trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |     www.ninh-hoa.com

Dương Anh Sơn

 Giáo Sư Triết học
 Trung học Ninh Ḥa
 Niên khóa 1973-1976
 Chỉ đạo lớp 12C, 74-75

 Sở thích viết và
chuyển dịch Thơ.

Đă xuất bản:

"Ảnh hưởng đạo Phật trong Đoạn Trường Tân Thanh" (2006) và

"Ức Trai Thi Tập của Nguyễn Trăi" (dịch và chú giải 2009)

 


 
Hiện cư ngụ tại Việt Nam

 

 

 

 

 

 


BẮC HÀNH TẠP LỤC

Dương Anh Sơn

Chuyển Lục Bát
 

   

  

 


 

Bài 30:

 

 

TRIỆU VŨ ĐẾ CỐ CẢNH

 

   趙武帝故境

 

 

Bạo Sở cường Tần tương kế tru,      暴楚強秦相繼誅
Ung dung ấp tốn bá nam tu (tưu).      
雍容揖遜霸南陬
Tự ngu tẫn khả xưng hoàng đế,         
自娛儘可稱皇帝
Lạc thiện hoàn năng khuất thụ nhu.    
樂善還能屈豎儒
Bách xích cao đài khuynh Lĩnh Biểu
百尺高臺傾嶺表
Thiên niên cổ mộ một Phiên Ngu.      
千年古墓沒番禺
Khả liên thế đại tương canh điệt,       
可憐世代相更迭
Bất cập “man di nhất lăo phu.”          
不及蠻夷一老夫

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

 

CHỐN XƯA CỦA TRIỆU VŨ ĐẾ

 

Sở, Tần cường bạo dẹp rồi,

Thênh thang nghiệp bá tránh người xó nam.

Khi vui “hoàng đế” xưng tràn!

Thế rồi vui vẻ khuất chàng hèn nho.

Đài cao ngoài Lĩnh ngă trơ,

Ngàn năm mộ cổ Phiên Ngu chôn vùi.

Thương thay đời đổi lần hồi,

“Man di một lăo” không người bằng ông.

 

DỊCH NGHĨA:

 

Nước Tần, nước Sở hung mạnh và tàn bạo đă nối tiếp nhau bị đánh dẹp rồi. Ông đă thong dong nhún ḿnh, tránh người làm bá chủ một  góc trời phía nam. Khi ông vui vẻ thích chí cũng tự xưng là hoàng đế. Và rồi ông cũng vui vẻ chịu khuất phục trước anh nhà nho hèn mọn, tầm thường. Đài cao trăm thước ông cho dựng ở ngoài vùng Lĩnh Nam cũng đă đổ; c̣n ngôi mộ ngàn năm ở đất Phiên Ngu đă bị chôn vùi. Thương thay đời này sang đời kia lần lượt đổi thay nhưng không bằng được ông già chốn “man di mọi rợ này”! 

 

CHÚ THÍCH:

                      

 

趙武帝  Triệu Vũ Đế: tức Triệu Đà được bổ làm quan úy dưới quyền Nhâm Ngao ở Nam Hải. Gặp khi nhà Tần tan ră, Nhâm Ngao mất Triệu Đà khởi quân chiếm vùng Tượng Quận và Quế Lâm  xưng là Nam Việt Vương. Rồi Triệu Đà mở mang bờ cơi chiếm Trường Sa tôn ḿnh làm Nam Việt Vũ Đế. Đến thời của Hán Văn Đế, đất của Triệu Đà  bao gồm cả vùng Âu Lạc của nước Văn Lang ta. Văn Đế sai Lục Giả đi chiêu dụ; và với thế mạnh của nhà Hán, Triệu Đà đă làm biểu tạ tội giữ phận phiên thần ở vùng biên cương.
揖遜   ấp tốn: nhún nhường, khiêm tốn.
  tưu: nơi xó xỉnh, chật hẹp, góc nhỏ xa xôi vùng biên cương.
娛儘  ngu tẫn: vui vẻ thích chí, vui hết sức.
樂善  lạc thiện: vui với điều tốt lành, vui vẻ làm lành.
嶺表  Lĩnh Biểu: phía ngoài vùng Ngũ Lĩnh bao gồm Quảng Đông, Quảng Tây và Lĩnh Nam.
番禺  Phiên Ngu: c̣n gọi là Phiên Ngung ở Quảng Châu nơi Triệu Đà đóng đô xưng đế.
   điệt: thay đổi lần lượt.
蠻夷一老夫  “man di nhất lăo phu”: câu chữ trong biểu tạ tội của Triệu Đà nhún nhường cho rằng ḿnh chỉ là ông già quê mùa mọi rợ thôi.
     

 

 

 

 

 

Bài 31:

 

DƯƠNG PHI CỐ LƯ

 

    楊妃故里

 

 

Sơn vân tước lược, ngạn hoa minh,      山雲削略岸花明
Kiến thuyết Dương Phi thử địa sinh.    
見說楊妃此地生
Tự thị cử triều không lập trượng,         
自是舉朝空立仗
Uổng giao thiên cổ tội khuynh thành.    
枉教千古罪傾城
Tiêu tiêu Nam Nội bồng hao biến,       
簫簫南內蓬

Mịch mịch Tây Giao khâu lũng b́nh.    
寞寞西郊丘隴平
Lang tạ tàn hồng vô mịch xứ,                
狼藉殘紅無覓處
Đông phong thành hạ bất thăng t́nh.      
東風城下不勝情

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

 

QUÊ CŨ CỦA DƯƠNG PHI

 

Mây mưa, hoa bến sáng ngời,

Dương Phi nghe nói ra đời chốn đây.

Triều đ́nh đứng phổng cả bày,

“Nghiêng thành” oan uổng tội này ngàn năm.

Cỏ dày Nam Nội lạnh căm,

Mả g̣ bằng phẳng lặng thầm Tây Giao.

Hương tàn, phấn nát chốn nào?

Gió đông thành dưới biết bao là t́nh!

 

DỊCH NGHĨA:

 

Mây núi thưa thớt, bên bờ sông hoa nở sáng rực rỡ. Nghe nói đây là vùng đất nàng Dương Quư Phi đă sinh ra. Do bởi cả triều đ́nh đứng phổng trơ nên ngàn năm phải chịu đựng tội oan uổng v́ sắc đẹp làm cho nghiêng thành đổ nước. Những đám cỏ bồng dại, cỏ thanh hao đầy khắp nơi ở cung Nam Nội hiu hắt buồn bă. Cánh đồng Tây Giao vắng lặng, g̣ mả đă bị san phẳng. Đám phấn hồng tan tác không biết t́m chốn nào? Trong làn gió đông ở bên dưới thành, ḷng ta dâng lên biết bao nhiêu t́nh cảm.

 

 

CHÚ THÍCH:

 

 

楊妃  Dương Phi: tức Dương Ngọc Hoàn quê ở huyện Thu Hương, Hà Nam, cạnh bờ sông Hoàng Hà. Từng được con thứ 18 của Đường Huyền Tông là Thọ Vương Mao chọn làm vợ. Sau v́ nhan sắc tuyệt đẹp của nàng được Huyền Tông để ư truyền cho vào cung phong làm Quư Phi. Khi loạn An Lộc Sơn nổi lên, Đường Huyền Tông phải lánh vào đất Thục. Nhưng khi đến Mă Ngôi vùng Tây Giao phía nam thành Trường An, quân lính buộc vua phải thắt cổ Dương Quư Phi và anh nàng là tể tướng Dương Quốc Trung mới chịu hộ tống vua vào đất Thục.
削略  tước lược: giản lược bớt, thưa thớt, gọt bớt đi.
見說     kiến thuyết: thấy nói là, nghe nói là…
  cử: đều tất cả, dẫn tới, đánh chiếm , nuôi dưỡng, tế lễ…
空立仗  không lập trượng: đứng trơ ra, đứng như phỗng. Do chữ (lập trượng mă) chỉ nghi vệ đoàn quân mă đứng yên khi đón vua. Nguyễn Du đă đề cập lại một giai đoạn lịch sử của đời Đường Huyền Tông (T.H) khi cả triều đ́nh trên dưới không dám can ngăn vua về việc lập Dương Ngọc Hoàn làm Quư Phi cũng như việc vua chiều Quư Phi phong anh nàng là Dương Quốc Trung làm Tể Tướng dẫn đến chuyện bất măn làm loạn của An Lộc Sơn.
枉教  uổng giao: khiến cho phải oan uổng.
傾城  khuynh thành:  làm cho thành tŕ phải nghiêng ngă. Đây chỉ sắc đẹp của Dương Phi khiến cho phải mất thành mất nước (thành ngữ: nghiêng thành đổ nước).
   hao: cỏ hao hay c̣n gọi là thanh hao; khí bốc lên ngùn ngụt; tiêu hao, hoang phí.
南內  Nam Nội: cung điện c̣n có tên là Hưng Khánh ở Trường An, là nơi ở của Đường Minh Hoàng (Huyền Tông) và Dương Quư Phi.
簫簫  tiêu tiêu:  tương tự như chữ “tiêu” (bộ thảo) chỉ sự tiêu điều hiu hắt, vắng lặng mà buồn bă.
寞寞 mịch mịch:  vắng vẻ, lặng lẽ, vắng tanh.
狼藉  lang tạ tàn hồng: son phấn hồng đă tàn tạ bừa băi nơi nơi (lang tạ: bừa băi, lộn xộn).
mịch: t́m kiếm.
不勝情 bất thăng t́nh: không hết t́nh cảm, t́nh cảm dâng trào không nguôi, t́nh cảm dạt dào.
     

 

 

 

 

 

 

Xem Bài số 32-33

 

 

 

 

 



D
ương Anh Sơn
 Giáo Sư Triết học

Trung học Ninh Ḥa

 

 

 

 

trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |     www.ninh-hoa.com