Trang Thơ & Truyện: Dương Công Thi                |                 www.ninh-hoa.com

Dương Công Thi
Bút danh: ANH THY
 

Sinh năm 1937 tại làng Nghi phụng, Ninh Ḥa, Khánh ḥa. Làm thơ từ 1956, đăng trên báo

Thông tin Khánh Ḥa mang bút danh NhậtTịnh.

Hiện sinh sống tại Georgia, Hoa Kỳ.


 

 

 

 

 


TẤM GƯƠNG TỪ PHỤ
Dương Công Thi
 


 

Kỳ 2:

 

 

 Kế Sinh Nhai :

Vào cái thời 1935 trở đi, ở Nghi Phụng và vùng phụ cận ai cũng biết tên anh "Ba Hờ "một thợ may khéo tay nghề nổi tiếng, về các kiểu Y phục Nam Phụ Lăo Ấu, Áo Tràng, Áo Thụng ! Ông có ngôi nhà ngói 3 gian sát mặt hương lộ, mặt tiền xây về hướng nam, đầu ngơ có hai cây khế cao to cho bóng râm mát rượi, kề bên gốc có một cái lu sành lớn tráng men sạch sẽ chứa nước lọc, trên có nặp đậy, bên cạnh là cái gáo dừa cáng dài dành cho khách qua đường ghé vào uống nước nghỉ mát hoặc muốn ăn trái khế ngọt chín cây th́ có sẵn cây sào kẹp khế dựng cạnh đó. Ngôi nhà này được xây dựng khoảng 1925 mà ông đă mua lại của ông sáu Phanh với giá 30$00 tiền giấy bạc Đông dương thời Pháp đô hộ Việt Miên Lào. Tất cả 11 anh chị em chúng tôi ( 2 gái 9 trai) lần lượt chào đời và lớn lên trong căn nhà này. Tôi là con trai trưởng sau người chị cả. Trong suốt thời gian từ 1945 -1971 tôi đều chứng kiến và c̣n nhớ rơ một số sự kiện đă xảy ra cho gia đinh tôi hay đúng hơn là đến với cha tôi. Từ một tay nghề thợ may chuyên nghiệp, rồi phải bỏ nghề để đi buôn bán Vải Ta Bông Vải, Nhuộm vải, Dệt Lá Buồm cho đến sau cùng là nghề Đông Y nổi tiếng với cái tên Thầy Ba Hờ đă trải qua bao nhiêu nỗi thăng trầm gian nguy để lo cho gia đinh cơm no áo ấm, con cái học hành nghề nghiệp đàng hoàng, thoát khỏi cái tập quán địa phương " Con Trâu Đi Trước Cái Cày Đi Sau ". Tuy không nhà cao cửa rộng, nhưng trong ngôi nhà khiêm tốn đó có thể thấy đầy ắp nề nếp Gia phong, Đạo lư, Tôn Ti Trật Tự, cho đến Thuần Phong Mỹ Tục của địa phương...

Tiếc thay cuộc sống thanh b́nh của quê hương chẳng bao lâu đă phải biến mất vĩnh viễn thay vào đó là chiến tranh loạn lạc đói khổ kể từ năm 1945, khi cuộc Thế Chiến thứ II giữa Trục Phát Xít Đức - Ư- Nhật đánh với quân Đồng Minh được kết thúc bằng 2 quả bom nguyên tử của Mỹ thả xuống hai thành phố Hiroshima và Nagasaki của Nhật. Hitler đầu hàng. Kế đó là cuộc Cách Mạng mùa Thu của Việt Minh khởi nghĩa với gậy tầm vông, giáo mác, dân chúng vùng lên chống Thực Dân Pháp, bất thành. Pháp tấn công chiếm lại Thị Trấn Ninh Ḥa mở những đợt hành quân tảo thanh Việt Minh, bắt bớ những thành phần bị t́nh nghi để giam cầm giết chóc và ra tay thiêu rụi tất cả đ́nh miếu nào c̣n để lại dấu vết làm Hậu cứ của Việt Minh. Đ́nh Xuân Ḥa, Đinh Nghi Phụng và những nơi khác đều nằm trong mục tiêu của ngọn lửa bạo tàn đó, tạo ra cảnh bất ổn khắp nơi. Ban ngày th́ chính phủ Việt Pháp kiểm soát, ban đêm th́ cán bộ Việt Minh nằm vùng lén lút hoạt động cũng bắt bớ thanh trừng thành phần thân Pháp. Nguời dân lương thiện sống trong môi truờng An Ninh như vậy chẳng khác nào một nồi xôi trộn nửa Nếp nửa Đậu nên thời đó có danh từ gọi là vùng An Ninh Xôi Đậu, hay Vùng Xôi Đậu là vậy.

 Vốn gia đ́nh đông con, trong cảnh chiến tranh mập mờ, chạy giặc liên miên nghề nghiệp ế ẩm, không đủ ăn. V́ tuy ở nông thôn nhưng gia đ́nh tôi không trực tiếp làm nông nên gặp t́nh trạng này phải t́m kế sinh nhai khác :" Nhân Cùng Tắc Biến"mà. Thời đó ở trong làng có mấy gia đ́nh mở khung cửi dệt vải nội địa gọi là vải Ta, nhưng không đủ bông vải để kéo thành sợi trước khi dệt ra tấm vải. Từ đó cha tôi nảy ra ư nghĩ đi buôn hai chiều. Mua vải tại máy dệt nhà bà Tám Bước và Ông Bảy Lủng trong xóm mang ra Sơn Lộc nơi nổi tiếng trồng nhiều Bông vải nhất để đổi vải lấy bông vải. Công việc này gồm Cha, chị cả và tôi. Ba cha con phải thức dậy sớm mang theo trên vai những cây Vải Ta ( chiều ngang 0,80cm x 20 mét dài nặng độ 5 kí-lô).


Con đường từ nhà tôi ở Nghi Phụng đến Sơn Lộc Lạc An dù đi tắt cũng phảỉ hơn 10 cây số. Bắt đầu từ nhà qua thôn Vĩnh Phước, xuống Phú Lễ ( bây giờ là Phú B́nh) B́nhThái đến Phú Văn ngang qua khu g̣ Dinh cao nghệu, từ đó băng ngang qua cái Đập nước Bến Chai giữa con sông Lốp mênh mông mà tôi th́ c̣n nhỏ không dám lội qua, bắt cha cơng tôi, c̣n tôi th́ cơng gùi vải trên lưng, rồi sau đó cả ba cha con đi bộ qua khu "G̣ Khẹt" bằng những đôi chân trần chai sạn trên con đường sỏi đỏ lởm chởm, kế đến là thôn Phước Thuận, ba cha con dừng lại nghỉ xả hơi giây lát, tiếp tục đến thôn Phú Gia rồi vào Sơn Lộc. Nơi đây có nhà bà Cô ruột là nơi nghỉ ngơi và trao đổi hàng hóa.


Vấn đề phức tạp trong việc đi buôn này là đồng bạc giấy. Thời đó vùng Lạc An phần lớn do Việt Minh kiểm soát nên xài tờ bạc Hồ Chí Minh, trong khi vùng Ninh Ḥa th́ xài tờ giấy bạc Đông Dương Việt Miên Lào. Cha tôi luôn có cả 2 loại giấy bạc trên để tiện việc mua bán, khi th́ dùng tiền này khi dùng tiền kia. Tờ bạc HCM ông nhét vào túi áo tôi, v́ tôi c̣n nhỏ không ai để ư c̣n túi ông th́ tờ bạc Đông Dương. Dọc đường nếu chẳng may gặp lính Pháp hành quân lục xét mà thấy có tờ giấy bạc in h́nh HCM th́ mất cả ch́ lẫn chài chưa kể có thể bị bắt giam đến mọt gong v́ cái tội liên hệ với Việt Minh. V́ vậy mà cha con đi buôn phải đi thật sớm và về khuya để tránh kẻ ḍm ngó như trong bài thơ :


Hồi Ức Lên Mười

Đôi vai bé bỏng gánh gồng bông
Buôn lậu nhờ Cha cơng vuợt sông
Đập nuớc Bến chai hờ hững quá !
Không ch́u cậu bé buổi long đong
 Muời tuổi già hơn tuổi dặm đường
 Chân trần đạp đất tóc che sương
 Vải bông trắng xóa hồn thơ dại
 Cơm áo cần hơn buổi đến trường
Mỗi tuần ba bận gánh lom khom
Đi sớm về khuya tránh kẻ ḍm
Vải đổi Bông thô hai phía lợi
Tiền trao vật đổi bát đầy cơm
Sơn lộc trong tôi thuở bấy giờ
Rừng thưa chen bước chú nai tơ
Dấu chân vụng dại in trên cỏ
Sỏi đá làm quen tuổi dại khờ.


Nghề buôn bông đổi vải chỉ kiếm sống tạm chứ không lâu dài nên sau đó cha tôi chuyển qua nghề nhuộm vải. Thời đó bông vải kéo sợi dệt ra sản phẩm toàn một màu trắng mà người dùng đa số nông dân cần màu đen hoặc màu nâu cho hợp với công việc nhà nông, chứ có ai đi cày đi cấy mà mặc đồ trẳng bao giờ. Tôi không biết tôi t́m ṭi ở đâu mà biết nhuộm vải !?

 Truớc hết, xây một cái ḷ bằng đất trộn với rơm có đường kính khoảng 1m,20 cho vừa cái chảo Đụn. Vỏ cây Bàng băm ra, giả nhuyễn cho vào chảo đầy nước đun sôi thật lâu. Vải Ta trắng c̣n mới tháo ra nhúng nước cho uớt đều, vắt ráo nước, giũ vải cho thẳn nhúng vào chảo tiếp tục đun thêm 1 tiếng đồng hồ nữa, tắt lửa chờ nguội lấy vải ra xả nước lạnh thật sạch phơi trong bóng râm. Vải khô sẽ có màu hơi nâu không bạt màu. Nếu nhuộm đen th́ cũng giống công đoạn như trên, nhưng phải dùng bùn đất lấy từ đáy ao hồ đem ḥa lỏng với nước chứa trong thùng lớn, vải nâu nhúng vào để cách đêm, hôm sau lấy ra xả thật sạch phơi khô sẽ có màu đen bóng, trông rất bắt mắt !

 Công việc này dễ làm nhưng đi kiếm vỏ cây Bàng hơi hiếm, về sau phải thuê nguời vào rừng lột vỏ cây Chàm thay thế hoặc dùng cây Cỏ Mực cũng được. Có một điều đáng lưu ư là vải ta, dù nhuộm hoặc để nguyên màu trắng may thành quần áo mặc hằng ngày đều bị sinh "Rận "loại kư sinh trùng nhỏ sinh sản rất nhanh bám vào áo quần cắn hút máu gây ngứa, sinh ghẻ rất khó chịu. Để diệt nó không c̣n cách nào khác là cho hết quần áo vào chảo nước đun sôi. Nhưng sau đó 5-3 tháng có Rận mới xuất hiện trong quần áo thật là nan giải ?! Ngay trong giờ học chúng tôi đứa nào nấy găi sồn sột mà thầy giáo cũng biết v́ sao rồi ! Giờ giấc Rận cắn là khoảng 8-10 giờ sáng và tối khi đi ngủ. Vùng bị cắn nhiều nhất là Rún, thắt lưng và những vùng kín trên cơ thể. Ôi! Một Thời Ghẻ Chốc.

 

 

 

Xem Kỳ 3

 

 

 

  


 

Anh Thy

 

 

 

 

 

Trang Thơ & Truyện: Dương Công Thi              |                 www.ninh-hoa.com