trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |     www.ninh-hoa.com

Dương Anh Sơn

 Giáo Sư Triết học
 Trung học Ninh Ḥa
 Niên khóa 1973-1976
 Chỉ đạo lớp 12C, 74-75

 Sở thích viết và
chuyển dịch Thơ.

Đă xuất bản:

"Ảnh hưởng đạo Phật trong Đoạn Trường Tân Thanh" (2006) và

"Ức Trai Thi Tập của Nguyễn Trăi" (dịch và chú giải 2009)

 


 
Hiện cư ngụ tại Việt Nam

 

 

 

 

 

 


BẮC HÀNH TẠP LỤC

Dương Anh Sơn

Chuyển Lục Bát
 

   

  

 


 

Bài 64:

 

 

BÙI TẤN CÔNG MỘ

裴晉公墓

 

Đăng đăng thu nguyên khâu lũng b́nh, 蕩蕩秋原丘隴平
Mộ bi do chí Tấn Công danh.            
墓碑猶誌晉公名
Đan tâm nhất điểm lưu kim cổ,          
丹心一點留今古
Bạch cốt thiên niên cách tử sinh.       
白骨天年隔死生
Tẫn hữu du vi ưu tướng tướng,           
儘有猷為優將相
Vô phương h́nh mạo yếm đan thanh.  
無妨形貌厭丹青
Thương tâm cận nhật Chiêu Lăng thụ, 
傷心近日昭陵樹
Nhất đới đề quyên triệt Vị Thành.
   一帶啼鵑徹渭城

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

 

MỘ BÙI TẤN CÔNG

 

Đồng thu g̣ nấm mênh mông,

Ghi nơi bia mộ Tấn Công tên bày.

Ḷng son truyền măi xưa nay,

Tử sinh xương trắng chia ĺa ngàn năm.

Tài dư làm tướng vơ văn,

H́nh dong tô vẽ không cần đẹp đâu.

Chiêu Lăng cây cối ḷng đau,

Vị Thành một dải quyên gào nơi nơi.

 

DỊCH NGHĨA:

 

Cánh đồng vào mùa thu trải rộng mênh mông với những nấm mộ ngang bằng nhau. Trong đó có mộ bia ghi tên Tấn Công. Một tấm ḷng son của ông đă truyền măi xưa và nay. Chỉ có nắm xương trắng ngăn chia giữa sự sống và cái chết mà thôi. Ông có đầy đủ tài năng để làm được tướng văn hay tướng vơ. C̣n h́nh dong của ông vẽ ra không thể nào đẹp cho được! Những ngày gần đây nh́n rừng cây ở Chiêu Lăng mà ḷng thương xót. Một dải vùng Vị Thành tiếng quyên kêu suốt nơi nơi.


CHÚ THÍCH:

                                 

 

裴晉公 Bùi Tấn Công: tức Bùi Độ, tự là Trung Lập, làm quan đời Đường Hiến Tông (806-820) v́ có công dẹp giặc được phong là Tấn Quốc Công và làm Tể Tướng liên tiếp trong 30 năm cho đến khi trong triều bọn hoạn quan lộng quyền mới cáo quan về nhà. Ông là bạn thơ với những nhà thơ danh tiếng như Bạch Cư Dị  và Lưu Vũ Tích.
蕩蕩 đăng đăng: bát ngát, mênh mông.
Câu 5 và 6:   Nguyễn Du lấy ư từ bức vẽ truyền thần của Bùi Độ có câu: “Thân h́nh đây không cao, diện mạo không đẹp sao lại làm được tướng văn, tướng vơ? Chỉ có cái tâm sâu xa là không vẽ ra được”.
昭陵 Chiêu Lăng: tên lăng của Đường Thái Tông  ở Thiểm Tây chung quanh có nhiều lăng mộ của các quan lớn trong triều.
丹青 đan thanh: màu đỏ và xanh, nét vẽ khéo léo, đẹp đẽ trong hội họa.
triệt: suốt, khắp nơi.
渭城 Vị Thành: thành nằm phía tây Trường An (Thiểm Tây) gần Thiếu Lăng.
     

 

 

 

 

 

Bài 65:

 

 

CỰU HỨA ĐÔ

舊許都

 

1 Hứa Châu thành, Hán đế đô,   許州城漢帝都
Tào thị vu thử di Hán đồ.                
曹氏于此栘漢圖
Thụ Thiện đài cơ dĩ bất kiến,          
受禪臺基已不見

4      Phong vũ dạ dạ do hào hô.       風雨夜夜猶號呼
Tự cổ đắc quốc đương dĩ chính,
 自古得國當以正
Nại hà vũ quả nhi khi cô!                 奈何侮寡而欺孤
Ngụy thụ Hán thiện, Tấn thụ Ngụy,   
魏受漢禪晉受魏

8     Tiền hậu sở xuất như nhất đồ.     前後所出如一途
Ngụy vong, Tấn tục canh triều đại,    
魏亡晉續更朝代
Tự thử hất kim kỷ thiên tải.                
自此迄今幾千載
Kỳ trung hưng phế tri kỷ nhân,           
其中興廢知幾人

12   Nga nga thành điệp hà tằng cải.    峨峨城堞何曾改
Thành ngoại, thanh sơn tự cựu th́,       
城外青山似舊時
Gian hùng soán thiết nhân hà tại?      
奸雄篡竊人何在
Hán nhân tông miếu dĩ vô tung,          
漢人宗廟已無蹤

16   Ngụy nhân viên lăng diệc đồi bại. 魏人陵亦頹敗
Đăng đăng thành trung nhất phiến thổ,  
蕩蕩城中一片土
Đ́nh ngọ thị nhân xu măi mại.             
亭午巿人趨賣買
Duy hữu Kiến An nhị thập ngũ niên sự, 惟有建安二十五年事

20   Nhân khẩu thành bi chung bất hoại. 人口成碑終不壞
Viễn lai sử ngă đa trầm ngâm,            
遠來使我多沉吟
Di xú lưu phương giai cổ câm (kim).  
遺臭留芳皆古今
Đột ngột danh thành đương đại đạo,     
突兀名城當大道

24   Cự gian đáo thủ ưng hàn tâm.        巨奸到此應寒心
 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

KINH ĐÔ HỨA CHÂU CŨ

 

1   Kinh đô vua Hán Hứa-Châu,

Đây cơ đồ Hán, họ Tào lật thay.

Thấy đâu nữa Thụ Thiện đài,

4  Đêm đêm gió réo mưa dài gào đưa.

Nước xây lấy chính từ xưa,

Sao khinh gái góa lại lừa trẻ côi?

Ngụy thay Hán, Tấn cướp ngôi,

8  Trước sau đường lối cũng ṇi giống nhau.

Ngụy tan, triều Tấn thay sau,

Mấy ngàn năm cũng dăi dầu đến nay.

Bao người tàn nổi trong đây?

12  Núi cao, thành lũy chẳng thay đổi dời.

Ngoài thành núi vẫn xanh tươi,

Gian hùng cướp đoạt những người này đâu?

Miếu thờ ḍng Hán nơi nào?

16  Lụi tàn nhà Ngụy hư hao lăng vườn.

Trong thành khoảnh đất rộng bưng,

Buổi trưa họp chợ bán buôn vội vàng.

Năm hăm lăm hiệu Kiến An,

20  Đă thành bia miệng không tàn chẳng phai.

Khiến ta xa đến nghĩ hoài,

Giữ thơm truyền thối xưa nay măi c̣n.

Đường quan, thành đứng chon von,

24  Gian hùng đến đấy ḷng c̣n lạnh run!

 

DỊCH NGHĨA:

 

Thành Hứa Châu là kinh đô của nhà Hán. Họ Tào thay thế cơ đồ nhà Hán cũng ở nơi này. Không c̣n thấy nữa nền đài Thụ Thiện, chỉ nghe thấy đêm đêm tiếng mưa gào gió thét mà thôi. Từ xưa, để làm nên được một nước phải giữ đạo CHÍNH; sao lại lừa gạt trẻ con, khinh đàn bà góa? Nhà Ngụy cướp đoạt nhà Hán, nhà Tấn lại soán đoạt nhà Ngụy. Kẻ trước người sau đều đi cùng con đường giống nhau. Nhà Ngụy tiêu vong, nhà Tần kế tiếp, các triều đại thay đổi nhau cho đến ngày nay đă qua mấy ngàn năm. Trong khoảng thời gian đó, biết bao người đă nổi lên rồi lại suy tàn, c̣n những bức tường thành cao chót vót có thay đổi bao giờ! Ở bên ngoài thành, dăy núi xanh vẫn y nguyên như thuở trước, c̣n những kẻ gian hùng cướp ngôi đoạt nước kia giờ nơi đâu? Miếu thờ ḍng dơi nhà Hán không c̣n dấu vết nữa; lăng tẩm, vườn tược nhà Ngụy cũng đă hư nát rồi. Chỉ c̣n một khoảnh đất rộng trong thành buổi trưa bao người họp chợ vội vàng bán mua. Việc xảy ra năm Kiến An hai mươi lăm năm đă thành câu chuyện của bia miệng truyền lại hẳn c̣n đó. Ta là kẻ ở xa lại (nghe thấy chuyện) cứ suy nghĩ măi. Việc giữ lại tiếng thơm và c̣n để tiếng xấu trở thành chuyện xưa nay thôi! Ngôi thành có tiếng đứng cao sừng sững bên đường lớn khiến kẻ gian hùng đến đây sẽ nhận lấy cái lạnh run rẩy trong ḷng.


CHÚ THÍCH:

                                                        

 

許都 Hứa Đô: thành Hứa Châu thuộc huyện Hứa Xương, Hà Nam, Trung Hoa từng được Tào Tháo đưa Hán Hiến Đế đến đóng đô ở đây nên gọi là Hứa Đô. Sau đó, con của Tào Tháo là Tào Phi đă ép buộc vua Hán Hiến Đế nhường ngôi cho Tào tại đây.
受禪臺 Thụ Thiện đài: đài nghường ngôi (thụ: nhận lấy, vâng theo, vâng mệnh, tiếp nhận…; thiện: thay thế, trao cho, giao lại…).
chính: ngay chính, đúng, thuần nhất không pha tạp. Đó là lẽ đạo cần có trong đời sống luôn luôn phải theo cái đúng, theo lẽ phải.
侮寡 vũ quả: khinh nhờn, coi thường người đàn bà góa chồng. Đây chỉ việc Tào Tháo ép mẹ Hiến Đế và Hiến Đế dời đô về đất Hứa và buộc nhường ngôi.
cô: đơn độc, trẻ mồ côi. Chỉ Hiến Đế lên nối ngôi c̣n nhỏ, quyền hành nhà Hán do Tào Tháo chi phối.
迄今 hất kim:   Kinh Thi (Đại Nhă, Sinh Dân) có câu: “dĩ hất vu kim” (cho đến ngày hôm nay).
篡竊 soán thiết: cướp đoạt, dành ngôi.
蕩蕩 đăng đăng: xem CT bài 64 (Bùi Tấn Công mộ).
xu: vội vàng, mau lẹ, thúc dục, xư hướng…
沉吟 trầm ngâm: suy nghĩ nhiều trong im lặng.
突兀 đột ngột: dáng cao vút, cao sừng sững (không phải là sự bất ngờ như cách giải nghĩa của chữ nôm).
     

 

 

 

 

 

Xem Bài số 66-67

 

 

 

 

 



D
ương Anh Sơn
 Giáo Sư Triết học

Trung học Ninh Ḥa

 

 

 

 

trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |     www.ninh-hoa.com