trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |     www.ninh-hoa.com

Dương Anh Sơn
 

     cựu giáo sư triết  Trung Học Ninh Ḥa (1973-1975)

dạy văn Trung Học P.T. Nguyễn Trăi
Ninh Ḥa (1975-1976)

dạy văn Trung Học P.T. Nguyễn Huệ
Tuy Ḥa, Phú Yên (1976-1984)

 

* Đă xuất bản :

 

  Ảnh hưởng đạo Phật trong Đoạn Trường Tân Thanh (2006)

Ức Trai Thi Tập của Nguyễn Trăi

(chuyển lục bát và

chú giải, 2009)

 


 
Hiện cư ngụ tại Việt Nam

 

 

 

 

 

 


BẮC HÀNH TẠP LỤC

Dương Anh Sơn

Chuyển Lục Bát
 

   

  

 


 Bài 82:


ĐẾ NGHIÊU MIẾU

帝堯廟

 

Thái hư nhất điểm đại quan chi,      太虛一點大觀之
Thiên địa vô công vạn vật ti (tư).   
天地無功萬物資
Tại nhật mao t́ do bất tiễn,             
在日茅茨猶不剪
Hậu thân hương hỏa cánh hà vi?     
後身香火更何為
Nhất trung tâm pháp khai quần đế,  
一中心法開群帝
Thiên cổ sùng từ đối Cửu Nghi.      
千古崇祠對九疑
Tằng hướng Hứa Do nhượng thiên hạ,
曾向許由讓天下
Thánh nhân danh thực hữu thùy tri?
  聖人名實有誰知

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

 

MIẾU THỜ VUA NGHIÊU

 

Bầu trời một điểm lớn sao!

Đất trời muôn vật nương vào không công!

Lợp tranh chẳng cắt khi c̣n,

Khói hương khi đă chết xong thêm thừa!

Đạo trung phép mở ḷng vua,

Cửu Nghi thờ kính từ xưa ngàn đời.

Hứa Do từng được nhường ngôi,

“Thực, danh” bậc thánh ai người biết cho?!

 

DỊCH NGHĨA:

 

Vua Nghiêu chỉ là một điểm của bầu trời nhưng xem ra to lớn làm sao. Ông như trời đất không có công ǵ nhưng muôn vật đều phải nương cậy, dựa vào. Lúc ông c̣n sống những tranh cỏ để lợp nhà không cần phải cắt xét tươm tất. Thế th́ khi ông qua đời việc thờ phụng khói nhang bày thêm ra làm ǵ? Một chữ trung của mối đạo là tâm pháp khai mở cho các bậc vua chúa. Đền thờ tôn kính ông ở núi Cửu Nghi đă trải qua ngàn đời. Vua Nghiêu từng nhường ngôi thiên hạ cho Hứa Do. Cái “danh” và “thực” của các bậc thánh ai đâu biết được nào?

               

CHÚ THÍCH:

              

 

帝堯 Đế Nghiêu: con thứ của vua Đế Cốc được phong ấp ở đất Đào, sau dời sang đất Đường. Vua lên ngôi lấy họ là Đào Đường (2347-2246 TCN) (Kinh Thư).
太虛 thái hư: chỗ trống rỗng rộng lớn, bầu trời.
大觀 đại quan: nh́n thấy sự rộng lớn, to tát.
tư: nương dựa, dựa vào, cậy nhờ.
茅茨 mao t́: cỏ tranh cắt ra, kết lại với nhau để lợp mái.
後身 hậu thân: cái thân về sau, sau khi đă chết.
一中 nhất trung: một chữ trung. Đây chỉ đạo TRUNG hiểu như một con đường, một lẽ sống chọn sự ở giữa không thái quá, không bất cập, không nghiêng bên này, không ngă bên kia. Đạo Trung là nền tảng của hai giềng mối của đạo làm người là Ngũ Luân và Ngũ Thường theo quan niệm xưa của triết học Trung Hoa, đặc biệt trong chức phận làm vua và quan hệ vua tôi. Vua Nghiêu đă dặn ḍ vua Thuấn: “Doăn chấp quyết trung” (Giữ lấy đạo trung: Đại Vũ Mô, Kinh Thư). Về sau, vua Thuấn khi truyền ngôi cho Vũ Vương cũng đă dặn ḍ: “Nhân tâm duy nguy, đạo tâm duy vi, duy tinh duy nhất, doăn chấp quyết trung” nghĩa là cái tâm của con người th́ đầy hiểm nguy, cái tâm của lẽ đạo th́ tinh tế sâu xa; phải giữ cho cái tâm cho tinh thuần, chuyên nhất (trong sạch và chỉ có một) mới có thể giữ được đạo trung.
心法 tâm pháp: phương pháp để rèn luyện cái tâm, rèn luyện tư cách con người. Và có rèn luyện được tâm mới có thể giữ được đạo trung.
九疑 Cửu Nghi: nơi chôn cất vua Thuấn ở Hồ Nam, Trung Hoa. Gần đó có miếu thờ vua Nghiêu.
許由 Hứa Do: một người hiền tài thời vua Nghiêu. Vua cho mời đến để truyền ngôi nhưng Hứa Do không nhận lời v́ nói là ḿnh không phải là kẻ ham danh.
聖人 thánh nhân: người đời thường xưng tụng những bậc đạo cao, đức trọng hết ḷng lo cho việc giáo dục con người và giúp cho đời được tốt đẹp (chẳng hạn như Khổng Tử của Trung Hoa, thánh Gandhi của Ấn Độ…).
câu 3 và 4:   Nguyễn Du đề cao lối sống giản dị của bậc vua thánh như Đế Nghiêu. Căn nhà vua ở là nhà tranh lợp đơn giản, tự nhiên không cần cắt tỉa cho đẹp để lợp. Đó là h́nh ảnh mẫu mực của người làm vua trị nước. Cho nên, khi mất đi rồi đền thờ, miếu mạo, lăng tẩm uy nghi với sự thờ cúng để làm chi!
     

 

 

 

 

 

Bài 83:

 

 

LƯU LINH MỘ

劉伶墓

 

Lưu gia chi tử bất thành tài,             劉伶之子不成才
Hạ sáp dương ngôn: “tử tiện mai!”. 荷插揚言死便埋
Túy lư dĩ năng tề vạn vật,                
已能齊萬物
Tử thời hà tất niệm di hài?              
死時何必念遺骸
Thiên niên cổ mộ trường kinh cức,  
天年古墓長荊棘
Vạn lí quan đạo đa phong ai.             萬里官道多風埃
Hà tự thanh tinh khan thế sự,             
何似清醒看世事
Phù b́nh nhiễu nhiễu cánh kham ai.
  浮萍擾擾更堪哀

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

 

MỘ CỦA LƯU LINH

 

Họ Lưu chẳng giỏi giang chi!

Vác mai lớn giọng: “Chết th́ chôn đây!”

Giống nhau muôn vật khi say,

Lo ǵ khi lúc chết cái thây h́nh hài.

Ngàn năm mộ cũ đầy gai,

Đường quan muôn dặm bụi bay gió lồng.

Việc đời sáng suốt tỉnh trông!

Cánh bèo trôi nổi bềnh bồng đáng thương.

DỊCH NGHĨA:

 

Gă họ Lưu kia chẳng giỏi giang ǵ. Cao giọng nói với người vác mai theo hầu: “Chết đâu là chôn ngay đó”. Trong cơn say, xem muôn vật giống như nhau th́ lúc chết đi lo nghĩ làm ǵ cái h́nh hài c̣n lại. Ngôi mộ xưa đă ngàn năm gai góc rậm dày. Con đường cái quan muôn dặm nhiều gió và bụi bặm. Sao bằng sáng suốt và tỉnh táo để nh́n việc đời như những cánh bèo bềnh bồng đáng thương sao!

 

CHÚ THÍCH:

                                                        

 

劉伶 Lưu Linh: người đời Tấn, quê ở đất Bái (Từ Châu, Giang Tô, Trung Hoa), có tên chữ là Bá Luân, là một trong bảy người của nhóm “Trúc Lâm thất hiền” gồm Kê Khang, Nguyễn Tịch, Sơn Đào, Hướng Tú, Nguyễn Hàm, Vương Nhung và Lưu Linh. Ông nổi tiếng là người uống rượu nhiều, xem cuộc đời là bèo giạt, đáng thương nên uống rượu cho quên đi việc đời.
hạ: âm của hà (cây sen): mang vác.
sáp:  cắm vào, cái mai để đào đất.
niệm: lo nghĩ, nhớ đến, nhớ nhung.
荊棘 kinh cức: cây kinh, cây gai. Chỉ chung loài gai góc mọc hoang.
清醒 thanh tinh: sáng suốt và tỉnh táo (tinh: tỉnh mộng, tỉnh táo, tỉnh rượu…).
tự: giống như, giống bằng, so bằng, so ra, so sánh. Có sách dùng chữ dĩ (có nghĩa là: dùng, làm, mà, cùng với, đây, này,…)chỉ là sự suy đoán trong khi thu thập tài liệu về thơ Nguyễn Du.
浮萍 phù b́nh: Lưu Linh có bài thơ nổi tiếng “Tửu đức tụng” có câu: “Việc đời như cánh bèo trôi trên Trường Giang và sông Hán”.
擾擾 nhiễu nhiễu: không ổn định, rối mù, không đứng yên.
     

 

 

 

 

 

Xem Bài số 84-85

 

 

 

 

 



D
ương Anh Sơn
 Giáo Sư Triết học

Trung học Ninh Ḥa

 

 

 

 

trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |     www.ninh-hoa.com