Trang Thơ v Truyện của L nh                |                 www.ninh-hoa.com

Bs L NH
Bt hiệu:
L Ph Thọ


 
 
Qu lng Ph Thọ, Hn Khi, Ninh Ha,
Khnh Ha, Việt Nam
Cựu học sinh cc trường Tiểu học Php Việt,Ninh Ha, Trung học V Tnh
Nha Trang, Việt Nam
Tốt nghiệp Y Khoa Bc Sĩ tại Đại Học Y Khoa Si Gn

Lm việc tại Qun Y viện Pleiku, Bệnh viện
Nguyễn Tri Phương, Si Gn,

Lm việc tại Covenant Medical Center, Lubbock, Texas, Hoa Kỳ.

 

 

Hiện lm vườn tại Phoenix, Arizona, Hoa Kỳ.

 Tập t viết lch dưới bt hiệu L Ph Thọ,
Anh Tư Hn Khi.

 

 

 

 

 


 

 SN TIỂU Ở PHỤ NỮ


Bs L nh
 

 
 

Sn tiểu (urinary incotinence) l tnh trạng người bệnh khng kiểm sot được sự hoạt động của bọng đi v nước tiểu tự rỉ ra d người bệnh khng muốn. Sn tiểu hay đi chung với đi tiểu nhiều lần trong ngy (urinary frequency) v tiểu đm (nocturia). C người chỉ nhỏ vi giọt, người khc th nhiều hơn, đi khi ướt sũng cả đũng quần v người bệnh cảm thấy bối rối, ngượng ngng trước đm đng người.

 

Tiểu sn xảy ra ở mọi lứa tuổi, cả nam lẫn nữ. Người cao tuổi thường hay tiểu sn nhiều hơn, nhưng đy khng phải l do sự ha gi. Con nt cũng bị tiểu sn, đi dm.

 

Sn tiểu lm phiền hng triệu triệu người phụ nữ, lắm khi khiến cuộc sống hng ngy đm km vui. Phụ nữ c tuổi dễ bị sn tiểu, song n cũng lm phiền cả nhiều người cn trẻ. Phụ nữ thường tiểu sn nhiều hơn nam giới tới 2 lần v cấu trc khc nhau ở vng xương chậu cũng như do sự thay đổi kch thch tố khi mang thai hoặc rặn đẻ khi sinh con.

 

Theo thống k, 80% sn tiểu c thể chữa khỏi hoặc giảm bớt. Tuy nhin, người bệnh cũng c một ấn tượng khng vui như cảm thấy ngượng ngng trong khi đang sinh hoạt, thường hay bị nhiễm trng ngoi da vng kn cũng như nguyn nhn thường bị đưa vo nh dưỡng lo, v khng được chăm sc tại gia.

 

Vấn đề sn tiểu tế nhị, nhiều vị phụ nữ khng dm khai ra khi đi khm bệnh ở bc sĩ, nn một trong những chỉ thị của Medicare đưa xuống cc tổ hợp y tế chăm sc cho cc vị cao nin trong tổ hợp, l phải hỏi cc vị cao nin c bị khổ v sn tiểu khng, để tm cch gip họ giải quyết vấn đề.

 

I- XIN NHẮC QUA SỰ BI TIẾT NƯỚC TIỂU

Thận sản xuất nước tiểu v lin tục đưa xuống bọng đi qua hai niệu quản di khoảng 20-30cm. Thnh niệu quản c lớp cơ trơn c thể co dn để đẩy nước tiểu xuống dưới bọng đi. Khi bọng đi đầy th bng quang bp lại để đẩy nước tiểu ra ngoi qua hai cơ vng (cơ thắt trong ở cổ bng quang tự dộng mở v đng nhưng cơ thắt ngoi, nằm bn dưới, chịu sự kiểm sot chủ động) ở niệu đạo l ống dẫn nước tiểu.
 

Dung tch bng quang trung bnh khoảng hơn nửa lt, đi khi c thể tăng tối đa l gần 1 lt. Sau mỗi lần tiểu, khoảng 50 ml nước tiểu cn st lại trong bng quang. Nước tiểu từ thận tiếp tục chảy xuống. Khi no được 150 ml th bng quang pht ra tn hiệu mt đi.

 

Sự bi tiết nước tiểu lệ thuộc v dung lượng nước ta uống nhiều hay t. Cứ trung bnh ta đi tiểu khoảng 7-8 lần trong một ngy v loại ra khỏi cơ thể khoảng 1.5 lt nước tiểu.

 

Bnh thường nước tiểu mu vng trong v khng c mi. Khi c mu vng sậm l do gan suy yếu, vng da; mu đỏ c thể l c mu. C một chi tiết về sự khc biệt giữa việc tiểu tiện giữa nam v nữ: ở nam giới, niệu đạo nằm trong dương vật v l hẳn ra ngoi cơ thể cho nn họ c thể tiểu đứng hoặc ngồi trn bn cầu, ở nữ giới, lỗ niệu đạo mở st cửa mnh, cho nn khi ngồi th tiểu tiện dễ dng hon. Nữ giới cũng c thể đứng tiểu, nhưng phải đưa hai chn ra xa đẻ trnh nuớc tiểu dnh ướt vo người.

 

II- NGUYN NHN

 

Nguyn nhn gy sn tiểu rất nhiều, gồm:

Những nguyn nhn tại chỗ, như sự co thắt bất thường của cc bắp thịt bọng đi, lượng kch thch tố phụ nữ estrogren trong người xuống thấp sau mn kinh tạo những thay đổi cho bọng đi, bướu vng chậu chn p bọng đi, ung thư ống dẫn tiểu (urethra), v.v...

 

Những nguyn nhn ton diện, như bệnh tiểu đường khiến đi tiểu nhiều lần, bệnh suy tim gy tiểu đm, đau khớp khiến việc di chuyển kh khăn, khng kịp vo phng vệ sinh đi tiểu, v.v.;

Nhiều loại thuốc dng c thể gy sn tiểu hoặc lm triệu chứng nặng hơn, như cc thuốc lợi tiểu (diuretics, lm mt tiểu lun, tiểu đm), thuốc ngủ (lm nhiều vị ban đm lừ nhừ, chậm chạp, khng đi tiểu kịp khi mt), v.v...

 

Thực phẩm chua hoặc nhiều gia vị, rượu, tr, c ph cũng c thể kch thch bọng đi gy sn tiểu.

 

I- CC HNH THỨC SN TIỂU

Sn tiểu thường được chia lm 3 loại chnh:

1- Loại sn tiểu ny được gọi l "stress incontinence". Tiểu sn v tăng p lực trong hốc xương chậu p vo bọng đi như khi ta ho mạnh, cười to lin tục, hắt x, nng nhắc vật nặng, cố sức tro cao. Bo mập, cc hoạt động nặng khiến p suất trong bụng tăng ln cũng gy sn tiểu. Phụ nữ c thai hoặc trong khi sanh, p lực bọng đi tăng, do đ hay bị sn tiểu.

 

2- Sn tiểu loại thc dục (urge incontinence). Thnh lnh thấy mắc tiểu đến khng nn nhịn được, v nước tiểu sn ra trước khi vo kịp phng vệ sinh để đi tiểu. Trường hợp ny thường xảy ra khi bọng đi bị nhiễm trng, bị kch thch hoặc trong cc bệnh suy yếu thần kinh như bệnh liệt rung Parkinson, bệnh Alzheimer, tai biến mạch mu no, . . . Bng quang ở trong tnh trạng qu kch thch, lun lun bị thi thc muốn tiểu tiện.

 

3- C người bị cả hai loại sn tiểu kể trn (mixed incontinence). Trong trường hợp ny, mỗi lần tiểu, bng quang cn st lại một t nước tiểu v ống dẫn tiu bị chn nghẽn, bng quang lại tiếp tục nhận nước tiểu từ thận, sẽ mau đầy. Bng quang bị kch thch, bp lại khiến phải đi tiểu. Loại sn tiểu ny thường thấy ở bệnh ph đại tuyến tiền liệt, trong bệnh tiểu đường, suy thận, tổn thương rễ thần kinh tủy, thương tch bọng đi.

 

III- CHỮA TRỊ

 

Bệnh no cũng nn chữa từ gốc, sn tiểu cũng vậy.

Tm ra nguyn nhn no nghi c thể gy hoặc lm sn tiểu nặng hơn, chng ta cố tm cch chữa, v nếu c thể được, loại bỏ nguyn nhn ny. Th dụ, nếu đang dng một thuốc chữa cao p huyết c thể gy ho đưa đến sn tiểu, chng ta thử đổi sang một thuốc cao p huyết khc khng gy ho; nếu c bướu tử cung đ vo bọng đi lm mắc tiểu hoi v sn tiểu, cắt bỏ bướu, sn tiểu c thể sẽ hết. Một số thuốc c tnh "anticholinergics" như cc thuốc Benadryl, Chlor-Trimeton, Phenergan (rất thng dụng, dng chữa ngứa, dị ứng, ho) c thể gy b tiểu, sn tiểu, nay được khuyến co khng nn dng cho cc vị cao nin.

 

Đi tiểu nhiều lần trong ngy, đi tiểu ban đm (từ 2 lần trở ln mỗi đm) dễ gy sn tiểu, chữa những nguyn nhn gy tiểu nhiều lần trong ngy, tiểu đm sẽ trnh hoặc giảm thiểu được sn tiểu. (Tiểu đm cũng khiến cc vị cao nin dễ t ng trong phng tắm, gy xương.)

 

Bị sn tiểu, chng ta thử p dụng những phương cch giản dị sau:

 

1- Khng nn uống nhiều nước, nhất l trong vng vi tiếng trước khi đi ngủ. Hng ngy, chng ta chỉ cần khoảng 1-2 lt chất lỏng (từ thức ăn như canh, phở, từ nước uống), trừ khi lm việc ngoi trời nắng nng;

 

2- Giảm thiểu ăn, uống những thức c thể gy sn tiểu, th dụ những thực phẩm chua, nhiều gia vị, rượu, tr, c-ph, cc thức uống c hơi (carbonated beverages);

 

3- Xuống cn nếu bo mập;

 

4- Trnh đừng để bn: bn c thể gy hoặc khiến sn tiểu nặng hơn;

 

5- Nếu c bệnh tiểu đường (gy tiểu nhiều, tiểu đm), chng ta cần kiểm sot kỹ căn bệnh;

 

6- Nếu đang uống thuốc lợi tiểu, chng ta nn tr liệu trước cng việc trong ngy, đi đến những nơi dễ c phng đi tiểu. Thuốc lợi tiểu nn uống vo buổi sng, v nếu c thể, dng lượng thấp.

Hai kỹ thuật tập luyện sau c thể gip chng ta kiểm sot được nước tiểu:

 

7- Huấn luyện bọng đi đi tiểu đng giờ:

Đầu tin, bạn nhất định đi tiểu mỗi tiếng, d khng mắc tiểu, hoặc ngược lại, c mt tiểu trước giờ định đi tiểu, cũng cố nn nhịn (đứng im, cơn mt tiểu sẽ từ từ qua đi). Vi ngy sau, khi đ tập được bọng đi đi tiểu mỗi tiếng theo mnh, bạn tăng thời gian ny ln, nửa tiếng hay một tiếng chẳng hạn, tức 1 1/2 hoặc 2 tiếng mới đi tiểu một lần, d khng mt tiểu cũng cứ đi, hoặc c mt tiểu cũng cố nn nhịn, chờ đến đng giờ mới đi tiểu. Khi đ tập được như vậy, bạn tăng dần thời gian giữa mỗi lần đi tiểu, cho đến khi nhịn được đến 3-4 tiếng mới đi tiểu lại.

 

8- Tập luyện cc bắp thịt vng chậu:

Tập cc bắp thịt vng chậu gip cc bắp thịt ny mạnh hơn, gip bạn kiểm sot được nước tiểu, nước tiểu khng rỉ ra lc cười, ho, hắt x. Tập quen rồi, khi mt tiểu lc chưa thuận tiểu đi tiểu, bạn cũng c thể vận dụng để kiểm sot cơn mt tiểu.

Sau t nhất 3 thng, dng những phương cch giản dị v huấn luyện bọng đi đi tiểu đng giờ, tập cc bắp thịt vng chậu song khng c kết quả, chng ta sẽ nghĩ đến việc dng thuốc.

 

9- Chữa trị bằng thuốc

Ở Mỹ, một trong 6 thuốc sau hay được sử dụng: darifenacinfesoterodineoxybutynin, solifenacintolterodinetrospium; thuốc ny khng kết quả chng ta đổi sang thuốc khc.

 

Trường hợp cc thuốc trn đều khng hữu hiệu, chng ta c thể thử thuốc mirabegron; thuốc ny đắt, v hiệu quả cng sự an ton về lu về di của thuốc chưa được hiểu r lắm.

 

Dng thuốc khng kết quả hoặc khng chịu được cc tc dụng phụ của thuốc, chng ta c thể nhờ đến bc sĩ chuyn khoa tiết niệu (urologist) dng đến những phương phc chữa trị khc cho bạn như chch chất botox (botulinum toxin A injections), kch thch bằng điện (electrical stimulation), giải phẫu.

Đi khm bệnh, nếu c sn tiểu, đi tiểu qu nhiều lần trong ngy, tiểu đm (2 lần trở ln mỗi đm), bạn nn ni với bc sĩ. Bc sĩ sẽ tm hiểu nguyn nhn no gy triệu chứng, cho bạn những lời khuyn hữu ch, đồng thời thay đổi thuốc dng nếu c thể. Nếu cần, bc sĩ sẽ dng thuốc chữa sn tiểu, hoặc gửi bạn đến bc sĩ chuyn khoa tiết niệu xin kiến.

 

IV- DUY TR VỆ SINH BNG QUANG

 

1-Uống nước đầy đủ để trnh bị kh nước. Mỗi người c nhu cầu nước số lượng nước khc nhau, ty theo sức nặng cơ thể, hoạt động v thời tiết. Uống nước đủ khi đi tiểu thấy nước tiểu trong khng mu hoặc hơi vng v khng mi;

2-Giữ gn vệ sinh;

Lun lun tiểu tiện trước v sau giao hợp để trnh nhiễm trng đường tiểu tiện pha dưới. Với phụ nữ, nn rửa lau cửa mnh từ trước ra sau, khi đi cầu cũng như tiu tiện.

3-Giảm sức nặng nếu qu k;

4-Tiểu cho tới khi hết nước tiểu trong bng quang. Nước tiểu st lại khiến cho bng quang gin v yếu;

5-Ngưng thuốc l, v thuốc l gy ho, m ho lại tăng p lực trong vng khung chậu khiến cho nước tiểu dễ bị tống ra ngoi;

6-Khi đại tiện, trnh rặn để cơ trơn vng sn xương chậu khỏi bị yếu, bng quang sa xuống khng kiềm chế được nước tiểu;

7-Trnh thức ăn nước uống c tnh cch kch thch bng quang.

 

 

 

  Ti liệu tham khảo:

(1)www.mayoclinic.org/diseases-conditions/urinary-incontinence/basics/

(2)mayoclinic.heaith/system.org/. /incontinence-and-bladder-health

(3)my.clevelandclinic.org/./diseases-conditions/urinary-incontinence

(4)en-wikipedia.org/wiki/Urinary_incontinence

(5)camnangbenh.com/son_tieu

(6)Vietbao,vn/Suc_khoe/Son_tieu

 

 

 

 


Bc sĩ L NH
9/2015

 

 

 

 

 

 

Trang Thơ v Truyện của L nh              |                 www.ninh-hoa.com