trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |     www.ninh-hoa.com

Dương Anh Sơn

 Giáo Sư Triết học
 Trung học Ninh Ḥa
 Niên khóa 1973-1976
 Chỉ đạo lớp 12C, 74-75

 Sở thích viết và
chuyển dịch Thơ.

Đă xuất bản:

"Ảnh hưởng đạo Phật trong Đoạn Trường Tân Thanh" (2006) và

"Ức Trai Thi Tập của Nguyễn Trăi" (dịch và chú giải 2009)

 


 
Hiện cư ngụ tại Việt Nam

 

 

 

 

 

 


BẮC HÀNH TẠP LỤC

Dương Anh Sơn

Chuyển Lục Bát
 

   

  

 


 Bài 78:


DỰ NHƯỢNG CHỦY THỦ HÀNH


豫讓匕首行


1 Tấn Dương thành ngoại thao thao thuỷ, 晉陽城外滔滔水
Trí Bá tất đầu vi niệu khí.                      智伯漆頭為溺器
Vô nhân báo cừu thành khả bi,
            
無人報仇誠可悲

4   Kỳ thần Dự Nhượng thân đương chi. 其臣豫讓身當之
Tất thân vi lại dịch tu mi,
                   
漆身為癩剔鬚眉
Đương đạo khất thực thê bất tri.
        
當道乞食妻不知
Thân hiệp chuỷ thủ phục kiều hạ,
        
身挾匕首伏橋下

8   Nộ thị cừu phúc cam như di.          怒視仇腹甘如飴
Sát khí lẫm lẫm bất khả cận,
              
殺氣凜凜不可近
Bạch nhật vô quang sương tuyết phi.
 
白日無光霜雪飛
Tái hoạch, tái xá tâm bất di,
              
再擭再舍心不移

12 Lâm tử do năng tam kích y.            臨死猶能三擊衣
Lăng lăng kỳ khí thiên tiêu thượng,
      
凌凌奇氣千霄上
Tự thử kiều danh canh Dự Nhượng.
   
自此橋名更豫讓
Quân thần đại nghĩa tối phân minh,
      
君臣大義最分明

16 Quốc sĩ chúng nhân các dị thướng.  國士眾人各易尙
“Quư sát nhân thần hoài nhị tâm,”
       愧剎人臣懷二心
Thiên cổ văn chi sắc trù trướng.
        
千古聞之色惆悵
Bất thị Kinh Kha, Nhiếp Chính đồ,
     
不是荊軻聶政徒

20 Cam nhân hoạn dưỡng khinh kỳ khu. 甘人豢養輕其軀
Huyết khí chi dũng bất túc đạo,
           
血氣之勇不足道
Quân độc tranh tranh thiết trượng phu.   君獨錚錚鐵丈夫
Lộ kinh Tam Tấn giai khâu thổ,
           
路經三晉皆丘土

24 Chú mục kiều biên như hữu đổ.        注目橋邊如有睹
Tây phong thê thê hàn bức nhân,
          
西風凄凄寒逼人
Chinh mă tần tần kinh thất lộ.
              
征馬頻頻驚失路
Chuỷ thủ đương th́ thất thốn trường,
     
匕首當時七寸長

28 Độc hữu vạn trượng quang mang cắng kim cổ.

獨有萬丈光茫亙今古

 

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

BÀI HÀNH VỀ CON DAO GĂM

CỦA DỰ NHƯỢNG

 

1   Tấn Dương nước cuốn ào trôi!

Sơn đầu Trí Bá làm nơi tiểu vào!

Không người trả hận xót sao!

4   Tôi thần Dự Nhượng đương đầu việc đây.

Sơn làm hủi cạo lông mày,

Ăn xin ngoài lộ vợ hay biết nào!

Dao găm kẹp núp chân cầu,

8   Giận thù ngắm bụng kẹo đâu ngọt ngào.

Khó gần sát khí dâng trào,

Ban ngày sầm tối tuyết ào bay bay.

Hai lần tha bắt chẳng lay,

12 Ba lần đâm áo chết đây, kề người.

Lạ cho khí tiết ngất trời,

Tên cầu Dự Nhượng đổi rồi từ nay.

Vua tôi nghĩa lớn rơ bày,

16 Chuộng ưa kẻ sĩ, khác thay dân thường.

“Bề tôi chết thẹn hai ḷng!”

Ngàn năm lời ấy nghe c̣n xót xa,

Chẳng là Nhiếp Chính, Kinh Kha,

20 Chịu người nuôi nấng, thân kia nhẹ nhàng.

Đủ đâu khí huyết dũng mang,

Trượng phu cứng cơi thẳng băng riêng người!

Đường qua Tam Tấn g̣ đồi,

24 Bên cầu nh́n kỹ thấy người c̣n đây.

Lạnh căm, người thấm gió tây,

Rời đường ngựa cứ hăi thay luôn hoài.

Thuở giờ dao bảy tấc dài,

28 Riêng muôn trượng rộng xưa nay sáng ngời!

 

 

DỊCH NGHĨA:

Bên ngoài thành Tấn Dương nước chảy ào ạt, cuồn cuộn. Đầu của Trí Bá (từng ở chốn này) bị bôi sơn làm đồ để tiểu vào. Thật đáng thương v́ không có ai để trả thù cho ông. Có người tôi thần là Dự Nhượng đem thân để đảm đương việc này. Ông sơn thân ḿnh làm người bị cùi hủi rồi cạo hết lông mày, đi ăn xin ngoài đường, vợ cũng chẳng nhận ra được. Kẹp chiếc dao găm bên hông núp dưới gầm cầu, giận dữ nh́n vào bụng kẻ cừu thù tưởng dễ ăn như kẹo ngọt ngào! Với vẻ lạnh lùng và dáng bộ muốn giết người nên không ai dám lại gần. Giữa ban ngày mà không có ánh sáng, sương tuyết bay bay. Hai lần ông bị bắt rồi hai lần lại được thả ra nhưng ḷng (muốn báo thù cho chủ) ông vẫn không thay đổi. Ở vào hoàn cảnh trước cái chết, ông cũng chém ba nhát dao vào kẻ thù. Cái tiết khí kỳ lạ ấy vượt lên cao hẳn đám mây mù trời. Từ đây, tên cầu được đổi thành cầu Dự Nhượng. Cái nghĩa lớn giữa vua và tôi rất rơ ràng. Kẻ sĩ của đất nước và người dân thường có sự ưa thích khác nhau. “Kẻ làm tôi mà có hai ḷng phải chết thẹn…”  Câu nói của ngàn năm xưa ấy phải nhuốm màu buồn bă, thương đau. Chẳng phải là Nhiếp Chính hay Kinh Kha cam chịu cho người nuôi dưỡng mà xem nhẹ tấm thân hèn mọn! Cái dũng trong máu huyết ấy chưa gọi là đủ được. Chỉ riêng ông là người thẳng thắn, cứng cỏi có tài năng hơn người. Con đường đi trải qua vùng Tam Tấn đều thành g̣ đống. Khi chú ư nh́n bên cầu vẫn có dáng dấp của ông. Cơn gió từ phía tây lạnh lẽo khiến người đi phải buốt giá. Con ngựa nhiều phen hăi sợ đi trật ra đường. Bấy giờ cây dao găm chỉ dài bảy tấc nhưng riêng nó sáng ngời rộng khắp muôn trượng từ xưa cho đến nay!

 

CHÚ THÍCH:

              

 

豫讓 Dự Nhượng: ông là người thời Chiến Quốc có khí phách, trọng nghĩa khinh tài. Khi làm tôi thần cho Phạm Trung Hàng không được trọng dụng. Về sau theo pḥ Trí Bá được quí trọng và đăi ngộ như một bậc “quốc sĩ” (người có khả năng lănh đạo hoặc tham dự vào những việc lớn của đất nước). Lúc Trí Bá bị kẻ thù là Triệu Tương Tử làm hại và tàn bạo hơn nữa là lấy đầu Trí Bá làm đồ dùng đựng nước tiểu (có sách nói làm b́nh rượu). Dự Nhượng đă cạo đầu, sơn phết giả làm người bị cùi hủi thường núp dưới chân cầu chờ Triệu Tương Tử đi xe ngang qua t́m cách giết để báo thù cho chủ. Triệu Tương Tử đă nhiều lần bắt rồi thả Dự Nhượng v́ trọng ông là kẻ hiệp nghĩa, thủy chung. Về sau phải giết ông đi nhưng cho phép Dự Nhượng lấy áo bào của ḿnh đâm vào xem như đă hoàn thành việc báo thù rồi chịu chết.
晉陽 Tấn Dương: nằm ở huyện Thái Nguyên, Sơn Tây (Trung Hoa) là đất phong cho em của Chu Thành Vương c̣n gọi là nước Tấn từng bị Trí Bá công thành bằng cách khơi nước cho chảy tràn vào thành.
滔滔  thao thao:  cuồn cuộn, chảy ào ạt.
   tất: bôi lên, sơn phết, cây sơn, chăm chú…
lại: bệnh phong cùi, bệnh hủi, người bị bệnh hủi.
 hiệp:  kẹp vào người, xốc nách, cậy nhờ.
甘如飴 cam như di: ngọt ngào như kẹo.
殺氣 sát khí: dáng bộ muốn giết người tỏ lộ ra ngoài.
凜凜 lẫm lẫm: lạnh lùng, lạnh lẽo, lạnh ngắt.
凌凌 lăng lăng: vượt lên, lớn lao, hiếp đáp…
tiêu: mây mù trời.
  canh: cải đổi, canh cải, đổi thay.
國士 quốc sĩ:  (xem CT về Dự Nhượng ở trên)
荊軻 Kinh Kha: người nước Tề được thái tử Đan nước Yên trọng đăi v́ biết là kẻ có đởm lược, dũng cảm. Sau này Kinh Kha được thái tử Đan nhờ cậy đi giết vua Tần. Việc mưu sát không thành nhưng hành vi của Kinh Kha được nhiều người ca ngợi và là nguồn cảm hứng cho nhiều nhà thơ nhà văn. Tuy nhiên, cách nh́n của Nguyễn Du về Kinh Kha có khác với nhiều người (câu 20).
聶政 Nhiếp Chính: làm nghề bán thịt ở nước Tề, vốn là người nước Hàn sang đây lánh nạn được Nghiêm Toại lấy lễ trọng hậu giúp cho mẹ Nhiếp Chính. Sau Nghiêm Toại nhờ cậy Nhiếp Chính sang nước Hàn để giết tể tướng nước Hàn là Hàn Lỗi. Việc xong, ông đă lột da mặt, thay đổi h́nh dạng vả tự moi ruột tự vẫn để không làm ảnh hưởng đến người thân.
三晉 Tam Tấn: ba nước Ngụy, Triệu, Hàn đều làm ba nước riêng gọi là Tam Tấn.
凄凄 thê thê: lạnh lùng, mây nổi.
頻頻 tần tần: măi vậy, liên tiếp, luôn luôn.
cắng: dài suốt, từ đầu đến cuối.
     

 

 

 

 

 

Bài 79:

 

 

DỰ NHƯỢNG KIỀU

豫讓橋

 

Dự Nhượng nặc thân thích Tương Tử,   豫讓匿身刺襄子
Thử địa nhân danh Dự Nhượng kiều.
  
此地因名豫讓橋
Dự Nhượng kư sát Triệu diệc diệt,
     
豫讓既殺趙亦滅
Kiều biên thu thảo không tiêu tiêu.
       
橋邊秋草空蕭蕭
Quân thần chính luận kham thiên cổ,
  
君臣正論堪千古
Thiên địa toàn kinh tận nhất triêu.
      
天地全經盡一朝
Lẫm liệt hàn phong đông nhật bạc,
      
凜烈寒風冬日薄
Gian hùng quá thử thượng hồn tiêu.
     奸雄過此尚魂消

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

CẦU DỰ NHƯỢNG

 Núp đâm Tương Tử-Nhượng đây,

Chiếc cầu Dự Nhượng đất này tên mang.

Nhượng rồi bị giết, Triệu tan,

Cỏ thu lặng lẽ buồn lan bên cầu.

Vua tôi bàn nghĩa ngàn sau,

Đất trời lẽ đạo sớm nào đă xong.

Trời mong manh buốt gió đông,

Mất hồn những kẻ gian hùng qua đây.

 

 

DỊCH NGHĨA:

Dự Nhượng náu ḿnh để mưu giết Tương Tử ở đất này nên có tên cầu là Dự Nhượng. Khi Dự Nhượng đă bị giết và nước Triệu cũng đă bị diệt vong, đám cỏ thu bên cầu vắng lặng, buồn bă hiu hắt. Những lời bàn về nghĩa vua tôi đă trải qua từ ngàn xưa, nhưng cái đạo nghĩa của đất trời một sớm nào đă làm xong. Cơn gió đông buốt lạnh làm mặt trời mùa đông thêm mỏng manh. Kẻ gian hùng nếu có qua đây th́ hồn vía cũng phải tiêu tan.

 

CHÚ THÍCH:

                                                        

 

襄子 Tương Tử: tức Triệu Tương Tử, người đă ra tay giết Trí Bá là chủ nhân của Dự Nhượng.
kư: đă hết, mà, quay lại. xong xuôi.
空蕭蕭 không tiêu   tiêu:

 vắng vẻ và buồn bă.

  kinh: ghi chép lời các bậc thánh nhân, hiền giả; cũng chỉ đạo nghĩa, phép tắc trong cuộc sống hoặc việc trải qua.
凜烈  lẫm liệt: vẻ oai vệ, sự lạnh buốt đáng sợ.
日薄 nhật bạc: mặt trời mỏng manh, chiếu lờ mờ, yếu ớt v́ bị che khuất.
     

 

 

 

 

 

Đón xem Bài số 80-81

 

 

 

 

 



D
ương Anh Sơn
 Giáo Sư Triết học

Trung học Ninh Ḥa

 

 

 

 

trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |     www.ninh-hoa.com