôm nay, mồng bốn tháng chín, ngày tựu trường của các em học sinh Tiểu Học ở miền Đông Bắc Hoa Kỳ.

Trời bắt đầu vào thu với những đám mây bàng bạc lơ lững trôi trên bầu trời xanh lơ, mang theo những cơn gió nhẹ, lành lạnh, đủ cho các em khoác thêm chiếc áo len mỏng bên ngoài, nhiều màu sắc rực rỡ. Tuy mùa thu tới nhưng lá trên cây hăy c̣n xanh lắm. Chưa có chiếc nào đổi màu. Mùa thu thật sự phải hai tháng nữa. Thời gian ấy người ta nh́n thấy rất rơ lá thay màu từng ngày. Có những cây hôm qua lá vẫn c̣n xanh, sáng hôm sau đă lác đác chuyển sang màu vàng hay đỏ lốm đốm. Mấy ngày sau toàn cây đă vàng rực hay đỏ thẫm một màu. Người ta cảm nhận thu sớm qua những chậu cúc vàng, trắng, đỏ, tím... đại đóa hay tiểu đóa, hoa nở vun thành mâm xôi, trưng bày trên các bậc tam cấp, trước thềm mỗi nhà.

Nh́n các em tay nắm chặt tay mẹ, đứng rụt rè trước cổng truờng, tôi chợt thấy ḷng nao nao, se thắt. Cái cảm giác chơi vơi, hụt hẫng lại trở về trong tôi y như năm bảy lăm, tôi không c̣n được đứng trên bục giảng với phấn trắng, bảng đen nữa. Rất nhiều năm sau đó, mỗi khi đến mùa tựu trường, cái cảm giác mơ hồ, lăng đăng, mất mát ấy lại trở về với nỗi nhớ nhung da diết và biến thành những giấc chiêm bao nặng nề, ảm đạm trong giấc ngủ. Thức dậy rồi mà nỗi buồn rầu cứ vương vấn măi. Tôi đă nhiều lần đứng ngẫn ngơ trước cổng trường để lặng nh́n các em với quần áo mới, cặp mới, tung tăng theo mẹ, cha vào trường trong ngày nhập học mà hồi tưởng lại kỷ niệm một thuở xa xưa bóng h́nh ḿnh trong đó.

Không hiểu v́ sao năm nay, nh́n các em lũ lượt đi vào cổng trường, tôi lại chợt nhớ đến Thầy Nguyễn Đ́nh Thoan, vị Ty Trưởng cuối cùng của tôi tại Ty Tiểu Học Khánh Ḥa. Vị Ty Trưởng mà tôi hằng kính trọng và yêu mến. Có lẽ tôi đă thấy vị hiệu trưởng già của trường Tiểu Học Parker Quincy, đứng trên bậc thềm ngôi trường đồ sộ, uy nghi, cao ba tầng, xây bằng gạch đỏ thẩm, đang giơ hai tay chào đón các phụ huynh và các em học sinh, trong đó có cháu ngoại của tôi chăng? Mối giây liên hệ nào đă nối kết giữa ông Hiệu Trưởng này với vị Ty Trưởng khả kính của tôi? Phải chăng trong sâu thẳm kư ức của tôi đă tiềm ẩn một h́nh ảnh tương phản, tương phản đến khắc nghiệt, trần truồng giữa hai con người. Hai người đều cùng làm chung một công việc là "trồng người". Mà, một th́ hạnh phúc ở thiên đường, một lại bị đọa đày nơi địa ngục trần gian.

... Tôi ra trường Sư Phạm năm một ngàn chín trăm sáu mươi bốn, sau hai năm học ở Qui Nhơn. Thời gian công vụ tổng cộng chỉ có mười một năm, tính đến tháng Tư, bảy lăm, ngày "Trời đất nổi cơn gió bụi". Trong đó hết ba năm "Trấn thủ lưu đồn" làm nhiệm vụ "Đi quân dịch là thương ṇi giống".

Theo kết luận tội trạng của tôi trong hồ sơ của Ty Công An Phú Khánh "th́ ba năm đầu tiên dạy học" tôi "đă truyền bá văn hóa đồi trụy và phản động" cho học sinh. Năm năm cuối, tôi "đă làm Xê-I-A, kềm kẹp giáo viên".

Tội đi lính cho Mỹ Ngụy, truyền bá văn hóa phản động và kềm kẹp giáo viên là có nợ máu với nhân dân. Tội này đáng đem bắn bỏ, nhưng "Nhà nước Kách Mạng khoan hồng nhân đạo" và "tiết kiệm đạn" đă cho tôi đi "học tập cải tạo hai năm" theo lệnh tập trung, để trở thành công dân tốt, hữu ích trong một nước độc lập - tự do - hạnh phúc. Khi đọc lệnh tập trung cải tạo, các Ngài Công An thường bị bệnh cà lăm, đọc lệnh mà cứ rặn từng chữ, mỗi chữ cứ cà... cà. Thành thử lệnh tập trung là hai năm nhưng khi đọc, Ngài cà hai...hai...hai... năm, án tôi thành sáu năm. Chuyện bi hài về "cái Nhà Nước Kách mạng", khoan hồng, nhân đạo, ḥa hợp, ḥa giải dân tộc ǵ ǵ đó nói hoài không hết. Nó giống như chuyện dài Nhân Dân Tự Vệ dưới chế độ Cộng Ḥa một thời. Tôi nhập đề hơi ṿng vo một chút không phải để nói chuyện tiếu lâm Xă Hội Chủ Nghĩa tân thời, mà tôi muốn nhắc lại đây quăng thời gian tuy ngắn ngủi chỉ có tám năm trong nghề "phấn trắng, bảng đen", tôi đă trăi qua ba ông Ty Trưởng.

Ngày đầu tiên vào nghề, người tôi tŕnh Sự Vụ Lệnh là ông Trương Cảnh Ngôn, Ty Trưởng Ty Tiểu Học Lâm Đồng. Sáu tháng sau Ông về hưu. Ông Lê Cao Lợi, thanh tra, lên thay thế. Tôi ở Ty Lâm Đồng, được ba niên học, t́nh cảm anh em, thầy tṛ đang nồng ấm th́ phải chia tay để lên đường nhập ngũ. Ba năm sau, tôi được trở về lại ngành Giáo Dục, với hai chữ "biệt phái", mà Tự điển của Viện Ngôn Ngữ Học "Nhà Nước ta" định nghĩa là làm Xê-I-A, có nhiệm vụ kềm kẹp giáo viên. Tôi được thuyên chuyển về quê nhà Nha Trang. Ông Ty Trưởng thứ ba và cũng là vị cuối cùng trong nghề dạy học của tôi là Ông Nguyễn Đ́nh Thoan.

Nhớ lại, ngày tŕnh diện, tôi buột miệng gọi Ông là Thầy, chứ không như hai ông Ngôn và Lợi, tôi vẫn xưng hô là Ông. Đến tận bây giờ tôi cũng không hiểu tại sao? Phải chăng là một niềm kính trọng tự nhiên trong tôi đối với Thầy khi gặp mặt lần đầu?

Thầy Thoan với dáng người dong dỏng cao, gầy, nước da trắng hơi xanh. Thầy có khuôn mặt xương xương, nghiêm mà hiền. Giọng nói Thầy nhẹ nhàng, đầy vẻ ôn ḥa. Lúc Thầy cười, nơi khóe miệng Thầy có vết hằn của sự khổ đau sâu kín. Suốt thời gian tôi tùng sự tại Ty Khánh Ḥa, tôi chỉ gặp Thầy h́nh như chỉ có bốn lần. Tôi có rất ít kỷ niệm với Thầy. Nhưng tôi lại có ấn tượng về Thầy rất sâu đậm. Mọi việc liên quan tới trường của tôi đảm trách, thường, tôi chỉ gặp Bà Thanh Tra Mô, đôi khi bác Nghiệp, trưởng pḥng Hành Chánh hoặc anh Bô, trưởng ban Nhân Viên.

Hồi tưởng lại ngày đầu tiên năm 1970, tôi vào tŕnh diện, Thầy mời tôi ngồi xuống ghế trước bàn giấy rồi hỏi thăm tôi về sức khỏe và hoàn cảnh gia đ́nh. Tôi trả lời vắn tắt gia cảnh một vợ hai con, chưa có nơi cư trú, đang ở tạm tại nhà cha mẹ. Thầy nh́n tôi một lúc rồi hỏi:

- "Hiện nay Trung Tâm Huấn Luyện Hải Quân Nha Trang xây tặng cho Ty ḿnh một ngôi trường. Em có dám nhận không?"

Tôi đâu có biết mặt mũi và t́nh trạng ngôi truờng ấy ra sao. Nhưng nghe nói ở Nha Trang là mừng rồi. Tôi đáp bừa:

- "Thưa Thầy! Đi lính ngoài mặt trận c̣n không sợ th́ nhận một cái trường th́ có ǵ không dám!"

Thầy vẫn ôn tồn giải thích thêm:

- "Trường này sẽ tiếp nhận đa phần học sinh là con em lính tráng tứ xứ, thành phần rất phức tạp. Tôi đă cử mấy giáo viên lâu năm trong nghề đi tiếp nhận nhưng ai cũng ngại và từ chối. Em hăy đi xem thử và quyết định sau".

Tôi thẳng thắn trả lời liền một cách quả quyết:

- "Thưa Thầy! Em nhận. Không cần phải đi xem và suy nghĩ".

Thầy có vẻ hài ḷng và vui. Sau đó Thầy kêu Bà Thanh Tra Mô dẫn tôi đi xem trường.

Đến nơi, cả Bà Thanh Tra và tôi đều ngỡ ngàng với quang cảnh trước mắt. Ngôi trường nằm sau lưng Trung Tâm Huấn Luyện Hải Quân, ngoài ṿng rào pḥng thủ, lọt thỏm bên trong khu gia binh Hải Quân. Bốn bề cát trắng. Trường cách đường cái khoảng ba trăm thước. Chỉ đi bộ. Xe đạp, xe gắn máy không chạy được. Trường gồm hai dăy nhà nằm song song, đối diện nhau, cách nhau chừng một trăm thước. Một dăy gồm năm pḥng học. Chính giữa có trụ cờ. Dăy bên kia gồm ba pḥng học, một văn pḥng nhỏ và một hội trường dài bằng hai pḥng học. Cuối hội trường là nhà vệ sinh có sáu bàn ngồi bằng gạch men trắng, loại tân tiến. Trường xây bằng gạch "block". Mái lợp tôn. Tất cả đều trống không. Vài pḥng có những đống phân "ị" bậy đă khô. Giữa cái nắng chang chang lúc mười một giờ trưa, cát trắng đến lóa mắt, Bà Thanh Tra hỏi tôi:

- "Anh thấy đó! Anh quyết định ra sao?"

- "Thưa Bà Thanh Tra! Tôi nhận".

Hôm sau, tôi được gọi vào văn pḥng Ty Trưởng để xác nhận lại lần chót trước khi anh Bô thảo Sự Vụ Lệnh bổ nhiệm tôi làm Hiệu Trưởng ngôi trường ấy. Thầy Thoan vẫn ôn tồn hỏi tôi:

- "Chỉ c̣n một tháng nữa là khai giảng. Liệu em có chuẩn bị kịp không? Hiện nay Ty không có ǵ cả để yễm trợ ngoài một số sách giáo khoa. Nếu em làm được, tôi cho em lấy một pḥng để gia đ́nh ở".

Tôi vẫn quả quyết gật đầu:

- "Thưa Thầy! Em làm được. Và xin cám ơn Thầy đă ưu ái lưu tâm".

Sau đó, Bà Thanh Tra Mô đại diện cho Ty cùng tôi vào thẳng văn pḥng Đề Đốc Chỉ Huy Trưởng Trung Tâm Huấn Luyện Hải Quân kư nhận biên bản bàn giao ngôi trường cho Bộ Giáo Dục, do Ty Tiểu Học Khánh Hoà tiếp nhận và sẽ do tôi điều hành.

Ngày khai trường tới, tôi gửi văn thư mời Ty cử đại diện xuống để tham dự buổi lễ khánh thành ngôi trường chính thức mang tên "Trường Tiểu Học Cộng Đồng Yết Kiêu". Tên này do Trung Tâm Hải Quân đặt để nhớ ơn một viên tướng có công giúp Trần Hưng Đạo đại phá quân Nguyên trên sông Bạch Đằng.

Tôi cũng không ngờ đích thân Ông Ty Trưởng cùng các Thanh Tra và nhân viên văn pḥng hơn mười người xuống tham dự buổi lễ khánh thành một ngôi trường nhỏ bé chỉ gồm có sáu lớp, học sinh chỉ vỏn vẹn non hai trăm em.

Phái đoàn Ty rất bất ngờ và thích thú khi tận mắt nh́n quang cảnh ngôi trường. Giống như chuyện cổ tích, Bà Tiên có chiếc đủa thần đă điểm vào ngôi trường này.

Từ một ngôi trường trống rỗng một tháng trước đây, bây giờ pḥng nào cũng có đủ mười bộ bàn ghế cho học sinh. Một bảng đen đóng chặt vào tường và một bàn cho thầy, cô có bục hẵn hoi. Trường bây giờ có cổng ngơ bằng sắt đàng hoàng. Đường đi từ ngoài đường vào được lót bằng vĩ sắt. Xe HonDa chạy vào dễ dàng. Buổi lễ khai giảng, học sinh đều đồng phục. Nam, quần "soọc" xanh, áo sơ mi trắng ngắn tay. Nữ, váy xanh, áo sơ mi trắng dài tay. Tất cả đều đội mũ lưỡi trai màu xanh nước biển. Phụ huynh học sinh hơn trăm người đến tham dự. Ban quân nhạc Hải Quân trỗi nhạc chào quốc kỳ. Một tổ nam sinh mười hai em dàn hàng ngang, dơ tay chào theo kiểu nhà binh. Hai em khác từ từ kéo lá quốc kỳ lên đỉnh cột. Gió biển thổi vào lồng lộng. Quốc kỳ phất phới tung bay trên nền trời xanh ngắt. Ông Trưởng Ty Tiểu Học cắt băng khánh thành. Thiếu Tá Hải Quân Đặng Hữu Thân, trưởng khối Chiến Tranh Chính Trị lên bục đọc lời cảm tạ Ty đă giúp đỡ con em binh sĩ có nơi học hành, khỏi phải đi học xa như trước.

Phái đoàn Ty càng ngạc nhiên hơn nữa khi thấy trường c̣n có cả lớp Mẫu Giáo hơn hai mươi em, từ năm đến sáu tuổi, quần áo sạch sẽ đang chơi đùa với những đồ chơi đầy màu sắc và những bộ bàn ghế nhỏ nhắn, xinh xắn dành cho các em, cũng sặc sỡ màu. Lớp Mẫu Giáo này do hai hạ sĩ quan và một nữ cán bộ xă hội của Trung Tâm Hải Quân phụ trách, không trực thuộc Ty Giáo Dục.

Sau phần nghi lễ, có tiệc nhỏ điểm tâm ở hội trường. Mỗi quan khách được tặng một hộp khẩu phần do nhà hàng Frégate cung cấp. Thầy Thoan và Bà Mô hỏi nhỏ tôi bằng cách nào mà tổ chức được hay như vậy. Tôi đáp:

- "Thưa! Hay không bằng hên! Tôi gặp được các bạn học hồi xưa. Nay họ đang giữ các chức vụ cao trong Quân Trường. Họ đă v́ con em họ và cũng v́ t́nh bạn đă cố giúp tôi trong mọi việc được tốt đẹp như ngày nay".

Thầy Thoan không ăn tại chỗ. Anh Bô nói với tôi, ông Ty Trưởng muốn xin một hộp mang về nhà. Tôi rất cảm động trước sự chân t́nh của Thầy. Ít có vị Ty Trưởng nào làm như thế. Họ vờ nhấm nháp tí chút rồi bỏ lại. Tôi nhờ mấy cô giáo gói lại mỗi người một phần giao cho nhân viên đi theo mang ra xe.

Sau buổi lễ ấy, trường tôi được Ty chiếu cố đặc biệt. Sách giáo khoa đầy đủ. Bàn ghế văn pḥng được cấp phát ưu tiên. Lực lượng giáo viên hùng hậu, hai phần ba là Giáo Học bổ túc. Tôi được miễn dạy, tuy trường chỉ có năm lớp.

Có lần Ty muốn đi thăm các trường Hải Đảo như Bích Đầm, Trí Nguyên... Thầy Thoan cũng nhờ tôi xin phương tiện tàu Hải Quân đưa ra tận nơi.

Thầy thường xuyên bỏ nhiều th́ giờ để đi thăm các trường nhỏ xa xôi hẻo lánh, ít ai biết tới. Tôi c̣n nhớ lần Thầy đi thăm trường Phước Hải Hạ, một ngôi trường sơ cấp bé tí tẹo, chỉ có hai lớp, nằm khuất giữa những nương sắn nước, dây lá um tùm. Ông thầy Phó đă lớn tuổi, trưởng giáo, mỗi lần đến chơi với tôi cứ xuưt xoa khoe măi về chuyện Ông Ty Trưởng đích thân đến thăm trường ông. Đó là niềm an ủi và vinh dự cho ông trong suốt cuộc đời dạy học. Thầy Thoan c̣n chịu khó leo lên cả trăm bậc cấp thăm trường Cầu Đá nằm chót vót trên đỉnh núi. Đó là những trường nằm trong liên trường của tôi, tôi mới biết được. Ông c̣n đi xa, xa hơn nữa để thăm các trường ở Vạn Ninh, Vạn Giả phía Bắc... các trường ở Phú Lộc, Đại Điền... trong núi thẳm phía Tây... các trường phía Nam từ Thành trở vô...

Tuy sức khỏe Thầy không tốt lắm, nhưng nghị lực Thầy rất vững. Hoàn cảnh riêng của Thầy rất thương tâm. Vợ Thầy đă nằm liệt giường nhiều năm v́ chứng bán thân bất toại. Bao nhiêu tiền bạc đă theo những toa thuốc đội nón ra đi. Thầy sống thanh bần cho đến cuối cuộc đời vẫn không có được một cái dùi để cắm đất.

Cuộc đời thăng trầm của Thầy từ thuở thanh niên đến lúc nhắm mắt xuôi tay đă trăi qua biết bao khổ ải.

Khi tôi tùng sự dưới quyền của Thầy th́ Thầy đă ở chức Ty Trưởng hơn mười năm rồi. Vậy mà Thầy vẫn không có được một mái nhà. Thầy vẫn phải ở nhờ một căn pḥng nhỏ sau Ty.

Thời gian Thầy được đề cử ra ứng cử chức vụ Hội đồng Tỉnh, trúng cử xong, Thầy phải dọn ra khỏi Ty Tiểu Học để tá túc trong một căn pḥng nhỏ khác, trong sân vận động Nha Trang do Ty Thanh Niên giúp đỡ. Cái phương tiên duy nhất để đi lại là cái xe hơi, Thầy phải trả lại cho Ty Tiểu Học.

Năm bảy lăm, "Kách Mạng" do "Bác" lănh đạo, đem tự do, độc lập, hạnh phúc vào Miền Nam, Thầy được Đảng ưu tiên cho đi chăn ḅ tại Đồng Găng ba năm, để trở nên công dân hữu dụng, không c̣n ăn bám xă hội như trước.

Thời gian này tôi cũng được đi chăn ḅ tại Đá Bàn một năm nên rất thấm thía với hoàn cảnh của Thầy. Đó là một vinh dự lớn lao cho người dân dưới chế độ Xă hội Chủ Nghĩa ưu việt: "Lao động là vinh quang".

"Ai bảo chăn trâu là khổ? Chăn trâu sướng lắm chứ!" (Bài tập đọc trong sách Quốc văn Giáo khoa thư hóa ra lại là một lời sấm ứng nghiệm)

Nhưng cái khổ, cái sướng không phải ở chỗ đi chăn trâu! Mà là cái hài hước cười ra nước mắt:
"Trời làm một trận lăng nhăng! Ông hóa ra thằng! Thằng hóa ra ông!"

Sau khi tốt nghiệp Đại Học Chăn Ḅ tại chức, Thầy được ra khỏi trại Đồng Găng với thân h́nh c̣m cơi, da bọc xương, không nơi cư trú. Một Sư bà có ngôi chùa ở Cầu Đá đă động ḷng từ bi, giúp cho gia đ́nh Thầy một chái nhỏ ở hậu liêu, có chỗ để chui ra chui vào, đụt mưa tránh nắng.

Với người vợ trước bệnh hoạn, Thầy không có con. Thầy nuôi một đứa bé trai làm con nuôi. Năm ở Chùa, bé đă hơn hai mươi tuổi, nhưng không c̣n phương tiện học hành, bé phải đi theo đánh cá cho một gia đ́nh thuyền chài ở Chụt, kiếm cơm ăn. Sau, gia đ́nh này thấy thương bé mà gă con gái cho. Thầy Thoan mừng lắm. Thầy tâm sự với anh em giáo chức cũ đến thăm:
- "Tôi mừng lắm! Mừng lắm! Thời buổi này mà c̣n có người dám liều mạng gă con gái họ cho con tôi. Thật đáng quí biết chừng nào!"

Ôi! Có lẽ Thầy đă thấm nhuần tư tưởng "Cách mạng vô sản" và hiểu rơ thế nào là chính sách "chuyên chính" đối với bọn "trí, phú, địa, hào đào tận gốc, trốc tận rễ!"

Chùa là nơi tu hành thanh tịnh. Gia đ́nh Thầy không thể tá túc được lâu. Sư bà cất cho gia đ́nh Thầy một cái nhà nhỏ sơ sài mấy thước vuông, mái tôn, vách đất, trên khu đất hoang của Chùa, về phía bên kia đường. Bấy giờ Thầy đă có hai con nhỏ với người vợ sau, khi người vợ trước mất khá lâu. Sức khỏe Thầy lúc này yếu lắm, không thể lao động được. Người vợ phải để hai con nhỏ ở nhà cho Thầy trông nom, một ḿnh lăn lộn suốt ngày từ lúc tinh mơ đến tối mịt ở chợ Đầm kiếm gạo. Thầy thay bà nuôi con, nấu cơm, rữa chén. Vậy mà Thầy vẫn không được yên thân trong cảnh cơ cực. Chúng chụp h́nh vợ Thầy cùng một số người khác, đem dán khắp chợ, bêu rếu rằng đây là bọn người "trây lười lao động", đây là bọn người "phe phẩy" đáng trừng trị để làm gương.
Chúng muốn làm nhục Thầy.
Dă tâm của chúng muốn:
"Làm cho đày đọa cất đầu chẳng lên!"

Người dân miền Nam đang sống thanh b́nh, sung túc, gạo trong nhà lúc nào cũng cả tạ, nay bỗng nhiên lại trở thành bọn "phe phẩy", mắt lúc nào cũng láo liên, dớn dác, nh́n trước ngó sau để kiếm ngày hai bữa cháo, rau!

Bây giờ không c̣n bọn "phe phẩy" nữa. Nhà nước ta đă "kiên quyết" quét sạch. Đảng ta độc quyền phe phẩy. Đảng có rất nhiều "phe", mặc t́nh đua nhau mà "phẩy". Mỗi lần phẩy là tính bằng con số tỉ.

Ai dám kêu ca:
"Cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan!"

Cùng kiệt lắm rồi. Gia đ́nh Thầy bó tay chịu chết đói. Các anh chị em giáo chức cũ hay tin, mỗi kẻ một ít, "lá rách đùm lá nát", lén lút quyên góp chút mắm, chút gạo đem đến giúp Thầy qua cơn bỉ cực.

Trước tấm ḷng tương trợ của những bạn đồng nghiệp cũng như nhân viên cũ của Thầy trước kia, Thầy không sao cầm được nước mắt, không sao thốt nên lời. Bởi hoàn cảnh họ cũng chẳng khá hơn Thầy là bao, trong giai đoạn này. Thầy cảm động nói trong nước mắt:
- "Từ rày về sau, anh em đừng đến đây thăm tôi nữa. E rằng không hay! Có dịp tôi sẽ đến thăm từng anh em th́ tốt hơn".

Những ngày cuối năm, Thầy đạp chiếc xe đạp tồi tàn, phía trước có cái giỏ, đến thăm chúc Tết sớm anh em. Mỗi người, khi tiễn Thầy ra về, kẻ bỏ vào cái bánh chưng, kẻ đ̣n bánh tét, gói mức, gói trà gọi là chút quà Xuân biếu Thầy có được một cái Tết.

Vui hay buồn? Ai hiểu được ḷng Thầy theo những ṿng bánh xe lăn trên đường về lại căn nhà mái tôn vách đất!

Lại một mùa Xuân qua!

Ngày c̣n tại chức, chỉ cần một lời lên quan đầu Tỉnh, Thầy sẽ có ngay một lô đất ngon lành ở Xóm Mới hay khu Phước Hải trị giá cả bạc triệu, nhưng Thầy đă không làm. Khi gần về hưu để vui thú điền viên, giấc mộng một đời công chức, ai mà không mơ tưởng ngày đó, Thầy vẫn hai bàn tay trắng. Nhiều anh chị em giáo chức có ḷng với Thầy, đă tự nguyện chung góp một số tiền kha khá định mua tặng cho Thầy một căn nhà tương đối, để Thầy có nơi an cư trong buổi chiều tà, xế bóng. Thầy vẫn cương quyết không nhận. Có người cho Thầy không thức thời. Bo bo giữ ḷng thanh bạch chỉ có thiệt tḥi. Nhưng ở đời lấy mực thước nào để đo biết ai dại, ai khôn?

Mỗi năm khi mùa nhập học tới là thời gian Thầy khổ đau và dằn vặt nhất. Thuyên chuyển và bổ nhiệm. Bao nhiêu là áp lực đè xuống hai vai Thầy. Quyền uy và hối mại là hai thứ đă nhiều phen muốn quật ngă Thầy. Nhưng lần lượt Thầy đă vượt qua ba đào. Con thuyền nhân cách của Thầy đă đi trong biển êm, sóng lặng. Nỗi khổ tâm biết tỏ cùng ai? "Một ḿnh ḿnh biết, một ḿnh ḿnh hay!"

Trong hoạn nạn mới rơ được ḷng người. "Gia bần tri hiếu tử; quốc loạn thức trung thần". Cái t́nh cảm chan chứa của anh chị em giáo chức đối với Thầy đă an ủi và sưởi ấm ḷng Thầy trong những ngày cuối đời.

... Tháng mười hai, năm một ngàn chín trăm chín mươi, một ngày cuối đông lạnh lẽo với những cơn gió bấc thổi thốc vào căn nhà tuềnh toang, trống trăi ở gần hai bồn xăng dưới chân núi Cầu Đá, đối diện với dinh Bảo Đại, Thầy đă trút hơi thở cuối cùng, lặng lẽ từ giă cuộc đời đầy phiền năo và hận thù để vĩnh viễn ra đi về cơi vĩnh hằng.

Thầy đă mang bệnh lao từ ngày c̣n ở trại cải tạo Đồng Găng. Ở đó người anh em phương Bắc, cùng một bọc trứng trăm con, đă trút hận thù lên đầu Thầy cái gọi là "đấu tranh giai cấp" bằng cách đầy đọa Thầy đi chăn ḅ, trong cảnh đói ăn, bệnh tật triền miên.

Đám tang Thầy do một số anh chị em giáo chức khá đông, mỗi người một tay, đưa Thầy đến nơi an nghỉ cuối cùng. Dưới bầu trời đầy mây một màu xám xịt, từng cơn gió bấc lạnh buốt thổi tốc lá khô lên không trung, đoàn người đưa tang lặng lẽ cúi đầu, nuốt nước mắt vào ḷng, tiễn Thầy ra tận huyệt mồ. Mộ Thầy nằm trong một khu đầm lầy gần Đồng Ḅ. Ở đó, Thầy sẽ được yên tĩnh nghỉ ngơi, ḷng Thầy sẽ thanh thản. Bao nhiêu thương ghét, hận thù, Thầy trả lại cho người đời, xin trả lại hết cho trần gian.

Mùa Xuân năm 1990, anh chị em giáo chức Nha Trang, Khánh Ḥa mất đi một người Thầy, một người anh cả trong làng giáo dục. Cội mai vàng đón Xuân năm nay đă găy ĺa thêm một nhánh. Người ta sẽ không c̣n thấy nữa, h́nh ảnh một người có dáng cao gầy, g̣ lưng trên xe đạp, mệt nhọc đạp xe ngược gió, từ Nha Trang về Chụt với cái giỏ đằng trước nặng trĩu ân t́nh những quà Xuân, gói trà, cân mứt, bánh tét, bánh chưng... và cả những tấm ḷng.

Tôi ra trại cải tạo A.30 về nhà với một gia đ́nh tan nát. Vợ đă bỏ đi. Gánh nặng cơm áo với bốn con c̣n nhỏ dại, phải quần quật mỗi ngày hơn mười sáu tiếng đồng hồ lao động để có được miếng ăn và nuôi con. Ngày nắng cũng như ngày mưa, tôi vẫn phải vất vă, mồ hôi đầm đ́a với công việc nặng nhọc, cứ mong sao được một chút nghỉ ngơi, ngă lưng cho đỡ mỏi th́ làm sao có được th́ giờ mà biết được những chuyện biển dâu, chuyện đời thường đang xăy ra chung quanh, của bè bạn, của Thầy... Chính sách quản lư thắt bao tử quả thật dă man và ác độc. Nó làm băng hoại tất cả lương tâm, lương tri và lư trí con người. Nó làm cho con người suốt đời luôn luôn chỉ nghĩ đến cái ăn để sinh tồn. Ngoài ra không c̣n khả năng để nghĩ đến điều ǵ khác. Từ cái ăn, người ta có thể làm mọi chuyện tồi tệ, đốn mạt nhất để đạt được. Nhân cách và danh dự nếu ai không có nghị lực chống chọi mănh liệt sẽ bị nó tiêu diệt dễ dàng trong đường tơ kẻ tóc. Trại cải tạo là một tấm kính chiếu yêu soi rơ nhất chân tướng con người.

... Hơn mười năm sau, tôi mới được nghe anh em kể lại cuộc đời Thầy, tôi giận và trách ḿnh sao quá vị kỷ và thờ ơ với mọi người xung quanh. Tôi đă có lỗi với Thầy. Thời gian Thầy hoạn nạn, tôi đă không một chút ân t́nh chia sớt. Ngày Thầy ra đi, tôi cũng không có mặt để tiễn đưa Thầy về bên kia nước Nhược.

Hôm nay trời vào thu, bầu trời xanh lơ, trong vắt. Đứng ngẩn ngơ trước cổng trường, nh́n các em nhỏ tung tăng vào sân trường, nh́n các thầy, cô giáo tươi cười, hớn hở đón chào các em, tôi chợt nghĩ về ḿnh ba mươi năm trước. Tôi chợt nhớ tới Thầy Nguyễn Đ́nh Thoan, vị Ty Trưởng khả kính mà tôi hằng kính mến, đă giúp đỡ tôi rất nhiều trong những ngày đầu tiên thuyên chuyển từ Lâm Đồng về Nha Trang. Ḷng tôi chùng lại với nỗi buồn nặng trĩu như đang có những đám mây đen kéo về.

Ngồi viết lại vài ḍng về Thầy, tôi xin thắp một nén hương ḷng để thành kính tưởng nhớ đến Thầy.

Và khấn rằng: "Thưa Thầy! Đời đục cả! Ḿnh Thầy trong. Không v́ đời đục mà Thầy đục theo. Thầy là tấm gương sáng cho những kẻ chỉ biết chạy theo bă danh lợi suy ngẫm ở quăng cuối đời c̣n lại".

"Những giọt nước mắt muộn màng rơi trên trang giấy này, em xin thay cho những lời tạ lỗi. Xin Thầy hăy mĩm cười bao dung và tha thứ cho em! Xin cám ơn Thầy".

Thầy Nguyễn Đ́nh Thoan, một đời thanh bạch.

Nguyễn Thanh Ty
Quincy, mùa Thu 2003.

Phú Khánh = Tên hai tỉnh Khánh Ḥa và Phú Yên. Năm 1975, "Đảng ta" nhập hai tỉnh thành một để dễ bề cai trị nên gọi gọp lại thành Phú Khánh. Nhưng sau đó hai phe Khánh và Phú ăn chia không đều, bèn tách ra như cũ. Chuyện tách nhập, nhập tách xảy ra rất nhiều nơi trên đất nước, từ Nam ra Bắc. Nó ngô nghê và buồn cười như chuyện tiếu lâm "Cây tre trăm mắt".

Xê-I-A = C.I.A = Cơ quan t́nh báo trung ương Hoa Kỳ. "Đảng ta" nh́n chỗ nào cũng thấy C.I.A. Thần hồn nát thần tính cho nó là con quỉ chín đầu.

 

(Xem tiếp kỳ 9)

 

Nguyễn Thanh Ty

 

 

Trang Thơ và Truyện của Nguyễn Thanh Ty              |                 www.ninh-hoa.com