Trang Thơ & Truyện: Lê Bá Thiên              |                 www.ninh-hoa.com

 LÊ BÁ THIÊN

Nguyên học sinh Vơ Tánh, Nha Trang

Phó Chủ nhiệm Chi hội UNESCO Thơ Đường
Trầm Hương Khánh Ḥa

 

 

 


Nơi đang sống: Diên Khánh, Khánh Ḥa.


 

 

 

 

 


 

 

 

B̀NH LUẬN:
THƠ: TỰ HỐI
của Nguyễn Văn Hóa
 Lê Bá Thiên

 

 


Ḷng tham nảy sinh tà niệm và tà niệm là nguồn gốc của tội lỗi. Tà niệm càng lớn tội lỗi càng nhiều. Biết thế nhưng cuộc sống con người luôn tham vọng đạt tới đỉnh cao của mọi nhu cầu. Biết hướng tham vọng theo sự nhận thức của lương tri, biết kềm chế bản năng để hành động th́ tội lỗi sẽ không xảy ra. Tự hối là ư niệm tự phát sau phản tỉnh và từ đó hướng thiện sẽ bắt đầu khởi phát. Trong tư duy, tri giác và ư thức luôn tồn tại trong cùng một thời điểm, v́ thế ư thức tự hối sẽ giúp tri giác như ngọn đuốc soi sáng lương tri để ta sớm quay về chánh giác.

 Trong bài thơ TỰ HỐI của nhà thơ NGUYỄN VĂN HÓA, anh cho rằng sự hướng thiện của một cá nhân chưa đủ. Với một tấm ḷng khoan dung và nhân ái, anh muốn mọi người trong thế giới đại đồng sẽ cùng chung hưởng một niềm vui an lạc:

 Lạy đấng từ bi cứu độ đời

 Ban nguồn pháp lạc khắp muôn nơi

Tâm thiện của nhà thơ được biểu hiện một cách rơ nét khi anh muốn tất cả chúng sanh không phân biệt sang hèn được quyền hưởng hạnh phúc của đấng từ bi. Chỉ có hai câu anh đă diễn đạt được tâm trạng của ḿnh thật đầy đủ và súc tích.

 Kiên định một lập trường dù thế tục hay tâm linh, dù đạo hay đời luôn là điều cần thiết. Phần thể hay phần hồn có trong sáng mới tạo nên một con người hoàn thiện trong mọi lĩnh vực. Tục lụy và phù danh là phần thể, tâm và đạo là phần hồn. Tâm và đạo là ngọn đuốc tuệ dẫn dắt con thuyền tục lụy và phù danh đi về bến giác. Đức tin vốn là bản thể trong đời sống tâm linh, như tấm gương sáng không bị vẩn đục , không một chút bụi mờ. Giáo điều vốn là một quy ước từ chương cốt để duy tŕ nhận thức, củng cố niềm tin trong đời sống tâm linh tuy trừu tượng và phức tạp nhưng vẫn được nhà thơ Văn Hóa cụ thể hết sức đơn giản bằng hai câu:

 Giữa ṿng tục lụy tâm không chuyển
 Trên đỉnh phù danh đạo chẳng dời.

Muốn qua sông phải cần thuyền. Ḍng sông có êm ả th́ thuyền mới b́nh yên cập bến. Ḍng sông ví như nghiệp chướng và thuyền nan là bến chơn như. Gió to sóng dữ càng nhiều th́ sẽ trở ngại cho đường đạo hạnh tăng tiến. Để đạt đến chỗ chơn như phải vứt bỏ nghiệp chướng. Nhà thơ Văn Hóa không phải là người cửa Phật nên anh không đạt đến chỗ sắc không, huyền diệu của thiền môn. Anh chỉ mong tâm đạo trong hồn ḿnh luôn bừng sáng để từ đó bản ngă sẽ tự hoàn thiện lấy tâm thiện của đời ḿnh:

 Nghiệp chướng xa rời tâm thiện đến
 Chơn như bừng sáng năo phiền vơi

Chỉ là hai câu thơ b́nh thường, mới nghe giống như câu kệ trong đoạn kinh nhật tụng. Nhưng khi xét về khía cạnh khác, một góc độ một chiều hướng khác, ta thấy ngôn từ và ư tưởng trong hai câu thơ bao hàm một triết lư sâu xa về lẽ nhân sinh. Chấp ngă và tham, sân, si tuy anh không hề nhắc đến nhưng người đọc vẫn thấy, vẫn cảm nhận được như bầu không khí vô h́nh vô sắc luôn hiện hữu trong cơ thể hằng ngày. Đây là phép” tả hữu thừa không” trong thơ Đường, có nghĩa là mượn cái có để diễn tả cái không có của sự việc.

Trong một bài thơ dù hay dở phải có một câu hay một vài từ đắt giá để nâng giá trị bài thơ lên. Người ta gọi đây là “nhăn thi”. Nhăn thi có nghĩa là con mắt thơ. Như một phiến đá b́nh thường có lẫn một hạt kim cương tự nhiên phiến đá trở thành vật báu. Điều lầm lỗi trong đời người có rất nhiều, nhưng ḿnh xét lại điều lầm lỗi để tu dưỡng sửa ḿnh th́ chẳng mấy ai làm được. Trong câu:

 Tự nhân phản tỉnh điều lầm lỗi

Có thể nói câu thơ này là nhăn thi của bài thơ và từ” phản tỉnh” là nhăn thi của câu thơ. Anh đă vận dụng hết cả trí tuệ, tư tưởng, gom hết cả ư tứ, ngôn từ để tính kết nên từ” phản tỉnh”. Phản tỉnh để đánh thức lương tri, khơi dậy tiềm thức đă bị chôn vùi và lăng quên không c̣n phân biệt trắng đen và thiện ác.

 Chánh giác quay về đuốc tuệ soi

Đây là câu kết tuy không có ǵ đặc sắc, nhưng nhiệm vụ của nó giống như trăm ngàn ḍng suối phải chảy về sông và tất cả các ḍng sông phải xuôi về biển. Có thể câu kết anh dùng như một bệ phóng, một nét hoa văn trang trí cho câu bảy. Nhăn thi chợt bừng mắt và từ” phản tỉnh” chợt sáng lên như đóa hoa vươn ḿnh ngạo nghễ trong vườn hoa phô sắc.

Thơ Đường đươc mệnh danh là thơ bác học, không phải v́ quy luật đặt ra chặt chẽ mà tự thân nó đă mang tính uyên bác. Ngoài luật đối, luật vần, luật niêm rất khắt khe, người làm thơ Đường phải biết tư duy, biết nghệ thuật sáng tạo. Làm một bài thơ Đường th́ dễ nhưng muốn đạt đến đỉnh cao nghệ thuật th́ rất khó. Để diễn tả một sự việc, luận một trạng thái tâm lư, t́nh cảm hay miêu tả một h́nh ảnh, một khung cảnh mà chỉ có 8 câu 56 từ th́ quả là một điều rất khó. V́ thế khi làm thơ Đường, mỗi câu mỗi từ đều phải hàm súc cô đọng. Ngoài bố cục chặt chẽ ra, nhạc điệu trong thơ cũng rất quan trọng. Nếu mắc những lỗi nặng như: Hạc tất, khổ độc, điệp từ, điệp âm…sẽ làm giảm giá trị bài thơ rất nhiều.

Thật ngạc nhiên khi đọc tập thơ” ĐƯỜNG ĐỜI VẠN NẺO” của nhà thơ VĂN HÓA có hai bài thơ Đường có thể nói rất chuẩn và hoàn chỉnh, bởi v́ từ trước đến nay anh chưa hề làm thơ Đường bao giờ. C̣n việc hay dở th́ cảm nhận riêng của mỗi người. Riêng tôi chẳng dám luận bàn, bởi v́ tôi chỉ đứng ở góc độ của người phân tích và b́nh luận ư tưởng sâu sắc của tác giả để đi sâu vào nét đẹp nghệ thuật của bài thơ TỰ HỐI. Một bản nhạc phải có nốt b́nh, nốt bổng trầm và một bài thơ Đường hay không thể thiếu phần nhạc trong thơ. Đọc bài TỰ HỐI tôi có cảm giác cung trầm nghe như tiếng ŕ rào của con sóng, tiếng lá th́ thầm trên ngàn cây, cung b́nh như tiếng tí tách của giọt mưa thu và cung bổng như tiếng thác nguồn ầm ào trút nước. Được thế là v́ bài thơ không mắc lỗi khổ độc và anh phân chia thượng bằng_ hạ bằng, thượng trắc_ hạ trắc rất đều trong mỗi câu thơ. Ví dụ như:

 Lạy đấng từ bi và ban nguồn pháp lạc

Từ một thượng trắc anh chuyển sang hạ bằng và từ hạ bằng anh chuyển sang thượng trắc một cách điêu luyện. Trong thơ Đường dụng pháp này gọi là” câu biền” có nghăi là “ vó câu song mă”.

Làm được một bài thơ Đường hay, tôi nghĩ phải có một cảm xúc mạnh tác động lên tâm hồn thơ anh. Có thể ngày an vị Phật Bà Quan Thế Âm, khi đứng trước vẻ từ bi của Ngài, anh chợt nhận ra rằng suốt một quăng đời làm việc từ thiện của ḿnh chắc ǵ không có những lỗi lầm sai sót. Và cũng có thể anh nghiệm ra một điều làm việc thiện là một nghệ thuật. Một cái cau mày khó chịu, một tiếng thở dài mệt mỏi chán nản có thể mất đi ư nghĩa và tâm đạo, tâm đạo của đời người sẽ như hạt muối bỏ biển.

Chuyến đ̣ ngang nào cũng cần bến đỗ. Chuyến đ̣ thiên lư nào cũng có những sân ga cuối cùng. Một đời làm thơ, nhà thơ nào cũng có năm ba bài tâm đắc. Dù đến với thơ Đường hơi muộn, nhưng qua bài thơ TỰ HỐI, tôi có thể khẳng định một điều đây là một trong những bài thơ tiêu biểu mẫu mực đương thời mà tôi đă từng đọc.

 

 

 

LÊ BÁ THIÊN

 Diên Khánh, Trọng Hạ 2010
Cảm Luận

 

 

 

 

Trang Thơ & Truyện: Lê Bá Thiên               |                 www.ninh-hoa.com