trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |     www.ninh-hoa.com

Dương Anh Sơn
 

      cựu giáo sư triết  Trung Học Ninh Ḥa (1973-1975)

dạy văn Trung Học P.T. Nguyễn Trăi
Ninh Ḥa (1975-1976)

dạy văn Trung Học P.T. Nguyễn Huệ
Tuy Ḥa, Phú Yên (1976-1984)

 

* Đă xuất bản :

 

  Ảnh hưởng đạo Phật trong Đoạn Trường Tân Thanh (2006)

Ức Trai Thi Tập của Nguyễn Trăi

(chuyển lục bát và

chú giải, 2009)

 


 
Hiện cư ngụ tại Việt Nam

 

 

 

 

 

 

 


BẮC HÀNH TẠP LỤC

Dương Anh Sơn

Chuyển Lục Bát
 

   

  

 


 Bài 104:


 

ĐÀO HOA DỊCH ĐẠO TRUNG (Nhị thủ)

桃花驛道中

 

Bài 1 

 

Tiềm Sơn bát bách lư,            潛山入百里
Tây tiếp Sở sơn vân.            
西接楚山雲
Cổ thạch sấu như quỷ,           
古石瘦如鬼
Tân tùng trường tỉ nhân
.        
新松長比人
Vạn huề nghi thục mạch,        
萬畦宜菽麥
Thập nhật cách phong trần.  
十日隔風塵
Bạch Liên Hà Bắc sơn,         
河北山
Sơn trung như bất văn.
          山中如不聞

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

 

ĐƯỜNG ĐI TRẠM ĐÀO HOA (Bài 1)

 

Tám trăm dặm ở nuí Tiềm,

Mây non, nước Sở nối liền phía Tây.

Đá xưa dáng quỷ hao gầy,

Tùng con đă lớn so đây bằng người.

Lúa muôn thửa, đậu tốt tươi,

Mười ngày gió bụi đă rời xa hơn.

Bạch Liên, Hà Bắc núi non,

Bên trong non ấy chẳng c̣n nghe chi!

 

DỊCH NGHĨA:

Cách núi Tiềm Sơn tám trăm dặm, là trạm Đào Hoa. Phía tây (của trạm ) kế liền với những đám mây của nước Sở. Những dăy đá xưa dáng hao gầy như lũ quỉ. Những cây tùng mới lớn so ngang với tầm con người. Vạn thửa ruộng trồng lúa và đậu đều tốt tươi. Đă mười ngày xa rời với gió bụi. Bên trong dăy núi Bạch Liên ở Hà Bắc chẳng nghe thấy tiếng ǵ trong núi.
 

CHÚ THÍCH:

 

Trên đường về nước, sứ đoàn của Nguyễn Du ghé ngang tỉnh An Huy bên Trung Hoa đi đến trạm nghỉ chân Đào Hoa, một nơi nổi tiếng có “Đầm Đào Hoa” mà Lư Bạch xưa kia từng đến.

 

 

 sấu: dáng gầy yếu, ốm oi, hao ṃn.
nghi: thích hợp, trở nên tốt, đáng mến, đúng chỗ…
  thục: chỉ chung các giống đậu.
mạch: chỉ các loại lúa tẻ gồm đại mạch, tiểu mạch.
 

 

 

 

             Bài 2                                      

 

Kê khuyển xuất tang ma,                 雞犬出桑麻
Duyên khê tiểu kính tà.                   
沿溪小逕斜
Sơn điền thường tích thuỷ,             
山田常積水
Dă phạn bán hàm sa.                       
野飯半含沙
Thạch ẩn cao nhân ốc,           
石隱高人屋

 Trần tuỳ quí giả xa.                          塵隨貴者車
Cô yên tại thiên mạt,                       
孤煙在天末
Kim dạ túc thùy gia?
                       今夜宿誰家

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

 

ĐƯỜNG ĐI TRẠM ĐÀO HOA   (Bài 2)

 

Chó gà từ đám dâu đay,
Nằm nghiêng ven suối hẹp thay con đường.

Ruộng non chứa nước vẫn thường,

Ngoài đồng ăn uống cát vương lẫn vào.

Đá che nhà kẻ bậc cao,

Xe người sang trọng bụi ào theo đuôi.

Lẻ loi cột khói cuối trời,

Đêm nay nghỉ lại nhà người nào đây?

 

DỊCH NGHĨA:

 

Những con chó, con gà đi ra từ đám cây dâu, cây đay. Con đường đi ven bờ suối rất nhỏ hẹp lại nằm nghiêng. Những thửa ruộng ở trên núi thường chứa nước. Ở ngoài cánh đồng bữa cơm nửa phần là những hạt cát vương lẫn vào. Xe của người sang trọng bụi bám theo sau. Cuối trời xa xa có cột khói bốc lên lẻ loi. Đêm nay sẽ nghỉ lại nhà của ai đây?


CHÚ THÍCH:

 

 

桑麻  tang ma: cây dâu nuôi tằm lấy kén dệt lụa và cây gai lấy sợi đay dệt vải thô.
小逕    tiểu kính tà: lối đi nhỏ hẹp lại nằm
nghiêng.
   tùy: bám theo, theo sau, theo đuôi.
天末    thiên mạt:

cuối trời, nơi xa xăm tận cùng.

 

 

 

 

Bài 105:

 

ĐÀO HOA ĐÀM LƯ THANH LIÊN CỰU TÍCH

    桃花潭李青蓮舊跡


1   Đào Hoa đàm thuỷ thiên xích thanh,   
桃花潭水千尺清
Đàm thượng tùng bách đông do thanh.              
 
潭上松柏冬猶青
Đạo thị Đường triều Lư Cung phụng,
道是唐朝李供奉

4   Túng ẩm thử đàm nhân đắc danh.
縱飲此潭因得名

Thập niên tửu tứ nhân gian thế, 
 
十年酒肆人間世
Thiên tử hô lai do lạn tuư. 

天子呼來猶爛醉
Tự ngôn: “Thần thị tửu trung tiên!” 

自言臣是酒中仙

8   Bạc thị vinh danh đồng tệ lư. 
薄視榮名同敝履

Thiên niên thắng tích dĩ nhân truyền,

千年勝跡以人傳
Bất tại du du nhất đàm thủy. 

不在悠悠一潭水

Đàm thủy chí kim thanh thả liên,
潭水至今清且漣

12  Nhất ngư nhất điểu giai thành tiên.
一魚一鳥皆成仙
Trù trướng tư nhân bất phục kiến,
 
惆悵斯人不復見
Viễn lai sử ngă tâm mang nhiên.

遠來使我心茫然

Thế lộ trần ai tín hỗn trọc,

世路塵埃信溷濁

16  Bất như chung nhật thống ẩm toàn ngô thiên.
不如終日痛飲全吾天

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

 

DẤU TÍCH CŨ CỦA LƯ THANH LIÊN
Ở ĐẦM ĐÀO HOA

 

1   Đào Hoa ngàn thước đầm trong,

Vẫn màu xanh những bách tùng vào đông.

Nghe quan Cung phụng triều Đường,

4   Đầm rồi được tiếng, say cuồng uống đây.

Mười năm quán rượu đời này,

Vua cho gọi đến vẫn say mềm người.

Xưng: “Tiên làng rượu là tôi”.

8   Lợi danh như dép tả tơi ngắm nh́n!

Ngàn năm cảnh đẹp người truyền,

Đâu do đầm nước mông mênh rộng vời!

Đến nay sóng gợn trong ngời,

12  Những loài chim cá đều rồi thành tiên!

Gặp người chẳng được: muộn phiền,

Khiến ta xa đến triền miên cơi ḷng.

Đường đời bụi bẩn chẳng trong,

16  Chẳng bằng say tít giữ tṛn tính ta.

 

DỊCH NGHĨA:

Đầm Đào Hoa sâu ngh́n thước trong veo. Các cây tùng, cây bách ở bên hồ vào mùa đông vẫn màu xanh. Nghe rằng quan Lư Cung phụng triều nhà Đường uống rượu say khướt ở đầm này nên đầm nước mới nổi tiếng. Mười năm cuộc đời, ông đă thường sống nơi các quán rượu. Khi vua cho gọi mời, ông vẫn c̣n say mèm rồi tự xưng: “Thần là tiên trong làng rượu”. Ông xem nhẹ vinh hoa, danh lợi coi đó như chiếc dép rách. Cảnh đẹp ngàn năm nhờ có ông mà được lưu truyền chứ không phải đầm nước rông mênh mông xa tít. Đầm nước đến nay vẫn trong suốt và sóng gợn lăn tăn. Cá và chim nơi này đều thành tiên cả rồi! Ta buồn sầu v́ không được gặp người ấy và khiến cho ta là kẻ từ xa đến, ḷng miên man chẳng nguôi. Đường đời với những bụi bặm bẩn dơ, sao bằng suốt ngày uống thỏa sức giữ toàn vẹn tính trời cho của ta.
 

CHÚ THÍCH:

                       

 

李青蓮   Lư Thanh Liên:  

tức Lư Bạch (701-762) một nhà thơ có tư tưởng phóng khoáng nổi tiếng thời Thịnh Đường. Ông sinh ra ở vùng Tây vực sau gia đ́nh dời về làng Thanh Liên xứ Ba Thục (nay là Miên Dương, Tứ Xuyên, Trung Hoa) nên người đời gọi là Lư Thanh Liên. Tương truyền tên ông do bà mẹ nằm mộng thấy sao Thái Bạch (tức sao Trường canh) rơi vào ḿnh nên sinh ra đặt ông tên là Lư Bạch. Đầu năm Thiên Bảo (742) Lư Bạch theo đạo sĩ Ngô Quân về Trường An kết bạn với Hạ Tri Chương rồi được ông này đề cử lên vua Đường. Ông được phong chức quan Cung phụng của viện Hàn Lâm trong triều nên c̣n được gọi là Lư Cung phụng. Đầm Đào Hoa thuộc tỉnh An Huy, phía nam Trường Giang, là nơi họ Lư thường tới uống rượu thưởng trăng nên khi ông mất đầm trở nên nổi tiếng v́ nơi đây có một “thi tiên” thường ghé qua.

縱飲   túng ẩm: uống rượu buông thả đến say túy lúy.
爛醉    lạn túy: say nhừ, say mèm, say khướt, say quá sức.
薄視  bạc thị:

xem nhẹ, xem thường, nh́n ngắm một đối tượng với cái nh́n khi bạc, coi nhẹ.

敝履   tệ lư: giày rách nát, giày rách bươm.
悠悠   du du: xem CT bài 103 (An Huy đạo trung).
     liên:    sóng gợn lăn tăn.
惆悵   trù trướng: nỗi phiền muộn, buồn sầu trong ḷng.
斯人 tư nhân: người ấy.

心茫然

 

tâm mang nhiên:

ḷng miên man, suy nghĩ triền miên chẳng nguôi về điều nào đó đă đem lại sự xúc động, bùi ngùi trong tâm trạng con người.

痛飲  

 

thống ẩm:       

uống tràn, uống quá sức không kềm hăm, uống một cách phóng túng, buông thả.

全吾天  

 

 toàn ngô thiên:  

tức là tṛn vẹn tính trời ban cho ta. Trong chương 16, cuốn Đạo Đức Kinh của Lăo Tử có viết: “Toàn năi thiên, thiên năi đạo”. Có nghĩa là sự vẹn toàn sẽ hợp với trời (tức là đạo tự nhiên) v́ trời là đạo… Lư Bạch là một nhà thơ chịu ảnh hưởng sâu đậm của tư tưởng Lăo Tử nên những sáng tác và cuộc đời ông luôn đề cao tư tưởng tự do, trở về với tự nhiên cho hợp lẽ đạo. Và Tố Như tuy xuất thân từ nho gia nhưng việc nghiên cứu, t́m hiểu đạo Lăo, đạo Phật theo cách của Vương Duy, Bạch Cư Dị, Tô Đông Pha… bên Trung Hoa luôn được quan tâm. Cho nên, lời kết của bài thơ vừa là quan điểm về cuộc đời của Lư Bạch, đồng thời cũng là của Tố Như tiên sinh.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Xem Bài số 106-107

 

 

 

 

 



D
ương Anh Sơn
 Giáo Sư Triết học

Trung học Ninh Ḥa

 

 

 

 

trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |     www.ninh-hoa.com