trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |                 www. ninh-hoa. com

Dương Anh Sơn

 Giáo Sư Triết học
 Trung học Ninh Ḥa
 Niên khóa 1973-1976
 Chỉ đạo lớp 12C, 74-75

 Sở thích viết và
chuyển dịch Thơ.

Đă xuất bản:

"Ảnh hưởng đạo Phật trong Đoạn Trường Tân Thanh" (2006) và

"Ức Trai Thi Tập của Nguyễn Trải" (dịch và chú giải 2009)


 
Hiện cư ngụ tại Việt Nam

 

 

 

 

  

 


KHÁC BIỆT
Dương Anh Sơn
 

 

 Bắc và Hạnh t́nh cờ quen nhau từ năm thứ hai khi cùng học chung trường Đại học Bách Khoa tại Sài G̣n. Bắc theo học khoa kỹ thuật hàng không,   c̣n Hạnh lại theo khoa công nghệ sinh học. Họ đă gặp nhau trong những tiết học chung về "môn triết học mệt mỏi" (cách mà nhiều sinh viên vẫn gọi về môn học bị áp đặt, bị buộc phải học v́ chẳng có ích ǵ cho môn học kỹ thuật, quá mất nhiều thời giờ và toàn là lư luận một chiều và "quá xưa" rồi !). Dẫu là môn học chẳng hề thích nhưng Hạnh có thói quen chăm chỉ vẫn không bỏ giờ nào mà lại ghi chép đầy đủ nữa ! Nhiều vấn đề "triết học" Hạnh chẳng hiểu mô tê ǵ cả cứ thầy giảng trong cơn ngủ mê, tṛ chép trong cơn mê ngủ ! Bắc chẳng hề thích thú môn học này một chút nào. Chàng ta trong giờ học chỉ ghi quệt quạt vài ba chữ cho có lệ rồi lơ đăng nh́n mông lung. Đến khi kết thúc khóa giảng, Bắc mới tỉnh giấc ngủ chạy đi t́m người xin mượn  cours đem đi photo để có tài liệu học cấp tốc ! Trong các giờ học chung như thế, Bắc có quen sơ sơ qua chào hỏi cô sinh viên ngồi phía trước luôn chăm chú ghi ghi chép chép. Trước t́nh h́nh thi cử, khi gặp Hạnh đi trong sân trường, Bắc đă mạnh dạn chào Hạnh và xin mượn tài liệu do Hạnh ghi chép. Với vẻ cao ráo, giọng nói nhẹ nhàng của người Hà Nội "origine" và có duyên đă khiến Hạnh gật đầu đồng ư cho mượn. Từ đó họ dần dà quen nhau. Mới đầu chỉ là việc cám ơn việc cho mượn bằng một chầu cà phê bánh ngọt ở căn tin, lần hồi họ mời nhau đi uống cà phê ở các quán "sang " hơn, yên tĩnh hơn bên hông của trường. Cứ như thế đến cuối năm thứ ba của khóa học họ đă có t́nh cảm yêu mến nhau. Bây giờ, những lúc rảnh rỗi là họ t́m đến nhau đưa nhau đi uống cà phê, đi ăn sáng, đi dă ngoại theo đoàn hay đi nghe ca nhạc.... Thế rồi họ đă thực sự yêu nhau !Cả hai quấn quít gặp gỡ thường xuyên. Hạnh và Bắc dành nhiều thời giờ cho những buổi cùng nhau đi dạo mua sắm và ngắm người ta mua sắm, đi dạo chơi, đi cà phê nghe nhạc  hơn là với gia đ́nh hay bạn bè. Gia đ́nh của Hạnh rồi cũng biết mối t́nh của hai đứa. Qua con gái và bạn bè Hạnh, họ cũng biết sơ sơ về gia thế của Bắc. Cha Bắc là một cựu vụ trưởng trong bộ giáo dục, mẹ là trưởng pḥng tiếp thị của một công ty kinh doanh nhà đất. Bắc là anh đầu, kế là em gái đang học Học viện Ngoại giao ǵ đó ngoài Hà Nội. Các bạn của Hạnh t́m hiểu biết thêm được là gia đ́nh này có nhiều người bà con gần là quan chức cấp cao và đương nhiên là giàu sụ, của cải ch́m nổi chỉ thấy phô ra ở mức độ thuộc loại có máu mặt c̣n của nả không thể đoán được. Cái giàu nhờ quyền thế là chuyện xảy ra cho đất nước này khắp thành thị đến nông thôn từ khuya rồi !Nghe câu chuyện về " thân thế và sự nghiệp" của gia đ́nh chàng trai mà con gái ḿnh yêu, cha mẹ của Hạnh rất phân vân. Khác với gia đ́nh vừa có quyền, vừa có thế như nhà Bắc, gia đ́nh của Hạnh có ông nội là một nhà giáo kỳ cựu, cha là dược sĩ xuất thân từ đại học Dược khoa Sài G̣n. Từ thuở c̣n buôn bán thuốc "chui" mấy năm sau biến cố 75 từ chợ Ngô Quyền qua chợ Nguyễn Tri Phương, từ chợ Tân Định qua Calmette đến việc chạy mua thuốc ở bưu điện Sài G̣n, họ dần dần vượt qua được sự túng thiếu và có tiền dư ra. Thỉnh thoảng ông Đồng là cha của Hạnh cũng gặp các thầy cũ dạy ở đại học có, trung học có cũng "chạy" thuốc tây. Ông Đồng thường gặp giáo sư B́nh ở Văn khoa Sài G̣n, Đà Lạt khi th́ đem sách khảo cứu đi bán, khi th́ đứng ở bưu điện mua các thùng thuốc ở Pháp hay Mỹ gửi về giúp thân nhân xóa thiếu giảm đói. Có khi ông gặp thầy Mừng, giảng nghiệm viên hóa học của Dược khoa  ngày nào chạy lui chạy tới ở chợ Tân Định. Gương mặt thầy hầu như không c̣n nụ cười và giọng tiếu lâm thuở đứng trên giảng đường. Có khi ông gặp thầy Hoàng dạy toán ở Pétrus Kư cũng chạy ḷng ṿng mua thuốc chợ này sang bán lại cho "lái tỉnh" ở chợ kia... Rất nhiều những khuôn mặt của các lớp trí thức Sài G̣n phải chạy vạy lo cho miếng cơm và chờ cơ hội tốt sẽ ra đi t́m cuộc sống tốt hơn..... Nh́n những vị thầy và nhiều trí thức cũ đang mệt mỏi kiếm sống, ông Đồng không khỏi ngậm ngùi....               

 

Phải hơn hai mươi năm sau biến cố đảo lộn tùng phèo đó, khi nhà nước nới rộng hơn cho phép tư nhân thành lập công ty, ông Đồng và vợ cũng xin thành lập công ty dược phẩm. Bằng kiến thức dược học cùng vốn liếng tích lũy và vay mượn ngân hàng, công ty của ông càng ngày càng có nhiều hợp đồng cung cấp thuốc cho các bệnh viện cũng như buôn bán tại chợ sỉ thuốc tây. Trong cách "làm ăn" kiểu mới, con người cũng quay cuồng theo với lợi nhuận, với sự cạnh tranh, giành giật  các hợp đồng, các nguồn cung cấp thuốc. Để giữ được con người trong chuyện này không đơn giản chút nào. Có nhiều người hiền lành giờ trở nên mưu mô thủ đoạn y chang như những kẻ đang cưỡi trên đầu họ. Có nhiều người trước đây nói năng làm lụng thật thà giờ trở nên tính toán, nói năng che đậy, dối trá.... Biết bao sự tha hóa, vong thân đang bào ṃn con người càng lúc càng tồi tệ. Những giá trị tinh thần bị coi nhẹ, đồng tiền là sức mạnh, là thước đo giá trị cuộc sống của nhiều người !. Người phía bắc dễ bị lây nhiễm thói hư tật xấu là chuyện đương nhiên v́ họ được nuôi dưỡng từ xă hội kiểu đó. Những người phía nam sống chung chạ với họ nên nhiều người dần dà cũng bị lây nhiễm rất nhiều thói hư tật xấu. Người ta giao tiếp với nhau không c̣n thật thà, đàng hoàng như trước kia nữa..... Ông Đồng đă thực sự cố gắng rất nhiều để giữ ǵn chữ "sĩ" trong ngành dược và ǵn giữ chữ "sỉ" cho bản thân. Ông đă nhiều đêm thở dài khi nh́n lại cái c̣n, cái mất trong tâm hồn. Thời buổi  "kinh tế thị trường" làm thay đổi tính cách của con người nhiều hay ít tùy bản lănh từng người. Cha ông là một nhà giáo kỳ cựu vẫn thường nhắc nhở ông về những cách thế sống ở đời sao cho giữ được tư cách trong bất cứ mối giao tiếp nào. Cha ông thường nói với ông câu nói của nhà nho:  "Quân tử phú quí bất năng dâm, bần tiện bất năng di, uy vũ bất năng khuất"(Mạnh Tử) nghĩa là người quân tử khi giàu sang cũng không nên nhiều ham muốn;khi nghèo khó, ḷng ḿnh cũng không thay đổi ;đứng trước sức mạnh cường quyền cũng không hề sợ hăi khuất phục. Việc kinh doanh buôn bán thuốc tây với biết bao sự va chạm chẳng đặng đừng, ông Đồng đă cố gắng rất nhiều để khi mỗi tối thắp nhang lên bàn thờ của cha ông mà không cảm thấy hổ thẹn ! Những lúc chỉ bài giúp con học hoặc đi chơi cùng với gia đ́nh, có dịp thuận tiện ông luôn kể về những lời dạy của ông nội hoặc những câu chuyện về nhân cách xử thế.. v.. v.. Các con của ông cũng dần trưởng thành. Việc giáo dục nhân cách sống cho con luôn được ông chú ư. Ông hy vọng ít nhiều đứa con gái học giỏi của ông sẽ thấy được đâu là cái đẹp, đâu là cái thiện, đâu là cái thật cho những định hướng trong cuộc đời

o0o


         Vợ chồng ông Đồng cũng đă nghe Hạnh tŕnh bày về mối t́nh với Bắc, chàng sinh viên bách khoa cùng trường. Trong dịp Giáng sinh khi đang theo học năm cuối, Hạnh đă đưa bạn trai về nhà giới thiệu cho gia đ́nh ḿnh. Tiếp xúc với Bắc, với cách ăn nói nhẹ nhàng, khôn khéo pha chút dí dỏm, vợ chồng ông Đồng có một ấn tượng tốt về chàng trai con gái ḿnh yêu !Ông Đồng không hề thành kiến với người bắc mới ! Ông biết rơ nhận xét về con người không phải đơn giản. Người nam kẻ bắc cũng có người đàng hoàng và không đàng hoàng! Trong làm ăn giao dịch, ông gặp nhiều người phía bắc vào nam mua bán rất chịu khó nhưng có một vẻ ǵ đó khiến ḿnh khó xem họ như bạn hay thân t́nh. Khoảng cách về quan niệm sống, về cách ứng xử khi giao tiếp làm cho ông buộc phải thận trọng. Đôi lần, tấm ḷng chân thành của ông bị lợi dụng nên về sau ông rất e dè. Những bạn hàng từ miền tây hay miền trung mà ông tiếp xúc lâu dần quen biết và không hề ngại ngùng. Họ nghĩ ǵ th́ nói ra đôi khi chẳng sợ mất ḷng! Cũng như rất nhiều gia đ́nh miền nam khác, chuyện để con cái lấy người miền bắc luôn làm họ phân vân. Nhiều gia đ́nh hoàn toàn từ chối những cuộc hôn nhân như thế v́ khoảng cách về quan niệm sống, lối sống văn hóa có rất nhiều cái nh́n khác nhau....... Họ vẫn nghĩ thà từ chối trước để khỏi hối hận về sau v́ rất nhiều mối t́nh nam bắc đă bộc lộ sự cách biệt !. Cây trồng trong môi trường nào sẽ tốt hay xấu tùy môi trường đó. Những chuyện ăn cướp, ăn trộm, giết người cướp của, đi ra nước ngoài làm lao động, đi tham quan du lịch, đi siêu thị... rồi mân mê  lấy cắp hàng hóa đă làm cho tiếng tăm người Việt bị hoen ố và bị người nước ngoài rẻ rúng mà phần lớn là người bắc và sau này lan cả nước khiến hai chữ Việt Nam bị coi thường !! Đó là sự thật "không thể tranh căi". Nhiều lần đi giao dịch hợp đồng, ông thấy họ ăn uống th́ "tranh thủ", ở khách sạn cũng "tranh thủ"( tiếng hán có nghĩa lấy tay mà giành giật!) những đồ lặt vặt của khách sạn. Đi máy bay chẳng hề biết sắp hàng ra cửa, lúc nào cũng chen lấn, giành nhau đứng trước, ăn nói chẳng kể thiên hạ chung quanh, v́ họ chỉ biết có ḿnh và chưa ai chỉ dạy cho họ cung cách  lịch sự tối thiểu khi đi đứng, giao tiếp với chung quanh!  Những người như họ đă làm cho người Việt "tử tế" nhó mày, ông tây bà đầm trông thấy phải nhăn mặt; mà cái mặt họ sao cứ trơ trơ khi cho những chuyện xấu hoắc như thế là chuyện b́nh thường!
Đạo đức xuống dốc trầm trọng, tràn lan cả một đất nước vẫn tự hào "bốn ngàn năm văn hiến !" Những câu chuyện này đă thấy báo chí nói đến tràng giang đại hải hằng ngày mà ai không muốn nghe cũng phải nghe, không ưa thấy cũng phải thấy và chưa có điểm ngừng !Và quả thật, bây giờ chuyện xấu xảy ra như cơm bữa, nghe hoài cũng lờn, cũng chán ngấy !......... Mối t́nh của Hạnh với Bắc đă được sự góp ư của rất nhiều bạn bè. Phần đông các bạn gái đều khuyên can Hạnh không nên yêu và lấy người bắc. Những mẫu chuyện họ kể từ nhiều mối hôn nhân  người nam kẻ bắc đă cho thấy hiếm khi có được mối lương duyên. Cuộc hôn nhân chỉ tốt đẹp ở giai đoạn đầu rồi khi chung đụng với gia đ́nh, với những"điều trông thấy" sẽ "đau đớn ḷng"(mượn chữ Nguyễn Du)khi gặp những sự trái khoáy, không b́nh thường từ những mối quan hệ xă hội chung quanh sẽ đưa đến nhiều sự bất ḥa . Dù bạn bè thân t́nh có khuyên can thế nào nhưng v́ t́nh yêu quá thắm thiết với Bắc nên Hạnh đều phớt lờ. Thâm tâm Hạnh lại nghĩ khác. Hạnh nghĩ là không phải mối t́nh nam bắc nào cũng đi đến thất vọng và đổ vỡ. Đoạn trường ai có qua cầu mới hay ! Thôi th́ cứ thử qua cầu xem phía bờ kia có cái ǵ hay ho không, thân gái "trong nhờ đục chịu "! Nhờ sự chăm chỉ và thông minh, Hạnh đă học xong kỹ sư công nghệ sinh học với thứ hạng giỏi. C̣n Bắc cũng tốt nghiệp kỹ sư hàng không vào loại khá và được nhận ngay vào làm việc cho một công ty hàng không nhà nước ở Tân Sơn Nhất đang phát triển. Theo ư của gia đ́nh Bắc, họ muốn xúc tiến việc xin hỏi cưới Hạnh. Vợ chồng ông Đồng tùy thuộc ư kiến con gái chứ không áp đặt. Trong thâm tâm của ông vẫn có một khoảng cách nam bắc mà v́ thương con, ông không muốn nói ra !Mẹ Hạnh ngay từ đầu đă kể nhiều câu chuyện về những cuộc hôn nhân không được suông sẻ nam bắc từ sau năm bảy mươi lăm mà bà chứng kiến để Hạnh suy nghĩ. Nhưng con tim đă lấn át lư trí  !. Tiếng gọi của t́nh yêu có một sức mạnh khó bị chia rẽ ! Tôn trọng t́nh cảm của con nên thấy Hạnh đă nhất quyết, bà không bàn thêm nữa. Do được chọn học tiếp cao học trong một năm rưỡi nên Hạnh có lư do để tạm hoăn đợi học xong đă. Gia đ́nh của Bắc khi nghe tin ấy, đáp máy bay vào Sài G̣n tiếp xúc với gia đ́nh Hạnh xin được tổ chức lễ dạm hỏi và chờ ngày Hạnh hoàn tất cao học công nghệ sinh học sẽ làm lễ cưới sau. Gia đ́nh ông Đồng chấp thuận ngay để cho Hạnh có thời giờ đi học và suy nghĩ thêm về lựa chọn của ḿnh. Tuy ông Đồng yêu cầu tổ chức lễ dạm hỏi thật đơn giản nhưng gia đ́nh của Bắc vẫn tổ chức đ́nh đám cho "xôm tụ"! Sau buổi sáng lễ dạm ở nhà gái, họ chủ động mời bà con hai bên đăi tiệc  ở một khách sạn lớn cho "nở mày nở mặt' với hai họ ! Đây là lần đầu gia đ́nh ông thực sự tiếp xúc với giới "thượng lưu" có "đẳng cấp" như họ ! Khi tiệc bắt đầu, họ chào mời bằng những lời lẽ khách sáo. Bia vào lời ra ! Ông sui tương lai khoe gia thế "quyền quí", chức phận và uy quyền một thủa của ḿnh. Ông "rôm rả" nói nhiều về ḿnh và càng nói lại cho thấy những "thành tích" nhỏ nhoi, lặt vặt khi làm công việc giáo dục. Ông phụ trách việc tổ chức biên soạn và in ấn sách giáo khoa cho các hệ thống trường học. Ông Đồng chỉ mỉm cười im lặng ngồi nghe ông sui dự bị thao thao bất tuyệt về cách làm giàu trong ngành in ấn giáo dục. Thêm vài chai bia nữa ông nói cho ông Đồng biết tỉ lệ ăn chia với tác giả đầu sách, với cấp trên kư duyệt các đợt "cải cách" thay đổi chương tŕnh, tỉ lệ ăn chia với các sở ngành... Toàn những chuyện "lớn lao" của "sự nghiệp giáo dục" lo lắng cho các thế hệ tương lai đất nước ! Ông Đồng nh́n đâu cũng thấy những người múa môi khoe mẻ thành tích như thế. Làm giáo dục hay làm bất cứ cái ǵ cũng là do ḷng tham và lợi ích bé nhỏ của gia đ́nh họ mà thôi !Tổ quốc, dân tộc, đất nước ǵ đó chẳng có nghĩa lư ǵ với họ! Đó là cái vỏ che đậy cho tư lợi, cho sự ham muốn giàu có, ham hố tích lũy tài sản không bao giờ là đủ trong con người họ!. Càng nghe, càng ngẫm nghĩ ông Đồng càng chua xót! Ông không hề thấy cái chất "trí thức" trong con người của ông cựu vụ trưởng mà chỉ thấy hiện ra một con người có chút đầu óc nhỏ nhoi sinh ra chỉ để suy tính chuyện tư lợi! Nhưng đây là sự lựa chọn của con gái ông. Ông hy vọng rằng chàng rể tương lai không đến nổi nào khi được thừa kế từ những bậc làm cha mẹ có "ư tưởng to tát" như thế! 

o0o

 

           Hạnh bắt đầu một khóa học cao học được nhà trường liên kết với một đại học lớn của Úc. Chương tŕnh phần lớn được giảng dạy bằng tiếng Anh và có nhiều giáo sư người Úc được thỉnh giảng từ các đại học Úc sang dạy. Khóa học rất năng động với một phần ba là lư thuyết và hai phần ba cho công việc t́m ṭi trong pḥng thí nghiệm.   Do đó, người học phải nổ lực rất nhiều để nắm vững những vấn đề khoa học của công nghệ sinh học càng lúc càng có nhiều cái mới mẻ. Với tŕnh độ và khả năng của ḿnh, Hạnh luôn theo kịp những bài giảng của các thầy người Úc. Tiếng Anh của người thầy Úc mới đầu nghe chưa quen nhưng mấy tuần sau Hạnh nghe b́nh thường nên tiếp nhận bài giảng cũng dễ dàng. Những ngày nghỉ lễ, Hạnh và Bắc lại đưa nhau đi chơi như thủa ban đầu. Họ hiểu rơ tính t́nh của nhau nhiều hơn. Họ tránh cho nhau những lời nói làm cho người ḿnh yêu khó nghĩ hay không vui. Mỗi lần ghé nhà Hạnh, Bắc đều chào hỏi ân cần ba mẹ và hai em Hạnh. Thỉnh thoảng, ông Đồng cũng ngồi pha trà chuyện tṛ đủ thứ với Bắc. Bắc ít nói về công việc kỹ thuật của ḿnh trên phi trường. Ông Đồng cũng biết đó là một công việc đ̣i hỏi sự cẩn trọng từng chút khi làm việc. Có lẽ nhờ đó mà Bắc nói năng rất vui vẻ nhưng chậm răi và không bao giờ nói quá đáng. Bao giờ trước khi chở Hạnh đi chơi, Bắc đều nói câu :"Xin phép hai bác cho con đưa Hạnh cùng đi  ạ !". Bắc lúc nào cũng đúng giờ khi chở Hạnh về nhà ba mẹ. Nếu có đi ăn uống mất nhiều thời gian hoặc đi chơi xa, Bắc cũng xin phép đàng hoàng và nói rơ địa điểm sẽ đến cho ba mẹ Hạnh yên tâm. Khóa cao học đúng một năm rưỡi là xong chương tŕnh. Bài thi viết, điểm số thực hành thí nghiệm và luận văn của Hạnh được xếp loại A là loại giỏi. Bằng cao học của đại học Bách Khoa liên kết với đại học Úc có chữ kư của hiệu trưởng Bách khoa và viện trưởng trường đại học liên kết của Úc nên Hạnh có thể tiếp tục theo học tiến sĩ bên đó. Thêm một năm rưỡi yêu nhau,   Hạnh và Bắc lại càng thắm thiết với nhau hơn trước. Bắc là người rất vâng phục cha mẹ nhưng rất tôn trọng những suy nghĩ của Hạnh. Vả lại, Hạnh là một sinh viên thông minh và tính t́nh cũng đằm thắm nên lời nói bao giờ cũng có sự suy nghĩ. Bắc thương Hạnh ở phong thái tự tin và điềm tĩnh ấy. C̣n Hạnh yêu Bắc ở  thái độ rộng lượng và biết tôn trọng người ḿnh yêu thương. Cả hai đă thấy trong cuộc đời họ sau này khó xảy ra đổ vỡ được !

o0o

 

           Gia đ́nh Bắc nghe tin Hạnh học xong đă nhanh chóng gọi điện chúc mừng và xin định ngày sớm nhất cho hai đứa thành hôn. Lễ vu qui và tiệc mời bà con bạn bè  sẽ tổ chức tại Sài G̣n và lễ thành hôn cùng tiệc mời sẽ tổ chức tại Hà Nội. Buổi tiệc cưới tại Sài G̣n chủ yếu là bà con đàng gái và bạn bè thân cũ học ở Lê Hồng Phong và Bách Khoa của Hạnh và Bắc. V́ Hạnh là con gái đầu nên gia đ́nh đăi tiệc ở một khách sạn lớn và mời khá đông người quen. Qua hôm sau, Hạnh theo gia đ́nh chồng bay ra Hà Nội làm lễ thành hôn. Đây là chặng đường khá mệt và nhiều cái lạ lẫm cho Hạnh. Nhà của Bắc là một căn biệt thự khang trang có khu vườn rộng trong một khu đô thị mới sang trọng ở đầu con lộ đi Hà Tây. Bước vào nhà, Hạnh thấy trang hoàng rất nhiều bàn ghế bằng gỗ quư chạm khắc nhưng to lớn và hơi quê. Lối trang hoàng trong nhà là sự chắp vá nửa quê nửa tỉnh, nửa tân thời và cổ điển nửa mùa. Cô dâu mới người Sài G̣n đem lại nhiều sự ṭ ṃ của thân nhân và bạn bè của Bắc. Đối với nhiều người miền bắc, họ vẫn nh́n nhận người miền nam sống "có văn hóa" nói năng đi đứng nhẹ nhàng lễ phép. Họ biết tôn trọng người trên, người dưới, ḥa nhă và không khách sáo..... Tuy nhiên, những cuộc hôn nhân ở miền nam trước đây ít khi bị ràng buộc phải ở nhà cha mẹ chồng và nhất là phải làm dâu đúng theo nghĩa của nó. Hạnh đă nghe cha mẹ Bắc có ư định để vợ chồng Hạnh cùng chung ngôi biệt thự rộng lớn của ḿnh cho tiện. Hạnh nghĩ như thế cũng tạm ổn khi chân ướt chân ráo ra bắc làm dâu chưa biết một chút ǵ về ngoài đó; sau này hẳn tính chuyện ở riêng. Khi được cha mẹ Bắc giới thiệu với bà con, Hạnh luôn gật đầu và mỉm cười chào họ. Hạnh ít nói về ḿnh và gia đ́nh. Việc chuẩn bị lễ thành hôn và tiệc ra mắt đă được gia đ́nh Bắc "lên kế hoạch" từ nửa năm trước. Buổi lễ thành hôn tại nhà Bắc có quá nhiều phần tŕnh diễn nghi lễ rườm rà khiến Hạnh thấy đuối sức. Rồi buổi chiều tiếp tục tiệc ra mắt bà con, bạn bè Bắc rất đông đảo với khách mời ngồi kín chỗ cả một trăm bàn ăn. Mới đầu buổi tiệc, họ nói năng c̣n nhẹ nhàng với nhau nhưng khi bia bọt vào, họ nói năng ồn ào to tiếng. Hạnh nghe rất nhiều lần những tiếng như "đếch" "đéo mẹ", "địt mẹ".... và nhiều tiếng kinh rợn hơn nữa vang lên oang oang khắp pḥng tiệc. Hạnh chưa bao giờ nghe thấy trong tiệc tùng của đám đông ở Sài G̣n cách nói "thân mật" chẳng giống ai như thế ! Hạnh nghĩ chắc đó là thói quen ăn nói kiểu chửi bới đă phát triển đều khắp từ nông dân đến người có ăn học ngoài đó từ thời người Hà Nội chính tông di cư vào nam nên không c̣n lại bao nhiêu người Hà Nội "thanh lịch " nữa! Sau buổi tiệc, Hạnh nhức đầu mấy buổi phần v́ quá mệt chuyện lễ nghi, phần v́ những cái lạ lẫm đang đổ ập vào cái nh́n trước một xứ sở không giống như cách kiểu ḿnh từng được dạy dỗ và lớn lên...  

o0o

                                                    

            Nhà của Bắc ngoài cha mẹ và em gái lại có thêm bà nội gần chín mươi  và một người giúp việc bà con xa ở quê lên cùng chung sống. Để làm tṛn vai tṛ nàng dâu, khi thấy trong người đă khỏe hơn, Hạnh xin mẹ chồng để Hạnh được đi chợ cũng gần nhà. Bà mẹ chồng có vẻ hơi ngại v́ Hạnh chưa quen dân t́nh ở đây nên nhờ chị người làm cùng đi. Bất kỳ chỗ hàng thịt hay hàng rau, nghe giọng miền nam của Hạnh là họ "hét giá" gần gấp đôi giá họ thường bán v́ giá cả đă được Hạnh hỏi chị người làm trước khi đánh tiếng mua hàng. Khi Hạnh lớ ngớ nghe họ phán giá mắc hơn nên không mua th́ bị một tràng chửi:                

-Sáng sớm mở hàng như cô chỉ có nước húp cháo, không mua th́ cút xéo đi !                           Hạnh mở to mắt nghe bà bán hàng đay nghiến. Chị người làm đứng phía sau vội lên tiếng:          -Sao chị bán cho cô nhà tôi mắc thế !                           Bà bán hàng nh́n lại đưa mắt nguưt lườm Hạnh rồi mới chịu bán theo giá thường. Không phải chuyện xảy ra khi mua thịt mà cả những hàng rau, hàng đậu, hàng trứng.. v.. v.. với cảnh mắng chửi chanh chua lại tái diễn. Sau hơn một giờ đi chợ, Hạnh đi về với cái đầu như bị gơ chuông mệt khờ cả người. Hạnh cùng chị người làm lo bếp núc để kịp buổi ăn trưa cả nhà. Bà mẹ chồng khi nghe chị người làm kể đă biết chuyện nên trong bữa cơm nói:

        - Từ nay trở đi con để chị đây đi chợ v́ chị đă quen rồi. Con nghe họ buôn bán nói thách giá và chửi rủa không tiện đâu !

             Khi ở trong nam, Hạnh cũng  nghe rất nhiều người nói rằng, người miền nam đi chợ hay đi nhà hàng ăn uống ngoài bắc luôn bị "chặt chém" v́ họ dễ bắt nạt, dễ chịu đựng và không đủ ngôn từ chanh chua, không đủ dữ dằn và tính cách "Chí Phèo" để đốp chát trong giao dịch với các người buôn bán và ngay cả trong các mối giao tiếp hằng ngày. Hạnh không tin những lời đồn đăi như thế ! Hạnh cứ nghĩ không lẽ lại có một thứ xă hội kỳ quái xấu xí như thế ư ! Họa chăng chỉ có một số ít loại người như thế thôi v́ những loại người này, dân trong nam gọi là dân chợ búa, không phải là không có mà chỉ biểu hiện ở một số nhỏ dân ăn chơi, côn đồ, anh chị mà thôi. Trong vài tháng để chờ việc làm, Hạnh có dịp đi cùng chồng và cha mẹ chồng khi mua sắm hay ăn uống và Hạnh đă nghe và đă thấy những cảnh la hét, quát tháo, chửi bới chỗ nào cũng có như thế cả! Từ khi dân miền nam chung đụng với người miền bắc sau hai mươi năm chia cắt, dần dà qua nhiều năm, họ đă bị ảnh hưởng nhiều thói hư tật xấu làm suy thoái xă hội như tật quen ăn hối lộ, tật vẽ vời công tŕnh công việc để ḅn rút tiền thuế dân đóng, tật làm ăn gian dối, tật ăn nói phô trương thùng rỗng kêu to, quen che che đậy đậy.... Người có ăn học ở miền nam trong giao tiếp họ ăn nói "có văn hóa" hơn nhiều. Họ chẳng hề có "đéo" "địt mẹ" "đếch".. v.. v.. bao giờ (dĩ nhiên là chỉ rất ít người có ăn học đàng hoàng và thực sự có "văn hóa" ! ). Trong nhiều lần Bắc ngồi uống trà với cha ḿnh, Hạnh đă nghe ông nói với con đại loại:

          -Mày "đếch" biết chuyện ǵ cả. Tao tuy quen biết nhiều nhưng chuyện mày xin đổi ra làm việc ngoài này không có b́ thư là "đéo" xong đâu !

          Hạnh nghe cha con ông cựu vụ trưởng nói những từ "vô văn hóa" kia như cơm bữa. Khi mới nghe, Hạnh thấy quá kỳ cục ! Hạnh không quen rồi cũng phải cố sức mà quen thôi! Thỉnh thoảng, Hạnh cũng nghe Bắc nói với cha:            -Chuyện xin cho Hạnh đi làm sao con không nghe "đếch ǵ cả". Con nghe trong chỗ cũ bố làm đang cần người giỏi Anh văn để làm chuyên viên đối ngoại phải không. Thế th́ bố lo b́ thư giúp cho Hạnh đi làm đi !

         Nhờ phép lạ b́ thư bôi trơn cộng với mối quen biết cũ của ông già chồng nên Bắc được đổi ra làm việc ở Nội Bài. Hạnh được làm chuyên viên đối ngoại của bộ giáo dục. Hai buổi tiệc cám ơn đă được tổ chức ở nhà hàng có tiếng với những chức sắc có "giúp rập". Công việc của Bắc vẫn như cũ chỉ khác bầu trời thôi ! Với lại do sự phát triển của ngành hàng không dân sự, máy bay đời mới nhập về càng nhiều nên rất thiếu chuyên viên kỹ thuật giỏi mà Nội Bài, Tân Sơn Nhất và nhiều tỉnh thành rất cần. C̣n Hạnh, chuyện đi làm khác ngành học cũng thường trong xă hội này. Nếu quen biết và chạy vạy giỏi, Hạnh có thể xin một chân dạy đại học với tấm bằng cao học loại giỏi của ḿnh. Đó là một con đường dù người có tài năng thực sự cũng khó bước vào ! Nhưng khi đơn xin làm chuyên viên đối ngoại, tấm bằng có in "thạc sĩ" là một ưu điểm cộng thêm cho hoa lá cành cùng với phong b́ kha khá và mối quen  biết nữa ! Bằng của Hạnh là loại chính quy chứ không phải bằng du kích, bằng dỏm ! Những loại bằng du kích như thế khi xin việc th́ bao thư sẽ rất dày, dầu mỡ bôi trơn cũng phải nhiều khi đi qua nhiều cửa ! Không thiếu ǵ viên chức nhà nước bằng cấp đầy ḿnh, học vị nghe kêu rát mặt nhưng chỉ là những kẻ "sáng cắp ô đi, chiều về sớm", ngồi bàn giấy chỉ tập trung cho việc kiếm tiền bằng đủ cách hơn là "nghiên kíu" lo cho dân !

         Ngày đầu tiên đi làm, Hạnh được ông trưởng bộ phận giao cho việc tiếp tân và phiên dịch cho một phái đoàn các giáo sư bên Úc qua t́m hiểu về việc xin mở các trường liên kết Việt Úc dạy bằng tiếng Anh theo chương tŕnh liên kết nhắm đến thành phần từ trung lưu trở lên tại Hà Nội. Nhờ đă từng học với các giáo sư người Úc ở Bách Khoa Sài G̣n nên Hạnh phiên dịch khá lưu loát. Các thành viên trong đoàn rất bất ngờ khi gặp một người phụ nữ trẻ đẹp nói năng dịu dàng, ứng xử linh hoạt thông minh như thế. Khi theo đoàn đi xem những địa điểm có thể mở trường, một giáo sư dạy ở đại học Sydney đă hỏi về tŕnh độ của Hạnh. May mắn là vị giáo sư này lại giảng dạy về sinh hóa nên hai bên nói chuyện rất ăn ư. Ông gợi ư Hạnh nên nạp đơn xin học tiếp tiến sĩ ở Sydney và ông sẽ là người giới thiệu cho nhà trường với tư cách là một trưởng khoa. Ông gửi Hạnh danh thiếp và nói Hạnh lúc nào thấy thuận tiện nên xin qua đó học định kỳ và soạn luận án doctor. Công việc của đoàn cũng kết thúc suôn sẻ nhờ vào mối quan hệ tốt đẹp giữa hai chính phủ và các mối quan hệ đă có từ trước... Hợp đồng được soạn thảo chóng vánh và ngôi trường đầu tiên sẽ được mở trong niên khóa đến. Những ngày tiếp theo Hạnh phải theo các ban ngành đi thanh tra các trường nước ngoài trong nội đô Hà Nội. Khi xong việc, trường nước ngoài mời dự tiệc các ban ngành của sở và bộ. Khi đến một cầu thang đi lên lầu trên, một vị trưởng pḥng lớn tuổi "của ta" cố t́nh chạm vào người Hạnh một cách thô lỗ. Hạnh cố tránh ông ta cùng những lời tán tỉnh. Gương mặt Hạnh đỏ gay v́ tức giận. Hạnh không ngờ có những loại người như thế trong ngành giáo dục lại là kẻ có chức vụ nữa ! Nhưng sự việc không chỉ xảy ra một lần mà c̣n lập lại cách này cách kia, dịp này dịp nọ nhiều lúc sàm sở, thô bạo hơn ! Hạnh đem những chuyện đó về kể cho cha của Bắc. Và Hạnh thật sự ngán ngẫm khi ông bố chồng nói :

       -Con phải chịu đựng những chuyện đó v́ ở đây cơ quan nào cũng có những chuyện như thế cả xảy ra như cơm bữa và thường t́nh. Thời buổi này có chỗ làm việc không phải dễ !

          Hạnh rất thất vọng và đem chuyện này tâm sự cùng chồng. Câu trả lời của Bắc cũng tương tự như ông bố là chuyện này là chuyện vẫn thường xảy ra và biết làm sao được !.

         Hạnh không thể nào hiểu được những cái lệ bất thành văn như thế !Chuyện xảy ra cho con dâu, cho vợ của ḿnh mà xem nhẹ nhàng hơn lông ngỗng ! Hạnh cố nuốt tủi hổ để đi làm nhưng trong thâm tâm đă quá chán chê. Chỉ khi Hạnh mang bầu cháu đầu tiên đến tháng thứ sáu, thứ bảy những chuyện quấy rối như thế mới tạm yên.

        Mẹ của Bắc là một người nhanh nhẹn nhưng cũng lắm lời. Mới đầu khi nghe bà nói nhanh thoăn thoắt và có vần điệu khiến Hạnh nhiều khi chưa kịp hiểu cái ǵ. Bà cứ hay nhắc nhở Hạnh rất nhiều chuyện vặt vảnh trong các bữa cơm tối gặp nhau v́ trừ ông bố đă về hưu nghỉ ở nhà th́ ba mẹ con vẫn đi làm đến chiều sẫm mới về đến nhà. Khi th́ bà lôi chuyện sắp đặt trong pḥng vợ chồng Hạnh ra nói. Khi th́ trách khéo Hạnh không pha trà rót nước mời cha mẹ chồng. Cứ vài ngày là một chuyện trách móc, kể lể. Nghe tin Hạnh có bầu ông bà rất mừng rỡ. Nhưng đến tháng thứ năm đi siêu âm biết đứa bé sắp ra đời là cháu gái, ông bà hơi thất vọng và không vui. Bà mẹ Bắc lại tiếp tục chương tŕnh phát thanh trách này trách nọ kéo dài như một điệp khúc đại loại:                                 
          -Tại sao một cô con dâu có học về khoa học như cô lại không biết các phương pháp muốn sanh con trai hay con gái!? 

           -Tại sao cô lại đoản thế, Bắc là con cả nên cô phải sanh cho được một cháu trai nối dơi chứ !

            Bắc thương vợ nói với mẹ :

           -Đứa con đầu tụi con không tính toán phương pháp ǵ cả. Đợi sinh đứa thứ hai rồi hẳn tính !

           Dần dà việc nói dai và nói dài của bà cũng biết mệt nên tạm ngưng chương tŕnh phát thanh ! Bà đang nuôi hy vọng ở đứa thứ hai !

            Rất nhiều tối, nhà thường có khách của mẹ Bắc. Những lúc như thế bà vặn nhỏ volume của đài phát thanh để to to, nhỏ nhỏ với các người khách đến xin giúp đỡ  liên quan những việc về nhà đất ǵ đó. Thường là sau buổi "làm việc" là một phong b́ mỏng nhưng "chất lượng cao" để trên bàn trước khi họ chào ra về. Cảnh đó diễn ra hoài nên Hạnh cũng không c̣n để ư đến nữa. Hạnh cứ nhớ những câu chuyện của ông nội kể lúc tấm bé và nhất là những lời khuyên răn của ông Đồng về lễ nghĩa liêm sỉ. Cuộc sống trong gia đ́nh Hạnh và Bắc rất khác nhau nhiều thứ nhất là những vấn đề đạo đức con người. Đă đành nhập gia phải tùy tục nhưng Hạnh thấy ḿnh cần nên tránh xa những thói tục không có ghi dấu trong tâm hồn ḿnh v́ đơn giản là Hạnh được dạy từ nhỏ đâu là cái thiện, đâu là cái đẹp và đâu là sự trung thực... Những điều đó đă ăn sâu trong tâm khảm của Hạnh đâu dễ bị xói ṃn!

            Rồi cháu gái ra đời trong sự chào đón của ba mẹ và vợ chồng Hạnh. Trông cháu có cái trán cao và đôi mắt có vẻ thông minh như Hạnh. Vợ chồng ông Đồng nghe tin liền đáp máy bay ra thăm ngay. Ông bà rất vui mừng khi mẹ tṛn con vuông và bồng bế âu yếm cháu ngoại không biết mệt. Ba mẹ Bắc cũng gượng làm vui đón tiếp ông bà sui. Dù ba Bắc cố  mời mọc về ở nhà ḿnh nhưng ông Đồng cứ thoái thác và thuê khách sạn gần đó để qua lại cho tiện.

 

             Gặp gỡ và hàn huyên với cha mẹ, Hạnh có phác họa ư định tương lai của ḿnh cho ông bà biết. Những chuyện Hạnh phải chịu đựng khi đi làm mấy lâu nay Hạnh tránh không nói để có dịp thuận tiện hơn sẽ cho ông Đồng biết. Hạnh thường tâm sự với cha ḿnh hơn là vói mẹ v́ ông Đồng cảm nhận những suy nghĩ của con rất tinh tế. Con đường của con gái thân yêu lựa chọn khi tâm sự cùng ông về việc phải học tiếp rất hợp ư với ông Đồng. Trước khi vào lại Sài G̣n, ông lại nhắc nhẹ Hạnh về nghĩa vụ làm dâu, c̣n mẹ Hạnh chỉ bảo thêm về cách thức nuôi con mới sanh.... Hạnh được nghỉ sáu tháng để lo cho cháu bé. Đó là khoảng thời gian hạnh phúc và thanh thản cho Hạnh khi đỡ bị tiếp xúc và nh́n thấy những cái xấu xa trong công việc mà người ta dùng một từ ấm ớ gọi là "tiêu cực" để che đậy !Với Hạnh, nên gọi thẳng thừng tên những việc "tiêu cực" như vẫn gặp hàng ngày là sự xấu xa, sự suy đồi về đạo đức.... th́ đúng hơn !

          Sáu tháng được nghỉ phép nuôi cháu nhỏ cũng qua mau. Cháu gái đă biết lật qua lật lại và thường thấy ai nh́n là mỉm cười tươi. Hạnh nhờ bà nội nuôi thêm một một cô có nhiều kinh nghiệm  nuôi trẻ để đi làm. Tiền lương chỉ đủ mua sữa và trả tiền cho cô nuôi trẻ. Những khoản tốn kém khác đều do bà nội sẵn sàng chi trả, mua sắm như áo quần, tả lót, thức ăn, thuốc uống, đi khám định kỳ hay cháu ho cảm bất chợt... v.. v.. đều có tiền từ các phong b́ của bà chi trả rộng răi. Có cháu bé là dịp để cho đống "tiền chùa" có việc mà làm, mà tiêu! Từng làm việc nhà nước gần ba mươi  lăm năm ở một đơn vị dễ kiếm tiền nên bà mua sắm đất đai vài thửa, nhà cửa vài căn làm của để dành. Có lần Hạnh thấy bà cuối năm cầm một chồng sổ tiết kiệm của nhiều ngân hàng khác nhau để lấy lăi làm đám cưới cho em gái Bắc. Đó là của cải tích lũy, ḅn rút, gây khó trong việc làm giấy tờ nhà đất mà ra  như cách kiểu của hầu hết những người có chức quyền trong lănh vực ḿnh làm việc! Nhà nhà đều "làm ăn" vất vả, cực khổ, mưu mẹo, tính toán như thế cả để có tiền! Lương tâm ơi tiền đây này ! Hạnh chợt nhớ lại một câu thoại trong một vở kịch của Molière đọc khi c̣n thanh xuân mà thấy buồn cho những ǵ trông thấy ! Vào những bữa ăn chiều khi cả nhà có mặt đầy đủ, bà mẹ chồng của Hạnh khi nói về cuộc sống đă triết lư :

            - Trong cái xă hội này không có tiền là "đếch"

làm được chuyện ǵ cả. Có tiền mua nhà, sắm đất nhưng không tiền bôi trơn th́ giấy tờ sổ đỏ sổ hồng"đéo xong" đâu. Tao làm nhà đất nên tao biết rất rơ! Đi du lịch này nọ với tiền lương như tụi bây chỉ có thể đổ xăng đi xe gắn máy thôi, có đâu ở khách sạn bốn sao, năm sao hay đi nước này nước nọ ! Đồng tiền là sức mạnh nên không thể sống mà không có nhiều tiền. Không lắm tiền nhiều của th́ chả làm được ǵ sất !Con cái tụi bây sinh ra nếu không có nhiều tiền làm sao học được trường Anh, trường Mỹ. Thời buổi giờ phải lấy đồng tiền làm thước đo của sự thành đạt! Tụi bây nên nhớ điều đó!

         Nghe bà mẹ chồng giảng triết lư, Hạnh như có cái ǵ đắng trong họng. Đồng tiền bà mẹ chồng có là có từ đâu và có sạch sẽ không ?!  Ba Hạnh cũng là người làm kinh doanh thuốc để kiếm tiền nhưng ông không bao giờ xem việc kiếm tiền là mục tiêu của đời ḿnh. Tiền chỉ là phương tiện để cuộc sống được tốt hơn nhưng chắc chắn không phải là thứ mang đến sự giàu có của tâm hồn. Hạnh rất thấm thía những lời tâm sự của ông và nó đă giúp h́nh thành những suy nghĩ và công việc làm của Hạnh. Mục tiêu làm giàu chính đáng không có ǵ là xấu nhưng chỉ hạn hẹp trong việc kiếm nhiều tiền bằng đủ mọi cách chỉ làm khô hạn và nghèo đi tâm hồn. Những chuyện làm giàu của các quan chức mà Hạnh thấy khắp chốn là một thứ làm giàu trên mồ hôi và nước mắt của bao người ! Hạnh không thể nào đồng lơa với cách làm ra tiền kiểu "đại trà" như thế !

          Trong công sở cũng như khi đi làm việc với đoàn, Hạnh càng thận trọng hơn và tránh xa những chuyện đi tiệc tùng, ăn uống với lư do về nhà lo cho con nhỏ. Những chuyện vẽ vời kế hoạch ảo này nọ để rút tiền ngân sách trong bộ ở nhiều phần vụ Hạnh đều thấy và cố tránh xa. Ai làm ǵ xấu sẽ gặt quả sau này. Hạnh thấy rơ như một công thức hóa học !

           Khi cháu gái chập chững biết đi, bà mẹ chồng yêu cầu cả hai vợ chồng nên đi học và thi lấy bằng lái xe để đi làm và cần đi đâu đó cho tiện. Khi hai vợ chồng có bằng lái xe hơi, bà mẹ chồng liền thúc hai vợ chồng "lên mạng " t́m hiểu các loại xe thích hợp ở các sa lông. Chuyện cũng dễ thôi v́ tiền bạc sắm xe hai chiếc khoảng ba tỷ đồng đều do các b́ thư cất đầy trong tủ sắt của bà lo cả. Với Bắc việc sắm xe là chuyện thường trong giới quan chức. Lương họ chỉ đủ chuyện cơm nước gọn nhẹ. Thế mà hầu như họ tiêu gấp mấy chục lần hơn thế lại dư tiền sắm sanh nhiều thứ xa xỉ khác. Xe hơi, nhà lầu là chuyện nhỏ ! Ai cũng ngầm biết tiền dư xài là ở đâu ra. Và họ ngầm coi như không cần biết v́ ai cũng có vài con ḅ sữa, thậm chí có những đàn ḅ để có sữa ăn xài xả láng dài dài! Hạnh cứ nghĩ hoài chuyện làm giàu của các quan chức. Bọn họ quả là một lũ ḍi bọ lúc nhúc hôi hám không thể chịu đựng được nữa ! Hạnh thoái thác nhiều lần chuyện lái xe mới sắm đi làm lấy cớ là chưa quen lái xe và đường phố đông đảo dễ gây tai nạn. Bà mẹ Bắc nói riết với Hạnh :

       - Ba mẹ sắm xe mới cho cô để cô đi làm cho tiện chứ mua để ngắm à !

        Để khỏi nghe nói riết điếc lổ tai, Hạnh đành tập lái xe cho quen quanh khu nhà biệt thự mỗi khi nghỉ chiều thứ bảy, chủ nhật. Rồi Hạnh cũng quen dần lái xe trên đường phố Hà Nội. Trong nhiều sinh hoạt gia đ́nh, hầu như bà mẹ Bắc là người "chỉ đạo" mọi thứ. Bà sắm sửa quá nhiều đồ tiêu dùng và trang trí sang trọng quá "xịn" để khắp nhà với nhiều thứ chỉ dùng qua vài lần ! Sinh ra và lớn lên trong một gia đ́nh trung lưu phải vất vả lo toan cho đời sống nên Hạnh cảm thấy cuộc sống như thế có cái ǵ đó bất thường và sự giàu có đó không chính đáng. Những lần theo gia đ́nh Bắc đi về quê thăm nhà từ đường hay ghé các trang trại của bạn bè hai ông bà, Hạnh tận mắt thấy nhiều nhà cửa ở thôn quê c̣n sơ sài, con người vẫn đi sau con trâu nhọc nhằn trên ruộng đồng, trẻ em áo quần vá víu, bạc màu, ăn uống khổ cực.... Trừ khi là tâm hồn đă khô chết mới không nhận ra thôi!Tiền bạc từ phong b́, tiền ngoắt nghéo của mẹ Bắc cái th́ gửi ngân hàng, cái th́ "đầu tư" vào những công ty bất động sản do bạn bè về hưu trước đứng tên. Tiền tom góp một đời quan chức của chồng kha khá cũng dồn vào những chỗ sinh lợi để nó đẻ ra thêm! Những câu chuyện trong thù tiếp người quen hoặc bạn bè của bà đa phần là chuyện làm sao để giàu có thêm. Hạnh cứ nghe hoài những chuyện này càng thấy tởm lợm. Hạnh cứ h́nh dung con người của họ chắc không có tâm hồn ! Mọi suy nghĩ chỉ quanh quẩn danh và lợi là những thứ phù vân như ông nội của Hạnh vẫn nói. Rồi chuyện thực phẩm ăn uống hàng ngày càng ngày càng độc hại do những thứ hóa chất như "tăng trọng", thuốc làm thịt cũ quá hạn hôi thối thành mới, thuốc làm rau mọc nhanh, rau quả cũ biến đổi gène..... của mấy "anh bạn" "hữu nghị " xấu xa Trung quốc phía bắc dễ dàng bán sang nước ḿnh đă thành câu chuyện thời sự trong các bữa ăn.. Đối phó với hiểm họa này, người dân phải lo tự cứu ḿnh trước những nguy cơ ngộ độc thực phẩm hoặc có nguy cơ bị ung thư. Chỉ tội cho những người nghèo làm sao để có thể chọn lựa được khi đồng tiền ít ỏi và ra chợ là nhắm mắt mua những đồ ăn thức uống giá rẻ mà chẳng cần biết gốc ngọn ! Nhưng làm sao họ biết được v́ đây là vấn đề lớn thuộc trách nhiệm của nhà nước! Những nhà quan chức nhiều tiền lắm của như gia đ́nh Bắc có cách đối phó chuyện này khá đơn giản v́ họ sẵn tiền ! Bà mẹ Bắc đă có một khoảng đất mấy chục mẫu ở Hà Tây. Bà lại vung tiền mua thêm mấy chục mẫu đất g̣ đồi bên cạnh lập một trang trại rồi thuê người chăm sóc trồng đủ thứ rau củ, nuôi một đàn gà vịt , mấy chục con heo, vài chục con ḅ sữa. Thế là bà có rau sạch để dùng, thịt sạch cho bữa ăn nhờ vào các phong b́ "hỗ trợ" sau gần một năm gầy dựng.   Đây là phong trào lập trang trại, mua vườn tược trồng rau quả sạch đang lan rộng nhiều nơi để đối phó những thứ độc hại có trong chuyện ăn uống hàng ngày học hỏi từ tên "đàn anh" tham lam, gian trá Trung quốc !Dân nghèo có khốn đốn chuyện hóa chất nhập khẩu từ Trung quốc có nhiều trong bữa ăn cũng đành chịu trận; c̣n những kẻ có "tiền chùa" như bà mẹ chồng chẳng phải lo chút nào! Nhiều chuyến đi về cơ ngơi rộng lớn của mẹ chồng tạo dựng bằng những mối lợi ngoài lương bổng, Hạnh không hề thấy sung sướng chút nào. Sống trong sự giàu có không chính đáng và đồng lơa với nó là tội lỗi! Hạnh cứ nghĩ đi nghĩ lại rất nhiều về chuyện đó. Ngày trước, ông nội của Hạnh vẫn khen cháu gái ḿnh là một người biết hướng thiện, biết suy nghĩ  và thông minh. Đó là con người thật của Hạnh.

      Trong một dịp lễ được nghỉ gần cả tuần, ông bà đă mua vé và đặt pḥng cho cả nhà đi Nha Trang đổi gió. Họ thuê bốn pḥng ở một khách sạn của Vinpearl ở đảo Ḥn Tre với giá sáu trăm đô la Mỹ một ngày chưa kể chuyện ăn uống với giá rất cao. Hạnh không ngạc nhiên lắm v́ chuyện lấy tiền đâu để chơi sang như thế. Tất cả đều nhờ "lao động" vất vả cả !Nếu bà con của gia đ́nh bà có hỏi về chuyện ăn xài thả dàn, bà sẽ nói là do huê lợi từ trang trại mà ra !! Những dịp tết, bà c̣n cho cả nhà đi nghỉ dưỡng ở quần đảo Maldives nổi tiếng hay các resort mắc tiền ở Phuket Thái Lan.. v.. v. Nguồn  dự trữ "dồi dào" nhờ công việc "lao động không tên" của chồng và vợ bao nhiêu năm  "vất vả " bây giờ có dịp để xài cho thỏa !

       Mẹ Bắc khi thấy cháu gái tên Dung được hai năm tṛn đi đứng, nói năng đă vững, bà bắt đầu thúc giục Hạnh và Bắc ráng kiếm cho ông bà thêm một cháu trai. Hạnh không hề biết bà đă theo dơi và lên lịch ngày có tháng của Hạnh. Có nhiều bữa ăn bà dặn người làm phải mua nhiều thịt ḅ, trứng, hải sản... dọn mâm và nhắc Bắc ăn cho nhiều. C̣n Hạnh, ngoài những thang thuốc đắng nghét lại được bà khuyến khích ăn nhiều cá thịt. Hạnh thừa biết ư định của bà mẹ chồng là ǵ. Các học sinh lớp mười hai đă được học qua các phương pháp Ogino-Knauss để tránh thai và để chọn khả năng sinh trai, sinh gái. Sách vở Hạnh t́m hiểu trước khi đi lấy chồng cũng giúp Hạnh biết rơ việc này nhưng Hạnh không áp dụng triệt để. Trai hay gái ǵ cũng xong !

            Một bữa tối khi đang ngồi chơi với cháu gái, bà đă giục Hạnh và Bắc về pḥng. Bà nói với Hạnh:

           - Theo tính toán của mẹ, chu kỳ tháng của con đă đến lúc gần nhau sẽ có con trai !

             Hạnh trợn mắt lên nh́n bà. Hạnh không ngờ bà đă can thiệp trắng trợn vào sinh hoạt riêng tư của vợ chồng Hạnh qua việc theo dơi thời kỳ kinh nguyệt của Hạnh. Hạnh thấy ngao ngán tột độ ! Chuyện đó làm sao có thể xảy ra khi Hạnh chẳng có chút hứng thú nào ! Trầm trầy mấy tháng sau Hạnh thấy buồn nôn và thèm ăn chua. Bà thúc giục đi khám và kết quả là Hạnh có thai. Thêm bốn tháng nữa trong một bữa chiều đi làm về trễ v́ ghé qua pḥng khám thai của một bác sĩ quen để siêu âm, Hạnh biết tin cái thai trong bụng lại là gái nữa. Hạnh xem đó là chuyện b́nh thường. Khi về đến nhà, Hạnh cũng chẳng nói ǵ với bà mẹ chồng và cả chồng nữa v́ chắc chắn bà nhảy dựng lên và đài phát thanh sẽ phát liên tiếp nhiều giờ !Hạnh có buồn nhưng vẫn nghĩ là có hai con là đủ rồi, sinh con gái th́ có sao đâu. Hạnh sợ bà quá kỳ vọng kỳ này sẽ là con trai rồi sẽ phải thất vọng nhiều. Những bậc làm cha mẹ thuộc lớp trước đây vẫn thường thích có cháu trai  nối dơi tông đường chứ không riêng bố mẹ Bắc.

            Rồi việc sẽ đến cũng đă đến !Do sự quan tâm việc có thai của Hạnh, bà đă ghé chỗ bà bác sĩ quen của Hạnh và được biết đứa bé sắp đến lại là một cháu gái nữa ! Khi về đến nhà, chưa đợi bữa cơm tối, bà đă t́m Hạnh nói nặng lời :

            -Sao cô "đếch" chịu nghe lời tôi nói chút nào lại sinh cho ḍng họ thêm một đứa gái nữa! Với lại, sao cô lại dấu tôi khi đi khám về. Cô "đếch" coi tôi ra ǵ cả !

            Hạnh kiếu mệt không ra ăn cơm dù Bắc có vào dỗ dành. Nằm trong pḥng, Hạnh vẫn nghe bà nói nheo nhéo ngoài pḥng ăn không hề mệt mỏi !

            Cô dâu và mẹ chồng cứ tránh nhau gần cả tuần rồi nhờ sự khuyên nhủ của chồng bà và của Bắc, bà mới tạm yên chuyện phát thanh !

 

o0o
 

            Sanh xong cháu gái thứ hai, Hạnh vẫn tiếp tục đi làm nhưng cũng chẳng mặn ṃi ǵ lắm. Hạnh gửi hồ sơ sang Viện Đại học Sydney thông qua vị giáo sư sinh hóa Hạnh từng gặp trong khi làm việc ở Việt Nam. Chỉ trong một thời gian ngắn, trường Đại học Sydney đă gửi email và văn bản chấp nhận cho Hạnh được làm nghiên cứu sinh tiến sĩ về công nghệ sinh học. Văn bản cho phép Hạnh mỗi năm Hạnh phải qua Úc hai lần, mỗi lần ba tháng để làm việc với giáo sư đỡ đầu cũng như nghe giảng và làm thí nghiệm các bài học cần cho việc làm luận án. Hạnh bàn bạc với chồng và được Bắc đồng ư ngay. Riêng ba mẹ Bắc tỏ ra không vui v́ con đường đi của Hạnh không phải là con đường quan quyền và điều quan trọng là có làm ra tiền dễ dàng như hai ông bà từng làm hay không !Nhưng đó là sự lựa chọn của Hạnh. Chỉ có con đường học hành cho đến nơi đến chốn theo những đam mê t́m kiếm của ḿnh mới đóng góp được ít nhiều cho khoa học và con người. Để chuẩn bị cho việc học lên trên này, Hạnh đă làm đơn xin thôi việc để dành thời gian cho sách vở nghiên cứu sau khi đi Úc gặp giáo sư đỡ đầu. Hai thầy tṛ đă bàn bạc, thảo luận nhiều ngày một cách cụ thể về những vấn đề cần nghiên cứu và chứng minh trong luận án cùng khả năng thành công khi t́m ṭi..... Những vấn đề cần hỏi han, t́m hiểu hai thầy tṛ bàn bạc thường xuyên qua thư từ điện tử. Sách vở các loại chuyên môn cần cho đề tài ở Việt Nam c̣n thiếu nhiều đă được người thầy tận tâm gửi qua rất nhiều bằng thư điện tử. Những dịp qua Úc theo định kỳ, hầu như Hạnh làm việc suốt không có thời gian nghỉ ngơi. Lúc th́ Hạnh gặp giáo sư đỡ đầu, lúc th́ lên lớp nghe các bài giảng, lúc vào pḥng thí nghiệm, lúc th́ vào thư viện, lúc th́ vừa ăn bánh ḿ vừa làm việc trên máy tính.... Càng vùi đầu vào đề tài nghiên cứu, Hạnh càng say mê chẳng kể thời gian qua mau. Hạnh đă từ chối một số tiền lớn do bố mẹ của Bắc đưa cho để lo cho việc học và đi đứng. Khi Hạnh đi lấy chồng, ba mẹ đă gửi vào sổ tiết kiệm của Hạnh một số tiền lớn đủ cho việc học rồi. Ông Đồng từng rất mong con đi theo con đường đă lựa chọn,   việc lập gia đ́nh đă cắt ngang chuyện này. Khi Hạnh hỏi ư kiến cha mẹ ḿnh th́ hai ông bà đồng ư ngay. Về phần con cái, khi nào ở Việt Nam Hạnh vừa đi thư viện, vừa viết tài liệu cho đề tài vừa chăm sóc con. Cháu bé  Dung đă vào lớp mẫu giáo lớn một của một trường quốc tế Việt Úc có xe đưa đón sáng đi chiều về. Cháu thứ hai mới đầy năm có sự chăm nom của hai ông bà, người làm và của Hạnh nên trông mau lớn. Gương mặt cháu trông giống ông bố của Bắc khá nhiều và được đặt tên là Thảo. Việc đặt tên cho con vừa thuận ư của bố chồng vừa theo mong ước của Hạnh. Bà nội cháu Dung tuy tạm ngưng chương tŕnh phát thanh nhưng thỉnh thoảng vẫn nói trách này, trách nọ. Bà luôn muốn con cái, dâu rể phải đi theo "đường lối chỉ đạo" của bà. Nhưng với Hạnh một người có cá tính và khi đă định một việc ǵ đă cân nhắc trước sau là sẽ làm cho được. Hạnh cũng như cha ruột của ḿnh vẫn xem con đường học tập sẽ nâng cao hiểu biết và tâm hồn của ḿnh.   Con đường khoa học mà Hạnh đeo đuổi không phải là con đường để đưa đến tiền tài hay danh vọng mà đích điểm cuối cùng là phụng sự con người. Không có đam mê khoa học sẽ khó vượt qua được biết bao rào cản trong cuộc sống nhất là trong hoàn cảnh xă hội Việt Nam có quá nhiều phức tạp. Hạnh biết rơ con  đường ḿnh đi và cố gắng theo nó.

 

             Sau hơn hai năm, với những đề tài đă được nghiên cứu và thí nghiệm thành công trong pḥng thí nghiệm, giáo sư đỡ đầu đă gặp gỡ Hạnh yêu cầu hệ thống hóa các đề tài và chuẩn bị cho phép đệ tŕnh luận án trong bốn tháng nữa . Trở lại quê nhà, Hạnh ra sức soạn thảo luận án theo những đề tài đă được giáo sư đỡ đầu công nhận. Chưa đầy hai tháng luận án đă viết xong, Hạnh đọc kỹ và sửa chữa nhiều lần cho đến khi thật bằng ḷng và in ra một bản gửi qua Úc cho giáo sư đỡ đầu xem lần cuối trước khi nạp luận án cho hội đồng giám khảo. Mười ngày sau, giáo sư đỡ đầu gửi qua bản yêu cầu chỉnh sửa ngắn với vài vấn đề nhỏ cho hợp lư. Ông hoàn toàn đồng ư với bản dự thảo luận án và cho phép nạp hội đồng giám khảo. Qua tháng sau, theo lịch của trường, Hạnh lại bay qua Úc để tŕnh luận án. Buổi tŕnh luận án gồm có một chủ tịch hội đồng giám khảo và năm thành viên kể cả giáo sư đỡ đầu diễn ra sôi nổi với những phản biện được các giáo sư đưa ra và những luận cứ vững vàng của Hạnh để tranh luận. Các sinh viên đang theo học  tại trường và nhiều người quan tâm đến đề tài đă ngồi gần hết chỗ giảng đường của buổi đệ tŕnh. Sau gần ba giờ tranh biện, các giáo sư tạm nghỉ để họp kín. Khi cửa bên hông khán pḥng mở ra, vị giáo sư chủ tịch trịnh trọng thay mặt hội đồng giám khảo công bố kết quả là Hạnh đă được chấm đạt học vị tiến sĩ ngành công nghệ sinh học với hạng xuất sắc cùng lời khen ngợi của hội đồng giám khảo! Hạnh đă vui mừng lên bục giảng đường trân trọng cám ơn giáo sư đỡ đầu và hội đồng giám khảo. Các giáo sư tỏ vẻ hài ḷng với luận án của cô tiến sĩ mới này. Hạnh ở lại Úc thêm mười ngày để dự lễ trao bằng của trường. Ngày trao bằng cũng là ngày nhà trường có quyết định mời Hạnh ở lại trường làm giáo sư trợ giảng.
 

o0o

             Hạnh thu xếp về Sài G̣n thăm cha mẹ ruột và các em. Ông Đồng cùng vợ vui mừng lên sân bay đón con. Hạnh tŕnh bày với cha ḿnh là sẽ ra Hà Nội thu xếp chuyện gia đ́nh và chuẩn bị qua Úc làm việc trong đầu niên khóa mới. Ông Đồng hoàn toàn tin tưởng và đồng ư sự lựa chọn của con gái. Ở chơi Sài G̣n mấy ngày, Hạnh lại bay ra Hà Nội. Trong bữa cơm đón Hạnh trở về nhà, Hạnh thưa với bố mẹ chồng là sẽ thu xếp sớm vào Sài G̣n trước khi đi giảng dạy ở Sydney cùng với hai con. Ông bà nghe Hạnh nói rất ngạc nhiên. Mẹ Bắc vội nói :

       - Cô nghĩ sao mà bỏ Hà Nội để qua Úc. Cô đâu có thiếu thứ ǵ. Cô sinh con có người lo, các cháu đi học có xe đưa người đón, ăn uống sinh hoạt đâu có thiếu thứ ǵ. Cô đâu lo lắng chuyện tiền nong sắm này sắm nọ. Sao cô không biết nghĩ cô làm dâu nhà này sướng gấp trăm gấp bội người khác !Nếu cái bằng tiến sĩ của cô mà đẻ ra tiền th́ tốt cho nhà ta biết mấy !

            Bà c̣n nói và kể lể dài ḍng những "thành tích" ông bà đă lo cho con dâu và cháu nội. Hạnh đợi khi bà nói chậm hơn mới xin thưa:

            -Con cám ơn bố mẹ rất nhiều đă cho con nhiều thứ, lo lắng cho con nhiều việc nhưng con chỉ chuộng việc học tập và nghiên cứu thôi nên xin bố mẹ thông cảm cho con.

             Mẹ Bắc vốn biết tính con dâu đă định việc ǵ xem là đúng sẽ khó lay chuyển nên không nói ǵ nữa. C̣n Bắc cũng không bất ngờ trước việc Hạnh sẽ định cư và làm việc bên Úc. Từ lâu Hạnh vẫn nói với chồng về chuyện sẽ sang Úc tiếp tục học lên. Bắc thương vợ và tôn trọng sự lựa chọn của Hạnh v́ biết rơ khả năng và tính t́nh của vợ ḿnh. Theo sự bàn luận của hai vợ chồng, khi Dung học hết niên học lớp mẫu giáo trong tháng này, Hạnh sẽ đem Dung vào nhà ông bà ngoại với ḿnh trước khi cùng cháu sang Úc. C̣n Bắc sẽ cùng với cháu Thảo sang sau khi nào thuận tiện. Hạnh vẫn yêu chồng như những ngày c̣n là sinh viên đại học. Đôi khi v́ tập trung cho chuyện học nên có chút lơ là. Hạnh qua Úc làm việc không phải là ly thân với Bắc mà sẵn sàng chờ Bắc thu xếp để đoàn tụ.... Buổi chia tay ông bà nội của cháu Dung và vợ chồng em gái của Bắc diễn ra bịn rịn. Mẹ Bắc dẫu ǵ cũng thương con dâu và cháu của ḿnh. Chỉ v́ cách nghĩ và quan niệm sống khác nhau nên phải có sự lựa chọn cho phù hợp với ư hướng của ḿnh thôi. Bắc quyến luyến hai mẹ con Hạnh nên xin phép đưa vợ cùng vào Sài G̣n vài hôm rồi trở về với bố mẹ của ḿnh.


o0o

            Hạnh và cháu Dung bay qua Úc trước niên học mới hai tháng. Nhờ bạn bè cũ thời trung học và đại học đă định cư từ trước nên Hạnh đă thuê được một căn hộ bảy chục mét vuông ở một chung cư cách nhà trường mười lăm phút đi bộ. Bạn bè của Hạnh đă thường xuyên chỉ bảo những kinh nghiệm và hiểu biết khi sống ở Úc nên Hạnh cũng mau chóng ḥa nhập. Ngoài một ít đồ dùng và sách vở được đóng gói gửi tàu thủy mang sang, Hạnh sắm sửa dần dần những tiện nghi đơn giản cho hai mẹ con. Cháu Dung cũng xin được học ở một trường tiểu học cũng gần chung cư. Mọi việc ban đầu thế là tạm ổn. Hạnh bắt đầu đứng lớp giảng dạy những đề tài đă bàn bạc với vị giáo sư chính. Được dạy và nói những hiểu biết cũng như những t́m ṭi của ḿnh là một điều thú vị v́ đề tài giảng dạy của Hạnh cũng được đề cập nhiều trong luận án mà Hạnh nắm rất vững. Và với Hạnh được đeo đuổi những ước mơ từ khi bước vào đại học là một hạnh phúc. T́nh yêu với Bắc là một thứ hạnh phúc và nghiên cứu khoa học lại là một thứ hạnh phúc khác nhất là trong môi trường có tự do sáng tạo thật sự, tôn trọng con người thật sự, có quyền suy nghĩ và nói lên sự suy nghĩ của ḿnh về đóng góp cho khoa học và cho con người. Với Hạnh, sống để t́m cách làm giàu không chân chính là tội lỗi và sống an phận với những việc ḿnh không thích là tầm thường hóa cuộc đời ḿnh. Có những cuộc sống bị buộc phải sống chung và chấp nhận những cái xấu xa của nó. Sự thay đổi lịch sử là qui luật tất nhiên và cần thiết khi nó không tốt và đi lạc đường cũng giống như cần thay đổi thành phần hóa học để cho ra cái mới tốt hơn mà thôi. Đó là những suy nghĩ vẫn nung nấu trong Hạnh không nguôi. Tự thâm tâm, Hạnh luôn biết ơn ông nội và nhất là ba mẹ đă luôn khuyến khích và nâng đỡ ḿnh trên con đường học tập. Khi người ta dừng học hỏi và thôi huân tập để nâng cao tŕnh độ và nhân cách của ḿnh th́ những ǵ c̣n lại cũng sẽ theo năm tháng tàn phai. Sống cho ra sống không đơn giản!

         Cuộc sống chỉ đẹp khi ta biết thông dự, nâng cao và giữ ǵn nó luôn cố gắng đi trên những con đường chân chánh. Ngược lại là bất chánh, là chấp nhận những cái xấu xa, hạ thấp nhân cách. Và Hạnh phải chọn con đường đi đúng hướng cho ḿnh và con cái trong khả năng của ḿnh. Ánh sáng của cái thiện, cái đúng sẽ luôn là ngọn hải đăng chỉ hướng cho  Hạnh trên con đường đời.

                              

                              Sài G̣n, 21/12/2015

                                             D. A. S.

 

     *Bài viết dành tặng cho hương hồn bạn thân Nguyễn Hữu Minh vừa tạ thế hôm nay (21/12/2015).

 

 

 

DƯƠNG ANH SƠN
Sài G̣n, 21/12/2015

 

 

 

 

 

 

 

 

 

trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |                 www. ninh-hoa. com