trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |     www.ninh-hoa.com

Dương Anh Sơn

 Giáo Sư Triết học
 Trung học Ninh Ḥa
 Niên khóa 1973-1976
 Chỉ đạo lớp 12C, 74-75

 Sở thích viết và
chuyển dịch Thơ.

Đă xuất bản:

"Ảnh hưởng đạo Phật trong Đoạn Trường Tân Thanh" (2006) và

"Ức Trai Thi Tập của Nguyễn Trăi" (dịch và chú giải 2009)

 


 
Hiện cư ngụ tại Việt Nam

 

 

 

 

 

 


BẮC HÀNH TẠP LỤC

Dương Anh Sơn

Chuyển Lục Bát
 

   

  

 


 

Bài 60:

 

 

VƯƠNG THỊ TƯỢNG (Nhị thủ)

王氏像

        

          Bài 1                                                 
Thiệt trường tam xích cánh hà vi?     
舌長三尺更何為
Hảo dữ quyền gian bị xướng tùy.       
好與權奸備唱隨
Hậu hoạn chính ân cầm hổ nhật,          
後患正殷擒虎日
Tiền công an vấn ẩm Long kỳ.            
前功安問飲龍期
Nhất sinh tâm tích đồng phu tế,          
一生心跡同夫婿
Thiên cổ h́nh hài nhục nữ nhi.          
千古形骸辱女兒
Để sự tưởng lai "mạc tu hữu",            
底事想來莫須有

Khuê trung tư ngữ cánh thùy tri?          閨中私語更誰知

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

TƯỢNG VƯƠNG THỊ   (Bài 1)

 

Lưỡi dài ba tấc làm chi?

Cùng quyền gian khéo xướng tùy với nhau.

Hổ kia bắt tránh họa sau,

Công mừng uống trước, lúc nào Hoàng Long?

Một đời ḷng dạ như chồng,

Ngàn năm h́nh dáng má hồng nhục sao!

Lời “không cần có” biết đâu,

Pḥng the riêng nói, ai nào hay chăng?!

 

DỊCH NGHĨA:

 

Chiếc lưỡi dài ba tấc của Vương thị để làm ǵ đây? Thật là khéo léo cùng kẻ quyền gian khi chồng xướng lên vợ thuận theo ngay. Ngày bắt con hổ (tức Nhạc Phi) chính là để lo cái họa lớn về sau. Việc uống mừng công trước (của vợ chồng Vương thị) khi dẹp yên Nhạc Phi, đâu cần đến lúc hẹn gặp ở Hoàng Long. Một đời của Vương thị ḷng dạ cũng giống như chồng. H́nh dáng của Vương thị (quỳ cùng chồng bên mộ họ Nhạc) là sự nhục nhă, hổ thẹn cho phận đàn bà. Phải chăng việc kết án “không cần có”, là những suy nghĩ và lối nói từ trong pḥng the ai biết đâu!


CHÚ THÍCH:

                                 

 

王氏  Vương thị:  họ Vương, không rơ tên là ǵ, làm vợ của Tần Cối cấu kết trong những âm mưu hại trung thần Nhạc Phi nên bị người đời làm tượng sắt  cùng với tượng Tần Cối để ở tư thế quỳ gối chịu tội bên mộ Nhạc Vũ Mục bêu xấu cho h́nh ảnh người đàn bà.
唱隨  xướng tùy: do câu”phu xướng phụ tùy” nghĩa là chồng xướng lên, đề ra việc th́ người vợ tùy thuận hưởng ứng theo chồng.
正殷  chính ân: cái lớn lao chính yếu (ân: lớn lao, đông đảo, giàu có, hưng thịnh…)
câu 4:   Nhạc Phi khi rèn luyện quân sĩ cả mười năm trời hẹn khi đánh thẳng chiếm Hoàng Long tức là kinh đô nước Kim sẽ uống rượu mừng công. Nhưng nay chuyện uống rượu mừng lại là việc Tần Cối bắt giữ Nhạc Phi giết đi đề trừ hậu họa.
莫須有 mạc tu hữu: xem C.T câu 3 bài 58.
     

 

 

        Bài 2                                                    

Thâm đồ mật toán thắng phu quân,        深圖密算勝夫君
Ưng thị thần kê đệ nhất nhân.               
應是晨雞第一人
Bất lạn dĩ sinh tam thốn thiệt,              
不爛已生三寸舌
Thuần cương hoàn đắc vạn niên thân.   
純綱還得萬年身
Xướng tùy tận đạo ưng vô hối,            
唱隨盡道應無悔
Kỹ lưỡng đồng niên cánh khả thân.      
伎倆同年更可親
Mạc đạo nữ nhi vô lực lượng,            
莫道女兒無力量
Dă tằng hám phá Nhạc gia quân.          也曾撼破岳家

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

TƯỢNG VƯƠNG THỊ   (Bài 2)

 

Hơn chồng mưu hiểm tính toan,

Đúng “gà gáy sớm” ở hàng đầu thôi.

Sinh “ba tấc lưỡi” c̣n nơi,

Thân là thép cứng ngàn đời c̣n kia.

Vợ chồng trọn đạo tiếc chi!

Gần nhau tài khéo tuổi th́ ngang nhau.

Chớ cho giới nữ yếu nào!

Từng làm quân Nhạc lao đao tan tành!

 

DỊCH NGHĨA:

 

Những mưu toan thâm trầm kín đáo của Vương thị hơn hẳn ông chồng. Thị đúng là loại “gà gáy sớm” vào hàng đầu. Thị sinh ra với ba tấc lưỡi vẫn măi c̣n bởi v́ cái thân làm bằng thép cứng sẽ c̣n măi đến ngàn đời sau. Chồng xướng vợ tùy trọn nghĩa vợ chồng chẳng tiếc làm ǵ! Vừa cùng tuổi lại là vợ chồng gần gũi thân thiết đều có tài khéo xoay sở. Chớ nên nói là đàn bà không có sức mạnh v́ Vương thị đă từng phá tan quân đoàn của Nhạc Phi!


CHÚ THÍCH:

                                 

 

     
深圖   thâm đồ: những mưu tính âm thầm bên trong.
密算  mật toán:  những tính toán kín đáo.
晨雞  thần kê: gà gáy buổi sớm mai. Trong “Kinh Thư” có viết: “Tẫn kê chi thần, duy gia chi sách” (Mục thệ) có nghĩa là gà mái mà gáy sớm th́ vận nhà sẽ suy thôi). Nguyễn Du đă mượn ư trong Kinh Thư để nói đến sự lộng quyền, tham dự chính trị của Vương thị báo trước sự suy vong của Nam Tống.
不爛   bất lạn: tương tự như “bất hủ” là c̣n măi về sau (lạn: thối nát, lửa cháy rực, nấu chín nát nhừ, sáng sủa), không thối nát, không hư tức là c̣n măi.
純綱  thuần cương: (cương là thép cứng) thép ṛng cứng không pha tạp.
    hoàn: c̣n măi, vẫn c̣n, quay về, đáp trả, tránh.
câu 5:    xem bài 1 câu 2.
伎倆  kỹ lưỡng: tài năng khéo léo xoay trở.
同年 đồng niên:  cùng tuổi tác.
撼破  hám phá: làm lung lay tan vỡ.
     

 

 

 

 

 

Bài 61:

 

 

ĐỘ HOÀI HỮU CẢM HOÀI ÂM HẦU TÁC

    渡淮有感淮陰侯

 

Tầm thường nhất phạn báo thiên câm (kim), 尋常一飯報千金
Ngũ tải quân thần phận nghị thâm.   
五載君臣分誼深
Thôi thực giải y nan bội đức,          
推食解衣難背德
Tàng cung phanh cẩu diệc cam tâm. 
藏弓烹狗亦甘心
Bách man khê động lưu miêu duệ,   
百蠻谿峒留苗裔
Lưỡng Hán sơn hà biến cổ câm (kim).
兩漢山河變古今
Trù trướng giang đầu tư văng sự,        
惆悵江頭思往事
Đoạn vân suy thảo măn Hoài Âm. 
      斷雲衰草滿淮陰

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

LÀM KHI QUA SÔNG HOÀI,

CẢM THƯƠNG HOÀI ÂM HẦU

 

Miếng cơm thường đáng ngàn vàng,

Năm năm t́nh thắm tôi thần quân vương.

Khó quên áo xẻ cơm nhường,

Nỡ nào giết chó cất cung đành ḷng!

Trăm khe ḍng dơi ở trong,

Xưa nay hai Hán non sông đổi dời.

Đầu sông chuyện cũ bùi ngùi,

Hoài Âm cỏ úa mây trời tản bay.

 

DỊCH NGHĨA:

 

Một bữa cơm tầm thường được đền đáp cả ngàn vàng. T́nh giao kết nồng thắm của phận vua và tôi cả năm năm trời. Ân t́nh “xẻ áo nhường cơm” khó bỏ đi được v́ trái với đức. Khi đă “cất cung vào kho” rồi sao lại nỡ ḷng giết chó? Hàng trăm những khe động nơi vùng xa xôi là nơi ở của những ḍng dơi Hoài Âm Hầu. Non sông hai nhà Hán giờ đă thay đổi thành chuyện kim cổ. Ḷng bùi ngùi buồn bă khi ở đầu sông nghĩ về chuyện đă qua. Mây trên bầu trời  Hoài Âm đứt đoạn tản mác khắp nơi nơi.


CHÚ THÍCH:

                                                        

 

     
  Hoài:  tức sông Hoài hay c̣n gọi là Hoài Thủy, Hoài Hà bắt nguồn từ Hà Nam (Trung Hoa) chảy qua tỉnh Giang Tô và An Huy.
淮陰侯  Hoài Âm Hầu: Hán Cao Tổ đă phong cho Hàn Tín tước Hoài Âm Hầu lấy tên vùng đất Hoài Âm ở Giang Tô sau khi bị giáng từ tước vương. Hàn Tín được Tiêu Hà tiến cử làm đại tướng cho Hán Cao Tổ lập được nhiều công lớn trong năm năm trời. Khi nhà Hán thống nhất non sông, Hàn Tín v́ có công lớn được phong làm Sở Vương. Sau bị kẻ khác dèm pha nói Hàn Tín mưu phản, Hán Cao Tổ đích thân đi bắt Hàn Tín về làm tội giáng làm tước Hoài Âm hầu và đă bị Lă Hậu giết cả ba họ.
câu 1:   lúc c̣n hàn vi, Hàn Tín có lúc gặp đói được bà Phiếu Mẫu cho cơm ăn. Về sau khi nên danh phận, Hàn Tín đă cho mời Phiếu Mẫu và trả ơn ngàn vàng.
推食解衣  thôi thực giải y:  nhường cơm xẻ áo. Đó là câu nói của Hàn Tín với tả hữu chung quanh về t́nh nghĩa mặn nồng khi cùng Hán Cao Tổ chia ngọt xẻ bùi trong các trận đánh và tin tưởng giao việc cầm quân tính kế cho Hàn Tín.
藏弓   tàng cung: cất cung vào kho, chỉ việc sau khi hết chiến trận binh đao là giai đoạn ḥa b́nh. Đồng thời cũng chỉ việc các vua chúa phong kiến khi xong việc lớn làm chủ giang san là nghĩ ngay đến việc dẹp bỏ những công thần v́ e sợ giành giật quyền lợi, địa vị. Cũng giống như khi đi săn được con mồi lớn là nghĩ đến việc cất cung, giết chó săn (phanh cẩu).
  man: người Trung Hoa gọi các chủng tộc phương nam là “man”, đây cũng chính là cách gọi của các bộ tộc ở các vùng biên giới xa xôi.
苗裔   miêu duệ: con cháu nối dơi, ḍng giống, ḍng dơi.
兩漢   lưỡng Hán: Lưu Ban khi thông nhất được vùng trung nguyên lên ngôi lấy hiệu là Hán Cao Tổ mà sử sách gọi là thời Tiền Hán hay Tây Hán. Sau thời kỳ loạn Vương Măng từ năm thứ 8-25 (TCN), Lưu Tửu lên ngôi hiệu là Hán Quang Vũ mà sử gọi là thời Hậu Hán hay Đông Hán. Gộp chung hai thời kỳ gọi là “Lưỡng Hán”.
     

 

 

 

 

 

Xem Bài số 62-63

 

 

 

 

 



D
ương Anh Sơn
 Giáo Sư Triết học

Trung học Ninh Ḥa

 

 

 

 

trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |     www.ninh-hoa.com