trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |     www.ninh-hoa.com

Dương Anh Sơn

 Giáo Sư Triết học
 Trung học Ninh Ḥa
 Niên khóa 1973-1976
 Chỉ đạo lớp 12C, 74-75

 Sở thích viết và
chuyển dịch Thơ.

Đă xuất bản:

"Ảnh hưởng đạo Phật trong Đoạn Trường Tân Thanh" (2006) và

"Ức Trai Thi Tập của Nguyễn Trăi" (dịch và chú giải 2009)

 


 
Hiện cư ngụ tại Việt Nam

 

 

 

 

 

 


BẮC HÀNH TẠP LỤC

Dương Anh Sơn

Chuyển Lục Bát
 

   

  

 


 

Bài 09:

 

 

MẠC PHỦ TỨC SỰ


幕府即事

 

 

Triệt dạ la thanh bất tạm đ́nh,        徹夜鑼聲不暫停
Cô đăng tương đối đáo thiên minh.
孤燈相對到天明
Kinh tuần khứ quốc tâm như tử,      
經旬去國心如死
Nhất lộ phùng nhân diện tẫn sinh.   
一路逢人面盡生
Sơn lộc tích nê thâm một mă,         
山麓積泥深沒馬
Khê tuyền phục quái lăo thành tinh.
谿泉伏怪老成精
Khách t́nh chí thử dĩ vô hạn,          
客情至此已無限
Hựu thị Yên sơn vạn lư hành.          
又是燕山萬里行

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

 

THƠ LÀM NGAY Ở MẠC PHỦ

 

Phèn la không ngớt suốt đêm,

Lẻ loi cùng với ngọn đèn đến mai.

Chết ḷng rời nước mươi ngày,

Gặp người sinh sống tận đây dọc đường.

Bùn dày, ngựa ngập chân non,

Quái già núp suối thành con tinh rồi!

Đến đây t́nh khách không nguôi,

Huống chi muôn dặm xa vời Yên Sơn!

 

DỊCH NGHĨA

 

Tiếng phèn la không hề dứt suốt đêm. Cùng với chiếc đèn lẻ loi cho đến khi trời sáng. Trải qua mấy mươi ngày rời xa nước mà cơi ḷng như chêt! Một con đường đi chỉ gặp người sinh sống tận nơi đây. Dưới chân núi, bùn dày đọng lại làm ngập thân ngựa. Suối khe có những con thú kỳ lạ ǵa lăo thành loài thần quái. Đến nơi đây t́nh cảm của khách nơi quê người chẳng thể nguôi ngoai, huống chi việc đi đến Yên Sơn c̣n muôn dặm nữa!
 

CHÚ THÍCH:

           

 

幕府  Mạc Phủ: đây là dinh trại gần biên giới Việt Trung mà Tôn Sĩ Nghị nhà Thanh đă đóng quân trước khi đi đánh nước ta và bị đại bại.
經旬  kinh tuần: trải qua mấy mươi ngày (xem bài 8).
盡生 tẫn sinh: (tẫn là âm của “tận”: kết, chấm dứt, cuối cùng, chết…) sinh sống tận cùng nơi đây (nơi biên giới xa xăm).
山麓  sơn lộc: dưới chân núi.
   một: ch́m đắm, chết ngập.
  quái: kỳ quái, kỳ lạ khác thường.
  tinh: thần linh, thần quái, đẹp đẽ, tinh túy, sáng sủa, chọn lọc, trong sạch, nghĩ kỹ, thành thật.
至此  chí thử: đến nơi đây.
無限 vô hạn: không giới hạn, không hề nguôi.
燕山  Yên Sơn: ngọn núi gần Yên Kinh.
     

 

 

 

 

 

Bài 10:

 

 

GIÁP THÀNH MĂ PHỤC BA MIẾU

 

夾城馬伏波廟

 

 

Lục thập lăo nhân cân lực suy,         六十老人筋力衰
Cứ an bị giáp tật như phi.                
據鞍被甲疾如飛
Điện đ́nh chỉ bác quân vương tiếu, 
殿庭只慱君王笑
Hương lư ninh tri huynh đệ bi.         
鄉里寧知兄弟悲
Đồng trụ cận năng khi Việt nữ,         
銅柱僅能欺越女
Châu xa tất cánh lụy gia nhi.             
珠車畢竟累家兒
Tính danh hợp thướng Vân Đài hoạ, 
姓名合上雲臺畫
Do hướng Nam trung sách tuế th́.    
猶向南中索歲時

 

TẠM CHUYỂN LỤC BÁT:

 

MIẾU MĂ PHỤC BA Ở GIÁP THÀNH

 

Sáu mươi già mỏi, người suy,

Lên yên mặc giáp vội phi tơi bời!

Cung đ́nh vua nở nụ cười,

Anh em thương xót ở nơi quê nhà.

Trụ đồng gái Việt lừa qua,

Rốt cùng xe ngọc cháu nhà lụy lây.

Vân Đài tên xứng vẽ đây,

Sao đ̣i vật phẩm cúng bày phương Nam?

 

DỊCH NGHĨA:

 

Ở tuổi sáu mươi đă già lăo, sức lực suy yếu. Thế mà ông vẫn lên yên ngựa, khoác áo giáp vội vàng cưỡi ngựa như bay! Nơi cung điện chỉ có vua rộng nở nụ cười. Ở nơi quê nhà anh em xót xa cho sự yên lành của ông. Trụ đồng kia lừa được đàn bà nước Việt. Chiếc xe chở ngọc ngà châu báu (từ phương Nam) đă để lại những hệ lụy cho con cháu ông. Tên tuổi của ông xứng hợp để vẽ và ghi lại ở Vân Đài, sao lại đ̣i hỏi nước Nam hàng năm phải dâng cúng đồ tế?
 

CHÚ THÍCH:

 

 

馬伏波  Mă Phục Ba: tức Mă Viện tự Văn Nguyên quê ở Mậu Lăng, Thiểm Tây (T.H.) là danh tướng thời Đông Hán và là hậu duệ của Mă Siêu, Mă Đằng thời Tam Quốc nước Thục Hán (T.H.). Ông là kẻ đă gây ra nhiều đau khổ và chết chóc cho dân ta khi dẫn quân đánh dẹp cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng (40 sau TL) chống lại sự cai trị tàn bạo của thái thú Tô Định của nhà Đông Hán khiến Hai Bà Trưng phải tự trầm ở sông Hát (Hà Tây) để giữ tṛn khí tiết (năm 43 sau TL). Sau chiến thắng trước hai phụ nữ kiên cường phương Nam, Mă Viện đă cho trấn áp và vơ vét khắp nước ta và đă cho chở về nhiều xe châu báu, sừng tê giác về Lạc Dương mà không báo cho triều đ́nh của Hán Quang Vũ Đế. Y cũng rất xấc xược khi cho dựng một trụ đồng có đề chữ “Đồng trụ chiết, Giao Chỉ diệt” (Trụ đồng ngă, nước Giao Chỉ  sẽ bị diệt) để đe dọa sự nổi dậy của dân ta, đặt ở biên giới của hai nước tại vùng giáp Quảng Tây và Quảng Đông (về phía bắc của ải Nam Quan thời Lư, Trần, Lê). Trong một lần đi đánh một bộ tộc tên là Ngột Lỗi ở vùng biên giới, Mă Viện cùng nhiều binh lính bị bệnh dịch mà mất. V́ chuyện tư riêng khi đánh nước ta vơ vét của cải cũng như làm chết nhiều quân lính khi đánh trận cuối cùng, Hán Quang Vũ Đế đă nghe lời cáo buộc tước hết bỗng lộc và thái ấp của ông. Công lao của Mă Viện không được ghi vào Vân Đài (xem bên dưới) như một công thần lớn. Măi đến năm Hán Chương Đế (78) mới được giải oan và truy tặng tước Trung Thành Hầu.
  cứ: đè xuống, nương nhờ, cậy vào, chiếm cứ, chứng cứ.
據鞍  cứ an: lên yên ngựa phải gắng gượng, nương vào đai yên để leo lên. Chỉ sự già lăo của Mă Viện.
  bị: khoác, mặc, đội vào.
  tật: mau lẹ, nhanh chóng, vội vàng.
  bác: thông suốt, rộng răi, để lấy. Ở đây, Mă Viện gắng leo lên ngựa dẫn quân đi trận chỉ để lấy tiếng vua cười khen là c̣n sung sức để làm tướng!
Câu 4:   em họ Mă Viện là Thiếu Du ở Mậu Lăng thương xót cho ông anh tuổi đă lớn mà c̣n ham lập chiến công.
Câu 5:   tương truyền trụ đồng của Mă Viện dựng ở phía bắc ải Nam Quan giáp với Quảng Tây, nay thuộc Quảng Đông vừa để đe dọa, trấn áp dân Nam và vừa xác định biên giới của nước Hán “văn minh” và Giao Chỉ “man di” (mọi rợ, thô lậu, chưa được khai hóa) với ư khinh bỉ, kiêu ngạo, xấc xược của kẻ đă lừa được đàn bà Việt là Hai Bà Trưng không đồng cân sức. (Khi: lừa dối, làm nhục)
雲臺   Vân Đài: Hán Quang Vũ Đế đă chọn lựa và vẽ 28 người có công ở gác Vân Đài. Mă Viện tuy có nhiều chiến công nhưng có sự cáo buộc của một số đ́nh thần và v́ con gái làm Hoàng Hậu nên vua Hán không cho vẽ vào Vân Đài.
索歲  sách tuế: yêu sách, đ̣i hỏi phải cúng tế, dâng phẩm vật mỗi năm. Đây chỉ những ngôi miếu dọc đường đi mà bọn Hán xâm lược cho dựng để tôn thờ tên tướng xâm lược Mă Viện. 
     

  

 

          
 


 

 

 

 

 

Xem Bài số 11 - 12

 

 

 

 

 



D
ương Anh Sơn
 Giáo Sư Triết học

Trung học Ninh Ḥa

 

 

 

trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |     www.ninh-hoa.com