Trang Thơ và Truyện của Lê Ánh                |                 www.ninh-hoa.com

Bs LÊ ÁNH
Bút hiệu:
LÊ P Thọ


 
 
Quê làng Phú Thọ, Ḥn Khói, Ninh Ḥa,
Khánh Ḥa, Việt Nam
Cựu học sinh các trường Tiểu học Pháp Việt,Ninh Ḥa, Trung học Vơ Tánh
Nha Trang, Việt Nam
Tốt nghiệp Y Khoa Bác Sĩ tại Đại Học Y Khoa Sài G̣n

Làm việc tại Quân Y viện Pleiku, Bệnh viện
Nguyễn Tri Phương, Sài G̣n,

Làm việc tại Covenant Medical Center, Lubbock, Texas, Hoa Kỳ.

 

 

Hiện làm vườn tại Phoenix, Arizona, Hoa Kỳ.

 Tập ṭ viết lách dưới bút hiệu Lê Phú Thọ,
Anh Tư Ḥn Khói.

 

 

 

 

 

 


THIỀN CHÁNH NIỆM

Lê Ánh

 

Chánh Niệm là sự tỉnh giác, là sự chú tâm đến những ǵ đang xảy ra trong giây phút hiện tại, một cách vô tư không phê phán hoặc suy xét.

 

Chánh niệm không bị mê đắm bởi những trạng thái tâm tốt và không cố gắng lẫn tránh những trạng thái tâm không tốt, cũng không đeo bám theo sự dễ chịu hay trốn chạy cảm giác khó chịu. Một thí dụ để phân biệt vọng niệm với chánh niệm là bất chợt chúng ta nhớ về một người bạn cũ th́ đó là hồi ức (vọng niệm hay thất niệm) nhưng ngay liền sau đó, chúng ta nhận biết ḿnh đang nhớ về người ấy th́ đó lại là chánh niệm.

 

Chánh niệm có bốn lănh vực: thân, thọ, tâm, và pháp.

Chánh niệm về thân được Đức Phật nói đến đầu tiên. Thực hành chánh niệm trong cuộc sống hằng ngày là rất cần thiết, không chỉ trong lúc hành thiền. Nếu không có chánh niệm ngoài giờ hành thiền, th́ cũng không thể có chánh niệm trong lúc hành thiền, v́ chúng đi đôi với nhau. V́ thế chúng ta thực hành căn bản chánh niệm đầu tiên này bằng cách quán sát thân. Chúng ta ư thức về những ǵ ḿnh đang làm, dầu đó là đi, đứng, ngồi, nằm, ươn vai, cúi đầu... hay bất cứ điều ǵ. Một trong những ích lợi của việc chánh niệm về thân là trong khi thực hành, chúng ta cũng giữ tâm được yên, không cho phép nó lăng xăng.

 

1- Những ǵ chúng ta nên chú tâm lúc đang làm:

Trong tu thiền, bạn đặt sự chú tâm của ḿnh vào một đối tượng. Khi tâm bị trôi dạt khỏi điểm tựa này, th́ chánh niệm nhắc nhở rằng ,tâm của bạn đang lang thang và những ǵ bạn cần nên làm vào lúc này. Chánh niệm mang tâm của bạn về lại với đề mục. Chánh niệm cùng trong một lúc, biết tự chú tâm đơn thuần và phát huy chức năng nhắc nhở chúng ta có chú tâm nếu đang bị mất. Chú tâm đơn thuần là đang nhận biết. Chánh niệm tái lập chính nó, bằng cách nhận biết rằng nó đang vắng mặt. Ngay khi bạn nhận biết ḿnh không c̣n có sự chú tâm, th́ sự chú tâm trở lại với bạn ngay lập tức.

 

2-Nh́n sự việc đang- là:

Chánh niệm không thêm vô hay bớt ra một điều ǵ tới sự hiểu biết, không bóp méo ǵ cả. Sự chú tâm đơn thuần chỉ nh́n vào những ǵ trổi dậy.

 

 3- Nh́n sâu vào bản chất của tất cả mọi hiện tượng:

Chỉ duy có chánh niệm mới có thể nhận biết ra ba nét đặt thù chính mà Phật giáo dạy về chân đế rốt ráo. Trong kinh điển Pali, chúng được gọi là Vô thường, Khổ, và Vô ngă — sự vắng mặt của một tự ngă trường tồn. 

 

Khi chánh niệm được phát triển toàn vẹn, ba đặc tính của sự thật sẽ được thấy một cách trực tiếp, tức thời, và không cần sự can thiệp của tư tưởng ư thức. Chánh niệm là chú tâm đơn thuần, và chú tâm đơn thuần là nhận biết sự việc chính xác đang-là mà không có sự bóp méo; và nh́n nó theo chiều hướng của chân đế: vô thường, khổ, và vô ngă. Tất cả xảy ra trong vài chốc lác của tâm. Nhưng điều này không có nghĩa là, bạn lập tức đạt đến sự giải thoát (không c̣n có những khuyết điểm của con người), mà chỉ là kết quả của phút giây chánh niệm đầu tiên mà thôi.

 

Chánh niệm là trọng tâm của thiền Minh Sát và là ch́a khóa cho cả qui tŕnh. Nó vừa là mục đích và cũng vừa là giải pháp dùng để đi tới cuối đường. Bạn có chánh niệm bằng cách sống trong sự chú tâm. Có một từ ngữ Pali khác được dùng tương đương với Chánh niệm là Appamada, có nghĩa là không cẩu thả hay sự vắng bóng của trạng thái điên rồ. Người để ư liên tục đến những ǵ đang thật sự xảy ra trong tâm ḿnh sẽ đạt đến trạng thái tỉnh táo tột bực.

 

 

                         PHƯƠNG PHÁP NGỒI THIỀN


I- THÂN

Tọa thiền cần một căn pḥng yên tĩnh.  Ăn uống chừng mực, giảm thiểu những mối giao tiếp thế sự.  Chớ tính toán nghĩ suy phải quấy, tốt xấu, cũng không theo bên này chống bên kia.  Hăy dừng lại mọi tạo tác vận hành của tâm thức, ngay cả ư niệm muốn thành Phật cũng nên dập tắt. Điều này vẫn đúng không chỉ trong thời tọa thiền mà suốt mọi động tác trong ngày.

 

Bạn nên bắt đầu tọa thiền vào buổi sáng sớm thức dậy, trước khi tập thể dục và ăn sáng. Nếu bạn chọn thực tập trước khi ngủ sẽ bất lợi v́ bạn sẽ dễ bị cơn buồn ngủ lôi kéo hoặc suốt một ngày làm việc tồn đọng lại trong đầu bạn biết bao tạp niệm chưa giải quyết. Bạn nên mặc quần áo bằng vải mềm, rộng răi.

 

Trước hết trải một tấm nệm vuông dày khoảng 2 inches (toạ cụ), ngay giữa đặt lên trên một cái gối ngồi nhỏ (bồ đoàn) để ngồi. Nếu không có bồ đoàn bạn có thể dùng một cái gối thường gấp đôi lại. Nửa mông sau đặt trên bồ đoàn và ngồi ngay thẳng vững vàng. Có nhiều cách ngồi, nhưng với những người mới bắt đầu có thể ngồi kiểu Miến Điện hay ngồi bán kiết già. Những người thường mặc Âu phục rất khó ngồi bán kiết già hay toàn kiết già, có thể ngồi thiền trên ghế hay ngồi theo kiểu Nhật Bản.

 

 Tréo 2 chân (kiết già).   Tréo 1 chân (bán già). 

Thông thường (kiểu Miến Điện)

 

Trên đ̣n (kiểu người Nhật) Trên ghế

 

Bất cứ ngồi theo kiểu nào,  điều quan trọng nhất là phải ngồi với lưng thật thẳng đứng, không nghiêng bên trái cũng không ngả bên phải, không cúi tới trước cũng không ngả về phía sau, lỗ tai thẳng với vai và lỗ mũi ngay nơi rốn. Lưỡi chạm hàm trên, miệng ngậm, mắt hé mở. Mắt mở 1/3 hay 1/2 nh́n không quá 5 tấc với một góc độ vừa phải (45 độ) (nếu mắt nhắm hoàn toàn sẽ dễ bị ngủ, c̣n mở rộng quá th́ sẽ dễ bị toán loạn v́ nh́n thấy ngoại cảnh). Gương mặt b́nh thản, miệng hơi mỉm để cho các cơ bắp trên mặt được giăn ra. Điều này rất cần thiết cho hệ thần kinh. Hăy thử nghiệm nhiều thế ngồi khác nhau để chọn cho ḿnh một thế ngồi thích hợp.

 

II- TÂM

Trong kinh Đại Niệm Xứ, đức Phật đă nhấn mạnh nhiều lần rằng, thiền sinh phải bắt đầu chú tâm vào hơi thở, để rồi tiếp sau đó ghi nhận tất cả những hiện tượng sinh khởi nơi thân và tâm.  Chúng ta ngồi, dơi theo ḍng hơi thở ra-vào nơi mũi, hay chuyển động phồng xẹp của bụng, xem hơi thở như là đối tượng tập trung. Nó được dùng như là một điểm tựa quan trọng để khi nào tâm có bị trôi dạt th́ sẽ có chổ quay về. Và nên nhớ hơi thở là một tiến tŕnh của hiện tại, có nghĩa là nó luôn luôn diễn tiến trong lúc này và ở đây.

 

III- HÍT THỞ

Để hơi thở vô ra tự nhiên; không cố làm cho hơi thở dài thêm hay ngắn lại. Thở đều đặn, nhẹ nhàng một cách tự nhiên.  Ghi nhớ hơi thở là đối tượng duy nhất trong suốt thời gian hành thiền. Thỉnh thoảng nếu bị phóng tâm (nghĩ đến chuyện khác), bạn phải cố gắng tỉnh thức và đem tâm trở về an trú trên đối tượng thiền bằng cách dơi theo luồng hơi thở vô ra và dán chặt tâm nơi điểm xúc chạm ở cửa mũi hay phồng xẹp ở bụng:

Bắt đầu bằng cách hít vào một hơi thở sâu… và khi thở ra, bạn hăy xả bỏ mọi sự căng thẳng nếu có – trong những bắp thịt trên mặt, ở vùng cổ, hai vai và trong bụng.

Sau đó, không cần thay đổi nhịp thở tự nhiên, bạn hăy tập trung hoàn toàn sự chú ư của ḿnh vào vùng bụng phía dưới rốn – phía trong bụng, ngay dưới rốn.

Chỉ cần ghi nhận những cảm giác nào khởi lên mỗi khi bạn thở vào và thở ra, trong khi vẫn giữ sự tập trung vào sự phồng lên và xẹp xuống của bụng.

Thân thể của ta chỉ hoạt động trong hiện tại chứ không hoạt động trong quá khứ hay tương lai. V́ vậy, ngay khi bạn chú ư đến thân thể của ḿnh, đến những cảm giác của thân thể, là bạn nhận thức được hiện tại.

Nếu bạn nhận thấy rằng tâm thức đă đi lan man vào sự suy nghĩ, về quá khứ hay tương lai, chỉ cần ghi nhận điều này và mang sự chú ư của bạn trở lại hiện tại – không cần phê phán hay thất vọng, chỉ cần trở về với những cảm giác của hơi thở vào và thở ra.

Khi tâm đă hoàn toàn tập trung vào hiện tại, những suy nghĩ tản mạn sẽ bắt đầu lắng xuống, bắt đầu yên lặng. Khi những suy nghĩ tản mạn bắt đầu ngưng lại, bị dẹp yên, th́ người ta có thể bắt đầu cảm nhận được sự an lạc hay yên tĩnh trong nội tâm.

Làm thế nào để những suy nghĩ tản mạn ngưng lại?  Hăy hướng tâm vào hiện tại. Và làm thế nào để hướng tâm vào hiện tại?   Hăy chú ư vào thân thể của ḿnh, ràng buộc tâm vào thân thể với sự tỉnh thức.   Như thế, hăy chú ư vào hơi thở và để cho tâm nghỉ ngơi với những cảm giác của sự phồng lên và xẹp xuống của bụng.

 

VI- XẢ THIỀN

 Khi xuất thiền trước nhất phóng tâm theo cảnh khác, kế há miệng thở ra hơi dài từ từ, dùng mũi hít vào cũng từ từ, tưởng tượng khắp các mạch máu, thớ thịt đều theo hơi thở mà lưu thông cùng khắp. Kế là động nhẹ thân, hai vai, các bắp thịt hai tay, lưng, cổ, rồi động đến bắp thịt hai chân. Sau nữa, hai tay xoa vào nhau nhiều lần, áp đặt hai bàn tay, các ngón tay trên hai mắt khoảng năm ba giây, xong xoa vuốt mặt đầu cổ, làm ba lần, xong dùng hai bàn tay bóp nhẹ hai bàn chân, bắp thịt chân và đùi.

 

 Việc xả thiền trên đây phải làm từ từ không vội gấp, nếu làm không đúng, có thể bị chứng nhức đầu, các khớp xương cứng khó cử động, các bắp thịt chân bị chuột rút, tê cứng v.v… và nhất là về sau mỗi khi tọa thiền cảm thấy khó chịu không yên.

 

 

Tài Liệu Tham Khảo:

1-https://thuvienhoasen.org/a18438/thien-chanh-niem

2-https://vi.wikipedia.org/wiki/Tu-thien-đinh

3-https://chantam3.wordpress.com/2011/02/11/thien-đinh

4- http://greatergood.berkeley.edu/topic/mindfulness/definition

5-www.mayoclinic.org/tests-procedures/meditation/indepth/meditation

 

 

 

LÊ ÁNH
(tháng 5 năm 2018)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trang Thơ và Truyện của Lê Ánh              |                 www.ninh-hoa.com