Ḥn Vọng Phu  -  Ảnh:  Phan Thế Vinh

NINH H̉A XƯA, LỊCH SỬ  - Vinh Hồ

 
ĐÔI D̉NG LỊCH SỬ (1)     |     ĐÔI D̉NG LỊCH SỬ (2)  |    DANH NHÂN    |

  ĐỊA LINH    |     NHÂN KIỆT    |    KẾT LUẬN      
           
www.ninh-hoa.com

 

Ảnh Núi Vọng Phu


Phần 6:
 

KẾT LUẬN:

Thuở thiếu thời tôi luôn mặc cảm ḿnh là dân nhược tiểu, quê hương ḿnh nghèo cơm không đ ăn, áo không đủ mặc, trẻ em không được đến trường... nên tôi chẳng có một chút lạc quan nào về Quê Hương và Con Người quê tôi:

"Thắp đuốc chẳng t́m trang hảo hớn
Ṃn chân chưa gặp khách tri âm
Ta về thương nửa vầng trăng bạc
Lật cổ thi nghe tiếng mă gầm"

Nhưng từ khi t́m hiểu "lịch sử Ninh Ḥa xưa", lịch sử Khánh Ḥa, lịch sử Việt Nam, lịch sử phong trào Nam Tiến, những trang sử hùng anh, kỳ diệu đă làm tôi giựt ḿnh.

Cách nay 350 năm, Ninh Ḥa xưa tức xứ Ninh có tên là phủ Thái Khang, chạy dài từ Đèo Cả đến Diên Ninh, bao gồm 2 huyện Ninh Ḥa, Vạn Ninh và 1 phần huyện Khánh Dương ngày nay. Rồi theo thời gian Thái Khang đổi tên thành B́nh Khang, B́nh Ḥa, Ninh Ḥa. Dinh Thái Khang tức lỵ sở Khánh Ḥa xưa đặt tại Ninh Ḥa bên bờ Bắc sông Dinh suốt 140 năm lịch sử đă đóng một vai tṛ quan trọng trong sự nghiệp Nam Tiến mở mang bờ cơi gần nửa nước.

Bao mặc cảm cũ tiêu tan, trong tôi chất ngất h́nh ảnh một xứ Ninh lẫm liệt phi thường. Cả một vùng non nước từ Đèo Cả đến Ngọc Diêm bỗng sáng đẹp lung linh...

Đường vô xứ Vạn, xứ Ninh
Non xanh nước biếc như tranh họa đồ.

Tôi thấy cái ǵ trên xứ Vạn xứ Ninh quê tôi cũng êm ái dịu hiền. Đại Lănh, Núi Vọng Phu, sông Dinh, Ba Hồ, Suối Nước Nóng Dục Mỹ, Dốc Lết, Lăng Bà Vú, Tháp Bửu Dương, Muối Ḥn Khói, Trầm Vạn Giă, Nem Ninh Ḥa... Và con gái nữa:

"Con gái Ninh Ḥa Ông già Phú Yên"

Có 4 nhận xét về con người Khánh Ḥa (trong đó có người xứ Ninh) xin được nêu ra đây:

Thi sĩ Quách Tấn: "Tánh người hiền ḥa... Thái độ ung dung nhàn nhă. Chẳng những lúc thái b́nh, cả lúc chiến tranh cũng vậy, người Khánh Ḥa ít chộn rộn ồn ào... Không chơi với người thời thôi, chớ một khi đă là bạn rồi th́ trước sau như một."

Nhà biên khảo Nguyễn Đ́nh Tư: "Đồng bào Khánh Ḥa rất chất phác, thật thà, nói năng nhẹ nhàng, tính t́nh điềm tĩnh, sống với nhau rất êm thấm. Tinh thần tương thân tương trợ rất cao."

Nhà biên khảo Trần Ngọc Hai: "Tính t́nh con dân Khánh Ḥa thuần hậu, không khoe khoang, không đua đ̣i, không giận hờn lâu dài, tận tụy với chức nghiệp..."

Học giả Thái Văn Kiểm: "Dân Khánh Ḥa rất hiền ḥa, nhân hậu, đáng kính mến."

Quả thật bốn đức tính nổi bật nhất của người xứ Ninh cũng như người Khánh Ḥa nói chung là hiền ḥa, trực tính, nhân hậu, thủy chung.

Từ khi biết Nha Trang là "đại địa cuộc phát đạt phú quư" v́ có "tứ thủy triều quy..." và xứ Ninh là vùng "đất linh" v́ có "long thành trấn hải..." th́ ḷng tôi không dấu bao nỗi vui mừng. Tôi cảm thấy yêu núi, yêu sông, yêu biển, yêu đất và yêu người hơn.

Càng ngày cái t́nh yêu ấy càng rạo rực, tươi mới, mặn nồng... Phải chăng đó là T́nh Quê Hương?

T́nh Q Hương thật là to lớn huyền diệu!

Nhưng khi tôi cảm nhận được điều đó th́ Quê Hương đă không c̣n gần gũi:

"Xứ Ninh biển ngọc rừng trầm
Đi xa th́ nhớ ở gần lại thương
Ḥn Bà lụa phủ hào quang
Đêm Xuân Thánh Nữ bay ngang Giồng Đền
Tháng Năm ngọn gió Nam ḷn
Giữa trời Cô Phụ bồng con đứng chờ
Đông tàn bấc thổi môi khô
Trên đồi Cổ Mă ngựa thồ về không
Qua cầu Dinh nhớ, thương, mong...
- T́nh ai theo ngọn lục b́nh xa xa?
- Tôi đi hồn gởi lại nhà
Lấy nhau chẳng đặng sầu tha hương người."

 

 

VINH HỒ
(Orlando, Tháng 6/2004)

Tài liệu tham khảo:

Phủ Biên Tạp Lục của Lê Quư Đôn.
Việt Nam Sử Lược của Trần Trọng Kim.
Lịch Sử Đ.B. Ninh Ḥa của Nguyễn Thặng.
Sài G̣n Ba Tră
m Năm Cũ của Nguyên Hương Nguyễn Cúc.
Xứ Trầm Hương của Quách Tấn.
Non Nước Khánh Ḥa của Nguyễn Đ́nh Tư.
Các Đặc San Khánh Ḥa-Nha Trang tại: Orlando, Houston, Nam Cali, Bắc Cali (nhiều số).

 

Đc trờ lại phấn đầu:  Lịch Sử Ninh Ḥa Xưa  -   ĐÔI D̉NG LỊCH SỬ (1)