Trang Thơ và Truyện của Lê Ánh                |                 www.ninh-hoa.com

Bs LÊ ÁNH
Bút hiệu:
LÊ P Thọ


 
 
Quê làng Phú Thọ, Ḥn Khói, Ninh Ḥa,
Khánh Ḥa, Việt Nam
Cựu học sinh các trường Tiểu học Pháp Việt,Ninh Ḥa, Trung học Vơ Tánh
Nha Trang, Việt Nam
Tốt nghiệp Y Khoa Bác Sĩ tại Đại Học Y Khoa Sài G̣n

Làm việc tại Quân Y viện Pleiku, Bệnh viện
Nguyễn Tri Phương, Sài G̣n,

Làm việc tại Covenant Medical Center, Lubbock, Texas, Hoa Kỳ.

 

 

Hiện làm vườn tại Phoenix, Arizona, Hoa Kỳ.

 Tập ṭ viết lách dưới bút hiệu Lê Phú Thọ,
Anh Tư Ḥn Khói.

 

 

 

 

 


 

Câu Chuyện Về

 

M Ậ T   O N G

Bs Lê Ánh
 

 

Ong tạo ra mật để làm nguồn thực phẩm cho tổ ong trong suốt những tháng ṛng mùa Đông - một mùa vốn không có hoa nở, do đó loài ong không thể lấy được mật hoa.

Nhiều người cho rằng mật ong là một trong nhiều chất dinh dưỡng quư giá nhất mà thiên nhiên ban tặng cho con người. Để tỏ ḷng trân trọng, họ c̣n gọi mật ong bằng những cái tên văn vẻ như bách hoa tinh, bách hoa cao, phong đường, phong mật.  


Tổ Ong

Mật ong đă là món ăn ưa thích của con người từ thuở xa xưa. Hơn bốn ngàn năm về trước, dân Ai Cập và Ấn Độ đă nuôi ong để lấy mật, nhưng phải đợi tới cả ngàn năm sau, người nuôi ong mới biết được là để có mật, ong phải hút chất ngọt từ nhụy hoa.

Mật ong là thực phẩm ngọt chính của con người cho tới thế kỷ thứ 15, trước khi đường trắng được tinh chế. Tuy vậy, ngày nay mật vẫn c̣n rất phổ thông v́ nó làm tăng hương vị thực phẩm, làm dịu ngọt thức ăn, nước uống và cũng để trị bệnh

I - VÀI ĐIỀU BÀN VỀ ONG

  Ong sống thành bầy đàn.
Ong mật là loài côn trùng sống thành bầy đàn và có sự phân công lao động rơ ràng giữa các loại ong trong bầy. Một bầy ong mật gồm có ong chúa, ong thợ và ong mật đực.

Một bầy ong thường thường có một ong chúa, nhiều ngàn ong thợ và trên 1000 ong mậtđực. Đôi khi có hai ong chúa, một mẹ một con. Ong thợ rất bận rộn và chỉ thọ được khoảng 28 ngày.

II - CÁC LOẠI ONG TRONG TỔ

1) ONG CHÚA

Ong chúa là con ong cái duy nhất được phát triển giới tính trong một tổ ong. Trong tổ ong nó là con lớn nhất.

Các con ong thợ sẽ chọn một con ấu trùng 2 ngày tuổi để tôn lên làm ong chúa. Sau11 ngày nó sẽ giao phối với khoảng 18 con ong mật đực. Trong khi giao phối, nó sẽ nhận được hàng triệu tinh bào. Chính những tinh bào này sẽ giúp nó kéo dài sự sống gần 2 năm.

Ong chúa bắt đầu đẻ trứng khoảng 10 ngày sau khi giao phối. Một con ong chúa trong mùa sinh sản có thể đẻ 3. 000 trứng một ngày.

Ong Chúa lớn hơn và sống lâu hơn các ong khác. Thực ra Ong Chúa cũng chỉ là ong b́nh thường nhưng được nuôi dưỡng liên tục bằng một thực phẩm đặc biệt gọi là mật ong chúa hay sữa ong chúa (Royal Jelly) trong khi đó ong thợ chỉ được dùng sữa này có ba ngày. Ong Chúa sống lâu hơn ong thợ tới 60 lần. Mỗi năm ong chúa đẻ tới bốn, năm trăm ngàn trứng vào khoảng giữa tháng Chạp, khi thời tiết bắt đầu lạnh.

Trong tổ ong, mỗi cá nhân tự quyết định công việc phải làm, và làm việc rất quy củ, nhịp nhàng. Chúng liên lạc với nhau bằng nhiều h́nh thức, đặc biệt nhất là bằng ngôn ngữ vũ điệu trong đường bay theo h́nh số 8. Ong cần cù làm việc và cũng sẵn sàng chiến đấu để bảo vệ tổ ấm khi có xâm lăng, nhất là từ những gấu rừng ham ăn, ưa thích mật ong.

Khi đậu trên hoa, Ong lấy mật hoa, phấn hoa, nước. Thực phẩm chính của ong là phấn hoa và mật hoa. Mật cung cấp cho ong carbohydrat và đạm chất. Phấn hoa được ong tiêu thụ ngay hoặc để dành dùngdần, đôi khi cả tháng.

2) ONG THỢ

Ong thợ là những con ong cái nhỏ nhất trong đàn không phát triển giới tính. Một bầy ong có thể có 50. 000 đến 60. 000 con ong thợ.
Cuộc đời của một con ong thợ có sự khác nhau tùy theo thời gian trong năm. Trung b́nh cuộc sống của một con ong thợ kéo dài khoảng 28

đến 35 ngày. Tuy nhiên, những con ong thợ ra đời vào tháng 10 và tháng 11 có thể sống qua hết mùa Đông.

Ong thợ có nhiệm vụ nuôi con ong chúa và ấu trùng, bảo vệ cửa vào tổ ong và giữ cho tổ ong được mát mẻ bằng cách vỗ cánh. Ong thợ c̣n có nhiệm vụ thu lượm mật hoa để tạo ra mật. Hơn nữa, ong thợ c̣n sản sinh ra chất sáp cho tổ ong. Tổ ong được cấu tạo từ những lỗ có h́nh sáu cạnh, thành của nó chỉ dày khoảng 2/1000 inch, nhưng có sức chịu đựng lên đến 25 lần so với trọng lượng của nó.
Ong mật vỗ cánh 11. 400 lần một phút, do đó nó tạo nên một âm thanh vo ve đặc biệt.

3) ONG LÀM MẬT thường gọi là
   ONGMẬTĐỰC

Ong mật đực là những con ong không có ṿi. Ong đực không có nhiệm vụ đi thu nhặt lương thực hay phấn hoa. Nhiệm vụ duy nhất của chúng là giao phối với ong chúa. Nếu tổ ong sắp hết lương thực, những con ong đực thường bị đá ra khỏi tổ ong.

Mật ong được làm từ nước ngọt nhụy hoa với 20% nước và 80% đường glucose, fructose.

Ở Bắc Mỹ, đa số mật hoa là từ cỏ ba lá (clover), berry bushes, cây dại hoa vàng (dandelion), có nơi gọi cây bồ công anh.

Ong dùng lưỡi dài như một cái ống để hút mật hoa vào bao tử riêng biệt. Ong có hai bao tử: một để chứa và tiêu hóa thực phẩm và một bao tử chỉ để chứa mật hoa. Trong bao tử này, mật hoa được các diếu tố chế biến thành mật ong.

Vào mỗi sáng sớm, một vài chú ong “trinh sát” bay lượn trong phạm vi vài cây số để kiếm hoa. Chúng sẽ hút thử một số mật nhụy mang về cho các ong khác giám định phẩm chất. Khi đă quyết định mật hoa nào tốt th́ cả bầy ong sẽ kéo nhau tới hút mật hoa. Việc hút nhụy không làm hại tới hoa, mà trong khi hút lấy nhụy th́ ong cũng giúp hoa thụ phấn.

Để có được một bao tử đầy mật (khoảng 70mg), ong phải hút nhụy từ vài trăm đến cả vài ngàn bông hoa. Cho nên, muốn có nửa lít mật cần tới nước ngọt của cả triệu bông hoa.

Khi về đến tổ, một nhóm ong thợ khác hút lại mật hoa này, biến chế, rồi rải rộng trong những ngăn của tổ, dùng cánh để quạt cho bay hơi nước. Sau đó mật ong được tồn trữ trong khuôn gắn kín bằng sáp, để làm lương thực suốt năm. Một năm bầy ong ăn hết từ 50 tới 100 kg mật.

III- CÁC LOẠI MẬT ONG

Mật ong là một chất lỏng, hơi sền sệt, từ không mầu tới mầu hổ phách vàng nâu hoặc nâu sậm như mật mía, tùy theo loại mật hoa. Phẩm chất của mật cũng thay đổi tùy theo địa phương, loại hoa mà ong hút phấn và nhụy.

Mật ong thường được thu hoạch vào mùa Xuân và mùa Hạ, buổi sáng hoặc trưa khi ong bay đi ăn xa.

Từ tổ ong, mật được lấy ra bằng máy ly tâm, diệt trùng bằng hơi nóng và hơi lạnh, lọc vẩn cặn rồi vô chai. Để tăng thêm số lượng, người làm mật có thể pha thêm đường trắng hoặc nước ngọt của bắp vào mật trước khi tung ra thị trường.

Mật tốt nhất là thứ không hâm nóng, không lọc v́ khi hâm nóng sẽ làm mất đi mốt số chất dinh dưỡng và phấn hoa. Mật ong không bị nhiễm độc từ môi trường v́ ong chết khi chạm phải những chất ô nhiễm trước khi bay về tổ.

Mật ong có thể được cất giữ ở nơi khô ráo trong nhà mà không cần để trong tủ lạnh. Để lâu, mật có thể đổi sang mầu đậm nhưng vẫn không hư v́ trong mật có một loại kháng sinh thiên nhiên có thể tiêu diệt các kư sinh làm hư mật. Nhưng sau khi pha loăng với nước th́ mật sẽ mau lên men và mau hư như trái cây hoặc rau đậu.

Khi giữ nơi nhiệt độ lạnh, mật có thể kết tinh. Chỉ cần để trong ḷ vi ba hay trong nồi nước ấm độ vài phút là mật ong lỏng trở lại.

SỮA ONG CHÚA (Royal Jelly)

V́ nhiều người nghĩ rằng sữa ong chúa quư và rất bỗ dưỡng nên tự đặt ra SỮA ONG CHÚA chứ thật ra chất lỏng này từ cuống họng ong thợ tiết ra. Đây chỉ là một chất lỏng đặc sánh, mầu trắng như sữa, do những hạch đặc biệt ở cuống họng ong thợ tiết ra.

V́ thấy rằng ong chúa nuôi bằng mật này sống lâu hơn và cơ thể to hơn nên mật đă được nhiều người ưa chuộng và giá tiền rất đắt. Sữa ong chúa được bán trong ống nhỏ bịt kín, viên con nhộng, kem bôi, dung dịch để thoa, xà bông rửa mặt. . .

Nhiều người tin rằng sữa ong chúa có thể “cải lăo hoàn đồng”, làm hết các vết da nhăn trên mặt, nuôi dưỡng da, thuốc bổ tăng cường sức khỏe, giúp đời sống t́nh dục tốt. Các nhà sản xuất c̣n quảng cáo là sữa ong chúa chữa được các bệnh đau gan, phong thấp khớp, thiếu máu, loét bao tử. . .

Phân tích cho thấy sữa ong chúa có chất đạm, chất béo, carbohydrat, một số sinh tố B. Tuy nhiên, khi dùng sữa này, ta cũng nên dè dặt v́ đă có trường hợp sữa gây ra dị ứng, hoặc bị lên cơn suyễn.

IV-GIÁ TRỊ DINH DƯỠNG

Ngoại trừ trái cây và rau đậu, mật ong là nguồn thiên nhiên duy nhất cung cấp cho con người những chất ngọt dễ tiêu.

Trong mật ong, đường chiếm tỷ lệ 80%; c̣n lại 20% là nước và các chất khác. Hai thứ đường chính là glucose và fructose Xin nhắc lại là đường trắng tinh chế đă mất hầu hết sinh tố và khoáng chất nên đều khó tiêu và cần một vài sinh tố B để được bao tử hấp thụ.

Ngoài đường ngọt, mật ong c̣n chứa khoáng chất, sinh tố B, C, các chất amino acid, một ít chất đạm, vài loại men và mấy hợp chất thơm.

Một muỗng canh mật ong có 0.1 gr đạm chất; 17.3 gr carbohydrat, 1 mg calcium, 1 mg phosphor, 64 calori. Mật không có chất béo nhưng có sinh tố B 6, B 1, Magnesium, maganese, natri, kẽm.

Một bác sĩ giải phẫu người Nga đă làm tăng các sinh tố trong mật ong bằng cách nuôi ong với nhiều loại sinh tố.

Mật ong thường được ăn nguyên chất với bánh ḿ. Cũng có thể pha mật ong với bơ hay margarin rồi phết lên bánh ḿ. Mật ong có thể ăn với trái cây, khoai. . .

Khi nấu, một vài chất dinh dưỡng trong mật bị nhiệt tiêu hủy, nên cần giữ nhiệt độ vừa phải và chỉ cho mật ong vào nồi khi món ăn đă gần chín.

Bỏ ḷ, mật ong thấm với các gia vị khác vào thực phẩm nên ít bị thay đổi.

Mía được làm thành đường tinh chế sau khi chất xơ, các sinh tố và khoáng chất bị lấy đi. Maple syrup cũng được nấu chế trước khi trở thành món ăn. Riêng mật ong th́ hoàn toàn tự nhiên, lấy ra từ tổ ong là dùng được ngay.

Mật ong có nhiều mùi vị khác nhau, v́ đôi khi ong bay xa cả trăm cây số để hút nhụy hoa của nhiều thảo mộc khắp nơi trên trái đất. Dù mùi vị có khác nhau, mật ong không mau hư, có thể cất giữ ở ngoài tủ lạnh.

V- CÔNG DỤNG TRỊ BỆNH

Từ nhiều ngàn năm về trước, các sách y học Ai Cập đă coi mật ong là thuốc chữa bệnh rất phổ thông. Hippocrates khuyên dân chúng pha mật với nước uống để làm giảm nóng sốt.

Trong các cuộc chiến tranh vào thời cổ Hi Lạp, Trung Hoa, La Mă, người ta đă biết dùng mật ong để chữa vết thương bị làm độc.

Sách tham khảo The Edinburgh New Dispensatory xuất bản năm 1811 có ghi: “Từ xưa, mật ong đă được dùng như một loại thuốc rất tốt để làm long đờm, làm mềm dịu các mụn nhọt, để rửa các vết lở loét trên da”.

Tại Úc châu và Tân Tây Lan, mật ong được phép bán như một dược phẩm để trị bệnh.

Như vậy, ta thấy mật ong đă là một môn thuốc dân gian từ lâu đời.

Mật ong đă và đang được dùng để chữa bệnh theo kinh nghiệm dân gian hoặc các nhà nghiên cứu trong những trường hợp sau.

 Mật ong bồi bổ, tăng cường sinh lực, rất tốt cho người bị bệnh đang hồi phục. Uống mật ong trước khi vận động cơ thể khiến ta không cảm thấy mệt và tập luyện lâu hơn.

Mật ong làm bớt căng thẳng, làm thư giăn thể xác và tâm hồn.

 Trước khi đi ngủ, uống mật ong khiến giấc ngủ ngon hơn. Theo một nghiên cứu của Viện Công Nghệ Massachusetts (Massachusett Institute of Technology-MIT), chất ngọt của mật làm năo tiết ra nhiều serotonin mà serotonin lại làm dịu hoạt động của năo, khiến ta ngủ dễ dàng.

 Mật làm sự tiêu hóa được dễ dàng nhờ chất đường dễ tiêu glucose và fructose.

 Mật ong làm giảm ho v́ thông đàm, rất tốt cho người bị suyễn, viêm cuống phổi, ho gà.

 Mật có phấn hoa nên đă được dùng để làm cơ thể quen dần với phấn hoa, tránh dị ứng theo mùa, nhất là vào mùa xuân. Đấy cũng là nguyên tắc được áp dụng để làm người dị ứng với phấn hoa trở nên quen đi bằng cách tiêm một lượng rất nhỏ phấn hoa vào cơ thể.

 Mật ong rất tốt để làm bớt đau cuống họng, làm sạch răng miệng, làm mau lành lở miệng, lở mép nhờ có chất hydrogene peroxide.

 Mật ong làm mau lành các vết thương ngoài da, có tính cách khử trùng và là hàng rào tốt để cản sự xâm nhập của vi trùng vào các vết thương.

 Các nghiên cứu ở Ấn độ cho thấy bệnh nhân bị phỏng mà được bôi bằng mật th́ da mau lành hơn là chữa với thuốc trị phỏng silver sulfadiazine.

 Một bác sĩ giải phẫu người Anh nổi tiếng đă bôi mật ong lên các vết thương và thấy vết thương mau lành hơn là khi bôi thuốc kháng sinh.

 Các bác sĩ nhi khoa ở Phi châu cho hay mật ong rất công hiệu trong việc chữa bệnh tiêu chẩy trẻ em do vi khuẩn Salmonella, E-coli gây ra. Mật ong diệt vi sinh vật bằng cách hút hết chất lỏng trong vi khuẩn, làm chúng trở nên khô héo.

 Tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO) khuyên người đi du lịch mắc bệnh tiêu chẩy th́ uống nhiều nước cam có pha mật ong, một chút muối và một chút baking soda đề bù lại số nước và khoáng chất mất đi.

 Nhờ có khoáng chất boron, mật ong có thể pḥng ngừa bệnh loăng xương, nhất là ở nữ giới. Chất này cũng làm giảm các triệu chứng khó chịu khi có kinh nguyệt.

 Mật ong rất tốt cho da: Thoa trên da, mật ong làm da mịn, mềm hơn v́ mật giữ độ ẩm cho da. Mật làm bệnh trứng cá mau lành; bôi lên tóc, mật làm tóc bóng mượt và mềm.

 Mật ong có một lượng chất chống oxy hóa (antioxidant) tốt tương đương như sinh tố C, nên có khả năng làm chậm tiến tŕnh lăo hóa của tế bào sinh động vật, giảm nguy cơ ung thư. Mật càng đậm càng có nhiều chất chống oxy hóa.

Điều Lưu ƯCơ quan Kiểm Soát Bệnh Tật Hoa Kỳ (Center for Disease Control and Prevention) lưu ư là không nên cho trẻ em dưới một tuổi dùng mật ong v́ cơ thể các em chưa đủ sức chống lại loại vi khuẩn gây bệnh trúng độc thực phẩm (clostridium botulinum ), đôi khi có lẫn trong mật.

VI -KẾT LUẬN

Những con ong nhỏ bé nhưng với sự tinh xảo do thiên nhiên ban cho đă tốn nhiều công sức để tạo ra món thực phẩm ngon lành, bổ dưỡng và quư giá để cho con người tận hưởng.

Nhưng mật ong dù tốt cũng không phải là loại thực phẩm có thể thay thế cho tất cả. Hơn nữa, nếu lạm dụng mật ong quá mức th́ chắc chắn cũng sẽ có những phản ứng bất lợi cho cơ thể. V́ thế, cho dù sẵn có mật ong để dùng, chúng ta cũng biết hạn chế ở một mức độ vừa phải mà thôi.

 

 

 

 

Bác sĩ LÊ ÁNH
09/2021

 

 

 

 

 

 

 

 

Trang Thơ và Truyện của Lê Ánh              |                 www.ninh-hoa.com