trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |                 www.ninh-hoa.com

Dương Anh Sơn

 Giáo Sư Triết học
 Trung học Ninh Ḥa
 Niên khóa 1973-1976
 Chỉ đạo lớp 12C, 74-75

 Sở thích viết và
chuyển dịch Thơ.

Đă xuất bản:

"Ảnh hưởng đạo Phật trong Đoạn Trường Tân Thanh" (2006) và

"Ức Trai Thi Tập của Nguyễn Trải" (dịch và chú giải 2009)

 


 
Hiện cư ngụ tại Việt Nam

 

 

 

 

 

 


Ảnh Hưởng Đạo PHẬT
Trong

ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH

Dương Anh Sơn
 

   

  

 

PHẦN HAI 

 

VỊ TRÍ TƯ TƯỞNG ĐẠO PHẬT TRONG

ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH


 

 

Mục 2


TẺ VUI THÔI CŨNG TÍNH TRỜI BIẾT SAO
 

Nằm trong chiều hướng ấy, ư nghĩa Thiên mệnh nơi Truyện Kiều và qua ng̣i bút của Tố Như Tử, cũng cần nh́n một cách khác hơn chứ không hoàn toàn thuần túy như quan niệm của đạo Nho. Tuy nhiên, Nho giáo cũng chủ trương thiên mệnh c̣n được mệnh danh dưới một cách hiểu chi tiết hơn là Tánh: “Thiên mệnh chi vị Tánh - Trung Dung I” (天命之謂性 中庸). Cuộc đời nàng Kiều của Nguyễn Du được h́nh thành ít nhiều cũng phát xuất từ quan niệm về Tánh đó: “Tẻ vui thôi cũng tính trời biết sao”. Tánh hay tính ở đây có thể hiểu là bản tính của một người sinh ra đă có, chẳng hạn như Kiều là kẻ “Thông minh vốn sẵn tính Trời” (câu 29), nghĩa là trời đă dành cho nàng sự thông minh tài trí, cũng như cho Thúy Vân một cái tướng người phúc hậu, và Kim Trọng, sự thông minh cũng do thiên phú (thông minh tính trời), c̣n “Văn chương nếp đất” thời lại do ḍng dơi, do xă hội hun đắp, xây dựng nên (nếp đất) (câu 150).  

Vạn vật vũ trụ tuần hoàn, bốn mùa thay đổi, khi th́ băo táp phong ba, khi th́ mưa thuận gió ḥa, cũng như mỗi người sinh ra đời đều có một số phần, một thân phận khác nhau, có khi th́ đau khổ, có lúc lại sung sướng, đều do bởi ông trời, bởi “Tính trời” mà ra cả. Thêm vào đó, tự tánh mỗi người không phải hoàn toàn do bẩm sinh hoặc do bản chất tự nhiên. Cũng có thể “tính” thay đổi do sự tập thành, nhưng vốn sẵn có một mầm mống do trời ban. Thành thử nàng Kiều trong Đoạn Trường Tân Thanh đă ư thức được điều đó khi nói với Kim Trọng: “Rằng quen mất nết đi rồi, Tẻ vui thôi cũng tính trời biết sao”“ (c. 493). Quen “mất nết” thật ra cũng do ở bản tính  của Kiều thiên về sự đa sầu đa cảm nên mới tạo ra cung đàn bạc mệnh làm chàng Kim phải “nghe ra ngậm đắng nuốt cay”. Kinh nghiệm do đời sống đem lại hoặc do xă hội ảnh hưởng, uốn nắn đă làm biến cải cái Tánh không ít. Do đó, làm thế nào để vừa giữ ǵn cái tánh tự nhiên trong sáng của ḿnh, vừa thích nghi và ḥa hợp được đời sống bên ngoài như với tha nhân và với vũ trụ thiên nhiên? Chúng ta cũng nhận thấy nàng Kiều dă làm được công việc đó sau bao lần “gạn đục khơi trong” và được Kim Trọng khen ngợi:  

Gương trong chẳng chút bụi trần,       (c. 3173)
Một lời quyết hẳn muôn phần kính thêm.

Đây chính là đức Trung Ḥa mà bất cứ ai cũng cần đạt tới để mọi vật trong trời đất được yên ổn trật tự và được nẩy nở phát triển thuận ḥa. Sách Trung Dung đă viết: “Trí trung ḥa thiên địa vị yên, vạn vật dục yên - Chương I” (致中和天地位焉,萬物育焉), chẳng qua muốn nhắc nhở cái cứu cánh cần đạt tới để sống giữa đời.

Xét chung, cuộc đời Thúy Kiều cũng thế. Ngay từ khi c̣n là cô gái bé nhỏ, nghĩa là chưa chịu ảnh hưởng lớn lao của đời sống, cái tánh của nàng đă sớm lộ h́nh cho thấy ít nhiều cái tướng báo trước cuộc đời phong trần: “Anh hoa phát tiết ra ngoài, Ngàn thu bạc mệnh một đời tài hoa” (c. 415). Và sau này lớn lên, nàng cũng ư thức được điều đó hơn ai hết “Tẻ vui thôi cũng tính trời biết sao”. Rồi từ sự êm ấm, nàng v́ ngộ biến và số phần long đong phải lăn lưng vào cuộc đời trầm luân, trải bao nhiêu nỗi đoạn trường đắng cay, chịu không biết bao nhiêu đày ải, dày ṿ. Tuy nhiên, giữa bao nhiêu cơn phong ba ấy. nàng đă nhiều lần nỗ lực, cố gắng vượt khỏi màng lưới số mệnh bằng cách đem tài trí, sự khéo léo của ḿnh ra thi thố, hành xử. Đôi lần bất lực trước cuộc đời oan  nghiệt, nàng đă t́m đến cái chết những mong cho xong một đời người, nhưng “người dù muốn quyết trời nào đă cho”. Dầu vậy, nh́n chung đời Kiều, từ việc bán ḿnh chuộc cha đền đáp ơn sinh thành, đến việc báo đáp ân nghĩa, suy xét điều hơn lẽ thiệt khi sống với Thúc Sinh, Hoạn Thư hay Từ Hải, rồi tiếp đến khi tái hồi với Kim Trọng, nhất nhất nàng đều biết cách ăn ở phải trái như lời Tam Hợp đạo cô khen nàng: “Biết đường khinh trọng, biết lời phải chăng” (c. 2686). Nhờ đó, cuộc đời phong trần của nàng mới có thể chấm dứt. Thêm vào đó, trong những lúc uống cạn ly rượu đắng cay đoạn trường, đối diện tận cùng của sự khổ đau, “đă không biết sống là vui” (c. 2613), nàng đă liều thân với Tiền Đường t́m lấy cái chết, nhưng lại nhờ “tâm thành đă thấu đến trời”; cũng như nhờ “phận mỏng” song “đức dày” mà nàng đă được vớt khỏi chốn trầm luân, chấm dứt số kiếp oan khiên. Đây cũng là điều đạo Nho của Khổng Tử chủ trương:
 

“Mệnh trời không nhất định,

  có đạo đức thiện hảo th́ c̣n”.

“Duy mệnh bất vu thường,           惟命不于常

 đạo thiện tắc đắc chi,                  道善則得之

 bất thiện tắc thất chi hĩ”.             不善則失之矣

    (Đại học IX)                   (大學)

 

 

 

Đón đọc Kỳ 9

 

 

 



D
ương Anh Sơn
 Giáo Sư Triết học

Trung học Ninh Ḥa

 

 

 

trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |                 www.ninh-hoa.com