Trang Thơ và Truyện của Lê Ánh                |                 www.ninh-hoa.com

Bs LÊ ÁNH
Bút hiệu:
LÊ P Thọ


 
 
Quê làng Phú Thọ, Ḥn Khói, Ninh Ḥa,
Khánh Ḥa, Việt Nam
Cựu học sinh các trường Tiểu học Pháp Việt,Ninh Ḥa, Trung học Vơ Tánh
Nha Trang, Việt Nam
Tốt nghiệp Y Khoa Bác Sĩ tại Đại Học Y Khoa Sài G̣n

Làm việc tại Quân Y viện Pleiku, Bệnh viện
Nguyễn Tri Phương, Sài G̣n,

Làm việc tại Covenant Medical Center, Lubbock, Texas, Hoa Kỳ.

 

 

Hiện làm vườn tại Phoenix, Arizona, Hoa Kỳ.

 Tập ṭ viết lách dưới bút hiệu Lê Phú Thọ,
Anh Tư Ḥn Khói.

 

 

 

 

 

 

PHẬT HỌC

ĂN CHAY  - Lê Ánh

 

 

I-TỔNG QUAN

 

Ngày nay nhu cầu ăn chay trở nên phổ biến và việc ăn chay không c̣n xa lạ đối với cộng đồng chúng ta.

Lư do ăn chay giờ đây đă vượt qua quan niệm về Phật giáo và cách ăn đó không chỉ dành riêng cho các sư thầy hay những người cư sĩ Phật Tử. Nhiều người đă chuyển sang chế độ ăn chay để góp phần bảo vệ môi trường, v́ sức khỏe, v́ ḷng nhân đạo… Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần nhận thức đúng việc ăn chay.

 

Hiện tại chúng ta không rơi vào nạn đói hay thiếu thốn lương thực để ăn v́ có quá nhiều thực phẩm để nuôi sống bản thân hằng ngày. Tuy nhiên, chúng ta ngày càng tạo cho ḿnh quá nhiều nhu cầu để ăn: ăn v́ ḷng tham, v́ sự thỏa măn nào đó để rồi giết hại biết bao nhiêu sinh vật với ư niệm “Vật phải dưỡng nhân”.

 

Nói rằng “Vật phải dưỡng nhân” là một quan niệm sai lầm, do sự ích kỷ và ngạo mạn của con người sinh ra. Quan niệm ấy dung túng cho người ta thẳng tay giết hại sinh vật, và tạo ra một t́nh trạng bất b́nh đẳng, th́ không bao giờ cơi đời này có thể yên ổn hoà b́nh được.

 

Bên cạnh đó một số lượng lớn ăn chay theo tín ngưỡng tôn giáo, cụ thể là Phật giáo chiếm đa số. Nếu không hiểu rơ v́ sao đạo Phật khuyên ăn chay th́ rất dễ rơi vào t́nh trạng ăn chay v́ mê tín, v́ tưởng tượng máy móc hay có những suy nghĩ huyền thoại . . .

 

Đạo Phật là Đạo Từ Bi, mà cũng là Đạo B́nh đẳng. Phật dạy: “Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh như nhau.” Vậy th́ người Phật tử dưới tầm con mắt của ḿnh, không nên thấy người và vật khác nhau, mà chỉ thấy đồng một tri giác b́nh đẳng, ẩn trong thân h́nh sai biệt. Tôn trọng sự sống muôn loài và mong muốn người Phật tử tránh về nhân quả, tránh vay trả nợ máu chúng sinh. Đây là ư nghĩa rất căn bản mà đạo Phật luôn đề cao vấn đề ăn chay.

 

I - Cách thức ăn chay

 

     1- Chương tŕnh ăn chay

 

    a) Ăn chay kỳ

 Ăn chay kỳ là ăn có kỳ hạn nhất định trong mỗi tháng hay mỗi năm:

- Nhị trai: Ăn 2 ngày chay trong mỗi tháng vào ngày mồng một và rằm âm lịch.

- Tứ trai: Ăn 4 ngày chay trong tháng: mồng một, mồng tám, rằm và hăm ba.

- Lục trai: Ăn 6 ngày chay trong tháng là: mồng một, mồng tám, mười bốn, rằm, hăm ba, hăm chin hay ba mươi (tuỳ tháng thiếu hay đủ).

- Thập trai: Ăn 10 ngày chay trong tháng là: mồng một, mồng tám, mười bốn, rằm, mười tám, hăm ba, hăm bốn, hăm tám, hăm chin và ba mươi (nếu tháng thiếu th́ 27, 78, 29).

- Nhất nguyệt trai: là ăn một tháng chay vào tháng giêng hay tháng bảy.

- Tam nguyệt trai: Là ăn ba tháng chay: tháng giêng, tháng bảy và tháng chin (hay tháng mười); hoặc ăn chay liên tiếp trong ba tháng.

Nếu tập ăn chay kỳ trong một thời gian mà không gặp một phản ứng nào về thân, tâm và nhận thấy có lợi ích, th́ nên lần đến ăn chay trường.

 

     b) Ăn chay trường: Ăn chay trường hay trường trai là ăn toàn chay luôn

trong mỗi ngày không gián đoạn cho đến hết đời.

Nếu mỗi ngày, phát tâm không ăn sau 12 giờ trưa, th́ gọi là ngọ trai.

 

2- Phương pháp thực hành

 

a-Chọn lựa thay đổi thức ăn:

 

Để ăn cho được lâu dài và không ngán, chúng ta nên chọn những món ăn có nhiều sinh tố, bổ dưỡng như: cà chua, rau muống, đậu nành, nấm rơm, cải bắp, khoai tây, nếp lức, v, v, . . . và những món ăn cũng phải thay đổi luôn.

Đạm thực vật thiếu một số axit amin quan trọng, v́ vậy bữa cơm chay nên kết hợp đa dạng thực phẩm để đảm bảo dinh dưỡng.

Theo các nhà Dinh dưỡng lâm sàng chế độ ăn hằng ngày cần phải đảm bảo 4 nhóm dinh dưỡng.

Thứ nhất là bột đường có trong gạo, khoai, bắp, lúa ḿ và các loại ngũ cốc.

 Thứ hai là chất đạm, có nhiều trong các loại đậu.

 Thứ ba là chất béo có từ các loại hạt có dầu như đậu nành, mè, đậu phộng, hạt hướng dương, hạt gấc...

Nhóm c̣n lại là vitamin và khoáng chất có trong các loại rau, củ quả và trái cây.

 

Nguồn đạm thực vật khi chế biến món chay có thể bị thiếu một số axit amin quan trọng cho cơ thể như lysine (gạo, bắp, lúa ḿ), threonine (gạo), tryptophan (bắp) và methionine (các loại đậu). Ăn chay không đơn thuần chỉ sử dụng rau củ mà đ̣i hỏi phải tỉ mẩn trong lựa chọn và chế biến món ăn. V́ lư do này, bữa cơm chay thường được chuẩn bị kỳ công, kết hợp nhiều thực phẩm khác nhau để đảm bảo dinh dưỡng.
 

Trong thực đơn chay có thể dùng gạo lức thay thế gạo trắng. Gạo lức rất nhiều vitamin nhóm B (B1, B3, B6), vitamin E, magie, mangan, sắt và chất xơ. Trong đó, vitamin B1 và chất xơ có hàm lượng cao hơn nhiều so gạo trắng thông thường nhờ được giữ lại lớp vỏ lụa của hạt gạo. Đậu nành được sử dụng nhiều trong chế độ ăn chay, chứa chất béo băo ḥa và chất đạm. 

 

Cũng theo các chuyên viên dinh dưỡng, người ăn chay hoàn toàn có thể đảm bảo dinh dưỡng nếu biết cách ăn cân đối. V́ vậy, nên nạp đủ chất đạm thông qua các nhóm đậu như đậu Hà Lan, đậu đũa, các chế phẩm làm từ đậu nành như tàu hũ, tương hột. Bổ sung canxi từ rau có màu xanh đậm như cải th́a, bông cải xanh, tảo và rong biển. Sắt và kẽm có rất nhiều trong rau xanh như cải thía, bắp cải, cải bó xôi, súp lơ xanh và hạt sấy khô như: hạt điều, hạnh nhân, ngũ cốc nguyên hạt.

 

Thực đơn gợi ư cho người ăn chay:

Sáng: Ḿ xào chay, bún xào, bánh ḿ bơ đậu phộng, bánh bao.

Giữa buổi: Sữa chua, dâu tây trộn sữa, trái cây.

Trưa: Cơm gạo lức, đậu hủ xốt cà chua, canh cải xanh và trái cây tráng miệng.

Chiều: Khoai lang hoặc một ly sữa đậu nành.

Tối: Cơm, khổ qua hầm, canh cải thảo, hoặc ḿ, canh bí xanh, nấm kho...

 

    b-Cách nấu: Thức ăn là cần thiết nhưng cách nấu cũng quan trọng không kém. Chúng ta đừng có quan niệm sai lầm là đă ăn chay th́ nấu thế nào cũng được, không cần phải quan tâm đến. Nếu thức ăn bổ mà không biết cách nấu, th́ cũng làm cho nó hết bổ, mà có khi c̣n hại bộ máy tiêu hoá nữa. Dưới đây là vài điều nên lưu ư trong khi nấu ăn:

Không nên chiên xào nhiều quá, v́ sinh tố B và C sẽ bị dầu sôi tiêu diệt và các món có nhiều dầu làm cho bao tử mệt.

Nên ăn đồ nướng, nhất là nướng mà không có thoa dầu.

Khi nấu hay luộc, phải nên đậy nắp để sinh tố khỏi bị mất và nên đổ ít nước để chất bổ khỏi bị loăng. Và nước luộc cũng rất tốt, không nên đổ đi, v́ trong nước luộc có chứa rất nhiều chất bổ và sinh tố.

    c- Giảm thịt cá dần dần trong những ngày ăn mặn: Đối với những người ăn chay kỳ th́ khi ăn mặn nên mua những vật người ta làm sẵn, hoặc giảm bớt số lượng thịt cá, ăn nhiều rau cải, sữa, tạm dùng trứng gà trứng vịt không tượng con (trứng công nghệ).

 

 

3- NHỮNG ĐIỀU CẦN TRÁNH

 

a) Không nên kiêu căng ngă mạn: Người có phúc duyên ăn chay được dễ dàng, không nên sanh ḷng kiêu mạn tự cho ḿnh là hơn người, và khinh người ăn mặn. Làm như thế đă sanh ác cảm với người mà lại c̣n làm tổn âm đức của ḿnh nữa.

 

b) Không nên háo danh: Có người muốn được người khác khen nên mới bước vô đường đạo đă ăn chay trường ngay. Ăn chay như thế là do ḷng háo danh mà ra; hành động này không có lợi cho việc tu hành mà lại c̣n có hại. Khi không c̣n ai khen ngọi nữa th́ không thấy hứng thú để tiếp tục ăn chay nữa.

 

c) Không nên ép xác: Có người tưởng lầm rằng ăn chay là để hành hạ thân xác, nên cố ăn một cách cực khổ, như chỉ ăn tương rau, muối sả... từ năm này qua năm khác. Ăn như thế th́ sẽ hao ṃn thân xác mà chết yểu trước khi thành đạo.

 

d) Không nên giả mặn: Có nhiều bà nội trợ muốn trổ tài khéo léo của ḿnh bằng cách nấu chay mà giả mặn, rồi đặt tên món ăn mặn hay làm ra những h́nh thức giống như đồ mặn. Ví dụ như: củ hủ cau, củ hủ dừa kho mà gọi là cá tra kho; bắp chuối luộc, trộn giấm với rau răm, lại đặt tên thịt gà xé phay; bí đao xắt mỏng cặp gắp nướng ăn với bánh hỏi mà lại đặt tên thịt ḅ lụi, v. v. . . Như thế, là đă vô t́nh xúi giục người ăn chay nghĩ đến món mặn, miệng ăn rau dưa, mà ḷng tưởng nhớ đến thịt cá, làm tṛ cười cho thế gian.

 

e) Không được quên ngày chay: Không nên khinh thường quên những ngày chay mà ḿnh đă phát nguyện, dù gặp trường hợp bất thường như đi lỡ đường, làm việc quá buổi, lúc đói quá mà không có sẵn thức ăn chay.

 

f) Không nên dùng ngũ vị tân: Ngũ vị tân là: hành, hẹ, tỏi, nén,hung cừ không nên dùng, v́ các thứ này khi ăn đă hôi miệng, lại c̣n có nhiều chất kích thích ḷng dục vọng.

 

4- LỢI ÍCH CỦA SỰ ĂN CHAY

 

Một cách tổng quát: Ăn chay mang lại lợi ích sức khỏe, pḥng ngừa nhiều bệnh.

 

Một nghiên cứu của Viện Dinh dưỡng và Dinh dưỡng học Hoa Kỳ cũng chỉ ra rằng, người ăn chay thường và thuần chay ít có nguy cơ bị mắc một số bệnh như bệnh thiếu máu cục bộ ở tim, tiểu đường loại 2, cao huyết áp, một số loại bệnh ung thư và chứng béo ph́.

 

Những chế độ ăn này thích hợp cho tất cả giai đoạn phát triển của đời người như: thời kỳ mang thai và cho con bú, sơ sinh, trẻ em, thanh thiếu niên, tuổi trưởng thành và cũng thích hợp cho vận động viên thể dục thể thao.

 

Chế độ ăn chay thường có thành phần vitamin và khoáng chất cao do có nhiều rau, trái cây hơn. Đi cùng với những vi chất dinh dưỡng quan trọng này là các thành phần vi chất thảo mộc có tác dụng chống lại các gốc tự do, bảo vệ tế bào cơ thể, chống lại quá tŕnh lăo hóa các cơ quan, pḥng chống ung thư, giảm hàm lượng cholesterol và kiểm soát lượng đường trong huyết thanh tốt hơn.

 

1- Phương diện cá nhân

Đối với cá nhân, việc ăn chay có những lợi ích lớn lao. Những người ăn chay không những thâu hoạch được những lợi ích trong hiện tại mà cả trong đời sống tương lai nữa.

 

   a) Trong hiện tại: Người ăn chay được những lợi ích sau đây:

Tiết kiệm được tài chánh v́ đồ ăn chay rẻ hơn đồ ăn mặn nhiều;

Tiết kiệm được thời giờ và công lao nấu nướng, v́ mướp dưa bầu bí, khoai, . . . cắt rửa mau và ít tốn nước; và khi kho, luộc nấu nướng lại mau chin ít hao củi;

Thân thể được khoẻ mạnh; tinh thần được nhẹ nhàng, trong sạch, trí tuệ được minh mẫn để tu thiền quán.

  b)Trong đời sau: Không chịu quả báo giết hại, nên không phải trả nợ máu thịt. Nếu trở lại làm người th́ được trường thọ.

 

2-Phương diện xă hội, nhân loại, chúng sanh

Ăn chay không những có lợi ích cho cá nhân, mà c̣n cho xă hội, nhân loại, chúng sanh nữa. Nếu mọi người cùng ăn chay th́ thế giới Ta-bà này làm ǵ có tiếng rên siết v́ chết oan của loài vật và tiếng than thở, đau đớn của người v́ nạn tương tàn, tương sát.

Một nhà Bác học có nói: “Muốn thế giới này hoà b́nh, bắt đầu trong bữa ăn của con người phải không có một chút máu hay một miếng thịt cá nào cả.”

Câu nói đầy đạo đức này cũng đồng một ư nghĩa với câu nói của Cổ nhân:

 

“Nhất thiết chúng sanh vô sát nghiệp,

Hà sầu thế giới động đao binh.”

(Nếu tất cả chúng sanh không sát hại lẫn nhau, th́ sợ ǵ thế giới có giặc giă).

 

Người ăn chay là một chiến sĩ của Hoà b́nh. Thật vậy, người ăn chay với một tâm từ bi vô lượng, coi muôn loài là ḿnh, ḿnh là muôn loài, không giết hại sinh vật để thoả măn dục vọng, không bao giờ nỡ tâm tàn sát đồng loại để đạt được mục đích lợi danh.

Nếu trong xă hội, ai ai cũng ăn chay, th́ đâu có những chuyện gây gổ, đánh đập nhau, như chúng ta thường thấy trong đời sống hằng ngày.

Nếu trong một nước, ai ai cũng ăn chay th́ không có chuyện mạnh hiếp yếu, khôn lấn dại, chém giết lẫn nhau để thoả măn dục vọng.

Nếu trong thế giới, ai ai cũng ăn chay, th́ thế giới này là Cực lạc thế giới.

 

5-ĐỂ KẾT LUẬN

 

Mọi người dù phật tử hay không đều nên ăn chay.

 

Nếu chúng ta đă thấy ở các phần trên, xét về phương diện khoa học hay Phật học, về phương diện cá nhân hay đoàn thể, về hiện tại hay tương lai, sự ăn chay đều có rất nhiều lợi ích.

V́ vậy những người không phải là Phật tử, nếu muốn thân thể được khoẻ mạnh, tinh thần được khinh an, trí tuệ được minh mẫn để học tập; nếu muốn tiết kiệm được tài chánh, công lao, thờ́ giờ, nếu muốn gia đ́nh được hoà thuận yên vui, th́ hăy mau mau làm quen với những thức ăn chay.

C̣n những ai đă là Phật tử, đă nguyện theo bước chân của Đức Từ Phụ, th́ phải thực hành phép ăn chay, để ḷng Từ bi được mở rộng, tinh thần b́nh đẳng được lan xa, trí tuệ được tỏ ngộ, đạo quả được chóng viên thành.

Vẫn biết, nói dễ mà làm khó; nhưng một người muốn tiến bộ và có thiện chí, khi đă thấy rơ những điều lợi ích, th́ dù khó bao nhiêu cũng quyết thực hành cho được. Sự thực hành ấy không phải làm ngay trong một lần, mà phải tuần tự tiến bước.

Nếu chúng ta biết áp dụng phép ăn chay đúng như những cách thức đă nói ở trên, th́ thiết tưởng không có ǵ là khó lắm. Điều quan trọng nhất là chúng ta thật có thiện chí hay không.

 

 

 

Tài Liệu Tham Khảo:

 

1) Ăn Chay: Phật Giáo Phổ Thông, Hoà Thượng Thích Thiện Hoa.

2) Nhận Thức Đúng Việc Ăn Chay, bài pháp thoại của Thầy Thích Phước Tiến.

3)  https://thuvienhoasen.org/a992/chut-tan-man-ve-an-chay

4)  https://newzing.vn/che-do-an-chay-co-giup-co-the-ban-khoe-manh-hon-post906807.html

 

 

 

 

  

LÊ ÁNH
(05/2019)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trang Thơ và Truyện của Lê Ánh              |                 www.ninh-hoa.com