trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |                 www. ninh-hoa. com

Dương Anh Sơn

 Giáo Sư Triết học
 Trung học Ninh Ḥa
 Niên khóa 1973-1976
 Chỉ đạo lớp 12C, 74-75

 Sở thích viết và
chuyển dịch Thơ.

Đă xuất bản:

"Ảnh hưởng đạo Phật trong Đoạn Trường Tân Thanh" (2006) và

"Ức Trai Thi Tập của Nguyễn Trải" (dịch và chú giải 2009)


 
Hiện cư ngụ tại Việt Nam

 

 

 

 

  

 


Đ
T LÀNH
Dương Anh Sơn
 

 

 1

       Vượng là một sinh viên rất chịu khó t́m ṭi học hỏi. Những năm tháng miệt mài theo học ngành công nghệ sinh học trên ghế giảng đường đại học, ngay từ những năm đầu, Vượng đă rất say mê t́m hiểu sự phát triển của các loài lan. Cao nguyên Lâm Viên với thành phố Dalat là nơi hội tụ của rất nhiều giống lan được nhập từ nước ngoài về như của Thái Lan, Tích Lan, Ḥa Lan, Nhật Bản...v..v... cho đến rất nhiều loại lan rừng có trong các khu rừng xa của cao nguyên. Nhờ sự tiếp xúc và học hỏi, Vượng nh́n thấy rơ những tiềm năng kinh tế mang lại một khi nắm vững kỹ thuật nhân giống và phát triển các loại lan được thị trường ưa chuộng. Nhờ vào vốn liếng tiếng Anh vững vàng do tự học là chính nên Vượng có thể dễ dàng đọc những sách khoa học về công nghệ đặc biệt những sách về thực vật và sinh học. Đó là cánh cửa then chốt để Vượng bước vào lănh vực này hầu học hỏi những t́m kiếm mới mẻ của các nhà khoa học về ngành công nghệ sinh học trên thế giới. Những lần thực tập ở pḥng thí nghiệm sinh hóa, Vượng t́m thấy niềm đam mê, thích thú khi làm một thí nghiệm thành công. Nếu một thí nghiệm chưa có kết quả, chưa cho câu trả lời cụ thể, Vượng lại lao đầu vào công việc cho đến khi thấy rơ kết quả mới thôi!

 

Khi học năm thứ ba, Vượng đă có trong tay trên mười công tŕnh nghiên cứu liên quan lĩnh vực về nuôi trồng, cấy mô và nhân giống các loại lan quí hiếm và vốn liếng tiếng Anh cũng dồi dào hơn trước để có thể t́m đọc những tác phẩm khoa học và kỹ thuật chuyên ngành. Bước sang năm cuối, Vượng lại t́m thêm được nhiều cách cấy mô và nhân giống thêm nhiều loại lan mới du nhập cũng như các loại lan lạ và đẹp mà người thượng đem từ những khu rừng xa về bán mỗi sáng sớm ở trước mặt chợ Dalat. Càng t́m ṭi và dồn sức cho việc thí nghiệm cũng như tra cứu sách khoa học ngoài nước về ngành nuôi cấy lan, Vượng như bước vào một chân trời đầy sự hấp dẫn, cuốn hút.... Luận văn khoa học ra trường của Vượng tŕnh bày về phương pháp cấy mô và nhân giống lan được đánh giá là có tính thực tiễn và phổ quát. Nếu được phổ biến rộng, nó có thể giúp nhiều nông dân áp dụng tương đối dễ dàng qui tŕnh nuôi cấy trong thực tế để đem lại thành công và lợi nhuận. Đó là lời nhận xét của giảng viên chấm luận văn của Vượng. (Trước 75, đề tài tốt nghiệp cử nhân và cao học chỉ được phép gọi là tiểu luận)

o0o

 

      Ra trường với thứ hạng giỏi, Vượng được nhận ngay vào pḥng công nghệ sinh học của Viện Nghiên Cứu Hạt Nhân Dalat. Vượng được giao nhiệm vụ nghiên cứu khả năng cấy mô và nhân giống các loại lan quí hiếm cho ngành nông lâm ngiệp ứng dụng vào việc phát triền kinh tế, trước mắt là cho vùng cao nguyên.... Nhờ có pḥng thí nghiệm tương đối đầy đủ dụng cụ và một thư viện có nhiều đầu sách khoa học chuyên ngành nên Vượng đă lập kế hoạch và thời khoá biểu nghiên cứu một số số giống lan được chọn lựa. Vượng siêng năng t́m hiểu, ghi chép tỉ mỉ qui trinh phát triển các mô mẫu trong các ống nghiệm nuôi cấy. Qua hai năm đầu, Vượng đă có nhiều sáng kiến mới về sinh hoá rút ngắn thời gian và qui tŕnh nhân giống, nuôi cấy một số giống lan được thị trường ưa chuộng.

 

Nhân lực đầu đàn của viện phần lớn là những cán bộ khoa học chứ không phải là các trí thức khoa học phần lớn được đào tạo từ các nước Đông Âu và Liên Xô nên c̣n nặng nề việc họp hành vô bổ và những đề tài nghiên cứu rất lư thuyết, xa rời thực tế. Vượng nghe những người từng làm việc ở những năm đầu khi viện hoạt động trở lại mấy năm sau 75 kể lại rằng trừ một ít là cán bộ khoa học từ bắc vào cũng có một số trí thức Việt kiều hồi hương muốn đem hiểu biết của ḿnh về lĩnh vực nguyên tử để đóng góp cho sự tái thiết đất nước sau chiến tranh. Họ chấp nhận cuộc sống khó khăn thiếu thốn của thời kỳ tem phiếu, ăn cơm độn, ở nhà tập thể.... với mong ước đóng góp cho sự vươn dậy của đất nước được "độc lập, tự do, giàu mạnh.... ". Thế rồi, nhiều người từ phương tây trở về lại t́m cách trở lại trời tây! Họ có thể chịu đựng những khó khăn về cơm áo, vật chất nhưng cách đăi ngộ, đối xử cũng như tŕnh độ hiểu biết chuyên ngành quá chênh lệch cộng thêm thái độ kẻ cả, cửa quyền, hống hách của những anh làm khoa học mang nặng dáng vẻ cán bộ làm cho họ thật sự thất vọng.

 

Con đường đi của khoa học chịu ảnh hưởng của con đường lầy lội của một đất nước rối rắm, tệ hại đủ mọi bề. Nguồn nhân lực làm khoa học cho viện được tuyển chọn từ các trường đại học tương đối tốt trong nước cũng tạm sử dụng cho các mục đích nghiên cứu của viện. Thế hệ của Vượng làm khoa học với đời sống cơm áo tuy khá hơn mười lăm năm trước lúc viện hoạt động trở lại nhưng vẫn phải chạy vạy kiếm sống thêm. Vượng sửa soạn mảnh đất nhỏ sau nhà để ươm những giống lan mới dễ bán cho những người chơi lan. Vượng lại nhận dạy thêm về anh văn, hoá, sinh... để kiếm sống v́ lương lậu chỉ đủ tiêu cỡ chục ngày cần kiệm.

 

Dầu vậy, niềm đam mê t́m kiếm vẫn c̣n cháy bỏng trong con người Vượng. Đời sống c̣n thiếu thốn đủ thứ nhưng loay hoay cũng qua ngày đoạn tháng. Khi làm việc trong pḥng thí nghiệm, Vượng như cảm thấy niềm vui sống và thấy rơ đó là con đường đi của ḿnh. Những đồng nghiệp của Vượng cũng có nhiều người có niềm đam mê khoa học như Vượng nhưng rồi khi họ lập gia đ́nh, có con cái, tâm trí của họ bị chi phối phải lo chạy vạy theo cơm áo sao cho tạm đủ cho việc nuôi con cái càng lúc càng lớn và cần nhiều thứ cho cuộc sống. Vượng thấy trước viễn cảnh ấy nhưng thôi cứ tới đâu hay tới đó. Thời gian này, nhiều học bổng về khoa học của các nước như Pháp, Ấn Độ, Hà Lan, Nhật Bản, Do Thái, Ư...v..v... dành cho các viện nghiên cứu và các trường đại học lớn ở Việt Nam. Viện Hạt Nhân Dalat cũng được phân bổ một số học bổng phù hợp liên quan đến lănh vực hạt nhân. Sau nhiều đợt cứu xét, Vượng được viện chọn và đề nghị lên trên để sang Ư làm nghiên cứu sinh cao học. Việc xét duyệt nhiêu khê, nhiều cấp nhưng do khả năng chuyên môn và tiếng Anh vững vàng nên viện nghiên cứu bên Ư chỉ đích danh Vượng và chấp thuận được học bổng đi Ư. Hành lư gọn nhẹ với những sổ ghi chép về khoa học mà Vượng từng tiến hành cùng với ước mơ được học hỏi những cái mới là hành trang đi xứ người!

o0o

 

        Quá cảnh Paris, thêm một chuyến bay nữa đưa Vượng đến thành phố Turin ở miền tây bắc nước Ư. Từ phi trường, Vượng đón xe bus đến ngay Viện Đại học Turin hay c̣n gọi theo tiếng nơi đây là Torino. Sau khi làm các thủ tục ghi danh và hoàn tất hồ sơ nhập học, do đề tài liên quan đến lĩnh vực dùng kỹ thuật bức xạ hạt nhân áp dụng trong việc cấy mô, Vượng đă được khoa sinh học giới thiệu đến một giáo sư có tiếng đỡ đầu. Vượng t́m hiểu thấy vị giáo sư này có nhiều tác phẩm sinh học được sử dụng nhiều trong nghiên cứu. Ông cũng có nhiều công bố đăng trên các tạp chí khoa học quốc tế. Học phần cao học nếu đệ tŕnh sớm ra hội đồng giám khảo phải mất từ một năm rưỡi đến hai năm. Sau khi xem các công tŕnh nghiên cứu của Vượng trước đây, ông rất vui mừng đánh giá tốt và đề ra thêm cho Vượng những đề tài cần thiết khác để giúp làm sáng tỏ đề tài cao học sinh học. Ngoài một số giờ hằng tuần theo học lư thuyết các giảng khoá, phần lớn thời khoá biểu của Vượng dành cho việc nghiên cứu trong pḥng thí nghiệm và đọc các tài liệu trong thư viện. Vượng cũng dành ra mỗi ngày hơn một giờ để học tiếng Ư. Nhờ những nổ lực như thế, trong năm đầu tiên Vượng đă có được bốn công tŕnh nghiên cứu về nuôi cấy lan được chọn đăng trong tạp chí khoa học của viện đại học. Đồng thời, các giáo sư cũng thích thú khi Vượng có thể nói chuyện bằng tiếng Ư tuy từ dùng chưa nhiều nhưng phù hợp và trôi chảy sau hơn năm tháng ra sức trau dồi tiếng Ư.

 

Khi làm việc tại quê nhà, thực sự Vượng chỉ là anh chàng mày ṃ trong việc ứng dụng kỹ thuật hạt nhân vào lâm nghiệp, nông nghiệp. Sách vở nghiên cứu là ông thầy tuyệt vời chỉ dạy cho Vượng những bước đi đầu tiên để có một tầm nh́n về loại kỹ thuật này. Vượng cũng chịu khó học hỏi những đàn anh và đồng nghiệp từng nghiên cứu và áp dụng vào thực tế. Nhờ vậy, khi qua Ư, các đề tài đă làm mang sang đây đă gây ấn tượng tốt cho giáo sư đỡ đầu và giảng dạy. Các vị thầy chỉ yêu cầu Vượng t́m hiểu và nắm vững thêm việc sử dụng kỹ thuật thông qua các đề tài kiểm chứng trong thực nghiệm. Gần hết học kỳ đầu trong năm thứ hai soạn cao học, Vượng đă viết xong tiểu luận với hơn mười đề tài đạt kết quả tốt từ trại thực nghiệm và pḥng thí nghiệm.

 

          Khoảng thời gian này, một đoàn các giáo sư khoa học có tiếng của các viện nghiên cứu Nhật Bản được mời qua Ư thăm các viện nghiên cứu và các đại học nổi tiếng của Ư, trong đó có Turin. Khi đoàn giáo sư người Nhật ghé trại thực nghiệm sinh học, họ đă nghe giáo sư đỡ đầu giới thiệu một nghiên cứu sinh cao học đến từ Việt Nam có nhiều triển vọng. Họ chăm chú xem qui tŕnh nuôi trồng và những lọ lan giống được nuôi cấy của Vượng. Họ chăm chú nghe Vượng tŕnh bày cặn kẻ những hiểu biết và những thành quả đạt được trong công việc nghiên cứu với kỹ thuật bức xạ hạt nhân. Qua hôm sau, được sự đồng ư của giáo sư đỡ đầu và của khoa trưởng khoa công nghệ sinh học của Turin, đoàn giáo sư Nhật Bản thay mặt Hội đồng các giáo sư các trường đại học khoa học kỹ thuật gửi mời Vượng qua Nhật soạn và đệ tŕnh luận án tiến sĩ dựa trên các đề tài đă làm tại đây không cần tới văn bằng cao học. Đây là điều khá bất ngờ đối với Vượng. Vượng phải nhanh chóng gửi báo cáo về cơ quan. Sau nhiều tuần họp hành trao đổi, bàn bạc, lănh đạo viện đă đồng ư để Vượng gom các đề tài làm tại Ư qua Viện Đại học Osaka hoàn thành luận án tiến sĩ. Vượng đă ghé thăm các giáo sư khoa trưởng và đỡ đầu, giáo sư giám đốc trại thực nghiệm..v..v.. để nói lời cám ơn và từ giă. Các vị rất vui và hài ḷng về khả năng và tư cách của người học tṛ của ḿnh. Các vị đă chúc Vượng đạt được những thành tích mới ở Nhật Bản và khi về nước làm việc.

 

2

        Nhờ Đại sứ quán của Nhật Bản tại Roma giúp đỡ qua tùy viên văn hoá giáo dục, vé máy bay của Japan Airlines đă được gửi đến Turin cho Vượng. Ba ngày sau Vượng đă đặt chân đến Viện Đại học Osaka nằm ở phía nam cựu đế đô Kyoto. Giáo sư khoa trưởng khoa kỹ thuật sinh học vui mừng gặp lại Vượng ;ông là người đứng ra thay mặt đoàn giáo sư Nhật Bản qua Ư dự hội thảo, trao đổi giáo dục khoa học và mời Vượng cũng như cho phép làm luận án tiến sĩ không cần bằng cao học. Vượng được sắp xếp ở một căn pḥng mé b́a có con đường trước mặt dẫn đến ṭa nhà chính của viện đại học. Pḥng có diện tích chừng ba mươi mét vuông trang bị tiện nghi đầy đủ và gọn gàng cho việc học tập và sinh hoạt. Toàn bộ hai mươi căn nhà hai pḥng liền kề nằm trong khu vườn có lối đi rải sỏi và nhiều cây anh đào đang cuối mùa hoa giữa tháng tư.

 

        Qua hôm sau, khi đến văn pḥng của khoa kỹ thuật sinh học, đích thân giáo sư trưởng khoa nhận làm giáo sư đỡ đầu cho việc đệ tŕnh luận án của Vượng. Với những đề tài về việc sử dụng bức xạ hạt nhân có kết quả đạt loại giỏi bên Ư khi đang làm cao học, giáo sư đỡ đầu chỉ yêu cầu Vượng hệ thống hóa, củng cố và nâng cao các luận điểm trong các đề tài cho khoa học và hợp lư hơn. Vượng được giới thiệu khu trại thực nghiệm của khoa cách chỗ ở mười cây số để thí nghiệm thực tế công việc nuôi cấy hạt giống., các loài hoa, loài quả củ...v..v.. sau khi dùng kỹ thuật bức xạ. Trại cũng có một pḥng thí nghiệm qui mô trung b́nh nhưng nhiều thiết bị trang bị mới mẻ giúp khảo sát những thông số kỹ thuật khi làm thí nghiệm. Nhờ đó, việc nuôi cấy trong khu nhà kính của trại cũng thuận tiện. Mỗi tuần Vượng chỉ đến giảng đường hai lần để nghe giảng các bài liên quan đến đề tài và trao đổi với giáo sư đỡ đầu. Thời gian c̣n lại phần lớn dành cho trại thực nghiệm và thư viện. Xe đạp là phương tiện thuận lợi để Vượng từ chỗ ở đi đến giảng đường và trại thực nghiệm. Nhờ đó, Vượng cảm thấy khỏe khoắn và thoải mái rất nhiều. Thời gian một năm đi qua nhanh. Bước sang năm thứ hai, Vượng bắt đầu soạn luận án dựa trên những đề tài đă làm từ Turin và thêm vào sáu đề tài mới được công bố trong tạp chí khoa học của viện. Chỉ hai mươi tháng từ khi qua Osaka, Vượng đă soạn xong luận án. Giáo sư đỡ đầu tỏ ra rất hài ḷng v́ tốc độ làm việc nhanh và hiệu quả của Vượng. Giáo sư để ra hai tuần xem xét bản thảo luận án vả chỉnh lại một số luận điểm trước khi Vượng soạn nạp cho hội đồng giám khảo. Ngày đệ tŕnh luận án rồi cũng đến với nhiều vị giáo sư có tiếng trong hội đồng giám khảo. Vượng tŕnh bày và lập luận khá vững vàng. Các câu hỏi đặt ra của các giáo sư giám khảo đều được Vượng trả lời chính xác. Hội đồng giám khảo hội ư và cho điểm xuất sắc. Một số đề tài trong luận án của Vượng cũng đă được đăng trong các tạp chí khoa học có tiếng.

 

          Từ giă Nhật Bản, Vượng trở về tiếp tục làm việc tại Viện nghiên cứu hạt nhân. Các bạn trẻ đồng nghiệp tỏ ra rất vui mừng ngày trở lại của Vượng. Nhưng Vượng cũng bắt gặp những ánh mắt đố kỵ nơi một số đồng nghiệp đàn anh gốc gác ngoài kia và lẻ tẻ vài đồng nghiệp trong này. Với Vượng, bằng tiến sĩ chỉ là việc đánh giá mức độ hiểu biết về lĩnh vực nghiên cứu; bằng cấp chỉ là tiền đề căn bản cho những nghiên cứu về sau. Nhưng Vượng biết rơ những người ngoài kia và không ít người trong này, nó là phương tiện để leo lên các chức vụ. Và có chức là có quyền và có quyền là sẽ có tiền.. v.. v... C̣n rất nhiều người trong xă hội này lại rất chuộng ghép tên ḿnh với bằng cấp. Đó là căn bệnh háo danh của những kẻ nhiều tham vọng nhưng tài năng, đức độ lại là một dấu hỏi. Vượng vẫn tiếp tục công việc trước đây : khảo cứu việc ứng dụng kỹ thuật hạt nhân để phát triển nông lâm nghiệp. Con người Vượng lại không thích nịnh nọt hay khoe khoang nên một số người lănh đạo viện không thích lắm. Vượng cứ âm thầm làm việc, đào sâu thêm những hiểu biết về kỹ thuật sinh học và tích lũy thêm nhiều sáng kiến t́m ṭi được ghi chép cẩn thận trong nhiều cuốn sách được đem đóng b́a... Nhiều người nông dân và nhiều người trồng lan vẫn thường gặp gỡ chuyện tṛ với Vượng để học hỏi thêm về kỹ thuật nuôi cấy. Giúp cho họ là một niềm vui v́ nó sẽ mang đến hiệu quả trong sản xuất và cuộc sống tốt đẹp của gia đ́nh họ. Để có thêm thu nhập từ khi lập gia đ́nh, Vượng nhận lời dạy Anh ngữ cho vài trung tâm vào buổi tối. Thu nhập dạy thêm có lẽ nhiều gấp bốn lần lương của một nhà khoa học! Chẳng ra sao cả! Sự đố kỵ vẫn diễn ra với nhiều cách khác nhau. Những người ngoài ấy chuyển vào có bằng thạc sĩ nội địa về khoa học lại là đảng viên chưa có lấy một công tŕnh khoa học nào có giá trị thực tiễn được bố trí giữ chức phó, trưởng khoa có quyền đề ra những phương án cho cấp dưới làm việc. Vượng thấy rơ sự yếu kém của họ. Làm thế nào một anh tŕnh độ cao học nội địa lại chỉ huy anh có bằng tiến sĩ của nước ngoài với nhiều lỗ hổng về chuyên môn khi bước vào công việc nghiên cứu! . Vượng cũng nghe câu chuyện từ một người bà con có chức vị là giáo sư viện sĩ về công nghệ thông tin ở một đại học danh tiếng của Canada v́ "yêu nước" và "nhẹ dạ" đă nghe lời khuyến dụ từ bỏ quốc tịch Canada về Hà Nội để giúp nhà nước chế tạo vệ tinh truyền thông. Khi về nước, ông được giới thiệu hơn mười người có tŕnh độ cho việc làm vệ tinh. Nhưng khi tiếp xúc và nghe họ tŕnh bày những hiểu biết về công nghệ thông tin trong việc chế tạo vệ tinh, ông ấy đă sửng sốt v́ họ quá kém cỏi trong nhiều lĩnh vực. Ông thất vọng v́ không thể nào có những cộng sự như thế. Ông báo cho cấp trên về t́nh h́nh nhân sự như thế. Để che dấu cái mà ông viện sĩ gọi là cái dốt, họ báo cáo ngược lại là ông không thiết tha việc chế tạo vệ tinh. Họ đưa ra giải pháp xin mua vệ tinh thông tin của một hăng lớn của Mỹ cho tiện và có tiền lót tay phần trăm bên trong việc giao dịch! Vậy là họ thoát khỏi việc "chế tạo" mà vẫn giữ thể diện là "nhà khoa học". Ông giáo sư viện sĩ buồn bực và không c̣n con đường trở về Canada nữa, đành vào Sài G̣n xin dạy tại một đại học quốc tế do Úc đầu tư! Đó là một trong những bài học dành cho những người trí thức không hiểu ǵ về thực trạng đang xảy ra trong nước. Làm khoa học không phải là làm hành chánh và đ̣i hỏi tư cách "chính trị" mà cốt ở tŕnh độ chuyên môn đích thực, tài năng đích thực! Sự gian dối, lập lờ, phe cánh, quyền lợi đủ thứ đă đưa đất nước này vào ngơ cụt! Những người c̣n có ít nhiều liêm sỉ làm sao sống chung yên ổn với bọn sâu dân mọt nước được!

 

          Những va chạm trong các buổi trao đổi chuyên môn của khoa sinh học viện hạt nhân cứ xoay quanh những chỉ thị không sát với các đề tài cần nghiên cứu và sự mặc cảm về khả năng cùng tŕnh độ chuyên môn đă làm cho Vượng hết sức mệt mỏi, Trong việc nâng bậc lương, giám đốc viện yêu cầu Vượng dịch ra tiếng Việt luận án tiến sĩ được chứng nhận của viện đại học lớn của Nhật Bản để viện ra quyết định "công nhận bằng tiến sĩ" của Vượng hầu bố trí công việc và nâng bậc lương. Vượng nhận ra ngay thái độ quan liêu, cửa quyền của tay viện trưởng. Mấy hôm sau, Vượng đem mấy thùng giấy đến văn pḥng viện trưởng gồm bản photocopy luận án và tất cả các đề tài phụ khác. Vượng nói :

        -Anh là viện trưởng một viện nghiên cứu lớn của Việt Nam nên chắc là có khả năng để đọc Anh ngữ. Tôi khỏi mắc công dịch ra tiếng Việt v́ không cần thiết trừ khi để đem xuất bản như là một tác phẩm khoa học. Vậy anh cứ b́nh tĩnh đọc đi!

       Tay viện trưởng mặt như tái lại chẳng nói chẳng rằng! Vượng cũng mặc kệ chào anh ta ra về.

        Qua tuần sau, viện ra quyết định chỉ công nhận bằng cử nhân sinh học của Vượng để định mức lương. Bạn bè của Vượng thấy ngay đây là một tṛ chơi bẩn thỉu chỉ có được từ những suy nghĩ nhỏ nhoi, tị hiềm, hống hách của những kẻ cán bộ đi làm chuyện khoa học và chẳng hề quan tâm đến khả năng chuyên môn và sử dụng nhân sự! Chuyện này hầu như có mặt khắp nước! Một số đồng nghiệp của Vượng cũng đi nước ngoài theo các học bổng và hoàn tất tiến sĩ trở về chịu khó "nghe lời" quan trên nên được "công nhận" dễ dàng văn bằng của ḿnh là tiến sĩ mặc dù tốt nghiệp từ các đại học danh tiếng của Anh, Mỹ, Pháp, Nhật...v..v... Đây là cách công nhận "không giống ai" của đất nước này. Họ tự đặt ḿnh cao hơn những giáo sư của các trường đại học danh tiếng và "tự sướng" là ḿnh có quyền thưởng phạt trong tay!

 

       Vượng bây giờ không c̣n thấy chuyện nghiên cứu là một đam mê đem lại nguồn vui cho ḿnh. Bên trên giao việc khảo cứu ǵ th́ Vượng làm và hoàn tất với ḷng tự trọng của ḿnh. Vượng nh́n những tay lănh đạo đúng nghĩa với từ cán bộ! Làm khoa học cho đúng đắn hăy để cho những người có chuyên môn và "đàng hoàng tử tế" đảm nhận. Biết bao giờ đất nước này cất cánh đây! Một khi không c̣n hứng thú làm việc Vượng như thấy trống rỗng, mất đi động cơ làm việc! Đành phải sống giả cho qua ngày!

 o0o

 

       Vợ của Vượng bắt đầu có cháu đầu. Tiền dạy thêm Anh ngữ đủ để lo thêm cho các nhu cầu của cháu nhỏ, Vượng và nhiều người trong xă hội này sống được không nhờ vào đồng lương. Cái khác nhau giữa những người như Vượng với những kẻ làm việc công, có chức quyền để mưu cầu tư lợi, vun quén tài sản bằng vào tiền nhà nước, tham nhũng, hối lộ. v.. v.. với nhiều chiêu tṛ! Để giữ tṛn sự trong sạch cho lương tâm trong xă hội ma quỷ này là một việc khó. Cái xấu xa, cái ác, quyền lợi cá nhân...v..v.. chi phối mọi khe ngách của cuộc sống. Làm người "có một tấm ḷng" hay "đàng hoàng tử tế" theo cách gọi thời thượng khó làm sao! Những giá trị về đạo đức bị đổi trắng thay đen, lương tâm con người bị xói ṃn chẳng c̣n ǵ! Suy nghĩ của Vượng không phải bi quan mà là từ thực tế xă hội. Biết làm sao bây giờ ?! Rồi thời gian cứ dần trôi. Vượng có thêm nhiều thành quả tốt trong nghiên cứu được ghi chép cẩn thận rồi lại đem cất chờ dịp đem ra sử dụng.

 

Thỉnh thoảng ban lănh đạo yêu cầu nộp đề tài để "thi đua", Vượng chỉ lấy một đề tài đă làm bấy lâu đem nạp gọi là có "hưởng ứng thi đua" cho có lệ. Các đồng nghiệp trẻ cũng như một số đàn anh đều khen ngợi tính khoa học và thực tiễn của đề tài. Họ hỏi Vượng xem đây có phải là đề tài mới không và họ chỉ thấy Vượng cười nhẹ! Thực ra, từ khi xong việc hệ thống hóa các công tŕnh làm từ Ư để được cấp văn bằng tiến sĩ của Nhật Bản- đúng nghĩa là thế-Vượng đă có thêm hơn hai mươi công tŕnh khảo cứu có thể áp dụng tốt vào thực tiễn. Nhưng trong cái xă hội có nhiều sự đố kỵ, ganh ghét Vượng đă tránh sự phô bày không cần thiết v́ thói đời của nhiều người chung quanh sẽ làm phương hại công việc và sự yên ổn của Vượng. Vượng sống như cái bóng mờ lặng lẽ "cho qua cơn mê này" như lời của một bài hát thuở nào!

 

       Thấp thoáng đă trên mười năm từ khi về lại viện nghiên cứu, Vượng trông già dặn hơn, ít tranh luận hơn khi họp hành, Vượng chỉ nghe họ nói đủ thứ, bày vẽ đủ kiểu nhưng "thành quả lao động" không đem lại hiệu quả kinh tế! . Trong viện chỉ có khoa sản xuất phóng xạ đồng vị là đạt "chỉ tiêu" về kinh tế tài chánh khi cung cấp phóng xạ đồng vị cho nhiều bệnh viện khắp nước. Và h́nh h́nh như tất cả nổ lực chính đều dồn cho khoa này nhất là khi có những dự án về nhà máy điện nguyên tử đang chuẩn bị rất cần đến nhân sự biết sử dụng kỹ thuật hạt nhân.

 

      Gia đ́nh bên vợ Vượng được phép đi đoàn tụ ở Hoa Kỳ nên hơn hai năm sau, vợ chồng Vượng nộp đơn xin bảo lănh và được chấp thuận. Vượng thu xếp gia tài vừa gọn, vừa nhẹ của ḿnh đem gia đ́nh qua Mỹ đến thành phố Sacramento ở bắc California. Nhờ vốn liếng tiếng Anh đủ nói, đủ nghe nên vợ Vượng xin được chân bán hàng ở siêu thị có chủ người Việt. C̣n Vượng loay hoay xin làm việc ở một vài trang trại trồng cam ở ngoại ô theo thời vụ. Ban đêm rảnh rang, Vượng lên mạng t́m kiếm công ty tuyển dụng người làm việc. May mắn chỉ trong vài tháng lên mạng, Vượng t́m ra công ty Bayer có trụ sở ở Oregon cần tuyển những chuyên viên ngành nuôi cấy mô và phát triển giống cây trồng. Với những công tŕnh nuôi cấy mô trong ống nghiệm (in vitro) thành công về các đề tài nhân giống chuối La Ba, khoai tây, các giống lan, các loại hoa hiếm.. v.. v.. tại Lâm Đồng được lưu vào máy tính và ghi chép cẩn thận, Vượng dịch sang tiếng Anh một số công tŕnh căn bản kèm theo hồ sơ xin việc làm gửi qua mạng. Hăng Bayer cứu xét và chọn được mười ứng viên có những công tŕnh cụ thể từ gần một trăm người ứng tuyển. ( Bayer chỉ cần các chuyên viên tŕnh độ đại học nên Vượng chỉ nạp kèm văn bằng cử nhân công nghệ sinh học được dịch sang tiếng Anh). Họ đă gửi các câu phỏng vấn qua mạng và tuyển lựa nhân sự dựa trên các thành tích, công tŕnh hoặc đề án thực tiễn. Cuối cùng, họ chọn được ba người cho đợt xét tuyển chót trong đó có Vượng và hai chuyên gia sinh học là cựu chiến binh từng tham gia và có huy chương trong trận chiến ở Irak. Cả ba người lại cùng ở Sacramento nên công ty đă gửi giấy mời phỏng vấn đợt sau cùng đến ba người kèm theo vé máy bay khứ hồi....

 

Khi ngồi trên máy bay đến miền nam Cali. - nơi có trung tâm gieo trồng nhân giống các loại cây dược liệu quan trọng và các pḥng thí nghiệm sinh hóa của Bayer tại Hoa Kỳ-Vượng bắt tay chào hỏi hai người thanh niên trên ba mươi tuổi một chút được mời tuyển chọn lần cuối. Họ cho biết ḿnh từng là những người làm công việc nghiên cứu sinh hóa trước khi bị động viên đi lính và điều sang Irak. Họ cũng từng có bằng M. S chuyên ngành sinh hóa và cũng cất bằng này đi v́ hăng chỉ cần người có khả năng thực sự. Vượng không đề cập ǵ về học vị tiến sĩ từ Nhật của ḿnh mà chỉ nói sơ về những việc ḿnh từng làm. Vượng e rằng với khả năng của họ cộng với biểu dương anh hùng trong chiến tranh Irak và tuổi c̣n trẻ, họ sẽ được chú ư hơn khi tuyển chọn đợt cuối này.

 

       Khi đến trụ sở văn pḥng chi nhánh phía nam của hăng, đích thân ông tổng giám đốc chào đón họ. Ông cũng lịch sự nói trước là công ty chỉ cần một vị trí chuyên viên nên hai người nào nếu không được chọn cũng đừng buồn mà đợi một dịp khác! Sau khi được đưa về pḥng dành cho khách nghỉ ngơi và ăn uống, hôm sau đúng tám giờ sáng, ban tuyển trạch cấp cao của công ty gồm ông tổng giám đốc và hai phó tổng giám đốc phụ trách chuyên môn đích thân phỏng vấn từng người. Lần lượt hai thanh niên người Mỹ được phỏng vấn trước với mỗi người gần một tiếng đồng hồ. Đến lượt Vượng, họ đă đọc qua hồ sơ dự tuyển nên biết rơ Vượng từng làm trong viện hạt nhân và mới từ Việt Nam qua đây chỉ mới một năm. Họ chú ư rất nhiều đến những khảo cứu của Vượng về việc dùng kỹ thuật bức xạ gamma để cấy mô và tăng tính phát triển bền vững cho cây giống. Từng người trong ban giám đốc hỏi cặn kẽ về qui tŕnh và kết quả khi nuôi cấy mô bằng kỹ thuật hạt nhân của một loạt đề tài thực nghiệm của Vượng. Phải mất hơn hai tiếng mới xong cuộc phỏng vấn đi sâu vào chuyên môn. Họ nh́n nhau tỏ vẻ hài ḷng nhưng không nói ǵ rồi đi ra hẹn cả ba người trở lại đây để công bố việc kết quả việc xét tuyển vào hai giờ chiều. Ba người đều có những suy nghĩ riêng nhưng Vượng nh́n lại ḿnh đang vào tuổi bốn lăm rồi chắc sẽ khó được chọn đây! Buổi ăn trưa gọn nhẹ trong nhà ăn rộng lớn và đông đảo nhân viên của công ty. Đến hai giờ chiều, cả ba lại trở vào pḥng phỏng vấn lúc sáng và hồi hộp chờ đợi. Ông tổng giám đốc tŕnh bày ngắn gọn những điểm đáng chú ư về chuyên môn của từng người. Và cuối cùng ông đứng lên bắt tay từng người rồi nói rơ Vượng là người công ty đang cần và công ty chính thức tuyển Vượng làm chuyên viên cao cấp cho trung tâm thí nghiệm và trại nhân giống của công ty. Vượng lịch sự bắt tay hai người dự tuyển người Mỹ trước khi họ chuẩn bị bay về nhà. Công ty cho phép Vượng mười ngày về thu xếp và mang gia đ́nh đến ở cư xá của công ty. Vượng thực sự mừng rỡ v́ vừa được tiếp tục niềm đam mê khoa học của ḿnh lại vừa được ổn định đời sống nơi quê người.

o0o

 

        Gia đ́nh của Vượng mới qua Mỹ chỉ hơn một năm lại ở nhà thuê nên đồ đàn cũng chẳng có chi nhiều. Vợ chồng Vượng chỉ đóng năm thùng giấy cứng gọn gàng là xong. Tâm, vợVượng, làm đơn xin nghỉ việc ở siêu thị và xin phép nhà trẻ cho con gái được nghỉ học theo cha mẹ đi nhận nhiệm sở ở nam California. Gia đ́nh bên vợ tổ chức buổi tiệc nhỏ chia tay gia đ́nh Vượng. Mọi người đều chúc mừng Vượng và cầu cho việc làm mới tốt đẹp.

 

        Chuyến bay sớm đưa gia đ́nh Vượng đến Santa Clarita, phía bắc Los Angeles. Một chuyến xe bus đưa họ đến trung tâm thực nghiệm của Bayer. Gia đ́nh Vượng được cấp nhà ở trong khu vực dành cho các nhân viên trong ban lănh đạo trung tâm. Đó là những biệt thự nhỏ nhưng xinh xắn nằm trong những hàng cây nhiệt đới xanh mát và bên cạnh những vườn hoa đẹp mắt. Vườn tược đều có người chăm sóc để cho lănh đạo và các chuyên viên được thư thái và dồn tâm trí cho các nghiên cứu. Bày biện đồ đạc đơn sơ của gia đ́nh xong, gia đ́nh Vượng được người hàng xóm cũng là nhân viên công ty rất thân thiện lấy xe chở đi một ṿng nơi ở và trang trại thực nghiệm rộng lớn của công ty. Sau đó ông bạn hàng xóm tốt bụng lại chở họ đi siêu thị cách đó ba cây số để mua một ít vật dụng cần thiết cho sinh hoạt.

 

      Qua sáng hôm sau, Vượng đến pḥng nhân sự của công ty để chính thức nhận việc. Trước mắt, Vượng kư hợp đồng 3 năm, đáo hạn sẽ tính sau. Chi phí cho chuyến bay đến đây đều được công ty thanh toán qua tài khoản mới mở của Vượng. Chí phí nhà ở và điện nước do công ty trả tám mươi phần trăm. Nhiều quyền lợi linh tinh khác nữa cũng kê trong bản phụ của hợp đồng. Sau đó, ông phó tổng giám đốc chuyên môn mời Vượng đến văn pḥng tŕnh bày cơ cấu tổ chức của trung tâm và các đề án đang thực hiện, Vượng chú ư nghe ông cho biết qui tŕnh thực hiện và những kết quả thu gặt được trong thực nghiệm. Ông lấy xe địa h́nh của công ty chở Vượng đi xem những trại gây giống, thí nghiệm sinh học, đặc biệt là việc sản xuất dược liệu từ thảo dược được nuôi trồng và nhân giống trong các nhà kính rộng lớn của công ty. Giám đốc các trại tŕnh bày cặn kẽ cho Vượng công việc của các trại. Họ biết người được đích thân ông phó tổng giám đốc đưa đi là người có một tiềm năng như thế nào đó sẽ giúp ích cho công ty. Buổi chiều của ngày đầu tiên, pḥng hành chánh công ty đă giao cho Vượng một căn pḥng rộng răi với nhiều kệ sách chung quanh trong đó nhiều sách báo quảng bá các hoạt động và thành quả của Bayer và dẫn Vượng đi làm quen với các đồng nghiệp chuyên môn khác trong công ty. Ban giám đốc chủ động để Vượng đóng góp khả năng của ḿnh trong sự phát triển của công ty. Vượng xin phép được quyền vào pḥng lưu trữ tư liệu và các hồ sơ dự án để có một cái nh́n xuyên suốt hơn về việc sản xuất dược liệu và nguồn cung cấp ổn định, có số nhiều và có chất lượng. Vượng nói sơ cho ban giám đốc về việc sắp làm của ḿnh và nói rơ việc đọc và t́m hiểu tài liệu lưu trữ rất cần cho định hướng trong đề án của Vượng. Nhờ đọc những đề tài mà Vượng nạp kèm khi xét tuyển, ông tổng giám đốc trung tâm cũng là một tiến sĩ sinh học nên rất hiểu giá trị thực tiễn của những công tŕnh mà Vượng từng làm trong các đề tài. Ông chấp thuận cho Vượng quyền tiếp cận pḥng lưu trữ được bảo mật kỹ để t́m hiểu và định hướng cho đề tài. Ông hiểu rằng nếu không được t́m hiểu các hoạt động của công ty với con số cụ thể trong sản xuất nguyên liệu dược thảo, Vượng sẽ không theo kịp những nhịp hoạt động của từng khâu sản xuất để rút ra ưu khuyết điểm. Dĩ nhiên, một người mới vào làm trung tâm như Vượng không dễ ǵ để được ban giám đốc tin tưởng nếu họ chưa tiếp xúc. Cuộc phỏng vấn cho họ thấy rơ hơn phong cách và khả năng của Vượng!

 

       Vợ Vượng được ban giám đốc tạo cơ hội vào làm việc trong khu vực chế biến thức ăn trưa cho nhân viên công ty. Con gái Vượng được vào học một trường tiểu học dành cho trẻ em tự kỷ với hai cô giáo lo cho một học sinh ở thị trấn gần trung tâm thực nghiêm. Vượng thấy một xă hội như Hoa Kỳ rất chăm lo cho giáo dục, đầu tư nhiều công sức cho việc mở mang giáo dục. Họ hiểu rất rơ giáo dục là ch́a khóa và cũng là con đường bước vào tương lai đem lại thịnh vượng cho nước Mỹ khác xa với cách làm lộn xộn về giáo dục ở quê nhà! Cái ǵ cũng có và cũng chẳng có lănh vực nào ra hồn cả chỉ nặng về h́nh thức và con người thi hành luôn bị cái lợi vật chất như "ma đưa lối quỷ dẫn đường "( Nguyễn Du, Truyện Kiều)! Bây giờ Vượng có thể tạm yên ḷng lo cho công việc.

 

      Vượng đọc kỹ hàng đống tư liệu của pḥng lưu trữ hơn mười ngày rồi bắt đầu viết đề xuất việc cần cải tiến và nhân rộng quy mô sản xuất cây cỏ dược liệu.... . với một đề tài cụ thể dựa trên những kết quả khá tốt trong các đề tài đă làm ở Việt Nam. Chẳng hạn Vượng đế ra cách trồng với số lượng lớn những cây dược thảo như sả, gừng, cây sầu riêng, cây lược vàng... v.. v... dùng điều chế các thuốc điều trị bệnh ung thư.... Rất nhiều giống dược thảo lạ của công ty mà Vượng mới lần đầu hiểu giá trị của nó. Điều quan trọng nhất mà Vượng nhắm đến là phải nhân rộng và sản xuất đại trà cho trung tâm. Thế là kế hoạch được Vượng đề lên cho ban giám đốc. Ban giám đốc cùng Vượng thảo luận và vui mừng đồng ư cho Vượng tiến hành đề tài, họ thấy rơ trước mắt hiệu quả thực tế của kế hoạch này!

 

      Ban giám đốc tạo mọi điều kiện thuận tiện để Vượng cấy mô và nuôi cấy trong ống nghiệm hàng loạt các giống dược thảo. Họ đưa vào nhóm làm việc của Vượng năm chuyên viên kỳ cựu trong việc cấy mô cũng như dọn sẵn một khu nhà kính có đầy đủ phương tiện bảo quản để chuẩn bị cho việc nuôi cấy. Nhiều loại dược thảo được các chuyên viên thực vật t́m kiếm khắp nơi ở nhiều châu lục và đem về nhân giống tại đây nhưng năng xuất c̣n thấp. Vượng và nhóm của ḿnh tích cực tích cực nhân giống hàng loạt mẫu dược thảo theo cách từng làm là sử dụng kỹ thuật bức xạ hạt nhân có sự kiểm soát kỹ lưỡng để cho con giống phát triển tốt và bảo đảm khi đem trồng sẽ thành công và sử dụng được cho việc sản xuất dược phẩm chữa trị cho con người. Ban giám đốc trông coi mảng chuyên môn theo sát công việc của nhóm và tỏ ra hài ḷng về sự tiến triển của công việc. Sáu tháng sau, nhiều giống cây dược thảo từ Nam Mỹ đưa về đă bắt đầu phủ xanh nhiều cánh đồng lớn của các trang trại thực nghiệm. Đến mùa thu hoạch của nhiều dược thảo, năng xuất tăng lên gấp hàng chục lần so với cách làm trước đây của trung tâm. Kết quả trông thấy trong việc nâng cao năng xuất giống cây trồng đă làm cho cả trung tâm trên năm ngàn người biết đến Vượng. Mùa Noel năm đó, v́ có việc gấp trở về Việt Nam khi mẹ Vượng mất, ông tổng giám đốc đă chia buồn và sốt sắng nói với Vượng cứ yên tâm về nước, sáng sớm Tâm đi làm không đưa con đi học được, ông sẽ ghé qua nhà Vượng đón cháu đi học giúp cho Vượng. Quả là ban giám đốc và bản thân ông giám đốc rất quí mến cách làm việc, cách giao tiếp tùy ḥa nhưng chắc chắn của Vượng. Họ thấy đây là một tài năng rất cần cho công ty! .

 

       Từ Việt Nam trở lại Hoa Kỳ, Vượng lại vùi đầu cho việc nhân giống nhiều loại dược thảo quan trọng để đưa vào sử dụng làm nguyên liệu chế biến dược phẩm của công ty ở Oregon. Nhiều sáng kiến của Vượng được ban chuyên môn kỹ thuật của công ty đưa vào áp dụng đem lại hiệu năng cao hơn trước rất nhiều. Ông tổng giám đốc trụ sở chính của Bayer ở Mỹ tại Oregon nghe được báo cáo về việc làm của trung tâm nam California với tên tuổi Vượng được nhấn mạnh đă đến đây khảo sát thực tế. Họ không ngờ chỉ mới gần hai năm làm việc, Vượng đă giúp cho trung tâm hơn hai mươi sáng kiến quan trọng cho việc nhân giống, đưa vào sản xuất và thu hoạch mang tính kinh tế cao! Từ khâu đầu tiên trong pḥng thí nghiệm cho đến khâu thâu hoạch đem đi phân chiết trong các xưởng đều có những dấu ấn của các đề án của Vượng. Ông tổng giám đốc của Bayer tại Mỹ rất ấn tượng về khả năng làm việc có hiệu quả tốt của Vượng. Đồng thời, ông cũng khen ngợi ban giám đốc của trung tâm thực nghiệm "có con mắt nh́n đời" khi tuyển chọn Vượng dù tuổi trên bốn mươi nhưng khả năng làm việc rất tốt, có nhiều sáng kiến mang lại hiệu quả tốt khi được đem sử dụng.

 

       Tháng mười hai năm đó, trong dịp khen thưởng nhân dịp tổng kết cuối năm, ban giám đốc trung tâm nhận được một văn bản khen thưởng đặc biệt dành cho Vượng do ông tổng giám đốc chi nhánh Bayer ở Mỹ kư tên và được đọc trong bữa tiệc tổng kết trong đó có đoạn viết :".... .. Ban giám đốc công ty Bayer tại Hoa Kỳ được may mắn và hân hạnh có sự cộng tác to lớn của ông Trần Ngọc Vượng với nhiều sáng kiến thiết thực, rút ngắn được qui tŕnh sản xuất sớm hơn hai năm rưỡi và làm lợi cho công ty nhiều triệu đồng.... ". Cả hội trường các đồng nghiệp đều đứng lên vỗ tay chúc mừng Vượng.

 

        Bây giờ nhiều người trong ban giám đốc của Bayer tại Mỹ và của trung tâm thực nghiệm thấy rơ là họ thực sự không lầm khi tuyển Vượng vào công ty. Và họ qua t́m hiểu quá tŕnh trước đây, cũng biết rơ thêm tŕnh độ thực sự của Vượng. Lương của Vượng thực tế hơn rất nhiều lương của một tiến sĩ mới được chọn vào công ty. Quả thật, nước Mỹ là miền đất lành cho những hạt giống tài năng được ươm mầm và nở thành hoa trái ngọt. Đó là một môi trường tốt biết tôn vinh và trọng dụng những con người có tài năng. Nước Mỹ tự do và tôn trọng dân chủ sẽ là quê hương thứ hai cho những người Việt chọn định cư biết nắm lấy những cơ hội để vươn lên và thành đạt.

 

 

 

 

DƯƠNG ANH SƠN
Sài G̣n, 30/04/2016

 

 

 

 

 

 

 

 

 

trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |                 www. ninh-hoa. com