Trang Thơ và Truyện của Lê Ánh                |                 www.ninh-hoa.com

Bs LÊ ÁNH
Bút hiệu:
LÊ P Thọ


 
 
Quê làng Phú Thọ, Ḥn Khói, Ninh Ḥa,
Khánh Ḥa, Việt Nam
Cựu học sinh các trường Tiểu học Pháp Việt,Ninh Ḥa, Trung học Vơ Tánh
Nha Trang, Việt Nam
Tốt nghiệp Y Khoa Bác Sĩ tại Đại Học Y Khoa Sài G̣n

Làm việc tại Quân Y viện Pleiku, Bệnh viện
Nguyễn Tri Phương, Sài G̣n,

Làm việc tại Covenant Medical Center, Lubbock, Texas, Hoa Kỳ.

 

 

Hiện làm vườn tại Phoenix, Arizona, Hoa Kỳ.

 Tập ṭ viết lách dưới bút hiệu Lê Phú Thọ,
Anh Tư Ḥn Khói.

 

 

 

 

 


 

BỆNH EBOLA

Bs Lê Ánh
 

 
 

      A-Tổng quan:

Bệnh EBOLA (Ebola Virus Disease- EVD) c̣n gọi là Sốt xuất huyết Ebola (Ebola Hemorrhagic Fever) là bệnh do siêu vi Ebola gây ra ở người.

Các triệu chứng thường khởi phát sau khi bị nhiễm siêu vi Ebola 2 ngày đến 3 tuần lễ, với mắt đỏ, sốt, đau bụng, đau bắp cơ và nhức đầu.   Sau đó thường xuất hiện các triệu chứng buồn nôn, ói, mữa và tiêu chảy, kèm theo chức năng  gan và thận bị suy giảm.

Ở giai đoạn này, một số bệnh nhân bắt đầu có triệu chứng xuất huyết.

Tỷ lệ tử vong cực kỳ cao, tới 90% v́ lúc đầu chưa có thuốc chữa.

Theo Tổ chức Y tế Thế Giới (WHO), những tháng đầu năm 2014, bệnh Ebola xuất hiện tại Guinea, Liberia, Mali, Sierra Leone, tất cả thuộc Phi châu.

Dịch bệnh EVB được phát hiện lần đầu tiên tại các bản làng xa xôi hẻo lánh tại khu vực Trung và Tây Phi, gầnrừng nhiệt đới.  Siêu vi Ebola xuất hiện lần đầu tại Sudan và Cộng ḥa Congo vào năm 1976.  Tại Congo, siêu vi Ebola được phát hiện ở một ngôi làng ven sông Ebola, v́ vậy người ta đặt tên là siêu vi Ebola.

 

Bệnh xuất phát từ rừng Phi châu.  Loài dơi ăn trái (fruit bats) là nguồn mang mầm bệnh trong thiên nhiên (natural carrier) mang siêu vi Ebola nhưng không hề bị bệnh.   Dơi ăn trái rồi nhả trái xuống đất, các loài khỉ, chồn, nai trong rừng khi ăn những trái cây thừa dính nước bọt nhiễm siêu vi Ebola sẽ mắc bệnh.   Con người tiếp xúc với dơi hoặc các động vật nhiễm bệnh sẽ mắc bệnh.

 

Người bị nhiễm có thể lây truyền qua người khác.  Nam giới sống sót sau khi nhiễm bệnh Ebola có thể truyền bệnh qua tinh dịch trong gần 2 tháng.

Để chẩn đoán bệnh, trước tiên cần phải phân biệt  loại trừ các bệnh khác có triệu chứng tương tự nhưsốt rét, dịch tả và các bệnh sốt xuất huyết do siêu vi khác.  Để xác định bệnh, mẫu máu được xét nghiệm để t́m kháng thể chống siêu vi, ARN của siêu vi, hoặc siêu vi Ebola. Bệnh có tỉ lệ tử vong cao từ 50% đến 90%. Bệnh thường bộc phát thành dịch ở vùng nhiệt đới của châu Phi cận Sahara. Từ 1976, khi lần đầu được phát hiện cho đến 2013, chưa tới 1. 000 người bị nhiễm bệnh mỗi năm.  Dịch bệnh lớn nhất cho đến nay là dịch Ebola Tây Phi vào tháng 2 năm 2014 đang hoành hành ở Guinea, Sierra Leone và Liberia.  Hiện nay, bệnh đă lan sang các nước khác, đă phát hiện vài trường hợp ở Mỹ tại Dallas (ba người đă thoát được tử thần và một bệnh nhân tử vong) và châu Âu.  Tính đến ngày 10/12/2014, đă có hơn 10. 000 người nhiễm bệnh và hơn 6. 598 người tử vong. Ngày 28/10, Úc là quốc gia đầu tiên đóng cửa biên giới đối với các quốc gia ở vùng dịch Ebola, theo đó ngày 31/10 Canada ngưng cấp visa cho những người đến từ Sierra, Liberia và Guinea. Hiện có trên 20 quốc gia ban hành lệnh cấm đi lại vùng có dịch Ebola.

 

B-Nguyên nhân

Siêu vi Ebola có 5 loài (species), họ Filoviridae, bộ Mononegavirales gây ra.

-Bundibugyo ebola virus (BDBV)

-Zaire ebolavirus (EBOV)

-Reston ebolavirus (RESTV)

-Sudan ebolavirus (SUDV)

-Ta Forest ebolavirus (TAFV)

BDBV, EBOV và SUDV gây dịch bệnh quan trọng và chết nhiều người ở Phi châu.

RESTV và TAFV  không quan trọng.  RESTV được thấy xuất hiện tại Philippines và Trung quốc nhưng không có báo cáo tử vong.

 

C-Triệu Chứng

Thời gian ủ bệnh từ 2 đến 21 ngày, trung b́nh 8-10 ngày. Khi bệnh phát ra, đầu tiên triệu chứng của Ebola giống như bệnh cúm, nhưng rồi trở nặng hơn nhiều.

- Đột ngột nóng sốt, ớn lạnh, người bệnh cảm thấy không khỏe

- Yếu mệt

- Ăn mất ngon

- Nhức đầu

- Mỏi nhức toàn thân, đau lưng

Vài ngày sau những triệu chứng đầu tiên, người bệnh có thêm các triệu chứng:

-Buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau bụng.

- Nổi mẩn đỏ, thường trên mặt, cổ, ḿnh, tay; da chỗ nổi mẩn đỏ có thể tróc ra.

- Bằm da và chảy máu: da nổi những vết tím nhỏ (do mạch máu dưới da bể vỡ), hoặc máu rỉ ra từ mũi, miệng, mắt, chỗ da trầy.

 

D-Điều Trị

Người nhiễm bệnh Ebola cần được chữa trị trong bệnh viện. Những trường hợp nghi ngờ bệnh đều phải được khám tại bệnh viện, cách ly và lấy mẫu bệnh phẩm làm xét nghiệm để chẩn đoán bệnh. Các trường hợp bệnh xác định cần phải nhập viện điều trị và cách ly hoàn toàn trong chỗ chữa những bệnh nặng (Intensive Care Unit- ICU).  Những người tiếp xúc với bệnh nhân kể từ 3 tuần trước đến nay phải được theo dơi và cách ly nếu nghi ngờ nhiễm bệnh trong 21 ngày.

 

1) Điều Trị Hỗ Trợ

- Dùng thuốc hạ nhiệt, giảm đau.  Trị nôn ói, tiêu chảy

- Bệnh nhân bị mất nước và chất điện giải nên cho uống nước, chất điện giải.  Nếu t́nh trạng nặng, cầntiêm truyền các dung dịch nước điện giải cho bệnh nhân.

- Truyền máu nếu xuất huyết nặng

- Dùng kháng sinh để trị bội nhiễm, nếu có.

 

2) Thuốc Diệt Virus

-Favipiravir là thuốc diệt virus do tập đoàn Fugifilm Nhật sản xuất để trị cúm.  Các nhà khoa học đă thử nghiệm thuốc trên chuột nhiễm siêu vi Ebola có kết quả điều trị rất tốt.  Ngày 4/10/2014, một nữ tu người Pháp mắc bệnh Ebola đă khỏi bệnh sau khi được điều trị bằng Favipiravir.  Chính phủ Pháp và Guinea sẽ tiến hành các ca thử nghiệmđiều trị lâm sàng sử dụng loại thuốc này ở Guinea vào giữa tháng 11/2014.

- Các thuốc diệt virus khác Brincidofovir, Lamivudine đang được thử nghiệm điều trị bệnh.

- Zmapp

Khi một chất lạ vào cơ thể con người như vi khuẩn, siêu vi, kư sinh trùng (gọi là kháng nguyên-antigen), cơ thể sẽ sản xuất chất chống lại kháng nguyên được gọi là kháng thể (antibody).  Kháng thể sẽ gắn chặt vào kháng nguyên, vô hiệu và diệt kháng nguyên. Zmapp là hỗn hợp gồm 3 kháng thể đơn ḍng (monoclonal antibodies) được điều chế từ giống cây thuốc lá ở Úc đă được biến đổi gen.  Thử nghiệm trên khỉ tiếp xúc với siêu vi Ebola cho kết quả điều trị 100%.  Chưa được thử nghiệm trên người.  Năm 2014 đă điều tri 8 bệnh nhân, cứu chữa được 5 bệnh nhân, 3 bệnh nhân tử vong.  Hiện nay, nguồn dự trữ Zmapp đă cạn kiệt.

 

Dùng máu và Huyết Thanh

Hiện nay, phương pháp truyền máu và huyết thanh của những bệnh nhân đă được chữa khỏi bệnh Ebola là phương pháp hữu hiệu nhất.  Máu và huyết thanh của những người bệnh này có chứa những kháng thể chống siêu vi Ebola.  Trong dịch Ebola ở Congo năm 1999, 7 trong 8 bệnh nhân đă được cứu sống bằng phương pháp này. Gần đây, điều dưỡng người Mỹ gốc Việt Nina Phạm, người đầu tiên nhiễm Ebola trên đất Mỹ đă được cứu sống bằng phương pháp này. Tổ Chức Y Tế Thế Giới khuyên cáo nên dùng phương pháp này càng sớm càng có kết quả tốt.

 

E-Thuốc Chủng Ngừa

Vào ngày 21/10/2014, Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO) tuyên bố:  Hàng chục ngh́n người tại Tây Phi có thể được tiêm thử nghiệm vaccine ngừa Ebola bắt đầu từ tháng 1/2015. Hai loại vaccine, một loại của công ty dược GlaxoSmithKline và một loại của Cơ Quan Y Tế Công Cộng Canada đang được xem là hai vaccine hữu hiệu nhất.

 

WHO cho biết đă dùng hai loại vaccine này thử nghiệm với 500 t́nh nguyện viên thuộc các nước như Mỹ, châu Âu và châu Phi.   Các kết quả cho thấy về tính an toàn cho người sử dụng sẽ được công bố vào tháng 12/2014 tới, trước khi được chính thức sử dụng vào đầu năm tới 2015.

 

F-Pḥng Ngừa

Siêu vi Ebola lây nhanh, truyền từ người sang người dễ dàng.   Siêu vi có trong các chất tiết của cơ thể người bệnh (body fluids), nên bất cứ sự tiếp xúc nào với người bệnh đều nguy hiểm.

Để pḥng bệnh, cần thực hiện vệ sinh cá nhân (rửa tay với nước và xà pḥng, chất sát khuẩn), tránh tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết của người, động vật nhiễm bệnh; không cầm, nắm các vật có thể đă tiếp xúc với máu, dịch tiết của người, động vật nhiễm bệnh trước đó.

 

Đến gần người mắc bệnh Ebola, cần mang găng (gloves) và các thứ cần thiết để tránh bị lây bệnh (khẩu trang, đồ che mặt, mắt, áo choàng bảo vệ, v. v. . . ).

 

Tuyệt đối không sờ mó thi thể người chết v́ Ebola.

Người ở vùng đang có Ebola hoành hành, cũng nên tránh xa dơi, khỉ, các giống khỉ Chimpanzee và Gorilla, cùng máu, thịt của chúng.  Những con vật này cũng có thể truyền bệnh Ebola sang người.  

 

 

 

 

 

 


Bác sĩ LÊ ÁNH

 

 

 

 

 

 

Trang Thơ và Truyện của Lê Ánh              |                 www.ninh-hoa.com