trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |                 www.ninh-hoa.com

Dương Anh Sơn

 Giáo Sư Triết học
 Trung học Ninh Ḥa
 Niên khóa 1973-1976
 Chỉ đạo lớp 12C, 74-75

 Sở thích viết và
chuyển dịch Thơ.

Đă xuất bản:

"Ảnh hưởng đạo Phật trong Đoạn Trường Tân Thanh" (2006) và

"Ức Trai Thi Tập của Nguyễn Trải" (dịch và chú giải 2009)

 


 
Hiện cư ngụ tại Việt Nam

 

 

 

 

 

 


THANH-HIÊN THI-TẬP

Dương Anh Sơn

Chuyển Lục Bát
 

   

  

 

BƯỚC ĐẦU RA LÀM QUAN NHÀ NGUYỄN

Ở BẮC HÀ (1802-1804)

(Từ bài 61 đến bài 78)

 

 

Ba trăm năm nữa biết chăng,

Người đời ai sẽ khóc thầm Tố Như?

 

 

 

 

 

 

  

Bài 77: 

 

 

KHỔNG TƯỚC VŨ
孔雀舞
 

Khổng tước phủ hoài độc,      孔雀腑懷毒
Ngộ phục bất khả y.               
誤服不可醫
Ngoại lộ văn chương thể,      
外露文章體
Trung tàng sát phạt ky.          
中藏殺罰機
Nhân khoa dung chỉ thiện,     
人誇容指善
Ngă tích vũ mao kỳ.               
我惜羽毛奇
Hạc hải diệc hội vũ,               
鶴海亦會舞
Bất dữ thế nhân tri.                
不與世人知


TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

CHIM CÔNG MÚA

 

Chim công ḷng dạ độc sao!

Nuốt nhầm vào chẳng thể nào chữa cho.

Bề ngoài đẹp đẽ bầy phô,

Giết người giấu bẫy mưu mô trong này.

Người khen dáng vẻ lành hay,

C̣n ta tiếc bộ lông đây lạ lùng.

Hạc kia cũng biết múa chung,

Không cho đời biết, người trông thấy ǵ!

 

DỊCH NGHĨA:

Con chim công có tạng phủ, ḷng dạ mang chất độc. Nuốt nhầm vào không thể chữa trị. Bên ngoài bày ra đẹp đẽ, óng ả song bên trong cất giấu những mưu mô chết chóc. Người đời khen dáng vẻ hiền lành đẹp đẽ, c̣n ta chỉ tiếc cho bộ lông của nó rất lạ kỳ. Con chim hạc biển cũng cùng nhau múa may nhưng không cho người đời biết được.


CHÚ THÍCH:

                         

 

腑懷

phủ hoài: chỉ chung tạng phủ bên trong động vật như dạ dày, ruột non, ruột già, gan mật, thận… Cũng dùng để chỉ ḷng dạ con người.
   phục:  nuốt vào, uống vào, học theo, nhận chức, y phục.
 lộ:  bày lộ ra, hiện rơ, rỉ ra, sương móc.

文章 

văn chương: văn là vẻ đẹp, chương là vẻ sáng. Chỉ chung là vẻ hào nhoáng đẹp đẽ bên ngoài và để chỉ công việc sáng tác thơ văn.
   ky: bẫy, lẩy nỏ, mưu mô, tính toán, cơ khí…
  thiện: hiền lành, tốt đẹp, giỏi khéo, thân thiện.
    diệc: cũng, chẳng những, lại lần nữa, cũng theo…
會舞  hội vũ: cùng nhau múa, họp lại để múa chung.
不與 bất dữ: không cho, không cùng với, không cấp cho.
     

 

 

 

 

 

Bài 78:

 

ĐỘC TIỂU THANH KƯ

讀小青記

 

Tây hồ hoa uyển tẫn thành khư,         西湖花苑盡成墟
Độc điếu song tiền nhất chỉ thư.        
獨吊窗前一紙書
Chi phấn hữu thần liên tử hậu,          
脂粉有神憐死後
Văn chương vô mệnh lụy phần dư.   
文章無命累焚餘
Cổ kim hận sự thiên nan vấn,           
古今恨事天難問
Phong vận kỳ oan ngă tự cư.             
風韻奇冤我自居
Bất tri tam bách dư niên hậu,           
不知三百餘年後
Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như?       
天下何人泣素如

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

 

ĐỌC BÀI GHI CHÉP VỀ TIỂU THANH

 

Hồ Tây vườn đẹp thành g̣,

Riêng ḿnh viếng đọc một tờ trước song.

Mất đi hồn phấn xót thương,

Văn chương không mệnh đốt vương lụy đời.

Xưa nay mối hận hỏi trời,

Phong lưu oan trái ta rồi phải mang.

Ba trăm năm nữa biết chăng?

Người đời ai sẽ khóc thầm Tố Như?

 

DỊCH NGHĨA:

 

Vườn hoa bên Tây Hồ đă thành g̣ hoang hết rồi. Ta riêng viếng nàng qua bài ghi lại trước cửa sổ. Son phấn nếu có hồn sẽ xót thương nàng sau khi mất đi. Văn chương không có mệnh cũng phải chịu lụy chỉ c̣n dư lại một phần sau khi đốt cháy. Xưa nay những mối hận rất khó khăn để hỏi ông trời. Cốt cách phong lưu, nết vẻ trang nhă phải chịu nỗi oan trái lạ lùng mà ta phải mang theo cũng như nàng. Chẳng biết là ba trăm năm về sau, người đời ai là kẻ thầm khóc cho Tố Như đây?

 

CHÚ THÍCH:

 

Căn cứ vào nội dung câu thơ số hai, đây là bài thơ Nguyễn Du làm ra khi đến viếng chỗ tưởng niệm nàng Phùng Tiểu Thanh. Có một số ư kiến cho bài thơ này nằm trong tập thơ “Thanh Hiên Tiền Hậu Tập” và cũng có ư kiến cho rằng ông làm khi đi sứ Trung Hoa xếp vào “Bắc Hành Thi Tập”. Ngoài ra có ư kiến phản bác lại v́ sứ tŕnh của Tố Như không đi ngang Tây Hồ ở Chiết Giang. Nhưng điều hiển nhiên khi đọc câu 1 và 2 của bài thơ, chúng ta phải công nhận rằng Nguyễn Du từng đứng trước chỗ tưởng niệm và phần mộ của nàng Tiểu Thanh để đọc bài kư ghi chép về cuộc đời nàng.

 

Nàng Tiểu Thanh họ Phùng làm vợ lẽ một người có tên là Phùng nên tránh tên chồng chỉ gọi là Tiểu Thanh. Nàng có tài thơ văn, bị vợ cả ghen ghét bắt ở nhà riêng trên núi Cô Sơn kề bên Tây Hồ. Nàng buồn phiền héo hon mà chết lúc chỉ mới 18 tuổi. Tiểu Thanh có để lại tập thơ nhưng cũng bị người vợ cả ghen ghét đem đốt đi chỉ c̣n sót lại một số bài ở “phần dư” tức là dư cảo c̣n sót sau khi bị đem đốt. Bài kư ở chỗ nàng chôn cất đă ghi lại  câu chuyện này.

    

 

  khư: hoang vu, trống trải, g̣ đất vun cao hoặc thành lũy bị phá đi cũng gọi là khư.
  điếu:  thăm viếng người đă khuất, bi thương.
  thần: thần thánh, phần linh hồn hoặc tinh thần làm chủ mọi hoạt động con người hay sự vật.
  mệnh: số mạng do trời định đoạt c̣n gọi là “thiên mệnh” nghĩa là cuộc đời sướng hay cực khổ, giàu hay nghèo… đều là phần số hay số mệnh do trời ban bố; nghĩa khác là sai khiến.
焚餘  phần dư: đốt cho cháy gọi là phần, cái c̣n sót lại gọi là dư. Đây chỉ “phần dư cảo” của Tiểu Thanh.
風韻  phong vận: do chữ “phong độ khí vận” chỉ phong thái lịch lăm, trang nhă của những người tài hoa.
  cư: ở, mang, vác, chất chứa.
  khấp: khóc không thành tiếng, khóc thầm lặng (khác với “khốc” là khóc rống lên).
     

                       

        


 

 

HẾT

 

 

 

 



D
ương Anh Sơn
 Giáo Sư Triết học

Trung học Ninh Ḥa

 

 

 

trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |                 www.ninh-hoa.com