trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |                 www.ninh-hoa.com

Dương Anh Sơn

 Gio Sư Triết học
 Trung học Ninh Ha
 Nin kha 1973-1976
 Chỉ đạo lớp 12C, 74-75

 Sở thch viết v
chuyển dịch Thơ.

Đ xuất bản:

"Ảnh hưởng đạo Phật trong Đoạn Trường Tn Thanh" (2006) v

"Ức Trai Thi Tập của Nguyễn Trải" (dịch v ch giải 2009)


 
Hiện cư ngụ tại Việt Nam

 

 

 

 

  

 

Thơ L BẠCH

DƯƠNG ANH SƠN

 

 

 
 

 Bi 04:

 

  

 
 
 
 
 

 

 

 

 

TỬ DẠ THU CA

 

Trường An nhất phiến nguyệt ,

Vạn hộ đảo y thanh .

Thu phong xuy bất tận ,

Tổng thị Ngọc Quan tnh .

H nhật bnh Hồ lỗ ,

Lương nhn bi viễn chinh .

 

L Bạch

 

 

Dịch nghĩa :

 

        Một mảnh trăng mỏng manh (chiếu soi)  nơi thnh Trường An.Tiếng đập vải vang ln khắp hng ngn căn nh. Ngọn gi thu thổi mi khng ngừng (như ) gom hết biết bao tnh cảm vấn vương cho ải Ngọc Quan (nơi bin giới xa xăm) .Ngy no đy dẹp tan được bọn giặc Hồ để cho người chồng yu dấu được lui về khỏi chốn chiến chinh xa xi !

 

        Tạm chuyển lục bt :

 

BI CA MA THU CỦA TỬ-DẠ.

 

Trường An một mảnh trăng gầy,

Mun nh đập vải đ đy vang lừng .

Gi thu thổi mi khng ngừng ,

Bao tnh gom hết cho vng Ngọc Quan .

Giặc Hồ ngy đ dẹp tan ,

Nơi xa chinh chiến chng lui trở về .

 

Ch thch:

                                                        

 

Tử-Dạ  

tn người con gi đất Tần bn Trung Hoa lm bi ca giọng điệu buồn thương cho việc phải chịu chia ly do chinh chiến ko di đối ph sự ph quấy của giặc Hồ từ bin giới pha ty bắc.

Trường An  :

tn kinh đ của nh Đường (618-904) bn Trung Hoa ,nay l thnh phố Ty An (T.Q).Do chịu ảnh hưởng văn học v lịch sử Trung Hoa,nhiều nho sĩ nước ta thời xưa thường v kinh đ Thăng Long       như l Trường An.Cu ca dao :" Chẳng thơm cũng thể hoa nhi, Dẫu khng thanh lịch cũng người   Trng (Trường) An" đ cho thấy người Thăng Long xưa v H Nội nay vẫn cn t nhiều người lệ       thuộc vo văn ha Trung Hoa . Nguyễn Du trong bi "Long thnh cầm giả ca "lm khi đến Thăng       Long chuẩn bị đi sứ phương bắc c cu : Hoạt tố Trường An v gi bảo"(cu 26:活 )    cũng cho thấy ảnh hưởng đ.

Phiến :  mảnh miếng ,chẻ nhỏ ,mỏng manh.
Đảo y  : giặt giũ ,đập v vải vc ,quần o.
Tổng thị  :

gom lại ,tập hợp lại những điều như thế (vầng trăng,tiếng chy đập vải, gi thu thổi mi...        l tnh cảm vương vấn của những người vợ đang hướng về nơi quan ải ,bin giới xa xăm ).

Ngọc Quan :

tn một cửa ải quan trọng pha ty bắc Trung Hoa đi qua đo Ngọc Mn nn cn gọi l Ngọc Mn Quan , nằm pha ty Đn Hong ,Cam Tc,Trung Hoa .Ngay từ khi L Uyn tức Đường Cao tổ lập ra nh Đường v cc triều sau lun phải đối ph triền min với cc bộ tộc pha ty bắc thường xuyn quấy ph như Đột Quyết, Hồ Đột, Thiền Vu,Thổ Phồn...nn trai trng lun phải xung vo lnh chinh chiến hoặc trấn giữ bin cương như ải Ngọc Mn.Nng Tử Dạ v biết bao thiếu phụ phải lun sống trong tnh cảnh lo lắng cho chồng, cho con nơi quan ải,trận mạc...

Hồ lỗ : lỗ :kẻ địch ,qun địch,qun giặc ;Hồ :tức qun Hồ Đột .C khi cũng gọi qun Hồ l Thổ Phồn.
Lương nhn : người hiền lnh .Người vợ Trung Hoa xưa ở nước Vệ thường gọi chồng bằng từ ny.
Bi : bi bỏ, dừng lại, ngưng việc ,bi chức lui về nh.
   

 

 

 

 

 

Bi 05:

 

 

     

   
 
 
 
 
 退   
 
 
 
 
 

 

 
 
 

 

 

 

HNH LỘ NAN  (Bi 3 )

 

1      Hữu nhĩ mạc tẩy Dĩnh Xuyn thủy ,

 Hữu khẩu mạc thực Thủ Dương quyết !

 Hm quang hỗn thế qu v danh ,

 4      H dụng c cao tỷ vn nguyệt ?

 Ng quan tự cổ hiền đạt nhn ,

 Cng thnh bất thoi giai vẫn thn .

 Tử Tư k kh Ng Giang thượng ,

8      Khuất Nguyn chung đầu Tương thủy tn .

 Lục Cơ hng ti khởi tự bảo ,

 L Tư thuế gi khổ bất tảo .

 Hoa Đnh hạc lệ cự khả văn ?

12      Thượng Thi thương ưng h tc đạo !?

 Qun bất kiến :

 Ng Trung Trương Hn xưng đạt sinh ,

 Thu phong hốt ức Giang Đng hnh .

 Thả lạc sinh tiền nhất bi tửu ,

17      H tu thn hậu thin tải danh !

 

 

L Bạch

 

 

         Dịch nghĩa :

 

    

    C tai chớ rửa ở sng Dĩnh ;c miệng chớ ăn rau quyết ở ni Thủ Dương .Đời loạn lạc khng by lộ tiếng tăm m chỉ nn (che giấu) ngậm hết trong miệng !Đu cần phải ở một mnh nơi cao (của kẻ ẩn sĩ ) để snh với ln my v vầng trăng! Ta thấy từ xa xưa những người hiền thấu r lẽ đời khi đ thnh cng ,khng chịu lui về bản thn đều bị mất mt. Tử Tư phải bỏ mnh trn dng sng Ng . Khuất Nguyn rốt cuộc phải đm đầu nơi bến sng Tương. Lục Cơ mạnh mẽ lại c ti sao khng giữ được mnh ! L Tư phải chịu khổ ải v khng sớm rời bỏ (chốn quan trường ) để lui về ; tiếng con chim hạc ở Hoa Đnh lm sao c thể nghe được đy ; chim ưng xanh ở Thượng Thi cn đu để ni năng đủ đầy !

Bạn khng thấy chăng : Trương Hn ở xứ Ng l người được xưng tụng l biết sống ở đời nn khi gi thu về chợt nhớ đến m đi về Giang Đng .Hy tạm vui với ly rượu nồng khi cn sống ,c cần chi tiếng tăm cho tấm thn ngn năm sau !

 

        Tạm chuyển lục bt :

 

 

ĐƯỜNG ĐI KH .

       

1   C tai ,sng Dĩnh rửa chi!

           Thủ Dương rau quyết ăn g miệng đy !

Tiếng tăm đời loạn chẳng by ,

4  Thanh cao ring snh my trăng được no .

Người hiền ta thấy xưa nao ,

           Cng thnh chẳng thoi lui vo thn tan :

Tử Tư thn bỏ Ng Giang ,

8  Khuất Nguyn gieo xuống bờ Tương vi đời,

Lục Cơ ti chẳng giữ người ,

           L Tư khng sớm nghỉ ngơi khổ mnh .

Lm sao nghe hạc Hoa Đnh ,

12  Sao cn Thượng Thi ưng xanh ni bn !

Người ơi c thấy đ chăng :

           Đất Ng biết sống Trương Hn ngợi xưng .

Gi thu chợt nhớ Giang Đng ,

           Hy vui lc sống rượu nồng một bi .

17    Cần chi tiếng để ngn đời........

 

 

       Ch thch :

 

  

 

Dĩnh Xuyn :

tn con sng ở H Nam ,Trung Hoa. Thời vua Nghiu muốn nhường ngi cho Hứa Do l người hiền nn mời về triều .ng khng nhận lời sứ giả v đi ra sng Dĩnh rửa tai v sợ những lời mời lm dơ tai mnh! So Phủ ,một ẩn sĩ khc đang chăn tru thấy Hứa Do rửa tai bn hỏi tại sao v dắt tru ln bờ v sợ tru uống nước kia !

Thủ Dương : nơi ẩn lnh của B Di v Thc Tề con vua một nước nhỏ l C Trc ,ti thần nh Thương .Khi nh Thương mất vo tay vua Trụ tn bạo ,rồi Cơ Pht đnh bại Trụ lập ra nh Chu ,B Di v Thc Tề ln ni Thủ Dương ăn rau sam  rau quyết v chết đi trn ni v khng chịu ăn thc nh Chu,lm ti nh Chu.
Tử Tư :

tức Ngũ Vin ,tự l Tử Tư ,tướng quốc nước Ng thời Xun Thu bn T.H. . Tư vốn người nước Sở, sau v lnh sự truy bức của Sở Bnh Vương chạy trốn sang nước Ng rồi lm ti cho Ng Hạp Lư v con l Ng Ph Sai.Ph Sai v nghe lời dm pha của B Hi p uồng Tử Tư phải tự xử .Ph Sai cho đem xc Tử Tư nht vo ti da ngựa thả tri sng...

Khuất Nguyn :

tn thật l Bnh ,hiệu l Linh Qun (340-278 TCN) học rộng ,c ti văn chương lm quan Tả Đồ thời Sở Hoi Vương ,Trung Hoa .Sau bị dm pha do c kẻ ganh ght trong triều nn u buồn viết ra Ly Tao ,Sở Từ, Thin Vấn..v.v..Đến đời vua sau l Sở Tương Vương , ng bị đy đi Giang Nam sinh ra phẫn ch,uất ức nn gieo mnh xuống dng Mịch La tự tử vo ngy mồng 5 thng năm m lịch .Người Trung Hoa knh trọng ng l một trung thần nn hằng năm lấy ngy nay kỷ niệm gọi l Tết Đoan Ngọ .Do c thời lệ thuộc Trung Hoa lu di v bị xm lược nn người Việt chịu ảnh hưởng nhiều tập tục văn ha của họ cũng bắt chước ăn Tết Đoan Ngọ như kiểu người Trung Hoa v nhiều loại hnh khc như Tết trung thu ,Tết Nguyn đn.....

Lục Cơ   :

người đất Ng Quận đời nh Tấn ,c ti thi họa ,thư php ,lm việc cho Vương Dĩnh ở Thnh Đ. Sau bị dm pha cho l c lm phản rồi bị giết v bị ghen ti v nghi kị .

L Tư:

sống khoảng 280-208 TCN ,lm chức thừa tướng thời Tần Thủy Hong ,sinh ở Thượng Thi nước Sở theo học với Tun Tử cng Hn Phi. ng khng những giỏi văn chương ,thư php m cn giỏi việc by mưu tnh kế v nghệ thuật thuyết khch .Khi Tần Thủy Hong đương ở ngi cao quyền thế ,ng khuyn Tần Thủy Hong đốt sch chn cc nh nho v sợ sinh loạn !Khi Tần Thủy Hong mất,ng cng Triệu Cao lập mưu đưa thi tử Hồ Hợi cn nhỏ ln ngi tức Tần Nhị Thế .Cao mưu tiếm quyền chi phối vua Tần nhưng Nhị Thế vẫn tin dng L Tư nn Triệu Cao dm pha Tư c lm phản bị vua bắt tội chịu nhục hnh v xử trảm bu đầu cng con trai tại cổng thnh .Trn đường đi hnh hnh , Tư ni vi con l khng cn cơ hội để nghe tiếng hạc ở Hoa Đnh v được ni năng bn luận về chim ưng xanh vng Thượng Thi nữa.

Trương Hn  :

người đất Ng Quận nh Tấn lm chức đại tư m, ph Tề Vương Tư M Quỳnh ở Lạc Dương .Khi cầm qun dẹp loạn Bt Vương chợt cảm thấy nhớ nh bn bỏ qun về Giang Đng vui th qu nh ,khng vướng bận cng danh. Về sau , Tư M Qunh thất bại,người đời khen ng thức thời v như ng thường ni cng danh sao bằng chn rượu nồng ngon dược uống khi cn sống .ng cũng sng tc nhiều thơ ph nhưng bị thất lạc nhiều.Tnh tnh phng khong của Trương Hn chắc chắn ảnh hưởng nhiều đến phong cch sống của L Bạch.

Hm quang :

ngậm trong miệng nh ho quang của mnh (hay ni khc đi l che dấu ti năng trong thời loạn )

Hiền đạt nhn  :

người ti giỏi hiểu biết nhiều về lẽ sống trong cuộc đời.

Vẫn thn : thn bị mất đi.
K kh : đ xong đời ,đ bỏ thn.
Tn : bờ sng ,bến nước.
Thuế gi : bỏ xe ,rời xe ,tho xe ra ...chỉ việc nghỉ ngơi ,từ bỏ chức vụ ,cng việc...
Tc đạo  : ni năng ,bn bạc đủ thứ về một việc no đ.
Xưng  :  khen ngợi ,tn dương ,xưng tụng.
Đạt sinh :

người thấu hiểu lẽ đời ,biết cch sống .

Thả  lạc : hy tạm vui.
H tu  : sao phải cần đến.
   

 

 

 

Xem Bi 06-07

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

DƯƠNG ANH SƠN
Si Gn, 10/2016

 

 

 

 

 

 

 

 

trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |                 www.ninh-hoa.com