Cầu Sắt Sông Dinh năm 2000 - Nguyễn Văn Thành
Trang Thơ và Truyện của Nguyễn Thanh Ty           |                 www.ninh-hoa.com



 Nguyễn Thanh Ty


 
Người Ḥn Khói
 B́nh Tây, Ninh Ḥa.



 
Hiện cư ngụ tại:
 Hoa Kỳ

 

 

 

 

 

CHÀNG ƠI PHỤ THIẾP LÀM CHI !

* Nguyễn Thanh Ty

 


         
Câu ca dao:

Chàng ơi phụ thiếp làm chi!

Thiếp như cơm nguội đỡ khi đói ḷng!

 

làm ta liên tưởng đến cảnh một người vợ đang chạy theo ra tận cổng, tay nắm chéo áo chồng kéo lại, miệng cất tiếng kêu tuyệt vọng, thiết tha năn nỉ người chồng sắp đan tâm đoạn t́nh, đoạn ngăi với ḿnh để chạy theo một bóng sắc khác, xin đừng bỏ đi, nghe thật là thương cảm.

Thiếp như cơm nguội...

Lời hạ ḿnh ví von, nghe tội nghiệp thảm thiết làm sao!

Có thật cái h́nh ảnh người vợ đầu ấp tay gối bao nhiêu năm trời với ḿnh giống như chén cơm nguội đỡ khi đói ḷng như người đàn bà than?

 

Riêng đối với tôi, con nhà nghèo đi học xa, trưa ở lại trường, th́ cơm nguội mà ăn với cá khô nướng, hay mực muối nướng th́ quả là tuyệt cú mèo, tưởng trên đời “yến nhà vua” cũng không ngon bằng!

Nhất là sau tháng tư năm bảy lăm, đi “cải tạo” trong trại tù CS nhiều năm tháng, đói khổ triền miên, mà có được cái món mực muối nướng ăn với cơm nguội, sau một ngày lao động khổ sai, mệt ră rời thân xác trong những ngày mưa dầm gió bấc, vừa đói, vừa lạnh run cầm cập th́ quả thật là “tiên trên đời”.

Lúc đó người tù cảm thấy ḿnh sướng hơn vua.

Chỉ thua ông cọp có cái đuôi!

Theo nghề biển, từ tháng sáu đến tháng 8 Âm Lịch, là mùa mực nổi. Mực nhiều hằng hà, vố số kể.

Mực đủ loại được ngư dân đánh bắt nhiều lắm, nhiều lúc khẳm cả thuyền.

Người dân chài gọi mực là mực chứ không gọi là “cá mực” như mấy ông nhà văn thích vẽ vời trong sách rồi người ở phố kêu theo.

Đánh bắt mực cũng có nhiều cách như câu, xúc, kéo lưới và “bắt bông”.

 

Bài này nói về “ăn” mực chứ không nói về cách “đánh bắt” mực, nên cách “bắt bông” như thế nào để bắt được mực, xin hẹn khi khác có dịp.

Nào là mực ống, mực thước, mực lá...  to và dài từ hai, ba tấc tây cho đến nửa thước. Loại này được xẻ phơi khô một nắng, hai nắng hay khô hẵn để bán quanh năm cho dân... nhậu và xuất cảng.

C̣n loại mực nhỏ, dài chừng nửa gang tay trở lại, ngoài những món ăn tươi trong bữa ăn hàng ngày như xào, nấu canh ngót hành ng̣, nấu canh chua với é, me, ngổ, đúc bánh xèo, nhồi thịt để chiên, hấp cuốn bánh tráng với rau sống v.v... kỳ dư nhà nào cũng muối mấy tỉn trong nhà để dành ăn trong những ngày mưa băo.

Muối mực rất đơn giản, dễ dàng hơn muối cá để làm mắm nước hay mắm nêm. Muối mực không cần phải theo công thức “năm cá ba muối” như làm nước mắm hay “năm cá hai muối” để làm mắm nêm.

Muối mực cứ “một mực một muối”, dù nhiều ông Ḥn Khói té vào thêm cũng không hề ǵ, bởi độ mặn sẽ bảo ḥa, không cách ǵ mặn hơn nữa.

Muối cá hay muối mực mà dùng muối hột Ḥn Khói là số dzách, không có muối nơi nào so b́ được với muối Ḥn Khói, kể cả muối Cà Ná.

Trước bảy lăm, muối Ḥn Khói được các tàu Nhật và Pháp đến ăn rất nhiều.

Sau khi trộn đều mực với muối, người ta ém vào tỉn, lèn thật chặt... đậy kỹ, rồi để quanh ḷ ông táo... rồi quên nó đi cho tới kỳ “Ông tha mà Bà không tha, Trời làm băo lụt hăm ba tháng mười” th́ mới sực nhớ đến nó.

Đến lúc “ông tha mà bà không tha” suốt cả tháng cứ mưa dầm, gió bấc lạnh như cắt da từ hướng Bắc thổi về ù ù suốt ngày, nước mắt ông Trời không biết thương nhớ ai mà cứ tuôn tràn hết ngày nọ sang ngày kia, làm cho tràn ruộng, tràn đồng...

 

Ngoài biển th́ sóng to theo gió lớn cứ cuồn cuộn nối đuôi nhau như những con khủng long đang lúc điên cuồng, nhe nanh múa vút, lồng lộn lên  cao cả mấy thước, đánh vào bờ ầm ầm như uốn nuốt gọn cả cái xóm chài nhỏ bé nằm nép ḿnh ven biển, cho hả cơn cuồng nộ.

Những ngày đó, dân xóm tôi trốn trong nhà ru rú, không dám tḥ đầu hay ló mặt ra để nh́n... trời.

Ai nấy đều co ro trong những chiếc áo phong phanh. Người nào có được cái áo len choàng bên ngoài là nhất rồi. Đa số đều là năm tầng, bảy lớp áo, mặc cái nọ chồng lên cái kia cho đủ ấm.

Lúc này những cái tỉn muối mực được trịnh trọng mang ra săm soi.

Những con mực được lèn chặt trong lớp muối qua gần ba, bốn tháng đă ăn no chất mặn, tự động nằm sắp lớp một cách ngoan ngoăn dễ thương trong tỉn được các bà nội trợ lôi ra sắp hàng trên dĩa chuẩn bị cho các buổi ăn trong ngày.

 

Mực muối mặn không chảy nước, thân mực chỉ y ỷ độ ẩm. Mực có màu đỏ, hơi tím.

Mực muối chỉ có hai cách ăn: nướng và kho.

 

Nướng mực muối:

 

Nướng mực, người ta dùng thanh tre nhỏ chẻ tách ra thành những cái kẹp, kẹp mực vào, theo chiều ngang thân mực, mỗi kẹp chừng năm con, rồi kê lên bếp than để nướng. Trở qua lại cho mực chín đều.

Mực chín sủi lên thân ḿnh những bong bóng muối trắng tinh. Mùi mực nướng xông lên thơm lừng điếc mũi và làm cho hai hàm xai ứa nước miếng liên hồi phát mỏi.

Ăn mực muối phải ăn với cơm nguội, mà phải ăn bốc bằng tay, mới đúng điệu con chuồn chuồn. Dùng năm ngón tay (thiên thần) chụm lại nhúm một nhúm cơm nguội trong tô, bỏ vào miệng, cắn một miếng mực nho nhỏ (nhớ là nho nhỏ thôi chớ chơi nửa con là... uống nước chết bỏ, tác giả không can được đâu nha) rồi cứ thong thả, nhẩn nha, chầm chậm mà nhai. Mỗi lần như vậy, vừa nhai vừa suy nghĩ chuyện đời, chuyện bên Tàu, chuyện bên Tây cho đă đời rồi mới nuốt th́ mới gọi là biết ăn... cơm nguội với mực muối.

- Sao mà nhiêu khê quá dzị hở chàng? Cách ăn nhà nghèo của chàng sao mà kiểu cọ rắc rối quá dzị?

- Bậu biết sao hông? Để qua nói cho bậu nghe! Hông phải kiểu cọ, rắc rối, rắc mè ǵ hết trơn mà là tại “cuôm nguội” nó cứng và rời ră từng hột, bậu phải nhai kỹ và chậm nó mới nhuyễn, mới ḥa tan từ từ với mực mặn, lúc đó cái khẩu vị của bậu mới cảm nhận hết cái vị ngọt của cơm và vị mặn, béo của mực thấm trong miệng, trên lưỡi, trong từng kẻ răng. Lúc đó bậu nuốt miếng cơm vào trong cổ, bậu sẽ thấy cái ngon nó đi dần từ cuống họng xuống tận bao tử. Chứ nếu bậu ăn với cơm nóng, mềm dẽo, cái vị mặn của mực làm bạn sẽ nuốt ực một cái cho đă miệng th́ chẳng khác chi Trư Bắt Giới ăn nhân sâm của bà Tây Vương Thánh Mẫu, nuốt nguyên trái, không biết mùi vị của nhân sâm ra sao cả.

- Thiếp nghe thủng rồi! Thiệt đúng là triết lư ăn “cuôm nguội”. Xin hỏi thêm chàng, ăn “cuôm nguội với mực muối nướng” no bụng xong th́ ḿnh uống nước trà nào cho đúng “điệu con chuồn chuồn” như chàng hay nói?

- Ới bậu ơi! Chẳng trà, chẳng lá ǵ hết! “Níu” mà bậu thích chơi sang, bậu pha b́nh trà Thiếc Quan Âm để uống, không những là trật ch́a con chuồn chuồn mà c̣n trật ch́a lư con sáo nữa đó bậu ơi! Bậu có nghe cô sơn nữ Phà Ca trong tuồng “Người vợ không bao giờ cưới” ca cái câu  “Đói ḷng ăn nửa trái sim, uống lưng bát nước đi t́m người thương” không? Đó đó, lưng bát nước đó là nước suối, chớ không phải trà Thái Đức hay trà Thiếc Quan Âm đâu. Bậu ở nhà có sẵn lu nước mưa mát rười rượi như nước Cam Lồ của Phật bà Quan Âm, ăn xong rồi, chơi một gáo nước mưa, no cành hông, th́ mới là đúng điệu “Khổng Minh tọa lầu”.

 

Kho mực muối:

 

Muốn kho mực muối, trước tiên ta phải làm cho mực bớt mặn. Muốn làm mực bớt mặn, nhiều người đem ngâm nước cho độ mặn nhả ra. Làm như thế uổng công, vô ích. Độ mặn vẫn không giảm đi chút nào. Khi kho lên, mực sẽ mặn chát chứ không giống như khi nướng.

Muốn độ mặn giảm đi, ta dùng cách “dĩ mặn trị mặn” (dĩ độc trị độc) nghĩa là ḥa nước muối cho mặn rồi mới ngâm mực vào. Cái mặn bên ngoài sẽ hút cái mặn bên trong của mực muối.

Chừng nửa giờ, vớt mực ra cho ráo nước, bỏ vào chảo với chút dầu hay mỡ đă khử tỏi, tao cho mực săn lại, bỏ thêm thịt ba chỉ xắt nhỏ, cà chua bằm, đường, tiêu. Lửa riu riu làm cho đường thấm vào mực. Lúc ăn, mực có vị vừa ngọt vừa mặn.

Ăn mực kho có thể ăn với cơm nóng với rau luộc hay rau sống đều ngon cả. Ăn với cơm nguội th́ không cần rau.

Ăn cơm với hai món mực muối vừa kể, ta có thể ăn “thăm thẳm chiều trôi”, ăn no cành hông mà vẫn cứ thèm ăn hoài, không ngán.

Nhưng nhà nghèo, cơm gạo đâu có nhiều mà ăn hoài cho phỉ.

 

Vài kỷ niệm về ăn mực muối.

 

Mực muối với con nhà nghèo đi học trường xa:

 

Lúc c̣n nhỏ, học Trung học, trường xa nhà, chúng tôi phải mang cơm theo để ăn trưa tại trường.

Cơm mang theo đồ ăn phải là đồ khô cho gọn, tránh đổ tháo và chảy nước hôi hám, nên thường thường là muối tiêu, muối ớt, muối mè, muối đậu phọng, cá khô hay mực muối nướng sẵn ở nhà.

Mấy anh ở nhà quê th́ gói cơm trong mo cau. Chúng tôi th́ gói cơm trong lá chuối. Buổi trưa thường rủ nhau ra bờ biển ngồi dưới mấy gốc dương mà ăn. Mấy anh ở trên Thành đạp xe đạp xuống Nha Trang học, thường trao đổi cơm trộn đậu đen cho tôi để lấy mực muối ăn cho lạ miệng.

C̣n tôi, lâu lâu được ăn cơm độn đậu đen, chấm muối mè cũng thấy ngon miệng lắm. Ngược lại mấy anh kia ăn xong cứ hít hà tḥm thèm món mực muối của tôi hoài

Ăn xong cả bọn vô trường, kê miệng vô rô bi nê làm một bụng nước máy là no anh ách tới chiều.

Suốt mấy năm liền anh em chúng tôi trưa nào cũng ăn như vậy mà vẫn cứ ngon miệng, không thấy ngán.

Cái đám Trần Minh khố chuối ấy, sau cơn băo tố, đă tản lạc bốn phương trời, không biết bây giờ c̣n lại được bao nhiêu?

Có ai c̣n giữ được những kỷ niệm đậm đà mùi “muối” thuở ấu thơ không?

 

Mực muối ở trong trại tù “cải tạo”.

 

Suốt thời gian gần sáu năm sống đọa đày trong tù với cái đói triền miên, tôi cũng như bao nhiêu người tù không được thăm nuôi khác, lúc nào cũng đều nghĩ đến cái ăn.

Ngoài cái ăn ra không thể nào nghĩ đến cái ǵ khác nữa, trong lúc bụng lép kẹp, đói quay quắt, đói cồn cào, đói đến gan bào ruột thắt, đói đến mờ mắt run tay...

Chính sách thắt bao tử và bắt con người luôn luôn phải ở trong t́nh trạng... đói, để làm tê liệt mọi ư chí và khả năng đề kháng, đó là sách lược của nhà cầm quyền CS.

Ban đêm, trước khi ngủ, chúng tôi thường có những bữa ăn hàm thụ. Mỗi người kể cho nhau nghe một món ăn đặc biệt ở quê ḿnh để cho mọi người tưởng tượng ra và chảy nước miếng cho đỡ thèm

Cả trong giấc ngủ cũng nằm mơ thấy được ăn và mớ lên thành tiếng.

 

 Ở trong tù, ngoài đường đen và thuốc lá ra, cá khô, mực muối, ruốc kho sả là những “nhân sâm hảo hạng” của tù nhân.

Mỗi ba hay bốn tháng một lần, Má tôi gửi theo mấy gia đ́nh đi thăm nuôi, một lon ruốc kho sả và nửa kư mực muối.

Ruốc kho sả, mỗi ngày chỉ được múc ra một muỗng cà phê, để ḥa vào nước lă nấu với rau rừng làm canh. Hôm nào bắt được một hai con nhái bỏ thêm vào lon ghi-gô canh, bữa cơm hôm đó được long trọng gọi là “yến tiệc nhà vua”.

Riêng về mực muối th́ ba ngày mới được ăn một con. Nửa kư mực có độ chừng ba mươi con. Phải chia ra, ăn dần cho đến kỳ “đến hẹn lại lên” thăm nuôi sau.

Mực muối nướng ăn với khoai ḿ Ấn Độ luộc, gần giống như ăn với cơm nguội.

Giống khoai ḿ Ấn Độ dễ trồng, có thể sống xanh tốt trên bất cứ loại đất sỏi khô cằn nào. Giống ḿ này cho nhiều củ to. Tuy nhiên chưa quá sáu tháng, củ c̣n chứa nhiều mũ độc. Nhiều tù nhân đói quá, đào trộm để luộc ăn đều bị ngộ độc, ói mữa. Nếu không cứu chữa kịp, dễ đưa đến tử vong.

 

Tôi luôn để dành phần khoai được phát buổi sáng để đến giờ giải lao 10 phút, lúc cơn đói đang kéo đến run tay, đem ra nhai với mực muối nướng.

Khoai ḿ Ấn Độ cứng và dẽo chứ không có bột và mềm như loại khoai ḿ g̣n.

Mỗi lần nhai ḿ Ấn Độ với mực muối tôi lại nhớ về những ngày mưa gió ăn cơm nguội với mực muối khi c̣n nhỏ ở quê nhà.

Không hiểu sao người ta lại ví cơm nguội với người vợ hiền tảo tần, một nắng hai sương, suốt đời lo cho chồng cho con như thế?

 

Nếu được “người vợ cơm nguội” như trong câu ca dao, níu áo chồng năn nỉ  “chàng ơi phụ thiếp làm chi, thiếp như cơm nguội đỡ khi đói ḷng” th́ người chồng nỡ ḷng nào mà phụ ngăi, răy nhơn.

Người ta kiếm thêm không hết, ḿnh ngu ǵ lại bỏ.

Phải không các bạn?

 

Nguyễn Thanh Ty

 

 

 

Trang Thơ và Truyện của Nguyễn Thanh Ty              |                 www.ninh-hoa.com