Hn Vọng Phu  -  Ảnh:  Phan Thế Vinh

NINH HA XƯA, LỊCH SỬ  - Vinh Hồ

 
ĐI DNG LỊCH SỬ (1)     |     ĐI DNG LỊCH SỬ (2)  |    DANH NHN    |

  ĐỊA LINH    |     NHN KIỆT    |  
  KẾT LUẬN      
           
www.ninh-hoa.com

 

Ảnh Ni Vọng Phu


Phần 4:
 

ĐỊA LINH:

Quả thật người xứ Ninh (Ninh Ha-Vạn Ninh) hiền ha, trực tnh, chung thủy, thng minh, cũng như xứ Ninh l vng "đất linh" theo sự tin tưởng của nhiều người.

Ng ln đỉnh ni Ba Non
Cng cha nghĩa mẹ lm con phải đền

Con ngựa ta ăn quanh đo Cả
Bng trăng rằm sắp ng về đng
Chẳng th giục m về khng
Chớ khng cướp vợ tranh chồng người ta

Mưa no bằng mưa Đồng Cọ
Gi no bằng gi Tu Bng
Vịnh no bằng vịnh Vn Phong
Nghĩa no bằng nghĩa vợ chồng thương nhau

Đầu ghềnh mũi Nạy gie ra
Qua hai mũi ấy đ l R
Vũng R bốn ma che khuất
Dựa mặt Nồm mặt Bắc cũng hay
Sơn xuyn phong cảnh l đy
Non cao bia tạc đ xy ngn trng

Cy quế thin thai mọc ngoi khe đ
Trầm nơi Vạn Gi hương tỏa sơn lm
Đi ta như quế với trầm
Trời xui gặp gỡ sắt cầm trăm năm

Lạy B cho thổi gi đng
Cho thuyền ti chạy cho chồng B ln

Lạy B cho thổi gi nồm
Chồng B ở Quảng giong buồm theo v

Bao năm đu quản gi mưa
Bồng con đứng đợi vẫn chưa thấy về
Thời gian bi xa lời thề
Mẹ con ha đ bn lề thng năm

Tiếng đồn mười tm thng ba
C B Hậu Thổ chi la ho quang
Thng ba ching trống ầm vang
C B Cha Ngọc bay ngang Hn B
Ho quang trn ni sng la
Cứu dn độ thế nh nh yn vui

Cọp Ổ G, ma Đồng Chy

Ninh ha c ni, c non
C sng, c biển, c Hn Vọng Phu
C Hn Khi, c Hn D
C
Lăng B V, c Tin Du, Hn Ho
Cha Kỳ vắng vẻ trăng treo
Kỳ Ln dạo xm bắt heo chộ g
Từ khi giặc nổi can qua
Xa em Hn Dữ Hn B cũng xa

Bao giờ Hn Đỏ mang tơi
Hn Ho đội mũ th trời sắp mưa

Thiết tưởng những cu ca dao tục ngữ trn cũng ni ln được phần no tnh cch thing ling kỳ b ấy.

Nếu Nha Thnh được cc nh phong thủy xem l một đại địa cuộc pht đạt ph qu, v c "Tứ thủy triều quy tứ th tụ" nghĩa l bốn mặt c nước bao bọc, bn trong c bốn ngọn đồi hnh th quy tụ (rồng, voi, dơi, ra) th Ninh Ha xưa, tức xứ Ninh cũng c: "Long thnh trấn hải, long ngọa yểm sơn, long sơn tứ trấn, thanh long h thủy"

Long thnh trấn hải:
nghĩa l bức trường thnh ni non như rồng trấn giữ mặt biển. Đ l bn đảo Bn Sơn thuộc Vạn Ninh ăn ra
biển Đng tới gần 30km trng như một con rồng đang trườn mnh ra khơi hả miệng muốn ngậm tri chu trước mặt, tri chu đ l Hn Lớn. Bn đảo Phước H Sơn thuộc Ninh Ha cũng đm ra biển Đng cng một hướng với Bn Sơn di gần 20km trng như một ci đui rồng đang vẫy nước. Hai bn đảo ny l "long thnh trấn hải, thanh long h thủy" nằm che chắn cho 2 vịnh Vn Phong, Nha Phu v ton vng Vạn Ninh - Ninh Ha trnh những trận cuồng phong bo tố.

Long ngọa yểm sơn:
nghĩa l sng hồ uốn khc như rồng nằm yểm trợ cho ni. Vạn Ninh c 5 con sng, trn thượng nguồn sng Tu Bng c đập Sổ. Ninh Ha c 2 con sng, 3 phụ lưu, trn thượng nguồn c cc hồ Đ Bn, hồ Suối Trầu, hồ B. Ma Đng, hồ Ea Krong Rou xinh đ
ẹp chứa 1 trữ lượng nước kh lớn đủ cung cấp cho ton huyện Ninh Ha. Quch Tấn nhận xt ni non Khnh Ha tuy hiểm trở nhưng trng c vẻ "hiền ha khim tốn" trn ni "lun lun c nước khe, nước suối nn cy cối rậm rạp xanh tươi quanh năm v quanh năm nước sng khng bao giờ cạn." Được như thế phải chăng nhờ "long ngọa yểm sơn"?

Long sơn tứ trấn:
l ni non trng đ
iệp như rồng nằm trấn giữ 4 mặt, đ l dy ni Thạch Bi (đo Cả) hng vĩ chạy di ra tận biển c ngọn cao gần 2.000m lm thnh bức tường ranh giới giữa 2 tỉnh Ph, Khnh. Dy Bn Sơn v dy Phước H Sơn (c ngọn Hn Ho cao 813 m) trấn thủ ở pha Đng, Dy ni Hn Lớn (c ngọn Hn B cao 1361m) trấn thủ ở pha Nam chạy di đến đo Rọ Tượng. Dy ni Vọng Phu (cao 2051 m) trấn thủ ở pha Ty. Nhờ ni non hiểm trở bao bọc theo thế "Long sơn tứ trấn" ny m xứ Ninh trở thnh một trong những nơi t bị bo nhất ở duyn hải miền Trung.

Thanh long h thủy:
l những honh sơn của dy Trường Sơn đ
m ra tận biển như những con rồng xanh đang đa giỡn với sng nước. Đ l dy ni Varella từ đất Ph Yn chạy ra biển rồi vng xuống pha Nam m 1 nửa Vũng R vo lng. Dy ni Thạch Bi hay ni Đ Bia hay ni Tam Phong, hay ni Ba Non, hay cn gọi l ni Đại Lnh c hnh thế lin sơn honh trng chạy di từ Ty xuống Đng, st Vũng R l ngọn ni Đo Cả cao 407m. Đo Cả băng qua ni ny di trn 10km quanh co giữa một bn l ni cao cht vt, một bn l biển su thăm thẳm. Ni Cổ M ăn ra tận biển, ngoi biển nhn vo giống như cổ ngựa, đo Cổ M băng qua ni ny. Hn Giốc Thơ hay ni Đ Vch cũng ăn ra tận biển, đo Rọ Tượng cao độ 40m băng qua ni ny.

Bốn dy honh sơn v hai bn đảo l su dy ni c hnh dạng "thanh long h thủy" đ tạo ra nhiều vịnh, nhiều đầm, nhiều bi bờ hang động, nhiều kỳ nham dị thạch tri di ra tận biển Đng đẹp như những cảnh thần tin lm cho non nước xứ Ninh cng thm thơ mộng ảo huyền.

Nh Phong thủy Dịch l Đon Văn Thng đ viết như sau: "... theo bin giới của Ph Yn, Khnh Ha từ trn my bay nhn xuống, nh Phong thủy thấy ngay một con Rồng xanh chuyển mnh nhấp nh uốn lượn một cch dũng mnh từ Ty về Đng gần st bờ biển. Con rồng xanh đ chnh l dy ni Đại Lnh hng vĩ. Nơi dy ni ny nổi ln ba ngọn ni m đỉnh ni thường xuyn tận my. Cc nh Phong thủy gọi đ l Tam Sơn tụ hội. Ngoi Tam Sơn cn c một ngọn ni rất cao đ l Ni Mẹ Bồng Con (Hn Mẫu Tử). Đặc biệt ngay trn đỉnh ni ny nổi ln hai khối đ cao lớn trng xa như người mẹ bồng con."

Người Đng tin Rồng l một linh vật đứng đầu trong tứ linh, tượng trưng cho sức mạnh thần b siu phm, biểu tượng quyền lực của vua cha(long nhan, long thể, long bo, long xa) Rồng được chạm trổ ở cung đnh, tại cc nơi thờ phượng tn nghim như đnh cha lăng miếu... (lưỡng long tranh chu, lưỡng long triều nguyệt...). Về mặt phong thủy, đất c long mạch, long huyệt l đất pht vương pht b, đất c hnh rồng l linh địa một loại địa cuộc pht đạt ph qu ẩn kh tng phong tốt lnh.

Non nước xứ Ninh thin hnh vạn trạng c địa cuộc hnh Rồng nn về mặt phong thủy xứ Ninh được liệt vo hng địa linh.

Về vị tr,
Ninh Ha nằm tại ng ba của con đường huyết mạch Nam-Bắc v Duyn hải - Cao nguyn. Ti nguyn của xứ Ninh dồi do phong ph hội đ
cả cc mặt, từ rừng ni sng biển hải đảo lng hồ đồng bằng ruộng muối đa tm đến thắng cảnh di tch... chẳng thiếu một thứ g!

Về qun sự,
xứ Ninh c một địa thế v cng hiểm trở thuận lợi cho việc phng thủ. Ni non bao bọc tứ bề, pha Bắc c đo Cả, đo Cổ M, đo Bnh t, pha Nam c đo R R, đo Rọ Tượng, pha Ty c đo Phụng Hong, đo Cạnh. Trn ni cao c
3 mật khu Đ Bn, Hn Ho, Hn D nổi tiếng trong thời khng Php. Tại Dục Mỹ trước 1975, c 3 qun trường Lam Sơn, Pho Binh, Biệt Động Qun. Pha Đng gip biển, nhưng Thị trấn Ninh Ha nằm su trong đất liền, ngoi khơi c nhiều hn đảo n ngữ l những tiền đồn l tưởng để bảo vệ xứ Ninh về mặt biển Đng, như Hn Nưa, Hn Đi, Hn Kh, Hn Tru Nằm, Hn Lớn,, Hn ng, Hn Nhọn, Hn Mai, Hn Mao, Hn Mỹ Giang, Hn Thẹo, Hn Kh, Hn Đỏ (cao 136m), Hn Cứt Chim, Hn Ch L (cao 192 m), Hn Hố, Hn Rồng, Hn Lao, Hn Thị (cao 212 m), Hn Nứa, Hn Ru, Hn Trồng, Hn Sấm...Nếu cho qun trấn giữ trn cc cao điểm, cc đường đo, cc hải đảo... th địch qun muốn tấn cng Ninh Ha khng phải l chuyện dễ dng. Khi chiếm đất Chim Thnh lập ra dinh Thi Khang tức Khnh Ha xưa, Cha Hiền Nguyễn Phc Tần đ đặt dinh Thi Khang tại Ninh Ha, (ko di tới 140 năm) cũng v lẽ đ . Qun Chim Thnh từ Phan Rang c 1 lần ra quấy nhiễu nhưng chỉ ra tới Din Khnh m thi.

Ninh Ha Xưa c 4 tn khc nhau: Thi Khang, Bnh Khang, Bnh Ha, Ninh Ha, nhưng c cng một nghĩa giống nhau l "yn ổn thi bnh", ăn khớp với tn của tỉnh Khnh Ha l "mừng ha bnh" v biệt danh của vị Cha khai nguyn l "Hiền". C lẽ đ l một trong những yếu tố đ tạo nn bản tnh hiền ha, ngay thẳng, nhn hậu, thủy chung của người xứ Ninh?

Trời đ ban cho Xứ Ninh chẳng thiếu một thứ g.

Ở duyn hải miền Trung chỗ no chẳng c ni non biển bờ... nhưng ni non biển bờ ở xứ Ninh lại nổi tiếng khắp nước với ni Vọng Phu, Vũng R, Đại Lnh, Dốc Lết, Ba Hồ, muối Hn Khi, nem Ninh Ha, trầm Vạn Gi... Ở miền Nam Trung phần chỗ no chẳng c di tch... nhưng Lăng B V, Thp Bửu Dương ở Ninh Ha l 2 di tch kiến trc tuyệt vời thuộc vo hng những di tch cổ nhất của người Việt từ Đo Cả đến mủi C Mau.

Những trung tm du lịch c tầm vc cấp tỉnh v quốc gia hiện nay tại xứ Ninh l Trung tm Du lịch Hn ng, Đại Lnh, Hn Thị, Dốc Lết, Ba Hồ, Suối nước nng Trường Xun.

Ring Đại Lnh đ nổi tiếng từ lu, năm 1836 vua Minh mạng sai thợ chạm hnh Đại Lnh vo Tuyn Đỉnh l một trong cửu đỉnh đặt ở sn Thế Miếu, Thần Kinh. Năm 1853 thời vuaTự Đức, Đại Lnh được liệt k vo Tự Điển.

Gio sĩ Alexandre de Rhodes bảo: "Chỉ Việt Nam mới c kỳ nam". Sch Đại nam Nhất Thống Ch của Cao Xun Dục v Phủ Bin tạp Lục của L Qu Đn cũng cng nhận trầm kỳ Việt Nam tốt nhất l trầm kỳ Khnh Ha. Quch Tấn viết: "Ở Khnh Ha hễ quận no c rừng gi l c trầm hương. Nhưng sản xuất nhiều nhất l Ninh Ha v Vạn Ninh. V c tiếng nhất l trầm hương Vạn Gi... " Cho nn nếu bảo "Khnh Ha l xứ trầm hương" th cũng c thể bảo "Xứ Ninh l qu hương của trầm hương".

Khnh Ha l xứ trầm hương
Non cao biển rộng người thương đi về
Yến so thơm ngọt tnh qu
Sng su đ tạc lời thề nước non
(Quch Tấn)

Khnh Ha c 7 hn đảo yến, th Ninh Ha đ c 3 hn ở ngoi khơi vịnh Nha Phu, đ l hn Ch L, hn Hố v hn Rồng.

C thể chng ta khng tin mảnh đất từ Đo Cả đến Ngọc Dim l "địa linh" như cc nh phong thủy đ ni, nhưng chng ta khng thể phủ nhận non nước xứ Ninh c nhiều thắng cảnh nhờ dy Trường Sơn ăn ra tận biển. Trong tương lai nếu c điều kiện khai thc... non nước xứ Ninh c thể trở thnh một cảnh l tưởng trong ngnh du lịch.

Qua 350 năm lịch sử, tất cả những yếu tố ni trn đ tch tụ thnh chất trầm tch bt ngt in đậm trong tm hồn người xứ Ninh hiền ha hnh ảnh một qu hương yu dấu, nơi c những con người dm xả thn v Đại Nghĩa, Dn Tộc, Tổ Quốc, nu cao gương dũng liệt nghn thu "sinh như tướng tử như thần" v coi trọng những gi trị Tinh Thần, Đạo Đức, Tự Do, Nhn Bản.

 

 

VINH HỒ
(Orlando, Thng 6/2004)

Ti liệu tham khảo:

Phủ Bin Tạp Lục của L Qu Đn.
Việt Nam Sử Lược của Trần Trọng Kim.
Lịch Sử Đ.B. Ninh Ha của Nguyễn Thặng.
Si Gn Ba Tră
m Năm Cũ của Nguyn Hương Nguyễn Cc.
Xứ Trầm Hương của Quch Tấn.
Non Nước Khnh Ha của Nguyễn Đnh Tư.
Cc Đặc San Khnh Ha-Nha Trang tại: Orlando, Houston, Nam Cali, Bắc Cali (nhiều số).

 

 

Đc tiếp:  Lịch Sử Ninh Ha Xưa  -    NHN KIỆT