Trang Thơ và Truyện của Lê Ánh                |                 www.ninh-hoa.com

Bs LÊ ÁNH
Bút hiệu:
LÊ P Thọ


 
 
Quê làng Phú Thọ, Ḥn Khói, Ninh Ḥa,
Khánh Ḥa, Việt Nam
Cựu học sinh các trường Tiểu học Pháp Việt,Ninh Ḥa, Trung học Vơ Tánh
Nha Trang, Việt Nam
Tốt nghiệp Y Khoa Bác Sĩ tại Đại Học Y Khoa Sài G̣n

Làm việc tại Quân Y viện Pleiku, Bệnh viện
Nguyễn Tri Phương, Sài G̣n,

Làm việc tại Covenant Medical Center, Lubbock, Texas, Hoa Kỳ.

 

 

Hiện làm vườn tại Phoenix, Arizona, Hoa Kỳ.

 Tập ṭ viết lách dưới bút hiệu Lê Phú Thọ,
Anh Tư Ḥn Khói.

 

 

 

 

 


 

HO KINH NIÊN
(CHRONIC COUGH)

Bs Lê Ánh
 

 
 

      Những trường hợp ho cấp tính (acute cough, dưới 3 tuần lễ) và bán cấp tính (subacute cough, từ 3 đến 8 tuần lễ), thường do cảm hay cúm. Những cái ho lâu hơn 8 tuần, được gọi là ho kinh niên (chronic cough).

 

Ho kinh niên xảy ra nhiều lắm. Ngay cả với người không hút thuốc lá, tính ra gần như cứ 4 người, lại có 1 người ho kinh niên.

 

Trong đường thở của ta, từ mũi vào đến phổi, có những điểm đặc biệt gọi là những điểm tiếp nhận gây ho (cough receptors). Ngoài ra, những điểm tiếp nhận gây ho c̣n hiện diện cả tại màng bao tim (pericardium), hoành cách mạc (diaphragm), thực quản, bao tử. Ho kinh niên gây do những yếu tố kích thích các điểm tiếp nhận gây ho này hoặc khiến chúng trở thành nhạy ứng hơn b́nh thường, nên chúng làm ta ho.

 

I- Những nguyên nhân gây ho kinh niên, kể ra hết th́ nhiều lắm:

 

Nhưng 3 ngyên nhân sau hay gây ho nhất, là thủ phạm trong 90% các trường hợp ho kinh niên: nước sau mũi chảy xuống cổ họng (postnasal drip), suyễn (asthma), bệnh dội ngược bao tử-thực quản (gastro-esophageal reflux disease).

 

1-Nước sau mũi chảy xuống họng

Nước phía sau mũi chảy xuống cổ họng (postnasal drip) gây do bệnh viêm mũi (allergic rhinitis) hoặc viêm các xoang quanh mũi (sinusitis). Nước sau mũi chảy xuống cổ họng là nguyên nhân gây ho nhiều nhất trong những trựng hợp ho kinh niên. Có lẽ nước mũi khi chảy đến cổ họng, hay kích thích ho các điểm tiếp nhận gây ho hiện diện ở cổ họng và thanh quản.

 

Định bệnh thường dựa vào lời kể của bạn. Bạn khai cứ thấy khó chịu ở cổ nên thường xuyên phải hắng giọng, nuốt xuống. Bạn bị sổ mũi và cảm thấy có nước phía đằng sau mũi chảy xuống cổ họng thực quản. Ngược lại, nhiều vị có nước mũi ở sau mũi chảy xuống cổ họng lại không cảm thấy ǵ cả, chỉ ho thôi.

 

Chữa trị thành công các bệnh viêm mũi, hoặc viêm xoang quanh mũi, ho sẽ thuyên giảm. Nếu chỉ viêm mũi thôi, ta không cần đến trụ sinh, chữa với các thuốc trị viêm mũi (thuốc uống tổng hợp trị cả chảy lẫn nghẹt mũi; thuốc xịt Ipratropium; thuốc xịt chứa chất steroids), nhưng nếu bị viêm xoang, ta sẽ dùng thêm trụ sinh (trimethroprim-sulfamethoxazole, cefuroxime, …) để chữa.

 

2-Suyễn

Suyễn (asthma) đứng hạng thứ nh́ gây ho kinh niên ở người lớn (ở trẻ con, nó đứng hang thứ nhất). Suyễn hay trở lại những lúc ta bị nhiễm cảm, cúm, và vào mùa lạnh.

 

Nhiều người cứ ho hoài, ho măi, nếu không t́m thấy nguyên nhân nào rơ rệt có thể giải thích cái ho, thường là ho do suyễn. Một phần ba (1/3) những người ho kinh niên do suyễn sau rồi cũng sẽ kḥ khè, khó thở.

 

Thử dùng thuốc chữa suyễn: thuốc hít làm dăn ống phổi và/hoặc thuốc hít chứa chất steroids từ 2 đến 4 tuần. Nếu cần, uống thêm thuốc steroid Prednisone trong 1-2 tuần đầu. Nếu ho lui bước, th́ đúng là suyễn thật sự rồi. Nên kiên tâm dùng thuốc chữa suyễn ít nhất 2 tuần lễ, không nên bỏ thuốc sớm, thuốc chưa kịp tác dụng mạnh.

 

3-Bệnh dội ngược bao tử-thực quản

Bệnh dội ngược bao tử-thực quản (gastro-esophageal reflux disease) xảy ra nhiều lắm, thủ phạm đứng hàng thứ ba gây ho kinh niên.

 

Thức ăn sau khi được nhai nát trong miệng, vào cổ họng, rồi xuống thực quản (esophagus) khi ta nuốt. Thực quản dẫn thức ăn xuống bao tử (stomach). Nơi tiếp nối giữa thực quản và bao tử, có một bắp thịt nhỏ, hoạt động như một cái van đóng lại mở ra. Khi thức ăn đang từ thực quản xuống dần bao tử, bắp thịt này mở lỏng ra để thức ăn đi xuống dễ dàng. Khi thức ăn đă xuống hẳn bao tử, bắp thịt này khép kín để thức ăn không đi ngược lên lại thực quản. Nếu v́ một lư do nào đó, có sự dội ngược các chất trong bao tử lên lại thực quản, hay cao hơn nữa, lên đến cổ họng, ta sẽ có triệu chứng của bệnh dội ngược bao tử-thực quản.

 

Triệu chứng bệnh rất đa dạng. Thường xảy ra nhất là nóng ngực (heart burn) sau khi ăn. Các triệu chứng điển h́nh khác của bệnh như ợ hơi, ợ chua, có khi ợ cả thức ăn lên miệng. Có thể có những triệu chứng khác như đau, khó chịu ở cổ họng kinh niên, khan tiếng. Nhiều người bị bệnh dội ngược bao tử-thực quản, lại không có triệu chứng ǵ khác, chỉ cứ ho măi, ho hoái.

 

Chụp phim thực quản và bao tử (barium swallow), hoặc theo dơi nồng độ acid trong thực quản bằng phuơng pháp gọi là “prolonged esophageal pH monitoring” (v́ trong những chất từ bao tử dội lên thực quản, có chất acid, nên khi theo dơi như vậy, thấy lúc nào nồng độ acid lên cao trong thực quản, cũng vào những lúc ấy, người bệnh ho, thế là đúng bệnh này rồi).

 

Chữa trị: dùng các thuốc làm bao tử bớt tiết chất acid như Tagamet, Zantac, Pepcid, Axid, Prisosec, Prevacid,…có thể cho kết quả tốt, làm giảm ho.

 

Tuy nhiên cần được phối hợp với những phương pháp sau đây:

Cần xuống cân, nếu béo mập. Khi nằm ngủ, đầu và ngực cao hơn bụng, bằng cách kê đầu giường cao lên 6-8 inches. Tránh hút thuốc lá, tránh ăn thức ăn nhiều mỡ, v́ thức ăn nhiều mỡ ở trong bao tử lâu hơn. Nên tránh dùng cà phê, rượu, chocolate, nước cam, chất mint. Cũng nên tránh uống nhiều nước trong lúc ăn, và ngoài ba bữa ăn chính trong ngày, tránh ăn thêm lắt nhắt.

 

Sau bữa ăn, trong ṿng 2-3 tiếng đồng hồ, không nên nằm, nên đi bộ chậm răi 15-20 phút, để thức ăn trong bao tử mau xuống ruột non, theo luật trọng lưọng.

 

II- Các nguyên nhân khác:

Ngoài 3 nguyên nhân chính hay gây ho kinh niên kể trên, những nguyên nhân sau đây cũng có thể gây ho lâu hơn 8 tuần.

 

1- Ho sau khi bị cảm, cúm:

Sau khi cảm hay cúm (cúm dữ hơn cảm, thường sốt cao), ta tiếp tục ho lai rai quá 8 tuần. Siêu vi cảm, cúm có thể làm viêm đường thở nhiều tuần, khiến các ống thở trở thành nhạy ứng hơn với những tác nhân bên ngoài, như khí lạnh, khói thuốc,… B́nh thường không sao, nay mới cảm, cứ hít tí khí lạnh, ngửi chút khói thuốc, ta lại ho. Cảm, cúm cũng có thể khiến nước sau mũi tiếp tục chảy xuống họng ta một thời gian dài gây ho.

 

Với cái ho dây dưa sau khi nhiễm cảm, cúm, nếu ho ít, và có vẻ đang bớt dần, ta không cần chữa; nếu ho c̣n nhiều, tùy trường hợp, ta có thể thử chữa như chữa nước sau mũi chảy xuống họng và/hoặc chữa như suyễn.

 

2- Viêm ống phổi kinh niên:

Thường viêm ống phổi kinh niên do hút thuốc lá. Sự chữa trị là ngưng thuốc lá, ho sẽ thuyên giảm trong ṿng 3-4 tuần lễ sau khi ngưng thuốc lá.

 

3- Ho do thuốc chữa cao áp-huyết loại “ACE inhibitors”:

Khoảng 5-20% số người dùng một loại thuốc chữa cao áp-huyết gây ho hoài, ho măi. Phụ nữ dùng thuốc này dễ ho hơn đàn ông. Các thuốc ấy là: Capoten, Vasotec, Accupril, Lotensin, Zestril,… Bác sĩ ngưng thuốc và thay thuốc khác, sau I tuần lễ, ho sẽ bớt hẳn, th́ đích thực là thuốc gây ho.

 

4- Ho do bệnh ống phổi ph́nh nở (bronchiectasis):

Nhiều người bị sưng phổi tái đi tái lại nhiều lần, khiến các ống phổi bị tổn thương và ph́nh nở. Người bệnh bị ho kinh niên và hay khạc nhiều đàm. Chụp h́nh ngực (chest X-ray) thường không thấy ǵ lạ. Phải dùng đến máy Cat scan (high resolution Cat scan) để chụp, khi ấy mới khám phá ra các chỗ ống phổi ph́nh nở.

 

5- Ho do lao phổi hay ung thư phổi:

Ngoài cái ho ra, lao phổi hay ung thư phổi c̣n có những triệu chứng khác như mệt mỏi, nóng lạnh, ăn không ngon, xuống cân, khạc ra máu,… Chụp phim ngực cho thấy lao hay ung thư phổi dễ dàng. Rất hiếm những trường hợp lao hay ung thư phổi gây ho kinh niên, mà chẳng có triệu chứng ǵ khác và phim ngực cũng lại b́nh thường. Vấn đề soi ống phổi (bronchoscopy) chỉ cần thiết trong một số ít trường hợp, sau khi bác sĩ đă hỏi bệnh và thăm khám kỹ lưỡng, đă chụp các phim cần thiết, người bệnh vẫn c̣n ho hoài, và bác sĩ vẫn chưa t́m ra nguyên nhân gây ho. Lúc bây giờ ta mới nhờ đến dụng cụ soi và bác sĩ chuyên khoa về phổi (pulmonologist) để soi ống phổi.

 

III - Quan trọng của sự Kể Bệnh:

Trong lúc truy t́m nguyên nhân gây ho kinh niên, bác sĩ nhờ đến bệnh nhân nhiều lắm, phải đến 70% các trường hợp ho, sự định bệnh được ngay là nhờ người bệnh kể bệnh rơ ràng, mạch lạc. Khi kể về chứng ho của ḿnh, bệnh nhân nên chú trọng các điểm sau đây:

Ho đă bao lâu rồi ? Trước đó 7-8 tuần lễ, có bị cảm hoặc cúm không (nóng lạnh, nhức đầu, sổ mũi, nghẹt mũi, đau cổ họng)? Sau một cơn cảm, cúm, thường có khi bị ho lai rai đến 8 tuần lễ hay hơn.

Có bị bệnh viêm mũi, và thường xuyên thấy như có nước mũi chảy xuống cổ họng không? Có thấy phải hắng giọng, nuốt xuống, hoặc chảy nước mũi đặc?

Thường ho xảy ra trong trường hợp nào: ban ngày hay ban đêm, khi tiếp xúc với khí lạnh, với chất ǵ đặc biệt, . . ? Có bao giờ bị kḥ khè, khó thở? Trước đó đă từng bị suyễn?

Có hay ho, nóng ngực, ợ chua sau khi ăn hoặc về đêm?

Ho khan hay ho có đàm? Có hút thuốc lá?

Có thường bị mệt mỏi, nóng lạnh, ăn không ngon miệng, xuống cân, khạc ra máu?

Hiện tại đang dùng thuốc ǵ? Có đang dùng thuốc cao áp-huyết?

Đă được chữa trị bệnh từ trước đến giờ như thế nào, với những thuốc ǵ, và kết quả ra sao?

 

Chữa ho thành công hay không, phần lớn phụ thuộc vào việc t́m ra được nguyên nhân gây ho. Ho v́ cảm hay cúm, thường mau chóng hết, tuy có khi ho lai rai đến 8 tuần hay hơn (nếu vẫn khỏe, không sốt cao, không khó thở, không nên sợ hăi sao ho lâu). Nếu ho kéo dài hơn, cần cố gắng t́m hiểu. Vấn đề là tùy vào sự truy t́m và hiểu biết về các nguyên nhân gây ho của thầy thuốc lẫn bệnh nhân.

 

 

 

 

 

 

 


Bác sĩ LÊ ÁNH

 

 

 

 

 

 

Trang Thơ và Truyện của Lê Ánh              |                 www.ninh-hoa.com