Trang Thơ và Truyện của Lê Ánh                |                 www.ninh-hoa.com

Bs LÊ ÁNH
Bút hiệu:
LÊ P Thọ


 
 
Quê làng Phú Thọ, Ḥn Khói, Ninh Ḥa,
Khánh Ḥa, Việt Nam
Cựu học sinh các trường Tiểu học Pháp Việt,Ninh Ḥa, Trung học Vơ Tánh
Nha Trang, Việt Nam
Tốt nghiệp Y Khoa Bác Sĩ tại Đại Học Y Khoa Sài G̣n

Làm việc tại Quân Y viện Pleiku, Bệnh viện
Nguyễn Tri Phương, Sài G̣n,

Làm việc tại Covenant Medical Center, Lubbock, Texas, Hoa Kỳ.

 

 

Hiện làm vườn tại Phoenix, Arizona, Hoa Kỳ.

 Tập ṭ viết lách dưới bút hiệu Lê Phú Thọ,
Anh Tư Ḥn Khói.

 

 

 

 

 


 

 “TAI BIẾN MẠCH MÁU NĂO”

và “CƠN ĐAU TIM”


Bs Lê Ánh
 

 
 

Cần phân biệt giữa Tai Biến Mạch Máu Năo cũng c̣n gọi là Đột Qụy (Stroke) và Cơn Đau Tim (Heart Attack). Hai bệnh này có một số điểm giống nhau và khác nhau, v́ thế có thể cũng bị nhầm lẫn nếu người bệnh kể bệnh không được chính xác.

 

Cả hai bệnh đều gây ra do sự gián đoạn cung cấp máu cho mỗi bộ phận là năo và tim. Cả hai bệnh đều cần được cấp cứu tức th́ v́ hậu quả của bệnh tùy thuộc vào việc điều trị sớm hay muộn.

 

Nếu nhận diện cẩn thận, triệu chứng của hai bệnh này đều khác nhau. Phân biệt được về sự khác biệt và dấu hiệu sự xuất hiện giữa hai bệnh đôi khi cũng gây bối rối cho nhiều người.

 

Trước hết, cần hiểu rơ là các tế bào trong cơ thể con người hoạt động được đều nhờ vào chất dinh dưỡng và dưỡng khí do ḍng máu cung cấp. Gián đoạn sự cung cấp này sẽ đưa đến sự rối loạn chức năng cho bộ phận đó rồi cho toàn cơ thể.

 

Nhiều khảo cứu cho biết, mỗi phút không điều trị đưa tới hủy hoại cho 1.9 triệu tế bào năo, 7.5 miles sợi thần kinh và 14 tỉ điểm giao liên kết hợp thần kinh.

 

Báo cáo y học của Hội Tim Hoa Kỳ (American Heart Association) diễn tả sự tổn thương tế bào năo khi không được điều trị với sự hóa già của cơ quan này như sau: Cứ 1 giây không điều trị, năo già đi gần 8 giờ, mỗi phút không điều trị, năo già gần 3 tuần lễ, chậm điều trị 1 giờ, năo ǵà đi 3.6 năm và nếu không chữa năo già đi 36 năm. Mà năo đă hóa già hết hoạt động th́ hậu quả tai hại vô lường, vĩnh viễn.

 

Năo bộ và Tim là hai bộ phận chủ chốt của cơ thể và rất nhạy cảm với sự thiếu cung cấp nguồn nhiên liệu để hoạt động, dù sự gián đoạn chỉ trong vài phút đồng hồ.

 

I- T̀M HIỂU VỀ (ĐỘT QUỴ) STROKE:

 

Stroke là cơn yếu ớt bất chợt ở một phía cơ thể gây ra do sự gián đoạn lưu hành máu tới một phần nào đó của năo.

 

Sự ngưng cung cấp máu đó có thể do ở trên năo có một cục máu làm tắc nghẽn (85%) hoặc do một mạch máu ở năo bị đứt rách.

Không có máu, tế bào năo chết liền nếu không được cấp cứu tức th́.

Như vậy việc cấp cứu điều trị Đột Qụy (Stroke) quan hệ như thế nào.

 

Cho tới nay, Đột Qụy được coi là đệ tam sát thủ đối với con người , sau bệnh tim và ung thư và là đệ nhất nguyên nhân gây ra tàn phế cơ thể , đệ nhị hung thủ gây tàn phế thần kinh, sau bệnh Alzheimer.

 

Tại Hoa Kỳ, hàng năm có tới trên dưới 700.000 người bị Stroke và gần 200.000 người tử vong.

Nếu sau khi bị Đột Quỵ mà c̣n sống sót được th́ 1 trong 6 người cần chăm sóc tại các cơ sở lâu dài, 3 trong 4 người giảm khả năng làm việc.

 

Thật là kinh hoàng như vậy mà dường như nhiều người vẫn chưa biết rơ về bệnh cũng như chưa chịu áp dụng các phương tức pḥng ngừa để bệnh không đến với ḿnh.

 

1) Những Dấu Hiệu Báo Trước ĐỘT QUỴ:

 

Dấu hiệu tùy thuộc nguyên nhân gây tai biến, vùng năo và số lượng tế bào bị tổn thương. Điểm đặc biệt của dấu hiệu báo động là một số những “ĐỘT NHIÊN”.

 

-Đột nhiên thấy yếu một bên cơ thể như mặt, tay hoặc chân là dấu hiệu sớm nhất và thông thường nhất, rồi tiếp theo:

-Đột nhiên thấy tê dại trên mặt, cánh tay hoặc chân ở một nửa thân người;

-Đột nhiên thấy bối rối, nói lơ lớ khó khăn hoặc không hiểu người khác nói ǵ;

-Đột nhiên có khó khăn nh́n bằng một hay cả hai con mắt;

-Đột nhiên chóng mặt, đi đứng không vững, mất thăng bằng;

-Đột nhiên thấy nhức đầu như búa bổ mà không rơ nguyên nhân.

 

Không phải tất cả các dấu hiệu này đều xảy ra một lần trong mỗi tai biến. Nhưng nếu thấy một vài trong những dấu hiệu đó là phải kêu cấp cứu, tới nhà thương ngay. Đây là trương hợp khẩn cấp, trễ phút nào nguy hiểm gia tăng với phút đó.

Để cho dễ nhớ, y giới đưa ra trắc nghiệm gọi tắc là FAST để sớm phát hiện stroke:

F= Face: yêu cầu họ cười, coi xem một bên mặt có méo, môi xệ.

A= Arm: yêu cầu giơ 2 tay lên cao, coi xem một tay có yếu xuội thơng xuống.

S=Speech: yêu cầu nhắc lại một câu nói, xem dọng nói có ngọng lớ, nhắc lại đúng.

T=Time: có nghĩa thời gian điều trị quan trọng, cần phải kêu 911 cấp cứu ngay.

 

Nếu áp dụng trắc nghiệm này th́ đôi khi người thường cũng dễ dàng thấy stroke đang xuất hiện.

 

Ngoài ra, tùy theo năo trái hoặc phải bị tổn thương mà triệu chứng khác nhau đôi chút.

 

a-Đột quỵ ở năo trái hay phải đều đưa tới suy yếu hoặc tê liệt của phần cơ thể phía đối diện cộng thêm mắt mở rộng hoặc môi xệ xuống.

 

b-Đột qụy năo trái gây ra rối loạn về ngôn ngữ ảnh hưởng tới việc phát ra và hiểu lời nói kể cả đọc và viết. Lư do là trung tâm kiểm soát ngôn ngữ thường nằm bên năo trái. Nạn nhân cũng có rối loạn về trí nhớ, một chút rối loạn hành vi, chậm chạp và dè dặt hơn.

 

c-Đột qụy năo phải: Ngoài tê liệt nửa thân phía trái, bệnh nhân c̣n bị mất trí nhớ, hành vi hấp tấp, không suy nghĩ, kém nhận xét về không gian, hay bị xúc động, bụn rầu và chỉ để ư tới sự việc xảy ra mé phải cơ thể. Chẳng hạn bệnh nhân không thấy có người tới ở phía trái hoặc bỏ quên thực phẩm trên phần đĩa bên trái.

 

2) Điều Trị:

Điều trị stroke tùy theo bị máu cục hoặc đứt động mạch.

Bị máu cục th́ dùng thuốc loăng máu như aspirin là ưu tiên rồi tới heparin. Aspirin cần được dùng trong ṿng 3 giờ sau tai biến.

C̣n stroke do đứt mạch máu th́ cần giải phẫu để sửa lại chổ đứt và giảm áp lực của máu tràn đè lên tế bào năo. Aspirin không được dùng v́ sẽ làm máu loăng, chảy nhiều hơn.

Sau giai đoạn cấp cứu, bệnh nhân được tiếp tục điều trị tại Trung tâm Phục hồi Chức năng để lấy lại các chức năng đă mất hoặc suy yếu gây ra do sự thiếu nuôi dưỡng tế bào năo.

 

Tóm lại: Tai biến Động mạch năo là một tai nạn trầm trọng, cần được cấp cứu tức th́ để cứu văn sự sinh tồn của tế bào thần kinh. Nhiều nhà chuyên môn coi tai biến này nguy hiểm như Cơn Suy Tim Heart Attack, và gọi là Brain Attack.

Tai biến có thể viếng thăm bất cứ ai, không kể tuổi tác, nam nữ, giàu nghèo.

 

II - CƠN ĐAU TIM (HEART ATTACK) là ǵ?

 

Tim là bộ phận thiết yếu trong việc nuôi dưỡng toàn bộ tế bào trong cơ thể.

 

 Hằng ngày, tim liên tục làm việc suốt 24 giờ để bom một khối lượng hơn 7.000 lít máu. Để hoàn thành chức năng này, tim cần oxy và chất dinh dưỡng do động mạch vành (Coronary Artery) cung cấp.

V́ nhiều lư do khác nhau, ḷng trong của động mạch vành bị các màng chất béo bám vào, làm cho động mạch vành trở nên cứng và hẹp, máu lưu thông giảm đi. Môt cục máu có thể thành h́nh và gây tắc nghẽn hoàn toàn sự lưu hành của máu. Tế bào tim không nhận được chất dinh dưỡng và oxy, sẽ bị hủy hoại. Đó là sự nhồi máu cơ tim (myocardial infarction). Thời gian thiếu máu càng lâu th́ sự hủy hoại của tế bào tim càng lan rộng và Cơn Đau Tim càng trầm trọng hơn.

 

Đôi khi, Cơn Đau Tim cũng xảy ra khi động mạch vành co thắt tạm thời làm cho lưu lượng máu tới tim giảm đi. Các cơn co thắt tạm thời này có thể gây ra do căng thẳng tâm thần, tiếp xúc với thời tiết lạnh, khói thuốc lá hoặc khi sử dụng vài loại thuốc như bạch phiến.

 

Tại Hoa Kỳ, mỗi năm có khoảng 1.5 triệu người bị Cơn Đau Tim với hậu quả là gần 500.000 trường hợp tử vong. Hơn ½ số tử vong này xảy ra 1 giờ sau cơn đau và trước khi bệnh nhân tới bệnh viện. Ngoài ra khi đă bị Heart Attack th́ cũng thường đưa tói Stroke.

 

Cơn Đau Tim là một trường hợp khẩn cấp, cần được điều trị tức th́ tại bệnh viện. Mỗi giây phút tŕ hoăn là mỗi giây phút dẫn tới “thập tử nhất sinh” cho người bệnh.

 

May mắn là Cơn Đau Tim có thể điều trị được và các nguy cơ gây ra Cơn Đau Tim có thể đối phó, thay đổi để pḥng ngừa căn bệnh hiẻm nghèo này.

 

1)Những Dấu Hiệu Báo Trước CƠN ĐAU TIM:

Có một số dấu hiệu báo trước sự xuất hiện Cơn Đau Tim:

a-Cảm giác khó chịu, đau đè như có vật ǵ nặng ép trên ngực, kéo dài tới mấy phút rồi mất đi, nhưng sau đó có thể xuất hiện lại. Cơn đau có thể nhè nhẹ vừa phải tới đau không chịu được.

b-Cảm giác đau từ ngực chạy lên vai, cổ hoặc lan ra cánh tay; các đầu ngón tay cảm thấy tê tê.

c-Choáng váng, muốn xỉu, đổ mồ hôi, buồn nôn, khó thở.

d-Lo sợ, nóng nảy, bồn chồn.

đ-Da xanh nhợt nhạt.

e-Nhịp tim nhanh, không đều.

Nếu cảm thấy một trong các dấu hiệu này th́ phải kêu cấp cứu 911 ngay.

Điều đặc biệt là ở phụ nữ có thể có các dấu hiệu khác hoặc không rơ ràng như nam giới. Họ có thể cảm thấy đau ở bụng, cho là ợ chua với da ẩm ướt hoặc mệt mỏi bất thường, mà không ngờ là có thể đang bị Heart Attack.

 

2) Điều Trị:

Ngay khi cảm thấy có dấu hiệu bị cơn Đau Tim, bệnh nhân cần phải kêu số điện thoại cấp cứu 911 để được xe cấp cứu đưa đi khám bệnh và điều trị càng sớm càng tốt tại bệnh viện. Không nên chần chừ và tự lái xe của ḿnh. Điều trị sớm có thể ngăn ngừa hoặc giới hạn sự hư hao của tế bào tim và giảm được tử vong cho người bệnh.

 

Trên đường chuyên chở bệnh nhân đến bệnh viện, nhân viên cấp cứu đă có thể bắt đầu sự chữa trị với phương tiện có sẵn trong xe cấp cứu. Nhân viên cấp cứu trên xe thường xuyên liên lạc trực tiếp, qua điện thoại, với bác sĩ tim mạch tại bệnh viện để thông báo t́nh trạng bệnh nhân và tham khảo ư kiến về cách thức điều trị sơ khởi đối phó với Cơn Đau Tim. Họ có thể cho bệnh nhân thở oxy, dùng thuốc giảm đau tim nitroglycerin, morphine. Họ cũng có thể sử dụng máy cấp cứu tim khi nhịp tim bị rối loạn, có khi nhịp tim ngưng đập.

Khi đến bệnh viện, bệnh nhân được đưa vào pḥng cấp cứu tim trang bị đầy đủ dụng cụ và dược phẩm. Các bác sĩ sẽ tức th́ hành động để phục hồi sự lưu thông máu tới tim, đồng thời làm giảm thiểu tổn thương cho các tế bào tim và liên tục theo dơi sát bệnh t́nh.

 

Thuốc chống tan cục máu trong ḷng động mạch vành được dùng trong ṿng 1 giờ kể từ khi bắt đầu có dấu hiệu của Cơn Đau Tim.

 

Thuốc loại nitrate để giúp động mạch vành bớt co thắt và giảm cơn đau trước ngực.

 

Thuốc chống đông máu để làm máu loăng, tránh máu đóng cục trong ḷng động mạch vành. Thuốc viên aspirin để ngăn ngừa tiểu cầu (platelet) kết tụ với nhau.

 

Ngoài ra c̣n thêm các dược phẩm khác giúp hạ cơn cao huyết áp, giảm sức căng của động mạch, và nhờ đó tim sẽ hoạt động nhẹ nhàng hơn; thuốc điều ḥa nhịp tim; thuốc an thần giảm đau và giảm căng thẳng tâm thần. Bệnh nhân được liên tục hít thở oxy.

Thời gian điều trị tại bệnh viện tùy thuộc vào t́nh trạng nặng hay nhẹ của bệnh, sự đáp ứng với các phương thức điều trị, thường thường là năm, sáu ngày nếu không có biến chứng.

 

Trước khi xuất viện, bệnh nhân được hướng dẫn về cách thức chăm sóc và cách dùng thuốc, về chế độ dinh dưỡng, về thay đổi nếp sống, về sự vận động cơ thể với chương tŕnh vật lư trị liệu, phục hồi chức năng của tim. Bệnh nhân cần phải hiểu rơ nên vận động như thế nào cho phù hợp với sức khỏe của ḿnh để tang cường sức mạnh của cơ thể mà không gây ra các rủi ro cho trái tim, hiểu rơ về t́nh trạng bệnh tim của ḿnh và biết cách đối phó với các khó khăn gặp phải trong đời sống hằng ngày để đề pḥng Cơn Đau Tim tái phát.

 

III- KẾT LUẬN

 

Cơn Đau Tim hoặc Đột Qụy, cả hai bệnh đều là “Thậm Cấp Chí Nguy”, cần được điều trị tại bệnh viện tức th́.

Nhận Biết và Nhập Tâm các dấu hiệu báo động sự xuất hiện của Cơn Đau Tim và Đột Qụy là việc cần thiết để cứu vớt sự SỐNG.

 

Bài nói chuyện tại Hội Á Mỹ Cao Niên Arizona ngày 18/04/2014.

 

 

 

 

 


Bác sĩ LÊ ÁNH
11/2015

 

 

 

 

 

 

Trang Thơ và Truyện của Lê Ánh              |                 www.ninh-hoa.com