trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |                 www.ninh-hoa.com

Dương Anh Sơn

 Giáo Sư Triết học
 Trung học Ninh Ḥa
 Niên khóa 1973-1976
 Chỉ đạo lớp 12C, 74-75

 Sở thích viết và
chuyển dịch Thơ.

Đă xuất bản:

"Ảnh hưởng đạo Phật trong Đoạn Trường Tân Thanh" (2006) và

"Ức Trai Thi Tập của Nguyễn Trải" (dịch và chú giải 2009)


 
Hiện cư ngụ tại Việt Nam

 

 

 

 

  

 

 


M
T CÁCH SNG
Dương Anh Sơn
 

 

 Nguyễn là một chàng trai vốn xuất thân từ nhà ḍng và cũng "đẹp trai" với nụ cười thân thiện luôn mở trên môi. Rời bỏ giảng đường, rời bỏ ḍng tu La San chuyên về giáo dục do việc các tu hội và trường học các tôn giáo bị "tiếp quản", bị "trưng dụng" nên Nguyễn, bản thân là một ông "frère", một sư huynh Công giáo phải từ giă chiếc áo thụng đen trở về cuộc sống ngoài đời.

 

      Trước bước ngoặt lớn của ḍng lịch sử, Nguyễn về lại với gia đ́nh và chưa biết phải sống thế nào đây ?!. Nhờ vào một ít đồ đạt có thể bán được của ba mẹ, Nguyễn đem bán dần khi là bộ tràng kỷ, khi th́ bộ đồ sứ uống trà, khi th́ chiếc máy xay sinh tố.... nên cuộc sống gia đ́nh Nguyễn tạm đắp đổi qua ngày. Những đồ dùng có giá lần lượt đi ra chợ trời, chuyện cơm áo của gia đ́nh Nguyễn càng lúc càng khó khăn ! Cần phải có một cách sống tạm gọi là "ổn" trong thời buổi đảo lộn như thế này !Qua bạn bè cũ trước ở tu hội, Nguyễn tập cuốn thuốc lá đem bỏ mối các quán tạp hóa trong các hẻm và các sạp nhỏ ven các con đường Phú Nhuận, B́nh Thạnh. Nguồn lá thuốc do những mối từ Phan Rang đem vào từ sự giới thiệu của bạn bè. Mới đầu, Nguyễn h́ hục xắc các cuộn lá thuốc vấn thành sợi bằng dao bầu. Cuốn thuốc chưa chặt và việc xắc cũng c̣n chậm. Công đoạn tiếp theo là sao tẩm thuốc lá cho khô hơn và có mùi thơm rồi dùng một bàn gỗ nhỏ để vấn thuốc điếu gói vào cứ mười điếu một bịch. Nguyễn làm mài miệt từ trưa đến xẩm tối mới nghỉ tay ăn bữa cơm đạm bạc với ba mẹ và người chị bị bệnh bại liệt. Ăn tối xong, Nguyễn giúp mẹ dọn dẹp rồi sắp xếp các bịch thuốc điếu vào thùng giấy cột vào sau yên xe đạp để sáng mai đi bỏ mối. Ngày này qua ngày khác Nguyễn quen dần công việc chưa được đào tạo từ giảng đường này ! Trước mắt Nguyễn là việc kiếm mỗi ngày cho được vài chục đồng đủ trang trải cho cả nhà. Lương người làm nghề đi dạy, làm công chức nhà nước chỉ khoảng hai trăm bạc nên sống rất chật vật thiếu trước hụt sau. Trừ chi phí, mỗi tháng Nguyễn kiếm được trên dưới bốn trăm đồng. "Nghề mới" đi bỏ mối thuốc lá dạo được đào tạo cấp tốc từ trường đời tuy vất vả nhưng cũng đắp đổi qua ngày !

 

       Mỗi khi đi bỏ mối thuốc lá, Nguyễn có cơ hội gặp gỡ bạn bè cũ thời đại học và tu hội để hàn huyên đủ chuyện về thời cuộc. Nhiều người "tu xuất" cùng trang lứa với Nguyễn cũng đă có gia đ́nh con cái ; cuộc mưu sinh trong thời kỳ "cách mệnh" này thêm nhiều khó khăn tệ hại hơn gấp trăm lần so với trước kia ! Nhiều nhà máy lớn máy móc c̣n mới bị tháo dỡ hoặc bỏ phế để cho những những cơ sở nhỏ "làm ăn ". Các cơ sở làm thuốc lá của nhà nước, của hợp tác xă bắt đầu hoạt động mạnh "tham gia thị trường" khiến những người làm ăn lẻ tẻ như Nguyễn phải thu hẹp chiến trường ! Nguyễn phải điều chỉnh lại việc "sản xuất" bằng cách "nâng cao chất lượng" và hạ giá thành sao cho bịch thuốc bán ra thơm hơn, rẻ hơn có sức "cạnh tranh với thị trường " ! Những vấn đề lặt vặt như thế chẳng bao giờ được dạy từ lúc c̣n tiểu học cho đến các giảng đường văn khoa, sư phạm ! May ra, khoa Chính trị kinh doanh có nói về "sản xuất tiểu thủ công nghiệp" này chăng ?! "Nghề dạy nghề"! Cuộc "đổi đời" bắt người ta phải học, có khi phải khom lưng qú gối trước cái bụng, trước áo cơm và cứ tiếp tục dài dài như thế ! 

 

       Một buổi sáng trên chiếc xe đạp cà tàng đi bỏ mối thuốc lá, Nguyễn bỗng thấy bên kia đường trước cổng chợ Phú Nhuận đường Phan Đ́nh Phùng một gương mặt quen quen trong chiếc áo lănh quần đen ngồi bên đống áo quần cũ bày biện trên tấm ny lông ở lề đường. Nguyễn ngờ ngợ nh́n cô gái rồi mạnh dạn băng qua đường chào hỏi :

   - Thưa có phải chị là Diễm học bên ban Anh không ?

     Cô gái có khuôn mặt thanh tú nhưng rám nắng ngạc nhiên nh́n Nguyễn đăm đăm rồi nói lớn :

  - Có phải là anh Nguyễn, "frère" Nguyễn ở Văn khoa Dalat không ?

 

     Hai người nhận ra nhau và mừng rỡ hỏi thăm đủ thứ chuyện về gia đ́nh, về cuộc sống từ khi rời trường và từ khi "đời bị đổi " tính ra đúng một chục năm rồi ! Diễm nh́n kỹ hơn anh chàng tu sĩ đẹp trai, thân thiện học bên Việt văn thuở nào. Trước mặt Diễm là một anh chàng hơi ngâm đen, dáng vẻ lam lũ trong chiếc áo bạc màu nhưng vẫn c̣n giữ được hàm răng trắng và nụ cười trên môi. C̣n Nguyễn nhận ra nét hiền ḥa, dịu dàng của người đẹp ban Anh văn vẫn in trên dáng dấp, giọng nói nhẹ nhàng.

 

         Những năm tháng nên quên bén đi như thế này đă buộc nhiều người phải bương chải và t́m một "nghề" để kiếm cơm qua ngày. Diễm từng là con nhà công chức cũng phải loay hoay "ra nghề" bán quần áo cũ để kiếm sống cho gia đ́nh sau khi từng đem áo quần cũ của anh chị em đi bán ! Ba của Diễm là công chức của chính quyền cũ vẫn c̣n đang đi "học" trong các nhà tù. Dân miền Nam chẳng bao giờ gọi là đi "cải tạo" quanh co mà nói thẳng là đi ở tù cho mau lẹ và khỏi màu mè văn chương giả dối !Mấy anh em Diễm quá khó khăn khi xin việc làm dù đều học xong đại học đành kiếm việc làm tự do tự chủ như sửa điện máy, đóng b́a sách vở, bán quần áo cũ...v..v... Họ hàng gọi anh em Diễm là "thợ đụng", đụng ǵ cũng có thể làm để nuôi nhau, lo cho mẹ và bới xách cho cha già vẫn c̣n" đi học" trong rừng xanh núi đỏ đợi ngày cha học xong khóa học rồi sắp xếp lại cuộc sống !

 

      Gặp người quen cũ Nguyễn rất vui nên ngày nào không bận khi đi ngang chợ cũng ghé ngồi nói chuyện một lát với Diễm. Dần dà hai người rồi cũng hiểu được hoàn cảnh của nhau và thương nhau. Đám cưới của Nguyễn và Diễm rất đơn giản chỉ có bạn bè thân và bà con gần. Đúng ra đó chỉ là buổi lễ ra mắt hai họ với kẹo bánh, nước ngọt, trà chén. Việc làm giấy kết hôn cũng bị phường khóm làm khó khăn nên hai vợ chồng cứ để đó đợi tính sau. Diễm về làm dâu nhà Nguyễn cũng quen dần với nếp nhà. Ba mẹ Nguyễn rất thương con dâu và đối xử khá tế nhị nên Diễm cũng thấy chuyện làm dâu không phải e dè khép nép quá đáng. Cuộc sống c̣n khó khăn nên Diễm bàn với chồng tiếp tục ra chợ bán quần áo cũ. Diễm dậy sớm lo bữa sáng cho cả nhà rồi gói ghém mớ áo quần cũ mua vào bán ra hằng ngày lên chiếc xe đạp đi xuống chợ. C̣n Nguyễn vẫn tiếp tục chương tŕnh bỏ dạo thuốc điếu. Những khi mớ hàng được giao hết, Nguyễn thường ghé một người bạn cũ nay làm một chân bảo vệ cho một công ty ngoại thương nhà nước ở đường Lê Văn Sỹ. Nguyễn dựng xe cạnh chốt gác bảo vệ ngoài cổng ra vào ngồi uống trà hàn huyên với bạn. Gần mười một giờ, Nguyễn chào bạn đi về nhà nhóm lửa củi nấu cơm trước chờ Diễm tan chợ về cùng lo buổi cơm xế trưa.
                               
  
                                          


         Một buổi sáng sau khi giao xong mớ thuốc lá vấn từ chiều hôm qua, Nguyễn lại ghé anh bạn làm bảo vệ tiếp tục chương tŕnh uống trà ngẫm chuyện đổi đời. Trong khi ngồi nói chuyện, bạn Nguyễn vội bước ra cổng đón bốn ông tây từ "xe con" bước xuống đưa vào pḥng giám đốc. Họ ăn mặc chemise trắng, thắt cravate, đi giầy đen " nghiêm chỉnh" khác với những anh áo xả ra ngoài, đi dép râu, dép mủ, đội chiếc nón cối, xách cặp đen dày cộm chứa đủ thứ đồ vớ vẩn như ống tre hút thuốc lào, cặp "xăm lốp" mới mua chen chúc giấy má lộn xộn ra vẻ đi làm việc lớn lao cho dân cho nước ! Một lát sau, cô thư kư của pḥng giám đốc chạy vội ra chốt gác hỏi Long, tên người bạn làm bảo vệ :

   - Anh Long có quen ai ở gần đây biết tiếng Anh không ? Anh nghĩ thử rồi giới thiệu gấp cho công ty v́ có đoàn khách người Úc do Sở Ngoại thương chỉ đến để "trao đổi" việc cung cấp nguyên liệu thô như cao su và cà phê hạt chưa sơ chế. Họ đang ngồi uống trà, anh nghĩ cách giúp giám đốc gỡ rối nhanh đi !

       Long chỉ tay sang Nguyễn nói :

  - Cô khỏi lo đi ! Anh Nguyễn bạn tôi đây có thể nói được tiếng Pháp, tiếng Anh !

     Cô thư kư tṛn xoe mắt nh́n Nguyễn trong bộ dạng mặt mày đen sạm, quần áo bạc màu. Ngó bộ cô không tin tưởng cho lắm ! Gấp quá rồi ! Cô mời Nguyễn :

   - Anh chịu khó sửa lại mái tóc, vuốt lại áo quần theo tôi vào pḥng giám đốc giúp cho việc này.

       Nguyễn chưa kịp nói ǵ đành theo chân cô thư kư vào trong. Lúc này ông giám đốc đang rót trà cho bốn ông" khách tây" người Úc áo quần veston đàng hoàng có vẻ đang chờ đợi.... . Giữa họ và ông giám đốc là khoảng trống v́ ông giám đốc chỉ biết cười cầu tài và rót nước mời khách. Nguyễn gật nhẹ đầu chào ông giám đốc và bốn "ông tây". Nhờ cô thư kư nói trước nội dung cuộc gặp này theo giấy giới thiệu của sở nên Nguyễn đă nắm khái quát công việc.

       Ông giám đốc quay qua Nguyễn :

  - Anh là bạn của Long hả ? Chuyện đó ḿnh nói sau đi ! Bây giờ xin nhờ anh thông dịch và hỏi xem những vị khách này cần ǵ.

     Nguyễn đă xem rất nhanh "giấy giới thiệu" từ Bộ Ngoại thương Hà Nội chuyển cho Sở Ngoại thương Saigon (Nguyễn vẫn giữ thói quen gọi như thế !) rồi từ đây chuyển tiếp cho "Công ty Ngoại thương số 1" là đơn vị trực tiếp lo chuyện cung cấp này. Th́ ra, qua việc nói chuyện bằng Anh ngữ, họ cho biết có nhu cầu được cung cấp thường xuyên, ổn định với giá gốc rẻ và tốt hơn nguồn cung cấp từ Cao Miên. Đây là hai loại nông sản có nhiều ở miền đông và cao nguyên trung phần. Những kiến thức đă giúp Nguyễn tŕnh bày cho đoàn khách biết khả năng cung cấp của công ty theo yêu cầu của họ.

 

     Các vị khách tỏ vẻ hài ḷng buổi gặp gỡ sáng hôm đó. Họ khen ngợi khả năng thông dịch và kiến thức kinh tế của chàng trai có nụ cười dễ mến đă giúp họ "tiếp cận", hiểu rơ hơn về nền kinh tế thị trường đang h́nh thành cũng như những nguồn nguyên liệu nông sản mà họ cần kinh doanh. Họ cho biết nếu không có ǵ trở ngại, họ sẽ trở lại vào ngày mốt để cùng công ty kư bản ghi nhớ trước khi tiến hành hợp đồng giao nhận chính thức. Và họ ra về trong sự nhẹ nhỏm của ban lănh đạo công ty. Trưa hôm ấy ông giám đốc vui vẻ nói :

 -  Đầu xuôi đuôi lọt ! Thật là may mắn được anh Nguyễn giúp sức nên bước đầu có vẻ thuận lợi. Tôi "đề nghị" trưa nay anh dùng cơm với chúng tôi để bàn công việc sắp tới.

 

     Nguyễn nhận lời ăn cơm trưa với ban lănh đạo công ty trong căn tin (nhà ăn) công ty nằm ở phía sau. Vừa ăn vừa nói chuyện ông biết thêm về tŕnh độ và khả năng của Nguyễn. Ông giám đốc tự giới thiệu tên ḿnh là Trực (cô thư kư thưa rơ là anh Ba Trực!). Nguyễn nhận thấy ông giám đốc trạc tuổi trên dưới bốn mươi lăm là dân miền Nam theo cha đi "tập kết" trở về ăn nói lịch sự, thân thiện và có vẻ chịu khó nghe "người ngoài" nói. Những ǵ ông chưa rơ, ông hỏi lại Nguyễn cho thấu đáo. Dẫu ǵ kiến thức tổng quát về nhiều mặt mà nền giáo dục bậc trung học miền Nam cung cấp cũng đủ cho Nguyễn nói chuyện kinh tế và nhiều chuyện khác với ông giám đốc tŕnh độ đi kháng chiến ! Cuối bữa cơm có chút cá chút rau tạm gọi là "sang"ở thời buổi bấy giờ, ông bắt tay Nguyễn thật chặt rồi nói :

   - Thay mặt lănh đạo công ty tôi xin mời anh Nguyễn ngày mai vào làm ở pḥng kinh doanh phụ trách phần "đối ngoại". Mai anh hăy dừng việc đi bỏ mối thuốc lá đi ! Anh đến công ty gặp anh Sáu Nhân pḥng tổ chức để làm giấy tờ nhận việc.

        Nguyễn thật t́nh kinh ngạc v́ không ngờ công việc sinh sống lại xoay chiều chóng vánh như thế. Nguyễn chẳng biết có nên xem đây là chuyện vui hay không ! Việc đi làm việc "nhà nước" không nằm trong suy nghĩ của Nguyễn v́ những người có "lư lịch" từng làm tu sĩ Công giáo khó mà được tuyển dụng! Nguyễn tặc lưỡi và nghĩ thầm thôi th́ cứ tới đâu hay đến đó !

 

       Nguyễn về bàn bạc với Diễm. Diễm nghĩ rằng đó là cơ hội để thay đổi cuộc sống v́ không thể xem việc đi bỏ thuốc lá dạo là kế lâu dài. Vả lại, nghề làm ở văn pḥng cũng phù hợp với sở học của Nguyễn hơn. Nguyễn thấy Diễm nói ra đúng như ư ḿnh nghĩ. Sáng hôm sau, Nguyễn kiếm trong mớ áo quần cũ một chiếc áo chemise trắng và một chiếc quần tây coi được để "đi làm" ! Nguyễn cũng đă nghĩ trong đầu là ḿnh cứ đến nhận việc nếu hợp th́ sẽ làm, c̣n không th́ cứ theo việc cũ rồi hẳn tính.

 

       Đến công ty, Nguyễn bắt tay anh bạn làm bảo vệ nơi chốt gác. Long cũng kể sơ qua về việc sắp xếp ban pḥng, nhân sự, chức danh một số người lănh đạo. Nhờ đó, Nguyễn có một khái niệm về "cơ quan" nhà nước này Đang lúc nói chuyện với bạn, ông Ba Trực cũng vừa đến trên chiếc xe màu đen cũ hiệu Peugeot 404 đời 1969 hay 1970 ǵ đó. Ông bắt tay Nguyễn và nói :

   - Ḿnh vào pḥng tổ chức làm cho xong mấy cái giấy tờ rồi qua pḥng tôi cùng bộ phận kinh doanh chuẩn bị cho biên bản ghi nhớ với mấy "ông tây" vào ngày mai !

      Đích thân ông đưa Nguyễn đến pḥng ông Sáu Nhân và "trao đổi" vài câu :

  - Như đă bàn với anh Sáu, anh Nguyễn rất khá tiếng Anh và tiếng Pháp là người công ty ta rất cần. Anh giúp anh Nguyễn mau chóng làm cho xong các thủ tục, hồ sơ để nhận việc ngay !

 

       Ông Sáu Nhân mời Nguyễn ngồi rồi đưa ra vài mẫu tờ in sẵn để Nguyễn điền vào. Tới "bản kê khai lư lịch ", Nguyễn ghi đầy đủ những công việc từ hồi mới đi học cho đến khi vào ḍng tu vừa đi học ở trung học cũng như khi học đại học cho đến hiện nay. Phần ghi về tôn giáo Nguyễn cũng ghi rơ : trước là tu sĩ Công giáo, nay chỉ là giáo dân ! Lư lịch của Nguyễn từ thời đệ nhị cấp cho đến khi học xong đại học và đến 1975 gắn liền với nhà ḍng La San. Nguyễn tặc lưỡi nghĩ trong đầu là có chi ghi nấy, đi làm cũng tốt mà không được cũng chẳng sao !

 

        Xong việc "kê khai", ông Sáu Nhân đọc kỹ phần lư lịch rồi đem qua pḥng ông Ba Trực. Long cũng đă cho biết qua ông Sáu Nhân cũng là người nam đi "tập kết' trở về. Tính ông ta cũng xuề x̣a và vui tính, nghĩ ǵ nói đó. Sau hơn nửa giờ đồng hồ có lẽ bàn luận thêm về lư lịch Công giáo của Nguyễn, hai người lănh đạo gốc Nam này đi đến quyết định "thoáng" là nhận Nguyễn vào làm với tư cách chuyên viên đối ngoại. Đó là một điều mà ở tỉnh lẻ với nhiều lănh đạo đầu óc nhỏ nhoi, họ sẽ loại ra ngay liền sau khi giúp họ làm được chuyện. Ông Sáu Nhân nói với Nguyễn :

  - Về phần học vấn với tŕnh độ và hai bằng cử nhân, biết hai thứ tiếng chính trong giao dịch ngoại thương nên chúng tôi rất cần người như anh. Chúng tôi không đặt nặng thành phần Công giáo của anh, chỉ mong anh đóng góp hiệu quả và đem lại lợi nhuận cùng thành tích cho công ty là quan trọng. Với lại như bao người khác mới tuyển dụng, anh cứ chăm chỉ trong giai đoạn thử việc đă !Thời gian sẽ giúp chúng ta nh́n nhận nhau đúng hơn !

 

      Ngay sáng hôm đó, Nguyễn cùng bộ phận kinh doanh của anh Năm Cần phụ trách bắt tay việc soạn thảo "biên bản ghi nhớ" cho ngày hôm sau. Nhờ mối quan hệ có sẵn giữa công ty và các tỉnh có sản lượng cà phê hạt và cao su sơ chế ổn định như Sông Bé, Đồng Nai, Buôn Mê Thuột.. v.. v.. nên số lượng cà phê và cao su mà đoàn khách Úc yêu cầu cung ứng, qua liên lạc điện thoại, họ đă bảo đảm chắc chắn sẽ làm đúng như yêu cầu của công ty về số lượng và chất lượng. Giai đoạn này, các tỉnh có nông sản rất cần có chỗ tiêu thụ và công ty cũng cần có "đầu ra". Trong thâm tâm, Nguyễn không tin chắc những con số mà các tỉnh hứa hẹn "cung ứng". Tốt nhất là khi thực sự kư hợp đồng cung ứng và giao nhận ḿnh nên cùng bộ phận kinh doanh đi trực tiếp tận địa phương để t́m hiểu kỹ về khả năng và chất lượng nông sản được cung cấp th́ hay hơn ! Nguyễn và ban giám đốc hiểu rơ việc giữ cho được uy tín để có mối làm ăn lâu dài với các "đối tác" trong hay ngoài nước rất quan trọng. Những ǵ "ghi nhớ" trong biên bản là những việc công ty phải làm được và làm cho đúng! Thời gian gấp gáp và mới chỉ một buổi làm công chuyện "ngoại thương" nhưng nhờ chiều qua Nguyễn đă mượn được mấy giáo tŕnh của các bạn học khoa Chính trị Kinh doanh cùng viện rồi ban tối chong đèn đọc những phần cần thiết nên cũng "nắm được" những chi tiết trong giao nhận ngoại thương. Do đó, việc soạn thảo qua đầu giờ chiều là xong bản nháp song ngữ. Cô thư kư pḥng kinh doanh và cả pḥng giám đốc đều không rành ngoại ngữ và đánh máy rất chậm nên Nguyễn đích thân làm luôn. Những từ ngữ chuyên về kinh tế hay ngoại thương chưa nắm vững, Nguyễn tra lại từ điển cho chắc ăn. Nguyễn đọc lại cho phó pḥng kinh doanh là anh Bảy Xê nghe qua và anh đồng ư hoàn toàn rồi cho thư kư tŕnh lên anh Năm Cần trưởng pḥng rồi tiếp tục chuyển qua giám đốc công ty để duyệt lại lần cuối và chờ đoàn khách trở lại để cùng kư vào biên bản.

 

      Sáng hôm sau Nguyễn đạp xe đi làm sớm từ nhà ở Tân B́nh, ghé qua một quán cà phê vỉa hè ở Lăng cha Cả nhâm nhi ly đen và trà nóng rồi thong thả đạp xe qua Lê Văn Sỹ.

 

Nguyễn có thói quen trong nhà ḍng làm ǵ cũng cẩn thận nhưng thong thả. Những tháng ngày đi dạy học cũng giúp Nguyễn có thái độ tự tin, b́nh tĩnh khi làm việc. Khi học ban Việt 

văn, Nguyễn rất khoái cung cách ăn nói khoan thai nhẹ nhàng của thầy Trần Trọng San, vẻ ung dung nghệ sĩ và cách dùng từ chính xác, gọn gàng của thầy Vũ Khắc Khoan, những lời giảng nhẹ nhàng nhưng sâu sắc của thầy Lê Hữu Mục, giọng sang sảng của thầy Phạm Văn Diêu.... Mỗi thầy đều có một vẻ đáng tôn kính của người đem cái hay cái đẹp của văn chương truyền đạt cho thế hệ mới ! Nhưng ngẫm lại, Nguyễn học được rất nhiều từ thầy Trần Trọng San dạy hán văn. Cách dạy khoan thai, đỉnh đạt và nhất là sự khiêm tốn đă ăn sâu trong tâm khảm nhiều thế hệ sinh viên được may mắn học với thầy. Có lẽ thầy San là một trong số hiếm hoi những người thầy có cốt cách nhà nho c̣n lại của thế hệ trước đây chăng ? Cung cách ấy là kim chỉ nam cho Nguyễn khi sinh hoạt với cộng đồng hay trong giao tiếp nên gặp chuyện ǵ khó khăn, rối rắm, Nguyễn luôn từ tốn, b́nh tĩnh giải quyết.

 

        Dựng xe đạp và chào bạn xong, Nguyễn đi vào pḥng kinh doanh chào ông Bảy Xê và Năm Cần đang pha trà. Ông Bảy mời Nguyễn chén trà Thái Nguyên đậm đà thoang thoảng vị ngọt chát. Sau này Nguyễn cũng h́nh thành thói quen uống trà bắc ngon và đậm; h́nh như thói quen đó cũng giúp cho sự suy nghĩ được thấu đáo và điềm tĩnh hơn chăng? Hai ông tỏ vẻ hài ḷng về cách hành văn và nội dung ngắn gọn nhưng đầy đủ của biên bản ghi nhớ do Nguyễn soạn thảo. C̣n bản tiếng Anh ông Năm Cần nói là ông tin Nguyễn dịch đúng câu chữ từ bản tiếng Việt!  Đúng chín giờ sáng đoàn khách Úc bốn người trở lại công ty. Sau tuần trà và thăm hỏi ở pḥng giám đốc, cô Quỳnh thư kư đem văn bản vừa tiếng Anh, tiếng Việt gồm ba cặp đưa cho mấy ông tây xem. Họ trao đổi nhau và hỏi Nguyễn vài chi tiết. Trong ṿng một giờ đồng hồ hai bên bàn bạc lại nhiều chi tiết. Nguyễn tŕnh bày từng điểm một cách ngắn gọn và rơ ư. Họ tụ đầu trao đổi với nhau và rồi đồng ư kư vào biên bản ghi nhớ. Họ khen bản tiếng Anh tŕnh bày lưu loát, rơ ràng. Nguyễn thông dịch lại cho ban lănh đạo biết những việc họ yêu cầu là sẽ trở lại Saigon đúng một tháng sau để kư hợp đồng chính thức cho việc nhập cảng từ Việt Nam số lượng cao su và cà phê sơ chế đă thỏa thuận.

 

      Đoàn khách chào ra về. Từ giám đốc đến các pḥng công ty đều tỏ vẻ vui mừng. Tất cả đều hy vọng hợp đồng mới sẽ mở cánh cửa rộng cho việc xuất nhập khẩu (Nguyễn nghĩ là chữ "khẩu" rộng nghĩa hơn chữ "cảng" v́ c̣n cửa ngơ hàng không và biên giới nữa để xuất nhập chứ đâu chỉ đi qua cảng biển !) của công ty.

 

       Hôm sau, Nguyễn chính thức đi làm cho nhà nước ! Công ty giao cho Nguyễn chức vụ trợ lư trưởng pḥng kinh doanh về thông dịch và công việc "đối ngoại". Với khả năng đọc và nói được hai sinh ngữ chính cùng với tinh thần tự học của ḿnh, Nguyễn đă nhanh chóng t́m đọc những sách vở và các giáo tŕnh liên quan về kinh tế, về xuất nhập cảng. Nhờ thế, Nguyễn dần dần hiểu rơ về cách t́m hiểu thị trường, cách t́m hiểu "đối tác", cách soạn hợp đồng có tính pháp lư, cách giao nhận hàng tại cảng hay tại nơi nhập cảng...vv.. Nguyễn không ngờ ḿnh lại học nhanh đến thế ! Những bài học về xác suất, thống kê bên Sư phạm để thống kê điểm số, tŕnh độ, số liệu học sinh.... dùng trong trường học giờ được dùng để thống kê con số xuất nhập khẩu, kinh doanh của công ty. Nguyễn thầm tự hào về những kiến thức căn bản mà đại học đă trang bị đă thực sự giúp cho công việc bây giờ. Công ty cũng thâu nhận một số "cán bộ" tốt nghiệp ngành kinh tế từ Liên Xô, Đông Đức hoặc Tiệp Khắc vào làm việc. Kiến thức và kỹ năng của họ quá yếu nên không đủ sức để soạn văn bản tiếng Việt chứ chưa nói đến bằng tiếng thông dụng khi giao dịch với ngoại quốc là tiếng Anh. V́ vậy, công ty thêm người nhưng vẫn thiếu người ! Ông Ba Trực cũng như các trưởng pḥng có công việc liên quan với "nước ngoài" là phải nhờ đến Nguyễn. Nhờ thái độ vui vẻ, khiêm tốn, thân thiện vốn có nên anh em trong công ty rất nể phục và mến mộ tư cách của Nguyễn v́ Nguyễn chẳng làm mất ḷng ai bao giờ ! Những khi có những "suất" hàng có giá như xe Honda nội địa, "săm lốp" xe Honda, quạt trần Mỹ Phong, đồ hộp Ḥa Lan.... Nguyễn đều nhường cho các anh chị em c̣n khó khăn khác v́ Nguyễn nghĩ đơn giản ḿnh thiếu thốn th́ đă thiếu rồi, nhiều anh em sống c̣n chật vật. Nguyễn nhường cho họ thật ḷng và chẳng bận tâm ǵ cả ! Anh em trên dưới càng về sau càng gần gũi với anh nhân viên thân thiện, hiền ḥa này.

                                  
                                          

 

         Gần một tháng sau, đoàn khách điện qua công ty nói là họ sẽ đến Saigon đúng ngày như biên bản ghi nhớ tháng trước. Ban giám đốc nhận tin xong quá đổi vui mừng và thở phào nhẹ nhỏm v́ có con đường "xuất khẩu " mới có thể đem lại sự phát triển cho công ty. Việc loay hoay mua lúa bán gạo, mua hạt điều, hồ tiêu, bắp hạt khô, mủ cao su, hạt mè, các loại hạt đậu... vv... như mấy lâu nay khi lỗ, khi lời chút chút. Và lỗ th́ nhà nước lo ! Nhờ một tháng thong thả đó, Nguyễn đă có thời gian t́m hiểu thêm về cách lập hợp đồng có những điều khoản chặt chẽ và ràng buộc pháp lư để hai bên mua bán làm đúng như những ǵ ḿnh đă hạ bút kư vào. Việc chuyển dịch sang hợp đồng bằng tiếng Anh cũng được Nguyễn chỉnh sửa cho thật tốt. Buổi kư kết hợp đồng diễn tiến thuận lợi. Một lần nữa họ khen ngợi người soạn thảo hợp đồng và gửi "name card" của các cá nhân trong đoàn cho ban giám đốc công ty và Nguyễn. Do chưa in danh thiếp nên Nguyễn lấy mấy tấm card của công ty ghi thêm tên ḿnh rồi đưa cho khách.

 

        Trong ṿng mười lăm ngày kể từ ngày kư hợp đồng, số lượng hàng hóa giao dịch với "đối tác" người Úc nhờ có sự chuẩn bị cũng đă được công ty mua và "tập kết" đầy đủ trong kho đóng thành bốn container dài chở qua cảng đưa lên tàu. Những lúc đi mua hàng, Nguyễn cũng xin phép ban giám đốc cho ḿnh tháp tùng theo anh em lên những công ty xuất bán hàng cho công ty ḿnh ở trên cao nguyên để đánh giá số liệu và chất lượng thực tế để bảo đảm việc xuất hàng lần đầu tiên và quan trọng của công ty không gặp trở ngại. Kiến thức mà Nguyễn học được qua sách vở và bạn bè đă giúp cho Nguyễn rất nhiều khi theo dơi và kiểm định hàng hóa. Lúc hàng lên tàu và đóng dấu F.O.B (giao hàng tại cảng để lên tàu xuất khẩu) lên giấy giao nhận hàng có chữ kư và con dấu hải quan và cảng vụ, Nguyễn và ban giám đốc như trút được nửa gánh nặng. Hơn mười ngày, bên Úc đă gửi điện cho biết đă nhận được hàng hóa đầy đủ và đạt chất lượng như giao ước trong hợp đồng. Họ đă chuyển trả hết cho công ty qua ngân hàng nhà nước số tiền mua hàng c̣n lại. Theo tính toán của pḥng kinh doanh, trừ chi phí vận chuyển, kho băi, thuế má. ..vv.. công ty lăi một phần ba trên số vốn bỏ ra nhờ mua tận gốc và sàng lọc kỹ lưỡng hàng hóa. Nhờ rút ra được những ưu khuyết điểm trong công việc nên kinh nghiệm và nghiệp vụ của nhân viên càng tăng tiến và làm tốt cho những hợp đồng khác. Ban giám đốc rất khen ngợi đóng góp của Nguyễn trong nhiều cuộc họp. Hầu như tất cả các hợp đồng kinh tế ngoại thương của công ty đều có sự chăm chút của Nguyễn và có hiệu quả. Những hợp đồng quan trọng ban giám đốc đều yêu cầu có sự tham gia của Nguyễn. Doanh số của công ty càng ngày càng gia tăng và các ngân hàng nhà nước cũng tin tưởng cách làm ăn của công ty nên sẵn sàng cho vay vốn lăi suất nhẹ. Những công việc giao dịch với ngân hàng để vay vốn thường có sự góp mặt chính của Nguyễn v́ ban giám đốc tin tưởng vào tŕnh độ, tư cách đạo đức và hiệu quả công việc mà Nguyễn đă chứng minh qua thực tế !. Uy tín của Nguyễn trong mối giao tiếp trong công ty cũng như với các "đối tác" khác như các công ty nước ngoài nhập khẩu (nhập cảng) hàng qua công ty, và các ngân hàng đồng ư cho vay vốn cũng gia tăng.

 

        Hơn một năm sau, ban giám đốc đă quyết định cho Nguyễn vào "biên chế" mà trước đây gọi là cho nhập ngạch ! Nguyễn biết rằng đó là sự ưu đăi v́ "lư lịch" của Nguyễn dính dáng quá nhiều với Công giáo.... Nhờ cách sống biết ḿnh, biết ta và luôn nhún nhường nên Nguyễn được ḷng rất nhiều người trong công ty. Cũng may công ty của Nguyễn đa phần lănh đạo là dân miền Nam đi "tập kết ", đi "kháng chiến " nên cách nh́n người không xoi mói, không bới móc và biết trọng dụng người có khả năng cũng như đem lại lợi nhuận cho công ty.

                                  
                                          

 

         Vợ Nguyễn thấy chuyện đi làm cho nhà nước của chồng cũng giúp cho cuộc sống ổn định hơn. Mấy tháng sau, ba Diễm được trở về. Gặp và nói chuyện với chàng rể, ông thường vui vẻ v́ Nguyễn rất lễ độ và biết nói chuyện về những vấn đề ông quan tâm. Ông thầm mong vợ chồng Diễm sẽ luôn bên nhau. Thời gian này chính phủ Hoa Kỳ có chương tŕnh H. O dành cho những người từng bị giam giữ từ ba năm trở lên được xét duyệt cho đi định cư ở Hoa Kỳ. Ba Diễm có "thâm niên" ở tù trên mười năm nên từ khi nộp đơn ở H. C. R chuyển qua Thái Lan và được đồng ư cho đi định cư chỉ mất khoảng ba tháng. Ba mẹ Diễm được phép mang các con chưa lập gia đ́nh cùng đi. Nguyễn và Diễm cứ dùng dằng rất nhiều về chuyện đi hay ở lại. Nguyễn c̣n người chị ruột bị bại liệt phải cưu mang sau khi cha mẹ mất. Diễm c̣n có đứa con trai hai năm tuổi chỉ có giấy chứng sinh v́ cha mẹ chưa có giấy kết hôn ! Bàn đi tính lại, hai vợ chồng đi tới quyết định là Diễm sẽ đi cùng gia đ́nh lo cho tương lai của đứa bé rồi Nguyễn sẽ t́m cơ hội đi qua bên đó sau. Ngày tiễn Diễm cùng con trai và gia đ́nh vợ bay qua Mỹ, Nguyễn cảm thấy cuộc chia ly rất xót xa. Thương nhau, lấy nhau và phải rời nhau v́ những tính toán cho tương lai làm tâm hồn cứ vương vấn. Thôi đành phải lựa chọn v́ cơ hội đi định cư không phải dễ. Việc ra đi t́m tự do mấy năm trước đây đă làm tan nát biết bao gia đ́nh kém may mắn khi liều mạng giữa biển cả mênh mông.... Mấy năm sau, Diễm gửi giấy về xin bảo lănh cho chồng qua Mỹ v́ nhờ luật sư chứng minh được t́nh trạng hôn nhân của hai vợ chồng là do sự khó dễ của địa phương. Giấy chứng sinh có ghi tên tuổi cha mẹ là một thực tế. Nguyễn cứ trằn trọc, day dứt chuyện đoàn tụ gia đ́nh nhưng t́nh thương với người chị bại liệt sẽ không có nơi nương dựa, nuôi dưỡng nếu Nguyễn ra đi đă buộc Nguyễn đi đến quyết định không làm giấy tờ xin được đi theo giấy bảo lănh của Diễm nữa.

 

    Đó là một quyết định đau đớn của Nguyễn !. Hơn ba năm chờ đợi, Diễm dù thương Nguyễn cũng phải lo cuộc sống nên đă chấp nhận lấy một anh bạn người Mỹ làm chung sở rất yêu ḿnh. Thỉnh thoảng, Diễm cũng nhắc con viết vài ḍng cho Nguyễn. Nhờ thế, giữa Nguyễn và đứa con trai tên Nam của ḿnh vẫn có sự gắn bó nhờ liên lạc qua thư từ thường xuyên. Nguyễn thầm cám ơn Diễm đă nối sợi dây máu mủ với con trai. Diễm có phone cho Nguyễn một vài lần và rất thông cảm cho hoàn cảnh hai chị em Nguyễn mà không hề có lời trách móc nào. Họ giữ cho nhau những kỷ niệm đẹp ít ỏi của một giai đoạn chia ngot sẻ bùi với nhau trong khó khăn, vất vả t́m cách sinh sống. Và cũng chỉ có thế thôi !

                                  
                                          

 

        Anh Bảy Xê là người thường làm việc chung với Nguyễn trong nhiều công việc mua bán, hàng họ xuất nhập khẩu của công ty nên họ hiểu nhau hơn. Một đôi khi do tŕnh độ khi bàn công việc, anh Bảy khó quyết định nên cứ theo "lộ tŕnh" do Nguyễn đề ra. Với Nguyễn, chuyện kinh doanh không phải là chuyện gặp chăng hay chớ mà là sự tính toán bằng số liệu, bằng những kế hoạch hợp lư để đạt hiệu năng cao. Anh Bảy Xê có hơi chút tị hiềm nhưng cách ứng xử nhẹ nhàng, lịch sự của Nguyễn làm nó tan biến đi. Biết ḿnh tŕnh độ c̣n thấp nhất là lĩnh vực về kinh tế nhưng Bảy Xê luôn chịu khó "nghe" ư kiến của Nguyễn đóng góp đặt hiệu quả kinh doanh lên trên. Riêng ông Ba Trực, tuy tŕnh độ của ông chỉ học xong trung học ngoài kia nhưng ông rất chịu khó học hỏi không những những vấn đề kinh tế mà c̣n t́m thầy dạy Anh ngữ cho ḿnh và các trưởng pḥng nữa. Những từ ngữ hoặc những câu đối thoại Anh ngữ ông chưa nắm vững tiện dịp khi ăn trưa hay uống trà sớm, ông chịu khó hỏi thêm Nguyễn. Cách nh́n người của ông bao giờ cũng rộng răi ; ông không bao giờ phê b́nh cấp dưới với tư cách người lănh đạo mà lấy sự chân thành góp ư. Và khi đă cho đi chân thành th́ cũng được ḷng tin cậy, thành thực của người khác trong giao tiếp. Ông vẫn thường giúp ông Sáu Nhân cách nh́n người đặt trên t́nh người khi liên quan chuyện nhân sự. Nhờ cách sống chan ḥa như thế nên nhân viên công ty rất mến trọng tư cách của ông. Không phải ngạc nhiên khi giữa ông và Nguyễn càng ngày càng thân thiết, càng hiểu nhau hơn. Trong khi nói chuyện cùng nhau, hai người có những khác biệt về quan điểm do hoàn cảnh nhưng họ đều giống nhau trên cách nghĩ luôn lấy t́nh người và ḷng bao dung để ḥa ḿnh trước bao nhiêu biến đổi. Lư thuyết xơ cứng và sai lạc sẽ làm óc năo con người đi trong bóng tối nhưng sẽ có người không để cho đầu óc của ḿnh bị mê muội và tê liệt. Ông Ba Trực là loại người như thế ! Ông Sáu Nhân tuy không có cách nh́n thoáng như ông Ba Trực nhưng dần dà ông cũng chịu ảnh hưởng cách sống của ông chef của ḿnh !

 

         Ít lâu sau, ban lănh đạo công ty đề bạt Nguyễn vào chức vụ phó pḥng kinh doanh ngang với ông Bảy Xê, Nghe tin, Nguyễn đă gặp ông Ba Trực, Sáu Nhân và Năm Cần để xin rút khỏi đề nghị này. Nguyễn tŕnh bày :

   - Trong pḥng kinh doanh có anh Mười Lê là người làm việc lâu năm và góp sức thầm lặng hoàn thành tốt nhiều giao dịch của công ty. Tôi đề nghị nên để anh Mười làm phó pḥng là hợp lư. Dầu sao, tôi cũng mới làm được hơn ba năm đóng góp chưa được bao nhiêu.

 

       Sau khi bàn bạc lại, ban lănh đạo đă theo góp ư của Nguyễn. T́nh cảm giữa anh em trong pḥng và công ty đối với Nguyễn thêm mến mộ. Cuối năm đó, ông Năm Cần lên chức phó giám đốc công ty. Ông Bảy Xê lên giữ chức trưởng pḥng đă đề nghị Nguyễn giữ chức phó pḥng. Một lần nữa, Nguyễn đă khéo léo từ chối và đưa đề nghị anh Tám Vung cũng là người kỳ cựu thường hay xông xáo đi về đồng bằng hay lên cao nguyên cùng Nguyễn chọn mua hàng nông sản xuất khẩu. Ban lănh đạo lại theo đề nghị này đưa anh Tám phụ trách phó pḥng kinh doanh chuyên về thu mua hàng hóa cho xuất khẩu. Từ đó, anh em trong công ty đối với Nguyễn càng nhiều cảm t́nh hơn trước. Nguyễn luôn tâm niệm nếu biết hạ ḿnh xuống sẽ được người khác nâng ḿnh lên ! Đó là những bài học sâu sắc vẫn c̣n măi từ h́nh ảnh và những lời dạy của những người thầy đáng kính vẫn luôn nhắc nhở từ giảng đường Văn khoa đă thấm sâu vào huyết quản những người như Nguyễn.

 

       Nhờ sự tác động của Nguyễn cùng tầm nh́n rộng và chịu khó đổi mới của ông Ba Trực nên số lượng hợp đồng càng nhiều, doanh số mua bán kinh doanh và lợi nhuận sau thuế của công ty ngày càng cao. Mọi người trong công ty đều đánh giá cao về con người và khả năng của Nguyễn. Phúc lợi cao nên đời sống anh em trong công ty được "cải thiện" rất nhiều. Ban lănh đạo công ty đề bạt Nguyễn làm trợ lư giám đốc công ty. Nguyễn nhận lời sau nhiều lần từ chối không được. Từ khi làm trợ lư giám đốc, những khi có những việc quan trọng ông Ba Trực đều lắng nghe ư kiến của Nguyễn. Các pḥng ban khi nhận những chỉ thị của giám đốc đều thấy cách xử lư vấn đề rất cụ thể và khả thi. Và họ đều ngầm hiểu chắc chắn có sự đóng góp ư kiến của Nguyễn đúng với vai tṛ trợ lư !

 

       Lúc này công ty có nhiều khách hàng từ Mỹ muốn t́m hiểu và đặt vấn đề mua nhiều loại nông sản khác như trái cây Việt Nam. Ngược lại, công ty cũng có nhu cầu t́m mua những máy móc thiết bị cho việc trang bị nhà xưởng, kho chứa cho việc xuất hàng. Một số công ty bên Mỹ chuyên cung cấp loại h́nh này đă mời đích danh ông giám đốc đi "tham quan". Người mà ông Ba Trực nghĩ đến để tháp tùng cùng ḿnh là "Nguyễn trợ lư", sau đó mới là trưởng pḥng kinh doanh và vài kỹ sư cơ khí. Chuyến đi hai tuần qua Mỹ gặp gỡ và t́m hiểu cho kế hoạch làm nhà xưởng "phục vụ sản xuất" "qui mô hiện đại" thành công tốt đẹp nhờ có sự chuẩn bị chu đáo của Nguyễn. Họ sẽ cung cấp những thiết bị đông lạnh, sấy khô, sàng lọc...rất mới và tự động. Họ sẽ khấu trừ qua nông sản cũng xuất qua cho công ty của họ. Thời gian rảnh sau công việc kư hợp động, Nguyễn xin rời đoàn ba ngày đến nam Texas thăm con trai như đă hẹn trước với Diễm. Gặp lại con trai, Nguyễn rất đổi vui mừng sau tám năm xa nhau. Nam nói tiếng Anh như gió và có vẻ khôi ngô. Cháu đă biết tin ba ḿnh sẽ ghé thăm trên chuyến qua Mỹ nên không bất ngờ. Những tấm ảnh mà Diễm gửi đều đặn về sự khôn lớn của Nam khiến Nguyễn không bất ngờ về con trai của ḿnh. Hai cha con ôm nhau thật chặt. Diễm và người chồng Mỹ cảm động nh́n hai cha con Nguyễn không chớp mắt. Gia đ́nh Diễm mời Nguyễn một bữa ăn tối rất lịch sự, thân mật và chân t́nh. Nguyễn tỏ ư cám ơn sự chăm sóc Nam như con ruột không hề phân biệt của chồng Diễm. Vợ chồng Diễm cũng có với nhau một đứa con trai năm tuổi. Hai anh em chơi với nhau rất vui vẻ và biết nhường nhịn nhau ! Ngày chia tay, chồng Diễm đích thân chở Nguyễn ra bến xe để trở lại với đoàn đợi chuyến bay trở về nước.

                                  
                                          

 

        Hai năm sau, ông Ba Trực được Bộ Ngoại thương điều động về một tỉnh ven biển có cảng dầu khí quan trọng. Ông được cử giữ chức tổng giám đốc một công ty xuất nhập khẩu lớn v́ những "thành tích" từ công ty trước. Ông đă đề nghị Sở Ngoại thương cho phép Nguyễn chuyển đi cùng ông. Chức vụ mới của Nguyễn bây giờ là trợ lư tổng giám đốc công ty. Cũng với cung cách làm việc và ḥa đồng với các anh em khác trong công ty, Nguyễn được hầu hết nhân viên trong công ty tín nhiệm và nể trọng. Cũng nhờ những ư kiến của Nguyễn nên Ông Ba Trực đă điều chỉnh công việc kinh doanh của công ty lớn này đạt nhiều kết quả tốt hơn trước. Do yêu cầu của Bộ, nhiều công ty nhà nước có quyết định trở thành công ty cổ phần với số vốn của nhà nước chỉ c̣n năm mươi mốt phần trăm, c̣n lại các công nhân và nhân viên trong công ty ưu tiên được mua cổ phần c̣n lại theo khả năng của ḿnh. Ban giám đốc mới và hội đồng quản trị được bầu ra. Ông Ba Trực vẫn giữ chức tổng giám đốc và Nguyễn cùng hai người nữa làm phó tổng giám đốc. Khi ông Ba Trực đến giai đoạn nghỉ hưu, qua một cuộc bầu cử mới, chín mươi tám phần trăm cổ đông đă tín nhiệm bầu Nguyễn giữ chức tổng giám đốc kiêm chủ tịch hội đồng quản trị công ty. Đó là kết quả của cách sống của Nguyễn từ bấy lâu nay. Bên Mỹ, đứa con trai của Nguyễn cũng đă học xong đại học và có việc làm ngay khi ra trường. Nguyễn đă gửi thư cám ơn vợ chồng Diễm trong một bức thư dài và chân thành. Đối với các anh em cựu sinh viên cũ cùng đại học ngày trước Nguyễn vẫn thường vui vẻ giúp đỡ những người gặp khó khăn. Đó là cách sống của Nguyễn hay frère Nguyễn một thời nào đi từ nhà ḍng đến giảng đường và từ giảng đường bước vào đời sống. Sự h́nh thành và thành h́nh một cách sống như thế trong một con người là một chặng đường dài.......

 

 

 

DƯƠNG ANH SƠN
Sài G̣n, 29/11/2015

 

 

 

 

 

 

 

 

 

trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |                 www.ninh-hoa.com