Trang Thơ và Truyện của Lê Ánh                |                 www.ninh-hoa.com

LÊ ÁNH
Bút hiệu:
LÊ P Thọ


  
Quê làng Phú Thọ, Ḥn Khói, Ninh Ḥa,
Khánh Ḥa, Việt Nam
Cựu học sinh các trường Tiểu học Pháp Việt,Ninh Ḥa, Trung học Vơ Tánh
Nha Trang, Việt Nam
Tốt nghiệp Y Khoa Bác Sĩ tại Đại Học Y Khoa Sài G̣n

Làm việc tại Quân Y viện Pleiku, Bệnh viện
Nguyễn Tri Phương, Sài G̣n,

Làm việc tại Covenant Medical Center, Lubbock, Texas, Hoa Kỳ.

 

 

Hiện làm vườn tại Phoenix, Arizona, Hoa Kỳ.

 Tập ṭ viết lách dưới bút hiệu Lê Phú Thọ,
Anh Tư Ḥn Khói.

 

 

 

 

 


CƠ THỂ HỌC VIỆN

 ( Y Dược Đại Học Đường Sài G̣n, năm 1961-62)
Lê P Thọ
 

 
 

Kỳ 1:

        

          Những năm tháng đầu tiên mới vừa bước chân vào Thế Giới Trường Thuốc đă để lại cho tôi biết bao là kỷ niệm. Làm sao tôi quên được những ngày vất vả sống bên xác chết tại Cơ Thể Học Viện, tọa lạc phía sau khu Đại Học Xá Minh Mạng, nằm phía bên trái trên đường Trần Hoàng Quân, từ Sài G̣n xuống Chợ Lớn. Sau này, khoảng năm 1965-66, Cơ Thể Học Viện dời xuống Trung Tâm Y Khoa đường Hồng Bàng, Chợ Lớn.

 

          Những kỷ niệm cực nhọc, vui buồn, những giờ phút thân thiết cùng với các bạn t́m ṭi, hỏi han, bàn bạc, ...đối chiếu h́nh vẽ trong sách để thăm ḍ từng mạch máu, dây thần kinh đến tận đoạn cuối cùng ngỏ ngách trên xác chết. Vào năm thứ nhất y khoa, sinh viên học môn Cốt học (Ostéology). Những buổi học tại Cơ Thể Học Viện vào buổi chiều lúc 2:00 giờ. Trong thời gian này, Hiền và tôi c̣n ở trong Cư Xá của Trung Tâm Huấn Luyện Quân Y (khu chuồng ngựa cũ kỹ). Mỗi ngày, sau khi đi thực tập ở bệnh viện về, dùng bữa ăn trưa thật nhanh, gọn, chúng tôi chuẩn bị cho buổi học chiều.

 

Qua đầu năm thứ hai, số sinh viên quân y mới tuyển vào đông nên không đủ chỗ chứa trong Cư Xá của Trung Tâm Huấn Luyện Quân Y. Số sinh viên quân y nội trú trong Cư Xá hai năm qua được phép ngoại trú. Hiền và tôi cùng nhau vào thuê chỗ ăn ở trong Câu Lạc Bộ Sĩ Quan An Đông, Chợ Lớn.

 

           Tôi c̣n nhớ rơ h́nh ảnh của Cơ Thể học Viện và quang cảnh xung quanh viện.

 

 Một dăy nhà trệt mặt tiền hướng ra đường. Trước viện, một băi cỏ xanh mượt mà quanh năm. Phiá trước băi cỏ, một hàng cây cổ thụ bên lề đường, cành lá xanh tươi, rợp bóng, bốn mùa. Bên trong hàng rào của viện, trải dài một dăy nhà lợp fibrocement, nơi đây những dăy xe ô tô, những chiếc Scoơter và những xe gắn máy đủ loại sắp từng hàng ngay ngắn.

 

          Vào bên trong dăy nhà, tuy cơ sở nhỏ, nhưng rất sạch sẽ, tươm tất. Bàn ghế bên trong sắp xếp rất gọn gàng ngay ngắn. Hai giảng đường, noi sinh viên chúng tôi học môn Cơ Thể Học (Anatomy) nằm hai bên, chính giữa chia làm hai pḥng A và B, nơi sinh viên thực tập môn Cốt học và mổ xác chết. Hàng hiên dọc theo, phía trước hai pḥng A và B, là nơi sinh viên chúng tôi thường đến sớm, trước giờ vào lớp, tụ năm tụ ba khảo bài nhau hoặc trao đổi nhau những điều c̣n thắc mắc trong các bài học hôm trước.

 

Một dăy nhà không ai lai vảng nằm phía đằng sau, bên cạnh Pḥng Thí Nghiệm cơ thể giải phẩu của Giáo sư Giám đốc. Căn pḥng lúc nào cũng cửa đóng im ỉm, trên cửa có gắn một tấm bản màu trắng đề chữ màu đen CẤM VÀO. Tôi c̣n nhớ, một dạo nào, vào một hôm đi đến viện sớm, truớc giờ học, tôi và một anh bạn ṭ ṃ lẻn vào căn pḥng nơi “cấm địa” này. Vừa mở cửa, mùi formol xông lên cay cay mắt quyện với mùi khẳng khẳng của xác chết. Tôi cảm thấy rờn rợn người. Vừa bước vào pḥng, dưới ánh sáng vừa đủ sáng từ hai cửa sổ đầu xông, chúng tôi thấy hai cái hồ thật lớn. Anh bạn nắm chặt tay tôi và chúng tôi đi thêm vài bước gần đến cái hồ bên ngoài.

 

Những xác chết vô thừa nhận từ các Viện Dưỡng Lảo, các Bệnh viện, hoặc bị tai nạn lưu thông, thường đưa về đây, dồn vào hai “cái mồ lộ thiên này”. Nhiều xác chết nẳm la liệt, nổi lềnh bềnh trong hồ. Hồ bên trong cũng đầy xác chết nằm ngổn ngang, có xác, tay chân co quấp. Nhiều xác chết nằm nghiêng, cái nằm ngửa, cái phơi nửa lưng trên mặt hồ, màu da đen sạm. Một vài đầu tóc dài thả lơ phơ trong nước hồ. Màu nâu sậm trong hồ chứa formol vừa đủ ngập các xác chết. Vài miếng váng ép nổi lềnh bềnh cạnh xác chết để lộ nửa phần trên mặt nước hồ.

 

 Nh́n xa hơn, bên góc trong, nhiều loạt xà ngang, nơi đặt xác đă ngâm formol đủ thời gian. Những xác này, khi đă ráo formol, sẽ được đưa lên bàn để sinh viên chúng tôi mổ xác thực tập. Xa hơn gần góc pḥng là nơi hầm xác lấy xương, một ḷ hỏa táng mạ kềnh bóng loáng.

 

          Những tháng ngày trước mỗi niên học, ông y công vớt các xác chết đă ngâm đủ thời gian, đặt lên trên các đà ngang từng hàng ngay ngắn để các xác ráo nước formol. Sau đó, các xác khô ráo ấy được đặt trên các dăy bàn đá màu vàng bóng loáng trong pḥng B để sinh viên thực tập mổ xác.

 

           Hai năm liền, sinh viên chúng tôi phải học môn Cốt học và mổ xác chết. Trong năm thứ nhất, sinh viên học môn Cốt học tại pḥng A. Qua năm thứ hai, chúng tôi học mổ xác chết tại pḥng B. Mặc thời tiết thay đổi, lúc nắng nóng oi ả, lúc mưa sa gió táp, thầy tṛ và các anh chị phụ giáo, mọi người đều mặc áo blouse trắng, vẫn đều đều gặp nhau trong các pḥng này.

 

 Trong pḥng A, một tủ kính, kê bên cạnh tường dài, trưng bày đủ các xương từng bộ phận. Xương xếp theo từng loại theo từng ngăn tủ, dài ngắn, tṛn dẹp khác nhau. Mỗi lô xương đều có ghi tên, sắp xếp rất gọn gàng trông đẹp mắt. Bên góc tường, một bộ xương người treo lủng lẳng trên một cái giá. Bộ xương có lúc đưa qua đưa lại mỗi khi có cơn gíó nhẹ lùa vào qua cánh cừa đôi lúc hé mở. Vào lúc ánh sáng trong pḥng nhá nhem, người yếu bóng vía nh́n thấy bộ xương cử động cũng cảm thấy rợn người.

 

Vào những ngày nóng nực, chúng tôi từng toán 5 đứa ngồi chễm chệ trên 5 chiếc ghế cao, quanh từng bàn để mân mê các mănh xương từng bộ phận của con người.

 

Trong các nhóm xương người, xương sọ rất phức tạp và nhiều lỗ ở vùng đáy xương sọ. Những lỗ xương là nơi những dây thần kinh hay mạch máu chui qua. Mỗi lỗ mang một tên. Mỗi tên có những danh từ thật thơ mộng như lỗ h́nh tim, rănh của máng lệ. Có tên mang tên của nhà cơ thể học nghiên cứu, hoặc tên những h́nh ảnh do trí tưởng tượng của nhà nghiên cứu đặt ra.

 

Từ trước, có lần khi c̣n học trung học Vơ Tánh Nha Trang, vài bạn hiếu kỳ rũ tôi đến một cái nhà vắng chủ ở khu Xóm Mới Nha Trang. Thuở ấy vùng Xóm Mới bắt đầu có ít nhà lưa thưa. Các bạn đồn rằng căn nhà này giữa ban đêm có nhiều tiếng động như những tiếng rơi của nhiều loại vật rắn. Có bạn nói rằng nghe vài người kể là những tiếng động ấy là tiếng rơi của những mănh xương người trắng toát, có lúc vài chiếc đầu lâu, từ trần nhà rơi văi xuống nền nhà. Từ dạo ấy, tôi đă hơi rợn người khi nghe kể đến chuyện xương người rồi. Giờ đây, khi mới ngồi vào bàn mân mê đến các loại xương cái ngắn cái dài, tôi có một cảm giác rờn rợn như đang nghe các bạn từ thời xa xưa kể lại. Trong thực tế, tôi đang cầm các mănh xương khô, h́nh dáng khác nhau, có xương h́nh tṛn, h́nh quả trám, có cái ngắn, cái dài. Tôi không c̣n run sợ, mà cảm thấy thích thú, mân mê, ôm ấp trong ḷng như một món đồ chơi mến chuộng của các em bé. Tôi cố học thuộc tên của mỗi loại xương. Trên mỗi xương, tôi phải nhận diện rơ từng cái u, nơi từng bắp thịt bám vào, những khe rănh, những dấu ấn của các dây thần kinh, mạch máu xuyên qua.

 

Trong giờ học Cốt học tại Cơ Thể Học viện, các sinh viên thường ít ngồi quanh bàn của ḿnh, mà hầu hết thường đứng bao quanh các Anh, các Chi phụ giáo.

 

Bàn bên kia, anh bạn Vũ Văn Ái, người nổi tiếng “vua” cưng sách và “mọt” sách.. Lúc nào Ái cũng mang kè kè quyển Ostéology bên cạnh. Ái cầm mănh xương trên tay mà miệng lâm râm, đôi mắt lim dim, từ xa ai cũng tưởng anh ta đang “khấn vái” cầu nguyện điều ǵ. Nếu có ai muốn hỏi nhờ anh để ḍ lại bài trong sách, Ái trịnh trong lật nhẹ nhàng từng trang sách. Anh không bao giờ để ai lật một trang sách của ḿnh. Đọc qua vài hàng, anh ta xếp sách lại và nhẹ nhàng đặt sách vào túi xách.

 

 Đến tuần lễ trưóc ngày thi môn Cốt học, sinh viên chúng tôi c̣n ghi danh mượn một số xương, mà cái xương sọ là chính, về nhà để học ôn lại. Lúc bây giờ, Hiền và tôi c̣n ăn ờ trong “khu cư xá chuồng ngựa”. Trong đám sinh viên quân y lính mới “ṭ te” của chúng tôi, có anh Lê Văn C. thật là tinh nghịch. Trong lúc ôn bài, thừa lúc giải lao, anh dám nói một câu thật táo bạo. “Moa yêu Miss Ph. Miss Ph rất là thơm, même le rectum…”. Cả bọn cười lăng ra. Bây giở anh em mới nhận ra, tại sao trong giờ học Cốt học tại Cơ Thể Học viện, C. cứ len men bên cạnh các Anh Chị phụ giáo. T́nh yêu “đơn phương” trong đám sinh viên “non choẹt” thật là buồn cười. Sau này, lên năm thứ tư y khoa, khi làm nội trú tại Khoa Mắt, tôi có gặp lại chị Ph. đang là bác sĩ Khoa Mắt tại Bệnh viện B́nh Dân Sài G̣n. Vị hôn phu của Chị là Anh B., lúc bấy giờ là quân y sĩ trong binh chủng Không Quân.

 

 Khi học xong môn Cốt học, sinh viên c̣n phải học cơ thể tổng quát trên những mô h́nh thạch cao sơn xanh đỏ phân biệt từng cơ quan rất rơ ràng, qua h́nh ảnh, máy phim rọi. Cuối cùng, sinh viên chúng tôi phải qua kỳ thi môn Cốt Học để chuẩn bị thực tập mổ xác chết.

 

Trong pḥng B, những dăy bàn sắp ngay ngắn. Mặt bàn màu vàng cam lốm đốm đen trông như màu đá. Mỗi bàn kê xung quanh 5 chiếc ghế cao. Phía trên mỗi bàn, có một bóng đèn điện treo dây điện từ trên trần nhà. Bóng điện có thể đưa lên đưa xuống để diều chỉnh ánh sáng vào những hôm ngoài trời mưa, trong pḥng không đủ ánh sáng. Mỗi chiều, những người mặc áo trắng, Thầy tṛ, các Anh Chị phụ giáo về môn Cơ Thể học, luôn luôn tụ hợp trong căn pḥng này rất đều đặn, như là một cuộc họp bàn một vấn đề khẩn trương liên tu bất tận.

 

 Trên mỗi chiếc bàn, đặt một xác chết. Những xác chết khô đét, da bọc xương. Tay chân khẳng khiu, màu da đen sạm. Hai tay dang ra, mồm há lưng chừng, để lộ hàm răng trắng trên gương mặt hốc hác. Mỗi bàn 5 sinh viên, sắp xếp theo những nhóm như khi đi thực tập trong các bệnh viện, ngồi ngất nghểu trên 5 chiếc ghế quanh mỗi bàn.. Mỗi sinh viên thực tập mổ từng phần trên xác chết. Khi thực tập mổ xong phần nào, sinh viên được chuyển qua thực tập mổ vùng khác. Khi mổ dở dang, cuối giờ học, chúng tôi dùng bông g̣n tẩm formol đắp lên trên vùng mổ dang dở để giữ vùng đang mổ khỏi bị khô..

 

Trong thời gian này, Hiền và tôi đang ăn ở tại Câu Lạc Bộ Sĩ Quan An Đông, Chợ Lớn. Sau mỗi chiều, từ Cơ Thể Học viện về, chúng tôi dùng cơm chiều tại Câu Lạc Bộ Sĩ Quan An Đông. Món ăn thường xuyên của mỗi chiều là thịt ḅ kho dùng với bánh ḿ. Màu nâu sậm của thịt ḅ kho làm chúng tôi liên tưởng đến những mảnh thịt xác chết chúng tôi vừa mới cắt tại Cơ Thể Học viện. Hai bàn tay, mặc dù chúng tôi mang bao tay cẩn thận trong khi mổ xác, sau giờ học, chúng tôi đă rửa thật sạch, vẫn c̣n phảng phất mùi xác chết. Vài hôm đầu chúng tôi cảm thấy hơi “nhờn nhợn”, nhưng sau rồi cũng quen dần. Và càng ngửi vào đôi tay, tôi quen với mùi ấy, và nhận thấy một mùi quen thuộc làm sao ấy.

 

Chúng tôi mổ thực tập từng phần trên cơ thể xác chết và luân phiên để mọi người đều được mổ toàn phần trên cơ thể của một xác chết. Khi toàn thể các bộ phận bên ngoài như mặt, cổ, tay chân, đă mổ xong, đến lượt thực tập mổ các cơ quan nội tạng. Xương sọ được bổ đôi ra để học bộ năo, trung tâm các dây thần kinh Quan sát những dây thần kinh từ bộ năo, qua các ngỏ ngách rồi chui qua các lỗ vùng đáy xương sọ để xuống ngực vào bụng và ra đến các cơ quan.

 

Càng thăm ḍ quan sát tỉ mỉ các cơ quan, các đường đi ngỏ ngách của các dây thần kinh, các mạch máu trên xác chết, cuối cùng xác chết không c̣n h́nh dáng thân xác cuả con người nữa. Những xác chết vô thừa nhận đă giúp chúng tôi, những sinh viên non dại, học hỏi tất cả những cái phức tạp được cấu tạo nên thân xác con người. Sau những chuổi ngày cặm cụi vất vả bên những mănh xương khô, bên các xác chết, tôi nghĩ đến những điều thực tế tiếp thu được qua những ngày tháng vất vả từ khi mới chập chững vào ngành thuốc. Và đây là một món nợ tinh thần biết bao giờ đền ơn cho được thỏa đáng. 

Nói đến Cơ Thể Học Viện thời ấy, mọi người đều nhớ đến Giáo Sư Nguyễn Hữu, Giám đốc Viện. Thầy là Giáo Sư Giải phẩu và Cơ Thể học, một ông Thầy khả ái, khoan dung và phúc hậu. Hầu hết các anh chị bác sĩ tốt nghiệp tại Y khoa Đại học Sài G̣n nhiều năm về trước đều luôn nhớ đến Giáo Sư Giám đốc. Nhiều anh chị bác sĩ công tác ở những vùng, những tỉnh xa xôi, mỗi lần đi công tác về đến Sài G̣n thường ghé lại Cơ Thể Học Viện để thăm Thầy và cũng là dịp Thầy tṛ bàn luận về chuyên môn, những tật bệnh khó khăn đă gặp.

 

Mỗi ngày, làm việc theo thời khóa biểu sắp từ tuần trước, buổi sáng, tại Bệnh Viện B́nh Dân, Sài G̣n. Khoa Bệnh lư của Thầy là Khoa Giải Phẩu Lồng Ngực. Sau khi đi một ṿng trong các trại bệnh để các sinh viên nội trú tường tŕnh vài trường hợp đặc biêt, Thầy có lớp tŕnh bày bệnh lư trực tiếp trên người bệnh hoặc qua màn ảnh trong Hội trường tại Bệnh Viện. Sau những buổi tŕnh bày bệnh lư, Thầy có trường hợp mổ tại Pḥng Mổ ở lầu 2.

 

Những buổi chiều học tại Cơ Thể Học Viện, sinh viên chúng tôi thấy Giáo Sư Giám đốc Viện là người lúc nào cũng có mặt sớm nhất. Con người năng động và làm việc không biết mệt. Dáng người thấp, đầu hơi hói. Đôi mắt sáng long lanh sau cặp kính trắng dày linh động, hiền từ, thoát ra tất cả trí thức học cao hiểu rộng. Thầy ít khi đi từ tốn, mà lúc nào cũng như muốn chạy gấp gáp để làm công việc nhanh gọn. Gặp anh em sinh viên, Thầy lúc nào cũng tươi cười chào hỏi với câu “ Chào các bác sĩ trẻ”. Lúc mới gặp Thầy lần đầu tại Viện, nghe Thầy chào hỏi, tôi cảm thấy hơi ngường ngượng, nhưng dần về sau tự thấy vui vui và có chút hảnh diện được học bên cạnh Thầy. Miệng Thầy lúc nào cũng như mỉm cười. Lúc vui th́ tiếng cười mang một sắc thái khôi hài và từ đàng xa nghe tiếng cười của Thầy thật là dễ thương dễ mến. Thầy dạy Cơ Thể học. Giảng bài không cầm giấy hoặc sách, Thầy vẽ h́nh rất đẹp trên tấm bảng đen rộng chiếm gần hết bức tường, vẽ nét nào y nét ấy mà không bao giờ xóa. Thầy dùng phấn màu để vẽ h́nh. Bài giảng chấm dứt, trên bảng đen có một h́nh vẽ của cơ quan hay bộ phận của cơ thể có đủ màu rất đẹp. Sinh viên chúng tôi say mê theo dỏi lời giảng của Thầy. Trong lúc giảng bài, Thầy hay chêm vài câu vui đùa để sinh viên vui học để dễ nhớ. Có lúc Thầy giảng cho anh em sinh viên chúng tôi cái xương sọ, Thầy nói rất rơ ràng và tŕnh bày vùng đáy xương sọ rất tỉ mỉ. Khi nói đến le Trou Monro, Thầy đă cho tên là Trou Maryline Monroe, cô đào điện ảnh nổi tiếng. Thầy đă nói nửa đùa nửa bâng quơ thêm rằng “ Cái lỗ này Tổng Thống ḿnh không có biết nhé” khiến ngày hôm sau Mật vụ của bác sĩ Trần Kim Tuyến, thời chính phủ Ngô Đ́nh Diệm, đến “vấn an” cành cáo và yêu cầu Thầy không được chọc Tongton nữa. Rồi khoảng năm 1966-67, cũng trong giờ giảng bài tại Bệnh Viện B́nh Dân, Thầy cũng nói nửa vui nửa đùa khi gặp một danh từ cơ thể bằng tiếng Anh có chữ “ y” mà phát âm là “ai”. Thầy nói đến Nguyễn Cao Kỳ thành Nguyễn Cao Kai, tài xế lái máy bay. Trong đám sinh viên thực tập có đàn em của Nguyễn Ngọc Loan, tư lệnh Cảnh Sát thời ấy, nên câu chuyện thấu tai Thủ tướng Kỳ. Nguyễn Ngọc Loan và Nguyễn Cao Kỳ quen thân nhau và là những nhân vật đầy quyền lực lúc báy giờ.

 

Sau Tết Mậu Thân, với sự chèn ép nhóm giáo sư được đào tạo tại Pháp, phe giáo sư thân Mỹ muốn đảo chánh trong trường Đại Học Y Khoa, Thầy bỏ Việt Nam sang Pháp. Chúng tôi những sinh viên y khoa đă không c̣n gặp Thầy từ dạo ấy.

 

 Sang Pháp, Thầy được mời làm Khoa Trưởng trường Đại học Y Khoa Brest thuộc một tỉnh lỵ miền Tây Bắc nước Pháp. Sau đó, Thầy mở ra Khoa Giải phẩu Lồng Ngực và Khoa Giải Phẩu Cơ Thể cho trường Đại học này. Điều đặc biệt là Đại học Brest đă tạc tượng Thầy và đặt tượng tại trường Đại học này để tôn vinh và ghi ơn Thầy.

 

Thầy làm việc không ngừng nghỉ, suốt đời tận tụy với nghề nghiệp, hy sinh tất cả v́ y học, v́ đám sinh viên non dại như chúng tôi. Không mở pḥng khám bệnh tư, không màng danh lợi địa vị mà nhiều cơ hội, nhiều kẻ đă sẵn sàng cung ứng, Thầy vẫn thích sống một cuộc sống giản dị thanh bạch.

 

 

Xem Kỳ 2

 

 

 


Bác sĩ Lê Ánh

 

 

 

 

Trang Thơ và Truyện của Lê Ánh              |                 www.ninh-hoa.com