trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |                 www.ninh-hoa.com

Dương Anh Sơn

 Giáo Sư Triết học
 Trung học Ninh Ḥa
 Niên khóa 1973-1976
 Chỉ đạo lớp 12C, 74-75

 Sở thích viết và
chuyển dịch Thơ.

Đă xuất bản:

"Ảnh hưởng đạo Phật trong Đoạn Trường Tân Thanh" (2006) và

"Ức Trai Thi Tập của Nguyễn Trải" (dịch và chú giải 2009)

 


 
Hiện cư ngụ tại Việt Nam

 

 

 

 

 

 


Ảnh Hưởng Đạo PHẬT
Trong

ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH

Dương Anh Sơn
 

   

  

 

PHẦN MỘT 

VỀ NGUYỄN DU


 


 

CHƯƠNG II

 

NGUỒN GỐC

ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH

 

 

TIẾT 2: VỀ KIM VÂN KIỀU TRUYỆN CỦA

THANH TÂM TÀI NHÂN

 

Công việc t́m hiểu về tác giả Thanh Tâm Tài Nhân được nhiều nhà biên khảo nghiên cứu và đă được đề cập sơ lược bên trên. Song qua những bài của các giáo sư Bửu Cầm, Bùi Hữu Sủng, Giản Chi và của Lư Văn Hùng ít nhiều thân thế của Thanh Tâm Tài Nhân đă được soi sáng và có thể xác định một phần nào. Theo đó, tác giả “ Kim Vân Kiều Truyện “ được khảo chứng chính là Từ Vị (徐渭), tự là Văn Tường, người nhà Minh, huyện Sơn Âm, tỉnh Triết Giang. Thanh Tâm Tài Nhân hoặc “Thanh Tâm Tài Tử” chỉ là một biệt danh mà thôi. Từ Vị c̣n có biệt hiệu nữa lúc về già Thanh Đằng và ông đă soạn những tập sách: “Lộ Sử Phân Tích”, “Bút Nguyên Yếu Chỉ” và “Từ Văn Trường Tập”, ngoài cuốn “Kim Vân Kiều Truyện”. [1]

 

Riêng về lời b́nh luận của Quán Hoa Đường Kim Thánh Thán trong “Kim Vân Kiều Truyện” của Từ Vị, chúng ta có thể đồng ư với quan điểm của ông Đào Duy Anh khi cho rằng đây chỉ là những lời “Ngụy thác Thánh Thán để tăng giá trị cho sách” mà thôi. Thực vậy, Quán Hoa Đường Kim Thánh Thán được xem là một nhà b́nh luận tiểu thuyết cổ của Trung Hoa rất nổi tiếng về sự nhận xét cũng như lời nghị luận chính xác và thâm thúy. Theo nhiều sử liệu ghi chép Kim Thánh Thán sinh vào khoảng năm 1596 và mất năm 1648, cuối đời nhà Minh. Ông họ Trương, tên Thái, sau đổi họ Kim, tên Vị, và c̣n có tên là Nhân Thụy, tự hiệu là Thánh Thán và biệt danh là Quán Hoa Đường, lấy tên pḥng sách của ông. Ông cho rằng trong thiên hạ (nước Trung Hoa) có 6 tác phẩm có giá trị thật sự gọi là “Lục tài tử” gồm: Nam Hoa Kinh của Trang Tử, Ly Tao của Khuất Nguyên, Sử Kư của Tư Mă Thiên, Luật Thi của Đỗ Phủ, Thủy Hử Truyện của Thi Nại Am và Tây Sương Kư của Vương Thực Phủ. Suốt đời ông nguyện sẽ phê b́nh hết 6 bộ truyện này nhưng mới được hai bộ Thủy Hứ và Tây Sương Kư. Những lời b́nh luận trong Thủy Hử truyện, Tam Quốc Chí Diễn Nghĩa, Kim B́nh Mai và ngay cả Kim Vân Kiều Truyện chỉ nên xem là một giả thuyết. T́nh trạng ngụy tạo lời b́nh chú, luận bàn của Kim Thánh Thán để tăng giá trị cho cuốn truyện là điều thường xảy ra nơi một số tác phẩm quan trọng của nền văn học thuở trước của Trung Hoa. Hơn thế nữa, tác phẩm Kim Vân Kiều Truyện lại càng không thể nào được sự lưu ư phê b́nh của một người danh tiếng như Thánh Thán. Điều này đă được giả thuyết của ông Đào Duy Anh xét đến và ở đây chúng ta chi làm công việc nghiệm duyệt mà thôi.

 

Điểm qua “Kim Vân Kiều Truyện” của Thanh Tâm Tài Tử, ta thấy truyện được chia làm 20 hồi và được mở đầu bằng những lời b́nh luận của “Thánh Thán” nơi mỗi hồi. Thêm vào đó, trên đầu hoặc chen lẫn vào mỗi hồi đều có những “từ khúc” những bài thơ tứ tuyệt theo lối Đường luật cùng những bài thơ làm theo thể cổ văn, hoặc theo lối cổ phong.

 

Nếu chúng ta biết rơ cốt truyện trong Đoạn Trường Tân Thanh của Nguyễn Du th́ đối với “Kim Vân Kiều Truyện” hầu như những chi tiết chính yếu cả hai cuốn đều tương tự như nhau. Tuy nhiên, v́ là một bản Kiều chữ nên những chi tiết dù nhỏ nhặt cũng đă được đề cập. Với Nguyễn Du chỉ cần vài câu thơ là đă tóm gọn tất cả những t́nh tiết sự việc mà bản Kiều chữ phải mất nhiều trang kể lể rườm rà. Chẳng hạn như đoạn tả Thúc Sinh đem Kiều đi giấu mụ Tú Bà, bản Kiều chữ phải  mất 5 trang để tŕnh bày cớ sự th́ Nguyễn Du chỉ cần 8 câu thơ (từ câu 1371 đến 1378) đă thu gọn đầy đủ các chi tiết rườm rà phức tạp. Mặt khác, sự khác biệt giữa bản Kiều Nôm và Kiều chữ c̣n ở chỗ Nguyễn Du tiên sinh tuy vẫn thuận theo chiều diễn tiến của t́nh tiết, nhưng có đoạn lại tùy nghi thêm thắt vào sao cho phù hợp với tâm ư của tiên sinh. Đoạn tả lúc Kiều gẩy đàn cho Kim Trọng nghe lần đầu và lần tái hợp là một điển h́nh: Khúc Hán Sở, Khúc Tư Mă Phượng Cầu, Khúc Quảng Lăng, Lưu Thủy, Hành Vân; trong như tiếng hạc, đục như nước suối, như trời đổ mưa ... đều dẫn ư từ các điển cổ hoặc từ Đường thi. Chỉ với bốn câu “Tam tứ ngũ lục” trong bài “Cẩm sắt” của Lư Thương Ẩn đời Đường, Tố Như tiên sinh đă khoác cho giai đoạn tái hợp giữa Kim và Kiều một ư nghĩa, một sắc thái, một tâm trạng mới mẻ, biểu tượng trung thực và thích ứng hoàn toàn. Trong các phần sau, chúng ta sẽ cố gắng phân tích ư nghĩa của những tiếng đàn này một cách đầy đủ hơn.

 

Xét một cách tổng quát, sự kiện Nguyễn Du tiên sinh viết Đoạn Trường Tân Thanh từ truyện “Kim Vân Kiều” của Thanh Tâm Tài Tử là một điều hầu như chắc chắn. Trong khuôn khổ hạn hẹp của tiểu luận không cho phép ta bàn luận dài ḍng về cuốn truyện này, nhưng dù muốn dù không, bất cứ ai đọc cuốn Kiều ít nhiều đều phải công nhận nó vẫn có giá trị về phương diện văn chương. Xây dựng một tác phẩm với nhiều t́nh tiết, nhiều sự việc như Kim Vân Kiều Truyện, không phải bất cứ ai đều làm được. Phê b́nh điều hay điều dở của một tác phẩm là điều cần thiết. Nhưng nhờ có cái hay cái đẹp của Truyện Kiều đi sau và được gợi ư từ đó để so sánh b́nh phẩm về giá trị của “Kim Vân Kiều Truyện” sẽ không tránh khỏi những thành kiến sẵn có thường xảy ra nơi những ai đang cố gắng biện minh và đề cao Kiều như một h́nh thức mặc cảm tự ti về nền văn hóa dân tộc. Mỗi tác phẩm đều có một nét vẻ riêng biệt, tác phẩm tồn tại được với thời gian tùy thuộc vào giá trị nghệ thuật thật sự của nó. Và một công tŕnh được coi là sáng tạo cũng chính ở giá trị nghệ thuật này.


 

[1] Xem Bửu Cầm, Lam bản cuốn Đoạn Trường Tân Thanh của Nguyễn Du, tạp chí Vạn Hạnh số 15 & 16, 8 & 9/1966.

Xem Giản Chi, Nguồn gốc của Truyện Kiều, Văn số 43, 1/10/65, tr. 9 – 27.

 

 

 

Đọc Kỳ 6

 

 

 



D
ương Anh Sơn
 Giáo Sư Triết học

Trung học Ninh Ḥa

 

 

 

trang thơ & truyện Dương Anh Sơn              |                 www.ninh-hoa.com