Cầu Sắt Sông Dinh năm 2000 - Nguyễn Văn Thành
Trang Thơ và Truyện của Nguyễn Thanh Ty           |                 www.ninh-hoa.com



 Nguyễn Thanh Ty


 
Người Ḥn Khói
 B́nh Tây, Ninh Ḥa.

 


Hiện cư ngụ tại:
 Hoa Kỳ

 

 

 

 



Bá Nghệ Hảo Tùy Thân !
Nguyễn Thanh Ty

  


1- Đạp xe ba gác đổ xà bần.

Tôi đang g̣ lưng rướn ḿnh trên bàn đạp để cố đạp chiếc xe ba gác chở đầy xà bần, gạch vỡ vôi vụn, trên đường Duy Tân dọc biển Nha Trang th́ một chiếc xe Lambretta cổ lỗ sĩ chạy ngang qua, tiếng nổ phành phạch nghe như tiếng ho của lăo già ho lao trong xóm, tiếng ho đến thời kỳ cuối chờ ra nghĩa địa. Chiếc xe chạy ngược chiều từ hướng Cầu Đá về Ṭa Hành Chánh Tỉnh. Khói phụt đằng sau cái ống "bô" bể, đen ng̣m và khét lẹt mùi xăng trộn dầu hôi, cái thứ xăng bày bán từng chai dọc đường, phả vào mặt tôi. Đang mệt gần đứt hơi với mồ hôi, mô kê chảy ṛng ṛng trên mặt dưới cái nóng hừng hực lúc hai giờ trưa, mùi xăng làm tôi muốn ngộp thở.
- Thiệt là cái đồ phải gió! Xe xiếc ǵ cái thời buổi này mà c̣n chạy!

Tôi đang lẩm bẩm càu nhàu tiếng được, tiếng mất trong hơi thở đứt quăng cho bớt cái bực bội, lùng bùng trong người, th́ chiếc xe quái ác đó bỗng nhiên thắng két và quành lại chạy rà rà sát bên tôi.
- Chết mẹ! Ḿnh lẩm bẩm trong miệng mà nó nghe được sao?

Từ ngày ra khỏi trại "cải tạo" sau gần sáu năm “lao động vinh quang” tôi được phê là "đă học tập tốt, cho ra trại", tuy luôn lận cái "Giấy ra trại" trong lưng, nhưng cái án quản chế ba năm cứ ám ảnh tôi như lưỡi gươm treo trên đầu, không biết lúc nào nó rơi xuống và cắm phập trên mỏ ác tôi trở lại. Tâm thần tôi luôn hoảng hốt lo sợ. Ban đêm ngủ, tiếng con chuột chạy, tiếng lá rơi ngoài sân cũng làm tôi giật ḿnh. Bởi thường xuyên, cứ vài hôm th́ cậu công an khu vực, mặt c̣n non choẹt, cứ nửa đêm, gơ cửa, soi đèn pin trong mặt để xem tôi có nhà hay không! Mà rơ ràng, mới hồi chiều nó vừa "mời rủ" tôi ra quán "làm vài chai đi chú Hai" chớ có lâu lắc ǵ cho cam. Nó uống ừng ực bia Con Cọp chính hiệu với nem chua và chả cá. C̣n tôi th́ uống "bia lên men", giá rẻ bằng một phần năm Con Cọp với đậu phụng rang. Dĩ nhiên, sau đó tôi ghi sổ nợ với bà quán và Má tôi phải vừa trả nợ, vừa xót xa. Xót xa cho thằng con khốn khổ và xót cho cái túi tiền vơi đi một cách vô lư khốn nạn. Mỗi lần như thế bà lại cằn nhằn:

- Tự nhiên bị móc túi!

Cha tôi th́ vừa bập bập điếu thuốc rê trên môi vừa, vừa thủng thẳn:

- Chuyện đời đâu có cái ǵ mà tự nhiên đâu bà! Người ta phải mất ba chục năm xương máu mới có cái ngày này hôm nay đó bà!

- Khi khổng khi không, nó tới bắt thằng con ḿnh ra quán, nói là "mời", rồi ăn uống ngập mặt, ngập mày, xong phủi đít đi, bắt thằng con ḿnh trả tiền. Không phải là cái quân ăn cướp, móc túi ban ngày đó sao?

- Tui đă nói đó là "khổ công, khổ lao ba mươi năm xương máu mới có ngày nay" mà bà nghe không ra?

- Thiệt t́nh tui hổng có nghe ra chút nào hết. Trái cái lỗ tai quá đi!

- Trái tai hay trẹo họng cũng phải nín thở. Bà mà hó hé ra là "phản động", là chống đối cán bộ. Chống cán bộ tức là chống Đảng!

Tôi nghe hai ông bà nói qua, nói lại mỗi lần như thế, có miệng nhưng tôi không há ra được. Mặt tôi chai ĺ. Trơ khấc ra. Gần sáu năm được Đảng giáo dục, tôi không c̣n biết xấu hổ nữa. Tôi chỉ biết sợ.

Bởi cái thứ công dân không có hạng như tôi, như chúng tôi, những thằng tù cải tạo được tha, có thể bị bắt lại, bi nhốt lại bất cứ lúc nào "cách mạng" muốn. Với cái lư do "v́ t́nh h́nh an ninh tổ quốc", các ngày lễ lạc trong nước như 19/5, 2/9, và hàng chục lễ khác, chúng tôi đều được lệnh tập trung ở Phường hay đồn Công An vài ngày. Trong những ngày này, chúng tôi van Trời, vái Phật, cầu Chúa che chở đừng cho bên ngoài xảy ra chuyện ǵ. Giả dụ như có tiếng nổ, hay truyền đơn chống đối th́ chắc chắn môt trăm phần trăm, chúng tôi sẽ được “trở về chốn cũ”. Cái chốn đến dễ, khó về. Ở đó, chúng tôi sẽ vừa “đẵn tre, chém gỗ trên ngàn", vừa gặm khoai ḿ, vừa ca bài ca "mút chỉ cà tha em ơi, đừng mong ngày trở lại".

Bởi cái thần kinh quá yếu và cái sợ luôn đeo đẳng ám trong người nên khi chiếc xe Lambretta quành lại sát bên tôi, tôi đă hết hồn muốn són… trong quần đùi rồi.

- Thần khẩu lại hại xác phàm rồi! Linh ứng chi cái miệng để trúng ngay thằng cán bộ giữa đường! Tôi than thầm.
- Ông Thầy! Có phải Ông Thầy không?

Quái! Bây giờ là cuối năm 1981, tôi đă trở thành "mất dạy”, “bất lương”, “tháo giầy”, “dứt cháo” từ đời nảo, đời nao rồi mà ai c̣n nhớ “vang bóng một thời” tôi đi dạy học để kêu tôi bằng hai tiếng "Ông Thầy"? Mà lại là thằng cán bộ CS nữa mới chết chớ. Thôi rồi con ơi! Tứ chi tôi bỗng rũn ra như cái bánh men gặp nước.

- Ông Thầy! Đúng là Ông Thầy rồi! Trời ơi sao mà thảm hại dữ dằn vậy Ông Thầy?

Tiếng người cỡi xe Lambretta lại vang lên.

Tôi nghiêng đầu, ngó xéo qua bên trái, nhận ra được khuôn mặt quen, nhớ lại giọng nói quen và cách gọi "Ông Thầy" rất riêng, rất lạ đời, và cả cái xe Lambretta cà khổ quen thuộc trước năm 1975.

Tôi mừng rỡ kêu lên, người bỗng dưng nhẹ nhơm, hân hoan:
- Tô Phước Khanh! Anh Khanh!

Hóa ra là anh bạn Hải quân trong Hội Sao Biển, săn bắn cá dưới biển của chúng tôi ngày xưa, trước 75.

Hồi năm 70, tôi được biệt phái trở lại Bộ Giáo Dục, thuyên chuyển về Nha Trang, tôi làm Hiệu Trưởng một trường Tiểu Học do Trung Tâm Huấn Luyện Hải Quân xây tặng Ty Giáo Dục Khánh Hoà.

Thời gian dạy học ở đây, chúng tôi có cùng sở thích ham mê biển cả và săn bắn nên cùng nhau lập thành hội săn bắn. Cứ mỗi thứ bảy, chủ nhật là cùng nhau vui chơi trên sóng nước.

Hội viên toàn là dân Hải Quân, chỉ có tôi với anh Hưng, là thầy giáo. Anh Hưng dạy Pháp Văn trường Trung Học Vơ Tánh.

Hồi ấy tôi mang lon Trung Úy Bộ Binh. Khi vào ra Trung Tâm Hải Quân để xin yểm trợ phương tiện xe cộ chở học sinh đi du ngoạn, hay xin quà phát thưởng cuối năm v.v… tôi phải mặc quân phục.

Mấy bạn học thời trung học năm 60- 62 của tôi bấy giờ đều mang cấp bậc Hải Quân Thiếu tá như anh Thân, anh Đơn, anh Thành, anh Dzinh… đang phục vụ trong Trung Tâm cả. Anh th́ ở Khối Quân sự Vụ, anh th́ ở Khối Huấn luyện. Tôi thường vào Khối Tâm Lư Chiến do anh Thân làm Trưởng khối mỗi khi trường có chuyện cần liên hệ. Sau anh ra ứng cử Nghị viên thành phố Nha Trang và đắc cử th́ anh Đơn thay thế phụ trách.

V́ vậy mấy anh em trong "Hội Sao Biển" đều là Hạ Sĩ quan Huấn luyện, cũng có phần nể nang tôi đôi chút. Ai cũng kêu tôi bằng Thầy Hiệu Trưởng. Chỉ có anh Khanh kêu khác đời là "Ông Thầy". Anh cũng có giọng cười đặc biệt. Anh cười khà khà cả tràng dài, làm mọi người phải cười theo.

Năm 75 tan hàng, anh đang mang lon Thượng sĩ.

Anh cứ trân trân nh́n vào mặt tôi, miệng th́ há ra như cười mà lại không cười. Hồi lâu, anh lên tiếng:

- Ḿnh xê vô trong lề rồi nói chuyện chút.

Tôi leo xuống khỏi yên xe, nằm rạp xuống đẩy chiếc ba gác vô lề. Chiếc xe chỉ nhúc nhích v́ không có trớn lăn bánh. Anh Khanh lật đật dựng chiếc xe gắn máy, phụ tôi đẩy chiếc xe vô sát lề đường.

Sau khi lấy lại hơi thở tôi, tôi dè dặt hỏi:

- Anh vẫn c̣n làm việc trong Trung Tâm?

- Đâu có! Bọn nó chỉ lưu dung tôi ba năm dạy cơ khí sửa chửa tàu bè. Sau đó chúng cho tôi nghỉ. Giống như “Ông Thầy” cũng được lưu dụng đi dạy vậy mà! Lâu nay tôi tưởng "Ông Thầy" đi Mỹ rồi chớ!

- Cái đêm đó, Ông Trung Úy Toại Trưởng Pḥng Tư có đến báo là dành cho gia đ́nh tôi một chỗ trên tàu. Nhưng sáng hôm sau, nh́n cảnh hỗn loạn diễn ra trên băi, trước Trung Tâm, giữa các binh chủng tan hàng từ khắp nơi đổ về chen lấn dành nhau lên tàu, đ̣i nổ súng bắn lẫn nhau và thấy xác chết từ chiếc xà lan ở Đà Nẵng trôi dạt vô Cầu Đá tôi sợ quá nên không đi. Sau đó chúng bắt tôi vô trại “cải tạo” và mới được thả về mấy tháng nay.

- Thấy Ông Thầy thê thảm quá! Không có công việc ǵ khá hơn sao mà phải đạp xe ba gác đổ xa bần?

- Nằm nhà ba bốn tháng nay. Xin việc đâu đâu cũng không ai cho. May mà có thằng bạn hồi xưa là Đại Úy, cũng ở tù về, Ba nó thầu sửa chữa mấy cái khách sạn dọc bờ biển nên nó xin dùm vô làm chung với nó. Hai thằng đâu biết ǵ về xây cất, nên Ba nó giao cho công việc dễ nhất là hốt và đổ xà bần.

- Lương khá không?

- Sáu đồng một ngày. Làm ngày nào trả tiền ngày đó!

- Trời! Sáu đồng? Anh làm sao sống với số tiền đó? C̣n nuôi vợ nuôi con nữa chi?

- Th́ bởi! Sáu đồng chỉ đủ ly cà phê buổi sáng và gói thuốc Hoa Mai thôi! Cơm nhà và con cái th́ Má tôi nuôi. Vợ tôi th́ có người khác nuôi. Khỏi lo.

- Trời! Thảm vậy sao? - Anh lại kêu trời. Nói chuyện có một lúc mà anh cứ kêu trời mấy lần. Lần này tôi không thấy anh cười.

 

Anh yên lặng ngẫm nghĩ hồi lâu rồi chẫm răi nói:

- Anh em gặp lại nhau trong hoàn cảnh này tôi không biết phải nói sao? Thôi! Hay là Ông Thầy xin nghỉ ở cái Công Ty Xây dựng này đi. Ra chỗ tụi tôi đang làm, tụi tôi cố giúp cho Ông Thầy có công việc khá hơn.

- Mấy anh đang làm công việc ǵ?

- Tụi tôi có cái Hợp Tác Xă đóng tàu ở Ḥn Chồng tên là Ngân Hà.

- Anh nói tụi tôi là gồm có ai vậy?

- Th́ tôi, anh Duyệt, anh Xí!

- À! Bộ ba hồi xưa đó hả? Mà tôi đâu có tay nghề thợ mộc?

- Chớ c̣n ai vô đây nữa? Chuyện dài lắm. Bữa nào Ông Thầy ra tụi tôi chơi một bữa, nói chuyện nhiều, rồi tính sau. Thôi, tôi phải đi nghe. Nhớ nghen! Phải ra chơi với tụi tôi nghen.

Chiếc xe rồ máy toan phóng đi th́ anh quay lại nói thêm:

- Hay là mai, anh cố ra với tụi này chơi đi! Được không?

- Ừ! Để tôi xin phép ông chủ đă!

Khi chiếc vù đi, tôi mới sực nhớ ra quên hỏi anh ta đang làm ǵ mà từ hướng Cầu Đá chạy lên. Nhà anh ta ở Xóm Bóng mà.

Trên đường từ khách sạn "Thống Nhất" (tên cũ là Nautique Club) nơi tôi đang hốt xà bần trong mấy căn pḥng đang sửa chữa cho tới băi hoang B́nh Tân để đổ, xa hơn ba cây số, tôi vừa g̣ lưng đạp xe rất khó khăn với cái gió ngược chiều từ Cầu Đá thổi thốc về, vừa miên man nghĩ tới lời đề nghị của anh Khanh.

Ḷng tôi có lúc vui rộn lên nhiều tin yêu hy vọng, lúc lại chùng xuống với nổi âu lo vơ vẩn.

Sau mấy tháng nằm nhà cứ bị Công An khu vực quấy nhiễu, may có thằng bạn kiếm cho công việc để làm mới được chừng hai tháng, chưa ổn định. Nay th́nh ĺnh bỏ đi, theo lời anh bạn, liệu ḿnh có làm được công việc anh ta đang cần không. Không khéo lại thả mồi bắt bóng.

Hiện tại, tuy công việc cực nhọc, nhưng cũng đỡ khổ. Đỡ khổ không phải v́ sáu đồng lương một ngày. Đỡ khổ là nhờ thằng bạn biết mánh mung, cải thiện nơi đang làm. Ba nó giao cái kho chứa vật liệu cho nó cai quản. Chiều nào xong việc nó cũng rủ tôi vô kho sớt trộm vài kư sơn và vài kư xi măng đem ra chợ Đầm bán mắc, bán rẻ kiếm mươi đồng đủ cho hai thằng đi nhậu. Uống “bia lên cơn" và thịt ḅ viên ở Hợp Tác Xă Ăn uống Vạn Thạnh. Đang sầu đời, buồn ngủ gặp chiếu manh, được thằng bạn tốt như thế, phải bỏ đi th́ thiệt uổng. Nhưng không lẽ, suốt đời ḿnh cứ theo thằng bạn làm cái chuyện mánh mung vặt vănh ấy sao?

Nhưng sang cái chuyện “đóng tàu" th́ ḿnh lại bù trớt nghề thợ mộc. Không lẽ, mấy người bạn thương ḿnh lại dành cho cái việc đi hốt rác, hốt dăm bào?

Tôi lại nhớ tới lời cha tôi hay phàn nàn chê trách tôi:

- Tao thiệt không hiểu nổi! Cho mầy ăn học tới cái Tú Tài, đi dạy học th́ làm tới chức Hiệu Trưởng, đi lính th́ làm quan tới ông nọ, bà kia mà về tới nhà, đóng cho Má mầy cái đ̣n ngồi cũng không xong xịa!

Hồi đó tôi lư sự lại với ông:

- Cha cho con ăn học tới Tú Tài là để chỉ huy thiên hạ chớ đâu phải để đi đóng đ̣n ngồi cho Má?

Cha tôi cười khẩy:

- Đóng cái đ̣n không xong mà đ̣i đi chỉ huy thiên hạ! Chuyện lạ đời! Chỉ giỏi mỗi cái “chống nạnh quai nồi” nói bằng nước miếng! Chỉ tay năm ngón.

Hồi đó Má tôi chuyên bán cháo ḷng và ḿ Quảng nuôi bầy con mười một đứa. Mỗi buổi chiều chừng hai giờ, mành sắp vô bến, th́ bà đă nấu xong nồi cháo và thùng nước lèo cùng các thứ lỉnh kỉnh gia vị cho món ḿ. Bà gánh xuống tận đuôi Cồn, bán cho "nậu mành" và "rổi" đang chờ mua cá. Cha tôi h́ hục đóng cho bà bốn cái đ̣n cho khách ngồi ăn. Đa số khách hàng thường ngồi chồm hổm hay bệt luôn xuống cát biển. Đ̣n chỉ dành cho mấy bà bầu hay mấy ông ngồi gặm xương heo, xíu quách, nhậu với rượu đế t́ t́ từ giờ Tỵ tới giờ Dậu.

Mấy cái đ̣n ngồi do cha tôi đóng, nếu mắc vào gióng kèm bên cạnh hai nồi cháo và ḿ ở hai đầu đ̣n gánh th́ Má tôi không tài nào gánh nổi. Những cái đ̣n ấy ông đóng bằng mấy miếng ván b́a lượm ở xưởng cưa ông Giáo. Một mặt th́ phẳng, một mặt th́ u nần theo vỏ ngoài cây súc. Cái nào cũng nặng hơn ba bốn kư lô. Một ḿnh tôi chỉ ôm được hai nách hai cái. Con em tôi cũng nách hai cái đi theo, để giúp Má tôi. Chiều tới giờ về th́ hai anh em cũng xuống đuôi Cồn để phụ nách về.

Có lần tôi cũng ráng thử đóng một cái để coi có tay nghề không. Cái cưa nó không chịu theo ư tôi, nó chỉ theo ư cha tôi. Dù tôi cố gắng mấy để giữ lưỡi cưa cho thẳng theo đường viết ch́ vạch sẵn, nó cũng cứ xéo qua một bên. Tôi trở qua phía bên kia, cưa ngược lại cho ăn khớp với nhau. Ai dè hai đường cưa cứ…đường anh anh đi, đường tôi tôi đi. Càng lại gần nhau, nó lại xa nhau ra, không chịu bắt tay ḥa hợp, ḥa giải dân tộc như hiện nay mấy anh trí thức, trí ngủ ở hải ngoại kêu gào. Cha tôi cứ chắp tay sau đít đứng nh́n và luôn miệng cười lạt.

- "Bá nghệ hảo tùy thân" con à! Cái ǵ cũng phải ráng học cho biết, sau này có lưu lạc đi đâu cũng kiếm được miếng cơm đút vô trong họng.

Đang bực ḿnh, tôi gân cổ lên căi:
- Cha nói sao khó nghe quá! Sách nói "nhất nghệ tinh, nhất thân vinh" cho nên mới có câu "bá nghệ bá tri vị chi là bá láp" chớ có ai nói như cha " bá nghệ hảo tùy thân" bao giờ đâu!

Giờ này th́ tôi phải khẩu phục, tâm phục cha tôi. Quả nhiên trứng không khôn qua rận. Học tới Tú Tài, đóng không xong cái đ̣n ngồi mà đ̣i đi chỉ huy thiên hạ. Đó, bây ǵờ thời buổi cách mạng rồi, cái bằng Tú Tài có làm ra bo bo hay ḿ khô, ḿ ướt gặm cho đỡ đói không? Mấy ông cách mạng ở trên núi, có cần ǵ học tới "ri me", Tú Tài mà người ta cũng làm tới chức Tổng Bí thư, Thủ Tướng, Chủ Tịch nước đó.

Cha tôi vẫn c̣n có cái quan niệm "văn vơ song toàn" của mấy ông nho sĩ ngày xưa. Hễ có học chữ Thánh hiền th́ việc ǵ cũng phải làm được. Ví như ông Nguyễn công Trứ. Kinh bang tế thế một tay lúc trên voi. Khi xuống chó th́ làm tên lính gác cổng cũng xong.

Cha tôi lư giải chắc nịch y như cái hồi anh bạn Phát tôi bỏ học từ năm lớp Ba đi làm Sở Mỹ, có tiền xây nhà gạch to lớn trong xóm. C̣n tôi, một miếng tole làm mái cho vợ con có chỗ che mưa, đụt nắng cũng không có. Tuy mang tiếng làm tới chức "Ông Hiệu Trưởng".

(Xem tiếp kỳ 2)

 

Nguyễn Thanh Ty

Ghi chú:
Trích phần 1 của chương "Bá nghệ hảo tùy thân" trong truyện dài "Bèo nước thăng trầm" sắp xuất bản.

 

 

Trang Thơ và Truyện của Nguyễn Thanh Ty              |                 www.ninh-hoa.com