Trang Nh

 

Hnh trn: Sng Hiền Lương

 

Ti muốn giới thiệu đến qu bạn một qu hương thật xinh đẹp dễ thương, tuy khng l nơi chn nhau cắt rốn của mnh nhưng l nơi cha mẹ ti, anh em ti, b con ti ở đ, nơi ti đ sống gần hết thời thơ ấu của mnh v khi lớn ln mặc d trong thời chiến tranh, ti vẫn thường hay trở về thăm nh bất chợt để được nhn lại qu qun v những người thn yu của mnh. Qu ti thật sự l thn Quảng Phước, lng Hiền lương thuộc Quận Vạn Ninh với ci thị trấn nhỏ b c tn l Vạn Gi.

 

Vạn Ninh l một quận lỵ cch Nha Trang khoảng 60 cy số, nằm pha cực bắc của Tỉnh Khnh Ha. Pha ty v bắc gip Tỉnh Ph Yn (Tuy Ho); pha nam gip Quận Ninh Ha, pha đng hướng ra biển. Vạn gi l thị trấn chnh của quận.

 

Từ Ninh Ho ra khỏi Lạc an l tới Xun Vinh, H Gi thuộc thn Xun Tự nằm trong phần đất Vạn Ninh. Pha dưới m biển thn Xun Tự c ngi cha c Tượng Đức B Quan m rất nổi tiếng v nhn ra biển Thi Bnh Dương. Nơi đy du khch bốn phương ko nhau vế trẩy hội rất đng mỗi khi lễ lộc hoặc Tết đến. 

 

Theo nh thơ Quch Tấn, người xưa hay gọi Khnh Ha l Xứ Trầm Hương. Nhất l ở xứ Vạn, bởi nơi đy trn ni c nhiều Trầm v Kỳ Nam nhưng Trầm c tiếng, c gi trị l Trầm ở quận Vạn Ninh như cc vng Tu Bng, Vạn gi. Rất nhiều dn lng đ đi kiếm Trầm v giu c cũng l nhờ Trầm. Thế nn ca dao đ ca rằng:

 

Cy quế thin thai mọc ngoi khe đ,

Trầm nơi Vạn Gi hương tỏa sơn lm

 

Quận Vạn Ninh cn l vng đất du lịch như Bi biển Đại Lnh chẳng hạn. Bi biển ny di chừng hai cy số, tuy nhỏ hẹp chỉ chạy một mạch l hết nhưng chnh ci nhỏ nhoi ấy lại lm nn một bi biển xinh xắn nn thơ. Bi biển nằm giữa hai ngọn Đo, pha nam st với Đo Cố M (thuộc Tu Bng), pha bắc gip với Đo Cả v Vũng R. Pha Ty l rừng ni m u cao vt với rừng l bạt ngn, với nh ga xe lửa Đại Lnh nho nhỏ nằm chờ du khch trước khi con tu xe lửa chun qua đường hầm thật di cả mười cy số để ra Ph Yn (Tuy Ho). Nếu ai đi xe th theo quốc lộ 1 để vượt qua đo Cả tiến về hướng bắc, ngoằn ngoo trn 10 km chạy st biển trng rất đẹp nhưng cũng nguy hiểm như Đo Hải Vn.

 

Đo Cả một bn l ni rừng trng điệp v một bn l Vũng R su thẳm nằm pha dưới che khuất bởi cc ngọn ni ở ngoi hải đảo vy quanh, mặt nước lặng như tờ, nơi đy c dy ni Vọng Phu, c người Mẹ m con chờ chồng đi chinh chiến miền xa chưa thấy về. Từ trn Đo Cả nhn xuống lc gần tới chn đo, du khch sẽ thấy một thắng cảnh đẹp tuyệt vời. Đ chnh l Đại Lnh, nằm cch thnh phố Nha Trang chừng 80 km về pha Bắc. Đại lnh bao bọc bởi ni, chỉ c hướng đng l trng ra biển Thi bnh. Bi biển Đại Lnh dng cong cong hnh lưỡi liềm, ct trắng phau v mịn được viền kn bằng những hng dương liễu. Phong cảnh ở đy thật nn thơ hữu tnh, kh hậu mt mẻ. Trong những thng h oi bức, khch bốn phương c thể về đy nghỉ ngơi, cắm trại, leo ni vui   đa với sng nước hoặc ngm mnh trong ln nước trong xanh ấm p. Bi biển Đại Lnh chẳng những l tưởng v đẹp nhất ở nước ta m cn được Tổ chức du lịch thế giới (OWT) đnh gi l một trong những thắng cảnh đẹp nhất ở Đng Nam .

 

Theo truyền khẩu dn gian, ng Phạm Ngũ Lo (người đan sọt v nghĩ đến việc nước bị gio đm m khng hay) qu Thừa Thin vo đy thấy phong cảnh hữu tnh bn chiu mộ b con lập nn lng Đại Lnh. Kể từ ngy quốc lộ 1 v đường sắt xuyn Việt được xy dựng v chạy ngang qua đy th lng Đại Lnh trở nn đng vui v tr ph v ai đi đu giữa hai trục Nam Bắc cũng đều phải qua lng ny chớ khng cn con đường no khc trừ khi họ đi con đường xuyn sơn ở pha miền cao nguyn xuống Ph Yn. Ngy nay, Đại Lnh trở thnh một thị trấn xinh đẹp hng ngy đn tiếp biết bao lượt khch ra Bắc, vo Nam dừng chn nghỉ ngơi, ăn uống. Hiện nay nhiều du khch ngoại quốc (gọi l "backpacker" hay khch ba-l) vẫn thường hay dng xe đạp đạp xuyn qua đo ny v nghỉ ngơi ở xm Đại lnh. Biển ại Lnh một thời được vua Minh Mạng chọn như một trong chn biểu tượng khắc trn vạc đồng trước điện Thế Miếu (năm 1836).

 

Tỉnh Khnh Ho xưa nay nổi tiếng với cu ''Cọp Khnh Ha, ma Bnh Thuận m Vạn Ninh l một trong những nơi c rất nhiều cọp. Từ vng rừng ni Phổ Đ ở thn Xun Tự trở ln hn Chảo ở hướng Ty thuộc rừng Trường sơn (pha trn lng Mỹ Đồng) l nơi c rất nhiều cọp. Thời chng ti cn nhỏ vẫn thường được xem cc thợ săn cọp địa phương hay bắn cọp ko về để tại trụ sở x cho b con đến xem. C lần họ bắt được cả những con cọp con đem về bn nữa.

 

Cũng từ vụ bắt cọp con, người ta kể lại một cu chuyện thật kh kỳ b về ci khn của loi cọp như sau: Một hm nọ tại lng Xun Tự c ba người thợ săn cọp (chng ti qun mất tn) đ ln rừng săn cọp trong lc cọp mẹ v cọp cha đi kiếm thức ăn cho con. Cả ba đ len vo hang cọp bắt được mấy ch cọp con v mang về dưới lng cho người ta xem hoặc đem bn cho cc sở th. Một đm nọ trời oi bức, cả ba người ra ngoi sn nh nằm ngủ cho mt v cả ba đều ngủ say. Qu nửa đm, cọp mẹ (hay cọp cha g đ) bắt mi trở về dưới lng v ngoặm lấy người nằm giữa mang đi m khng ai hay biết g. Sng ra người ta mới hay l người thợ săn đ bị con cọp pht gic được v bắt cc đem đi mất chnh l người đ xng vo hang bắt mấy con cọp con của n. Từ đ thn Xun Tự rất nổi tiếng về vụ cọp mẹ tm về nn ai cũng đề phng v khng dm ra ngủ ở ngoi sn nữa.

 

Quận Vạn Ninh (diện tch 550 km2; dn số khoảng 150,000 người) với đất đai rộng bằng nước Tn Gia Ba, ba phần tư quận ton l rừng hoang. Dn Vạn Ninh đa số sống bằng một trong ba nghề chnh: trồng trọt hay canh nng, lm gỗ, v chi lưới. Phố chnh của quận Vạn Ninh l Vạn Gi, c một con đường phố độc nhất, buồn hiu v ngắn củn. Từ hướng ngả ba tẻ đi Tu Bng dọc theo quốc lộ 1 - nơi đy trung Tu Bng c nhiều gi v hầu hết sống nghề nng, pha dưới l biển.

 

Quận Vạn Ninh c rất nhiều khung cảnh đẹp v nổi tiếng như Vịnh Vn Phong (pha nam biển Đại lnh), một vng vịnh xinh xắn đ được tổ chức Du Lịch Thế Giới đnh gi như l một trong những trung tm du lịch v bi biển đẹp nhất miền Viễn ng. Vịnh Vn Phong nằm trong dy Hn Gấm, độ su trung bnh từ 20 đến 27 thước, đy sẽ l đường giao lưu cho tu b lớn nhất trong nước Việt Nam. Hiện tại, ngoi Bi Giếng c ầm Mn, bến tu với cửa biển su nhất miền Trung, c thể chịu đựng tu bun xuất cảng với trọng ti 30 ngn tấn ct trắng. Vạn Ninh c nhiều khong sản, kaolin ở Xun Tự, ct trắng ở ầm Mn, đ hoa cương ở Tn Dn

 

Tại thn Hiền Lương qu ti c một Tổ đnh Linh Sơn rất trang trọng v uy nghim nằm dọc theo bờ sng Hiền Lương (từ mạn trn đường xe lửa đổ ra biển). Theo ti liệu của Tổ Đnh th Thủy Tổ khai cơ Ha Thượng ại Bửu (1740-1765), Php hiệu l Kim Cang ại Lo Tổ Sư, Ngi qun Quảng Nam băng ngn vo Hiền Lương hoằng php năm Cảnh Hưng thứ 22 (tức năm 1761 Dương Lịch) mới lập Cha đc chung, gy cơ sở vững chắc.

 


Một cảnh nhn về phố Vạn Gi

 

Thoạt đầu cha gọi l Sa Long Tự. Triều Tự ức, năm thứ 21 (1867) Cha bị thất hỏa. Sau khi xy cất lại, cải tn l Linh Sơn Tự. Từ ấy đến nay, cha đ được trng tu nhiều lần. Kiểu thức cổ php, v hon ton Việt Nam. Mi ngi tường gạch. Chnh điện ba gian, pha đng pha ty c tăng phng, tịnh thất. Cch thờ phụng đơn giản nhưng trang nghim, như cc Cha cổ ở Trung Việt. Vườn Cha rộng ri v c nhiều cy cối tươi mt. Pha trước c tường vi v cửa Tam quan cổ knh. Trước mặt Cha l đồng la bt ngt, c hồ sen su rộng, c sng Hiền Lương quanh co. V xa xa ni cao chập chờn. Phong cảnh đăng quang nhưng thanh tịnh.

 

Trong vườn Cha c hai cy cổ thụ: Một cy xoi. Một cy kn v nhiều cy thị. Cy xoi ở trước Cha, cạnh ngỏ bước v. Thuộc giống xoi mủ, sống trn trăm năm. Thn cy cao vt v nhnh mọc tua tủa như những cnh tay gn guốc giơ ln trời. Sắc l xanh lng, mu da cy lại trăng trắng mng mốc. ứng xa trng như một cy long trượng nửa chừng. Vừa kỳ vừa cổ!

 

Cy kn đứng pha sau cha. Thn cy cao vt v tuồi chắc l 300 nin trở ln. Chnh Ngi ại Bửu ngồi tu nơi gốc cy kn ny, trước khi Cha thnh lập. Vng Hiền Lương trước kia l một cnh rừng rậm, c nhiều d th. Lc Ngi ại Bửu đến tu th cy kn đ l một đại thọ. Khi ph rừng dựng Cha cc đệ tử giữ cy kn lại lm kỷ niệm. Truyền rằng khi Ha Thượng ngồi tu dưới gốc cy, th c một con hổ đến sanh nở bn cạnh. Ha Thượng vẫn ngồi tu một cch tự nhin. Khng c g l lạ.

 

Bc sĩ Yersin, khi đ tm Lạt, gặp một con rắn hổ mang cất cổ toan lm dữ, Bc sĩ đứng yn. Hồi lu rắn bỏ chạy. Người ta ngỡ rằng Bc sĩ c thuật thi min nhưng ng cho biết: Th dữ cắn người, trước hết l để tự vệ. Nhưng chng đều c tnh linh v rất nhạy cảm. Một khi chng đ thng cảm rằng mnh khng c c tm, khng cố lm hại chng, th chng c cần lm hại mnh lm chi.

 

Trong trường hợp của Ngi ại Bửu cũng thế. Từ thiện căn lực của Ngi tỏa ra khi thiền định, khiến con hổ yn tm lo nhiệm vụ của mnh. Cc vị chn tu sống bnh yn trn ni cao đếu nhờ sức mạnh của đức từ bi, chớ khng phải nhờ php thần thng chế ngự th dữ. Nhưng người đời khng r, tưởng Ngi ại Bửu c php lạ, nn đến xin quy y mỗi ngy một đng.

 

Quả hồng chung trong cha cũng l một vật duy tr đức tin của bổn đạo. Nguyn thời nh Nguyễn gia Miu cng nh Ty Sơn tranh hng, cc chung Cha đều bị tịch thu để đc sng đạn. em chung ra đc sng đạn thật chẳng khc bắt cc vị tu hnh tng chinh. ể cho chung khỏi 'phạm giới st sanh', nhiều Cha ở Khnh Ha đem giấu nơi vực su hố thẳm. Nhưng đến khi yn giặc gi, th phần nhiều khng tm lại được, bởi lớp bị kẻ gian lấy trộm, lớp bị nước lụt tri. Quả hồng chung cha Linh Sơn tm lại được cho do một sự tnh cờ đượm vẻ huyền b:

 

- Một b lo đi m ốc pht kiến tại cửa sng Hiền Lương, sợ qu tri h ln.

 

Cửa sng Hiền Lương vốn nằm giữa sng Hiền Lương (pha trn đường Quốc lộ 1) v thn Tn ức (pha dưới đường Quốc lộ 1). Biết hồng chung l vật xưa qu gi, lng Hiền Lương v lng Tn ức tranh nhau chiếm hữu, việc phải đưa cửa quan. Quan xử:

 

- Lng no c cha, chung về lng ấy.

 

Hiền Lương c Cha Linh Sơn, Tn ức khng c Cha, nn Hiền Lương được kiện. Lng khing chung về đem đến cng cha Linh Sơn. Việc giấu chung của Cha Linh Sơn, nhiều vị phụ lo thường nghe ni đến. Lại thm nơi thnh hồng chung c ghi r năm thng ch tạo: 'Cảnh Hưng Nhị Thập Nhị Nin, Tn Tỵ, Bt Nguyệt' đng vo năm Tổ ại Bửu khai sơn. Nn ai nấy đều mừng 'Chu về hợp phố'. Quả chung tm lại được đ l quả chung thuộc hạng 'Tiểu hồng chung'. Cha cn một đại hồng chung khng biết cn vi lấp nơi đu hay đ ha kiếp. Những đm trời trong gi lặng người quanh vng thỉnh thoảng nghe tiếng chung ngn nơi hồ sen trước Cha. Nhiều người tin chắc rằng quả đại hồng chung cn ẩn nu trong hồ, v sẽ trở về Cha một ngy no đ.

 

Cha Linh Sơn c tiếng linh thing. Việc quả hồng chung trở về Cha lm cho cc tn đồ thm vững lng tin mộ đạo. Lại một sự kiện nữa xảy ra thời Tiền Chiến, khiến người km đức tin cũng phải tin rằng Cha linh thing thật sự. Lc bấy giờ Nhật đng qun khắp lnh thổ Việt Nam. Tu bay Mỹ ngy no cũng đến oanh tạc. Khnh Ha cũng khng thot khỏi nạn bom rơi. Năm 1944, một quả bom hạng nặng rơi ngay trn nc Cha. Nhưng khng nổ v cũng khng lăn xuống đất. Ai cũng thấy lm lạ. V quả bom ny nếu nổ th Cha bị tan tnh, khng nổ th sức nặng cũng đủ chọc thủng nc Cha hoặc lăn theo mi Cha để xuống đất bằng cho hợp l. Cớ chi lại nằm chnh nh trn nc, m tứ bề khng c vật g cản ngăn? Người Nhật nghe tin bom nằm trn nc Cha th đến mang đi, chớ khng một lời giải thch. Cc ng gi b cả bảo rằng: Cc vị thần giữ Cha lm cho quả bom tắt ngi. Rồi để cho người đời tin sự linh thing, cc Ngi đem bom đặt trn nc Cha v giữ khng cho rơi xuống đất. Người đ tin thm tin, người khng tin khng biết sao m ci. Cha Linh Sơn l Tổ đnh của hầu hết cc cha quận Vạn Ninh.

 

Cũng chuyện hy hữu, khi chng ti cn nhỏ v thường hay tắm ở dưới chn cầu Hiền Lương th một bữa nọ c một con c to bằng ci bn, mu trắng (hnh dng dẹp dẹp thuộc loại c m, c hồng) đ từ ngoi biển lạc vo v bơi ln gần pha trn cầu Hiền Lương một cht. Sau đ th dn lng pht hiện được v họ la con c ny xui ra biển v họ nghĩ con c ny chắc c sự linh thing. Đ l lần đầu tin chng ti thấy một con c thật to ở trn ging sng Hiền Lương ny.

 

Quận Vạn Ninh c rất nhiều thn x, từ thn Xun Tự cho đến thn Mỹ Đồng (gần Hn Chảo), rồi tới thn Hiền Lương (Hiền Lương ấp trn, v Hiền Lương ấp dưới - cn gọi l Ct nm), rồi ra Tn Mỹ, Tn Dn, Quảng Hội, Ph Hội, Vạn Thắng, Tu Bng, Đại lnh v.v... Đời sống người dn ở đy vừa c ruộng vừa c biển nn ni chung kh sung tc. Ngy xưa cc đon Cải lương miền Nam với cc gnh ht nổi tiếng như Kim Chung, t Bạch Lan/Thnh Được, Thanh Minh/Thanh Nga v.v... với cc nghệ sĩ gạo cội Cải lương như t tr n, Hong Giang, Hề Minh, Văn Hường, Minh Cảnh, Hữu Phước, Thanh Nga, Kim Chung, t bạch Lan, Thnh Được v.v... mỗi lần ra miền Trung lưu diễn vẫn thường gh ngang rạp ht Vạn giả để trnh diễn cho b con nghe. 

 

Pha dưới lng Tn Mỹ l bến đ Vạn gi buổi sng trn đầy nhựa sống. Mặt trời vừa nh nh sng l ghe tu đ ln hng cho đi ra đo. Những chiếc ghe c đi đm về đ mang những đặc sản vo bờ cung cấp cho thị dn Vạn gi v nhiều nơi khc. Khoảng đất trống trước văn phng bến đ ny người ta tập Dưỡng sinh theo lối sống mới.

 

5 giờ sng mặt trời vừa l dạng, người xứ Vạn đ dũng mnh xuống biển đa với nước. C chiếc đ chở khch v hng ha ra cc đảo ngoi khơi. Ghe mang c đnh bắt đem vo bến. C những ghe c đnh bắt xa bờ. Từ khi kỹ nghệ Tm s gy gnh, hng ngn đa tm đ bị bỏ hoang, hng ngn tiểu thương dở khc dở cười nn nền kinh tế Vạn gi cũng xuống dốc th thảm. Buổi sng, những nhm phụ nữ tập dưỡng sinh xong th ko vo qun tr hoặc caf để giải kht v ni chuyện. Cc ng th ngồi ở cc bạn nhỏ hơn ở giữa lề đường kể lại những mẩu chuyện b mật của hơn 30 năm qua. C rất nhiều người đ vượt biển trước đy ra hải ngoại hoặc được con ci bảo lnh nhưng khng sống được v kh hậu khc biệt nn đ trở về lại qu cha đất tổ. Rất nhiều con ci của họ hiện đang sống tại hải ngoại v nơi đy ngy trước đ xuất pht cc chuyến tu vượt biển v nhờ đ m cha mẹ thn nhn họ cũng được hưởng sự sung tc do cc con ci thn nhn từ hải ngoại gửi tiền về gip đỡ.

 

Quận Vạn Ninh tuy nhỏ nhưng l nơi m cc nhn vật tiếng tăm ngy xưa đ c lần đến. Như lần cựu Tổng thống NDDiệm v cố vấn NDNhu đ đến thăm dn tại sn vận động Vạn Ninh. Ho thượng Thch Tm Chu cũng thường viếng thăm Cha Vạn Ninh v Đại đức Thch Tuệ sĩ cũng đ c lần cất chi sinh sống v tu hnh ở miền đồi ni Vạn gi.

 

Để kết thc bi viết ny, người viết xin c mấy vần thơ để nhớ thương về xứ Vạn của mnh như sau:

 

"Ni rừng Vạn gi trng u tịch

Tỏa ngt trầm hương xứ Vạn thơm

Xa qu chất ngất niềm u uất

Hẹn ngy về lại đất c thn"

 

 

                                      

Nguyễn Văn Sanh
(* Người Xứ Vạn)

 

 

*Ti liệu tham khảo:
= = = = = = = = = =

- webvanninh.com cua Duong Binh.

- Votanh.fateback.com/Van gia.

- www.todinhlinhson.com

- Tc phẩm 'Xứ Trầm Hương' của Quch Tấn, Nh xuất bản L Bối in lần thứ nhất năm 1970, Si Gn-Việt Nam.

 

Trở về Vườn Hoa Văn Học Nghệ Thuật


 

Trở Về Trang Nh - www.ninh-hoa.com