Trang Thơ v Truyện của L nh                |                 www.ninh-hoa.com

Bs L NH
Bt hiệu:
L Ph Thọ


 
 
Qu lng Ph Thọ, Hn Khi, Ninh Ha,
Khnh Ha, Việt Nam
Cựu học sinh cc trường Tiểu học Php Việt,Ninh Ha, Trung học V Tnh
Nha Trang, Việt Nam
Tốt nghiệp Y Khoa Bc Sĩ tại Đại Học Y Khoa Si Gn

Lm việc tại Qun Y viện Pleiku, Bệnh viện
Nguyễn Tri Phương, Si Gn,

Lm việc tại Covenant Medical Center, Lubbock, Texas, Hoa Kỳ.

 

 

Hiện lm vườn tại Phoenix, Arizona, Hoa Kỳ.

 Tập t viết lch dưới bt hiệu L Ph Thọ,
Anh Tư Hn Khi.

 

 

 

 

 



SƯNG PHỔI
(Pneumonia)

Bs L nh
 

 
 

    Sưng phổi l một trong cc nguyn nhn hng đầu gy tử vong, nhất l cho cc vị cao nin, v những người đang mang những bệnh khiến cơ thể suy yếu sẵn. Sưng phổi c thể đưa đến những biến chứng nguy hiểm như lm mủ trong phổi (lung abscess), mủ trong mng phổi (empyema), nhiễm trng mu (septicemia). Một khi vi trng đ vo mu gy nhiễm trng mu, chng sẽ theo mu đến cơ quan khc của cơ thể (mng c, tim, khớp, . . .) gieo rắc tai họa.

 

       Sưng phổi l tnh trạng phổi bị vim v nhiễm trng (infection), thường do vi trng (bacterial infection) hoặc siu vi trng (viral infection), c khi do nấm (fungal infection), k sinh trng (parasitic infection). Sự định bệnh v chữa trị sưng phổi ngy cng phức tạp, v nhiều vi trng c thể gy sưng phổi hơn so với trước, nhiều vi trng đ khng thuốc trụ sinh, v bệnh lao vẫn cn nhiều trn đất Mỹ. Thm vo đ, số người mang bệnh liệt khng (AIDS) cũng khng phải l t, v khi sưng phổi, họ hay bị những vi trng qui lạ tấn cng.

 

       Trung bnh, hng năm ở Mỹ c khoảng 2-6 triệu trường hợp sưng phổi, khiến 500.000 đến 1 triệu người phải vo nh thương.

 

I- ĐỊNH BỆNH:

 

       Cc triệu chứng của sưng phổi: nng sốt, ho hắng, đau bn ngực bị sưng phổi. Ho khạc ra đm, cũng c khi khng. Thăm khm nghe phổi thấy c những tiếng động lắc rắc, rọt rẹt bất thường bn phổi bị sưng.

 

       Chụp phim ngực (chest X-ray). Nếu phim ngực ngy trước vẫn trong trắng, nay hoen ố v những đốm bất thường mới xuất hiện (new infiltrate) cho thấy c sưng phổi.

 

       Theo phim ngực, xc định được sưng phổi, nhưng cần phải thử v cấy đm để tm xem con vi trng no dm cả gan gy loạn, lm hoen ố l phổi của bạn. C nhiều cch nhận diện vi trng khc như thử mu, như tm khng thể trong đm xem c phải sưng phổi do vi trng Legionella pneumonia (sputum direct fluorescent antibody), song những cch nhận diện ny t phải dng đến.

 

       Cho đến nay, sau bao tm ti, nghin cứu, người ta vẫn thấy một vi trng c tn Streptococcus pneumonia (viết tắt S. pneumonia) l vi trng hay gy sưng phổi nhất. Nhưng cng lc, cng thm nhiều vi trng (trong c cả vi trng lao), siu vi trng, nấm (fungi) khc cạnh tranh với S. pneumonia cũng nhất quyết đua nhau lm bạn sưng phổi. Kể ra hng mấy chục loại. Nhiều con lại đặc biệt thch tấn cng một số người no đ. Chẳng hạn, con S. pneumonia gy bệnh cả trẻ lẫn gi, nhưng n tấn cng lớp trẻ nhiều hơn.. Ngược lại, cc vị trn 60 tuổi, hay bị thm những vi trng khc đến thăm. Người uống rượu say sưa hay bị con Klebiella pneumonia. Cn những người bị bệnh liệt khng (AIDS), cơ thể suy yếu, con g cũng c thể tấn cng họ được.

 

       Ni chung, trong mấy chục con c thể gy sưng phổi, 5 con vi trng sau đy hay gy sưng phổi nhất: Streptococcus pneumonia, Haemophilus influenza, Mycoplasma pneumonia, Chlamydia pneumonia, Legionella pneumonia.

 

       4 trong 5 con kể trn đều bị Erythromycin khuất phục. Cả 5 con đều bị những trụ sinh mới như Biaxin, Zithromax khuất phục. Erythromycin l một trụ sinh rẻ, nhưng phải dng nhiều lần, v hay gy tiu chảy. Biaxin, Zithromax t gy phản ứng, dng t lần hơn mỗi ngy, song đắt tiền hơn. Gần đy, c thm cc thuốc Ketek, Levaquin ra đời, chữa sưng phổi cũng rất tốt.

 

       Trong 30-50% trường hợp bị sưng phổi, cấy đm khng ra vi trng no cả. Chẳng tm được ra thủ phạm. Khng biết con no gy sưng phổi, đnh chữa theo kinh nghiệm, dựa vo những kiến thức về sưng phổi, đon cc vi trng no hay gy sưng phổi ở một người bệnh thuộc một thnh phần đặc biệt no đ: dưới hay trn 60 tuổi, người nghiện rượu, ht thuốc l, hay đang c những bệnh tật lm cơ thể bị suy yếu.

 

I I- CHỮA TRỊ:

 

       Mục đch đầu tin của sự chữa trị l xc định nguyn nhn gy sưng phổi v thẩm định mức độ nặng hay nhẹ của người bệnh, xem người bệnh c cần phải vo nh thương để chữa trị hay khng.

 

       Ngy nay, đa số những trường hợp sưng phổi được chữa trị bn ngoi, v như vậy sẽ đỡ tốn km hơn, v v những trụ sinh mới dạng uống rất hữu hiệu.

 

Cần lưu đến những yếu tố dễ lm người bị sưng phổi mất mạng (risk factors for death):

 

Trn 65 tuổi.

Đang sẵn mang những bệnh tật như tiểu đường, suy thận, suy tim, bệnh phổi, bệnh gan, ung thư.

Người đang dng những thuốc lm giảm sự khng cự của cơ thể như Prednisone, hoặc được chữa trị với những thuốc chống ung thư (chemotherapy) trong vng 6 thng trước đ.

 

       Sưng phổi gy do cc vi trng độc ( như cc vi trng Staphylococcus aureus, Gram- (Gram negative rods, anaerobes). Hoặc sưng phổi xảy ra, cng lc c sự tắc nghẽn một ống phổi (gy do một khối ung thư lm tắc nghẽn ống phổi chẳng hạn).

Thần tr ngưi bệnh đ lơ mơ (altered mental status), hay cc dấu chứng sinh tử (gọi l vital signs, gồm mạch, p huyết, nhịp thở, nhiệt độ) bị bất thường.

 

       Với người sưng phổi dưới 60 tuổi, khng ht thuốc, khng c bệnh tật g quan trọng lm cơ thể bị suy yếu, Erythromycin l thuốc tốt để chữa. Thuốc phải uống ngy 4 lần, thường dng trong 10 ngy l đủ. Một số trường hợp sưng phổi gy do một vi vi trng cứng đầu cần được chữa lu hơn, 2 đến 3 tuần dng thuốc đều đặn.

 

       Nếu Erythromycin gy đau bụng, tiu chảy, c thể đổi sang thuốc Biaxin, Zithromax, hoặc Ketek. Những thuốc ra đời gần đy thuộc nhm fluoroquinolones mới (newer fluoroquinolones) như Levaquin, Trovan, hoặc thuốc Doxycycline đ c từ lu cũng được lắm.

 

       Với cc vị trn 60 tuổi, hay với những người đang mang bệnh tật lm cơ thể bị suy yếu, sự dng thuốc hơi khc hơn. Tốt nhất l tm được vi trng gy bệnh. Nhưng trong lc chờ kết quả cấy đm, c khi mất nhiều ngy, phải dng ngay trụ sinh để bảo vệ người bệnh. Thử Biaxin, Zithromax, Ketek, Levaquin, Trovan,...vẫn được. Septra (Bactrim) cũng l thuốc tốt, lại rẻ. Khng c, th thử Ceftin, Vantin, Cefzil, Augmentin.

 

       Khi c kết quả cấy đm về, biết r vi trng no lm loạn, ta sẽ đổi trụ sinh cho thch ứng hơn, vừa trị được vi trng ny, vừa rẻ. Cn nếu cấy vi trng khng ra (30-50% cc trường hợp sưng phổi), v người bệnh đang thuyn giảm dần với trụ sinh đang dng, th ta cứ tiếp tục n cho đủ 10 ngy.

 

       Đối với những bệnh nhn bị sưng phổi nặng phải vo nh thương, sự chữa trị phức tạp hơn nhiều. Thường phải dng đến 2, c khi đến 3, trụ sinh cng một lc chuyền qua đường tĩnh mạch (intravenous antibiotic therapy), trong lc chờ kết quả thử nghiệm tm vi trng gy sưng phổi. Sự chữa trị ny ko di từ 3 đến 7 ngy, c khi lu hơn, cho đến khi người bệnh thuyn giảm, hết sốt, lc đ trụ sinh sẽ được đổi qua dạng uống.

 

       Điều trị đng bằng trụ sinh, nng sốt thường sẽ thuyn giảm trong vng 2 đến 4 ngy. Sau 4 ngy, nếu vẫn cn sốt, c lẽ ta đang phải đương đầu với một con vi trng khng chiu (sensitive) thứ trụ sinh ta đang dng. Hay trong mng phổi bệnh nhn đ c mủ, nn trụ sinh khng đến được so huyệt của bọn vi trng phản loạn. Trong trường hợp ny, mủ phải cần được rt ra. Cn thm một trường hợp ny nữa: bệnh nhn vẫn cứ sốt, nhưng khỏe dần, bớt ho, c lẽ ci sốt l do thuốc gy ra (drug fever). Trụ sinh c thể gy sốt.

 

       Định bệnh v chữa trị sưng phổi lắm lc khng dễ, nhưng khng phải vậy m mỗi khi cảm, cm l dng trụ sinh sợ nhỡ sưng phổi. Trụ sinh dng trước khng hề ngừa được sưng phổi, v việc sử dụng trụ sinh bừa bi sẽ gy những hậu quả kh lường.

 

 

 

 

 

 

 


Bc sĩ L NH

 

 

 

 

 

 

Trang Thơ v Truyện của L nh              |                 www.ninh-hoa.com