trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |     www.ninh-hoa.com

Dương Anh Sơn
 

      cựu giáo sư triết  Trung Học Ninh Ḥa (1973-1975)

dạy văn Trung Học P.T. Nguyễn Trăi
Ninh Ḥa (1975-1976)

dạy văn Trung Học P.T. Nguyễn Huệ
Tuy Ḥa, Phú Yên (1976-1984)

 

* Đă xuất bản :

 

  Ảnh hưởng đạo Phật trong Đoạn Trường Tân Thanh (2006)

Ức Trai Thi Tập của Nguyễn Trăi

(chuyển lục bát và

chú giải, 2009)

 


 
Hiện cư ngụ tại Việt Nam

 

 

 

 

 

 

 


BẮC HÀNH TẠP LỤC

Dương Anh Sơn

Chuyển Lục Bát
 

   

  

 


 Bài 96:


 

NHỊ SƠ CỐ LƯ

二疏故里

Phù thế thao thao tử tuẫn danh,      
浮世滔滔死殉名
Hồi đầu thùy khẳng niệm ngô sinh.
回頭誰肯念吾生
Quan ṭng nhất trí thân năng bảo,  
官從一致身能保
Sự cách thiên niên thạch vị khuynh.
事隔千年石未傾
Xuân xă không lưu thân cố hội,       
春社空留親故會
Bạc điền vô phục tử tôn canh.         
薄田無復子孫耕
Khả liên thùy lăo Tiêu Hiền phó,    
可憐垂老蕭賢傅
Đồ đắc nhân gian thán bất b́nh.
   徒得人間歎不平

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

 

LÀNG CŨ HAI ÔNG HỌ SƠ
 

Ở đời chết cuốn theo danh,

Quay đầu nghĩ lại đời ḿnh mấy ai?

Làm quan quyết giữ thân đây,

Ngàn năm việc đó bia này chưa nghiêng.

Tế xuân vắng bạn thân quen,

Ruộng vườn con cháu chẳng truyền cày đâu!

Thương Tiêu hiền phó già đầu,

Được đời than thở chuyện sao bất b́nh.

 

DỊCH NGHĨA:

Cuộc đời nổi trôi cuốn hút theo kẻ liều chết v́ danh. Mấy ai quay đầu suy nghĩ để bằng ḷng cuộc sống của ḿnh. Quyết giữ ǵn tấm thân khi theo việc quan (nên biết lui về). Việc đă xảy ra cách cả ngàn năm mà bia đá (miệng đời) vẫn chưa nghiêng đổ. Dịp tế lễ mùa xuân đă vắng những người thân cũ họp mặt. Ruộng vườn xem nhẹ, không để lại truyền cho con cháu cày cấy. Thương cho Tiêu Hiền phó đă già rủ (mà vẫn c̣n làm quan); ông chỉ được người đời than thở bất b́nh giùm cho cuộc đời của ông.
 

CHÚ THÍCH:

              

 

二疏 nhị Sơ:  tức Sơ Quảng và Sơ Thụ là hai chú cháu làm chức Thái phó và Thiếu phó cùng triều đời Hán Tuyên đế. Cả hai chú cháu cùng xin cáo quan về nghỉ, không bám vào danh lợi. Khi vua ban cho ruộng đất, của cải để an dưỡng, hai ông đều chia cho bạn bè, không để lại cho con cháu.
浮世 phù thế: cuộc đời trôi nổi, không ổn định.
滔滔 thao thao:  cuồn cuộn, cuốn theo, cuốn hút.
殉名 tuẫn danh: chết theo danh, chết v́ danh.
khẳng: khá bằng ḷng, chấp nhận.
官從 quan ṭng: theo đuổi việc quan.
一致  nhất trí: cùng một ư, cúng quyết tâm.
  thạch:  đây chỉ bia đá ghi công một người đă khuất nhưng cũng chỉ bia miệng tiếng đời vẫn ghi khắc, nhắc đến.
春社 xuân xă:   tế lễ thần đất vào mùa xuân.
không: vắng vẻ, trống trải, yên vắng…
薄田 bạc điền: ruộng xấu, trồng cày khó khăn không cho nhiều hoa màu, nghĩa khác là xem nhẹ ruộng vườn như một loại tài sản. Ở đây, muốn nói đến việc hai ông Sơ đem phân chia ruộng đất vua ban cho bạn bè.
垂老 thùy lăo: ông lăo già rủ xuống, cách nói chỉ người quá già để đảm đương công việc.
蕭賢傅   Tiêu Hiền phó: tức Tiêu Vọng Chi làm đến chức Thái phó đời Hán Tuyên Đế lúc đă già; sau bị bọn hoạn quan gài bẫy bị buộc tội hạ ngục và đành tuẫn tiết.
不平 bất b́nh: không bằng ḷng, không vui trong ḷng v́ việc xử sự không rơ ràng.
 

 

 

 

 

 

Bài 97:

 

 

Á PHỦ MỘ

亞父墓

Nhăn khan Bá Thượng ngũ vân phù,  
眼看霸上五雲浮
Cấp cấp phương đồ nhất kích mưu.   
汲汲方圖一擊謀
Đăn đắc thử tâm vô phụ Sở,              
但得此心無負楚
Bất tri thiên mệnh dĩ quy Lưu!          
不知天命已歸劉
Bá đồ mẫn diệt thiên niên hậu,          
伯圖泯滅千年後
Cổ mộ hoang lương tam xích thu.      
古墓荒涼三尺秋
Đa thiểu nhất tâm trung sở sự,           
多少一心忠所事
Mỗi vi thiên hạ tiếu kỳ ngu.
               每為天下笑其愚


TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:


MỘ Á PHỦ

 

Mắt nh́n Bá Thượng giăng mây,

Một phen tính kế miệt mài đánh thôi.

Ḷng đây không phụ Sở rồi!

Thuộc về Lưu có mệnh trời hay chăng?

Tan tành nghiệp bá ngh́n năm,

Mộ thu ba thước vắng tăm lạnh lùng.

Mấy người một dạ ḷng trung?

Người đời cười cợt vẫn thường chê ngu.


DỊCH NGHĨA:

Mắt ông đă trông thấy đám mây năm màu nổi lên trên vùng đất Bá Thượng. Thế mà ông vẫn cứ miệt mài một phen toan tính mưu kế đánh bại quân Lưu Bang. Ḷng dạ của ông được một điều là không hể phụ bạc với nước sở. Ông nào có hay mệnh trời đă thuộc về họ Lưu rổi. Đă một ngàn năm sau khi nghiệp bá (của Hạng Vũ) đă tiêu tan hết cả rồi, chỉ c̣n ngôi mộ ba thước vắng lặng và lạnh lẽo. Có bao nhiêu người một ḷng trung thành với người ḿnh theo giúp? Thường thường những người làm như thế đều bị người đời cười chê cho là ngu.


CHÚ THÍCH:
 

 

亞父 Á Phủ: tức Phạm Tăng là một mưu sĩ có tài ra giúp Hạng Vũ đánh thắng nhiều trận được Vũ tôn kính gọi là Á Phủ (bậc dưới cha ngang hang với chú). Khi Hạng Sở vương đang thắng thế, ông khuyên Vũ tận diệt Lưu Bang để khỏi mang mầm họa về sau nhưng Hạng Vũ không nghe. Sau này Lưu Bang dùng kế làm Vũ nghi kị, tước hết quyền bính khiến Phạm Tăng buồn giận bỏ đi, đến Bành Thành, ông bị bệnh nhọt lớn ở hậu bối mà chết.
câu 1: xem CT bài 90 (Sở Bá Vương Mộ_Bài 1, câu 3).
汲汲 cấp cấp: miệt mài không nghỉ, giả trá.
擊謀 kích mưu: mưu tính đánh nhau, tấn công kẻ thù.
câu 4: xem CT câu 3 bài 90/1.
泯滅 mẫn diệt: tiêu tan hết sạch, tiêu diệt không c̣n ǵ (âm của: “mẫn” là “dẫn” nên có sách ghi là “dẫn diệt”).
荒涼 hoang lương: vắng lặng và lạnh lẽo.
每為 mỗi vi:

thường làm như thế, vẫn
thường làm thế.

 

 

 

 

 

 

Đón xem Bài số 98-99

 

 

 

 

 



D
ương Anh Sơn
 Giáo Sư Triết học

Trung học Ninh Ḥa

 

 

 

 

trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |     www.ninh-hoa.com