www.ninh-hoa.com

D U   L Ị C H   Đ Ư Ờ N G  B I Ể N  V Ù N G  C H Â U  Á
Bs LÊ ÁNH


 




 

    

 

PHẦN 3:

 

Sài G̣n là thành phố đông dân nhất, đồng thời là trung tâm kinh tế, văn hóa, giáo dục quan trọng của Việt Nam.

 

Vùng đất này ban đầu được gọi là Prey Nokor, một làng chài và hải cảng quan trọng của người Khmer, trước khi ngựi Việt sát nhập vào thế kỳ 17.  Thành phố sau đó hoàn thành nhờ công cuộc khai phá miền Nam của nhà Nguyễn.  Năm 1698, Nguyễn Hữu Cảnh cho lập phủ Gia Định, đánh dấu sự ra đời thành phố.  Khi người Pháp vào Đông Duơng, để phục vụ công cuộc  khai thác thuộc địa, thành phố Sài G̣n được thành lập và nhanh chóng phát triển, trở thành một trong hai đô thị quan trọng nhất Việt Nam, được mệnh danh Ḥn Ngọc Viễn Đông hay Paris Phương Đông.  Sài G̣n là thủ đô của Liên Bang Đông Dương giai đoạn 1887-1901.  Năm 1954, Sài G̣n trở thành thủ đô của Việt Nam Cộng Ḥa và thành phố hoa lệ này trở thành một trong những đô thị quan trọng của vùng Đông Nam Á.

 

Nằm trong vùng chuyển tiếp giữa miền Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ, thành phố Sài G̣n ngày nay bao gồm 19 quận và 5 huyện, tổng diện tích là 2.095,01 km2.  Theo kết quả diều tra dân số chính thức vào thời điểm 0 giờ ngày 1 tháng 4 năm 2009 th́ dân số thành phố là 7.162.864 người (chiếm 8,34% dân số Việt Nam), mật độ trung b́nh 3.419 người/km2.  Đến ngày 1/4/2010, theo số liệu của Tổng cục Thống kê, dân số thành phố tăng lên 7.382.287 người.  Tuy nhiên, nếu tính những người cư trú không đăng kư th́ dân số thực tế của thành phố vượt trên 8 triệu người.  Giữ vai tṛ kinh tế quan trọng kinh tế Việt Nam, thành phố Sài G̣n chiếm 20,2% tổng sản phẩm và 27,9% giá trị sản xuất công nghiệp của cả quốc gia.   Nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi, thành phố Sài G̣n trở thành một đầu mối giao thông quan trọng của Việt Nam và Đông Nam Á, bao gồm cả đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường hàng không.  Vào năm 2007, thành phố đón khoảng 3 triệu khách du lịch quốc tế, tức 70% lượng khách vào Việt Nam.  Các lĩnh vực giáo dục, truyền thông, thể thao, giải trí, thành phố Sài G̣n đều giữ vai tṛ quan trọng bậc nhất.

 

Tuy vậy, thành phố Sài G̣n đang phải đối diện với những vấn đề của một đo thị lớn có dân số tăng quá nhanh.  Trong nội ô thành phố, đường sá trở nên quá tải, thường xuyên ùn tắc.  Hệ thống giao thông công cộng kém hiệu quả.  Môi trường thành phố cũng đang bị ô nhiễm do phương tiện giao thông, các công trường xây dựng và công nghiệp sản xuất.

 

Lịch sử.

 

Thời kỳ hoang sơ

 

Con người xuất hiện ở khu vực Sài G̣n từ khá sớm.  Các cuộc khai quật khảo cổ trên địa phận Sài G̣n và khu vực lân cận cho thấy ở đây đă tồn tại nhiều nền văn hóa từ thời kỳ đồ đá cho tới thời kim khí.  Những cư dân cổ từ nhiều thiên niên kỷ về trước đă biết đến kỹ thuật canh tác nông nghiệp.  Văn hóa Sa Huỳnh từng tồn tại trên khu vực này với những nét rất riêng.  Thời kỳ văn hóa Óc Eo, từ đầu Công Nguyên cho tới thế kỷ 7, khu vực miền Nam Đông Dươngcó nhiều tiểu quốc và Sài G̣n khi đó là miền đất có quan hệ với những vương quốc này.

 

Chođến trước thế kỷ 16, vị trí tiếp giáp với các quốc gia cổ cũng khiến Sài G̣n trở thành nơi gặp gỡ của nhiều cộng đồng dân cư.  Nhưng những cuộc tranh chấp đă khiến vùng đất Sài G̣n-Gia Định vẫn là miền đất hoang, vô chủ, địa bàn của vài nhóm dân cư cổ cho tới khi người Việt xuất hiện.

 

Khai phá.

 

Những người Việt đầu tiên tự động vượt biển tới khai phá vùng đất này hoàn toàn không có sự tổ chức của nhà Nguyễn..  Nhờ cuộc hôn nhân giữa công nữ Ngọc Vạn với vua Chân Lạp Chey Chetta ̀ từ năm 1620, mối quan hệ giữa Đại Việt và Chân Lạp trở nên êm đẹp, dân cư hai nước có thể tự do qua lại sinh sống.  Khu vực Sài G̣n, Đồng Nai bắt đầu xuất hiện những người Việt định cư.  Trưóc đó người Chàm, người Man cũng sinh sống rải rác ở đây ttừ xa xưa.

 

Giai đoạn từ 1623-1698 được xem như thời kỳ h́nh thành của Sài G̣n sau này.

 

Năm 1623, chúa Nguyễn sai một phái bộ tới yêu cầu vua Chey Chettha ̀ cho lập đồn thu thuế tại Prei Nokor (Sài G̣n) và Kas Krobei (Bến Nghé).  Tuy đây là rừng rậm hoang vắng nhưng lại nằm trên đường giao thông của các thương nhân Việt Nam qua Campuchia và Xiêm.  Hai sự kiện quan trọng tiếp theo của thời kỳ này là lập doanh trại và dinh thự cùa Phó vương Nặc Nộn và lập đồn dinh ở Tân Mỹ (gần ngă tư Cống Quỳnh-Nguyễn Trăi ngày nay.  Có thể nói Sài G̣n h́nh thành từ ba cơ quan chính quyền này.

 

Năm 1679, chúa Nguyễn Phúc Tần cho một nhóm người Hoa “phản Thanh phục Minh” tới Mỹ Tho, Biên Ḥa và Sài G̣n để lánh nạn.  Đầu năm 1698, chúa Nguyễn sai Nguyễn Hữu Cảnh kinh lư vào miền Nam.  Trên cơ sở những lưu dân Việt đă tự phát tới khu vực này trước đó.  Nguyễn Hữu Cảnh cho lập phủ Gia Định và hai huyện Phước Long, Tân B́nh.  Vùng Nam Bộ được sát nhập vào cương vực Việt Nam.

 

Thời điểm ban đầu này, khu vực Biên Ḥa, Gia Định có khoảng 10.000 hộ với 200.000 khẩu.  Công cuộc khai hoang được tiến hành theo những phương thức mới, mang lại hiệu quả hơn.   Năm 1802, sau khi chiến thắng Tây Sơn, Nguyễn Ánh lên ngôi và đẩy mạnh công cuộc khai khẩn miền Nam.  Các công tŕnh kênh đào Rạch Giá-Hà Tiên, Vĩnh Tế. . . được thực hiện.  Qua 300 năm, các trung tâm nông nghiệp phát triển bao quanh những đô thị sầm uất được h́nh thành.

 

Từ Gia Định tới Sài G̣n-

 

Năm  1788, Nguyễn Ánh tái chiếm Sài G̣n, lấy nơi đây làm cơ sở để chống lại Tây Sơn.  Năm 1790, với sự giúp đỡ của hai sĩ quan công binh người Pháp, Theodore Lebrun và Victor Olivier de Puymanel, Nguyễn Ánh cho xây dựng Thành Bát Quái làm trụ sở của chính quyền mới.  “Gia Định thành” khi đó được đổi thành “Gia Định kinh”  Tới năm 1802, Nguyễn Ánh lên ngôi ở Huế, miền Nam được chia thành 5 trấn.  Sáu năm sau, 1808, “Gia Định trấn” lại được đổi thành “Gia Định thành”.  Trong khoảng thời gian 1833 đến 1835, Lê Văn Khôi khởi binh chống lại nhà Nguyễn.  Thành Bát Quái trở thành địa điểm căn cứ.  Sau khi trấn áp cuộc nổi dậy, năm 1835, vua Minh Mạng cho phá Thành Bát Quái, xây dựng Phụng Thành thay thế.

 

Ngay sau khi chiếm được thành Gia Định vào năm 1859, người Pháp gắp rút quy hoạch lại Sài G̣n thành một đô thị lớn phục vụ mục đích khai thác thuộc địa.  Theo thiết kế ban đầu, Sài G̣n bao gồm cả khu vực Chợ Lớn.  Nhưng đến năm 1864, nhận thấy diện tích dự kiến của thành phố qúa rộng, khó bảo đảm về an ninh, chính quyền Pháp quyết định tách Chợ Lớn khỏi Sài G̣n.  Rất nhanh chóng, các công tŕnh quan trọng của thành phố, như Dinh Thống Đốc Nam Kỳ, Dinh Toàn Quyền được thực hiện.  Sau hai năm xây dựng và cải tạo, bộ mặt Sài G̣n hoàn toàn thay đổi.

 

Đô thành Sài G̣n khi đó được thiết kế theo mô h́nh châu Âu, nơi đặt văn pḥng nhiều cơ quan công vụ như dinh thống đốc, nha giám đốc nội vụ, ṭa án, ṭa thượng thẩm, ṭa sơ thẩm, ṭa án thương mại, ṭa giám mục . . . Lục tỉnh Nam Kỳ là thuộc địa của Pháp và Sài G̣n nằm trong tỉnh Gia Định.  Vào năm 1861, địa phận Sài G̣n được giới hạn bởi một bên là rạch Thị Nghè và rạch Bến Nghé với một bên là sông Sài G̣n cùng con đường nối liền chùa Cây Mai với những pḥng tuyến cũ của đồn Kỳ Ḥa.  Đến năm 1867, việc quản lư Sài G̣n được giao cho Ủy ban thành phố gồm 1 ủy viên và 12 hội viên.  Cho tới nửa đầu thập niên 1870, thành phố Sài G̣n vẫn nằm trong địa hạt hành chánh tỉnh Gia Định.  Ngày 15 tháng 3 năm 1874, Tổng thống Pháp Jules Grévy kư sắc lệnh thành lập thành phố Sài G̣n.  Đứng đầu là viên Đốc lư (resident- maire) người Pháp.  Đến năm 1879 th́ chính quyền cho lập them Hội đồnh Thị xă Sài G̣n (hay đúng ra là Ủy ban Thị Xă Commission municipal).

 

Trong suốt thời kỳ Pháp thuộc, Sài G̣n trở thành trung tâm quan trọng, không những chỉ hành chánh mà c̣n kinh tế, văn hóa, giáo dục của cà Liên bang Đông Đương, được mệnh danh là Ḥn ngọc Viễn Đông (the Pearl of the Far East) hoặc Paris Phương Đông (Paris in the Orient).

 

Thủ đô Sài G̣n

 

Từ năm 1949, Sài G̣n là thủ đô của Quốc gia Việt Nam.  Đến năm 1955, Việt Nam Cộng Ḥa được thành lập, Sài G̣n trở thành thủ đô và cũng là thành phố lớn nhất của quốc gia non trẻ này với tên gọi chính thức “Đô thành Sài G̣n” ( lưu ư, cách viết thông dụng là”Saigon”).  Cũng năm 1954, thành phố tiếp nhận một lượng di dân mới từ miền Bắc Việt Nam (phần đông là người Thiên Chúa giáo, c̣n gọi là dân Bắc Kỳ Công Giáo) tập trung tại các khu vực như Xóm Mới-G̣ Vấp, B́nh An-quận 8, và rải rác tại các quận khác.  Với nghị định số 110-NV ngày 27 tháng 3 năm 1959 của Tổng thống Ngô Đ́nh Diệm, từ 6 quận, Sài G̣n được chia thành 8 quận với tổng cộng 41 phường.

 

Vào nửa cuối thập niên 1950, nhờ sự phát triển của kinh tế Việt Nam Cộng Ḥa và viện trợ của chính phủ Hoa Kỳ và các nước Đồng minh, Sài G̣n trở thành một thành phố hoa lệ với mệnh danh “Ḥn Ngọc Viễn Đông”.  Từ giữa thập niên 1960 đến đầu thập niên 1970, việc quân đội Hoa Kỳ vào tham chiến tại miền Nam Việt Nam cũng gây nên những xáo trộn đối với thành phố.  Nhiều cao ốc, công tŕng quân sự mọc lên.  Lối sống của giới trẻ Sài G̣n cũng chịu ảnh hưởng bởi văn hóa Âu Mỹ.   Thành phố trở thành một trung tâm về chính trị, kinh tế, văn hóa, giải trí.

 

Nhưng tới những năm cuối của cuộc chiến tranh Việt Nam, nền kinh tế miền Nam đi xuống do Mỹ cắt giảm viện trợ, nạn lạm phát trở nên nghiêm trọng.  Hệ lụy và hậu quả trực tiếp của cuộc chiến gây ảnh hưởng xấu tới đô thị Sài G̣n.  Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975 đă khiến nhiều người dân Sài G̣n rời bỏ thành phố ra nước ngoài định cư.  Cũng trong thời gian này, ước tính 700.000 người khác được “vận động” đi “kinh tế mới”, nền văn hóa có ảnh hưởng phưong Tây bị lu mờ gần như hoàn toàn.

 

Từ cảng Phú Mỹ lên thành phố Sài G̣n

 

Ngày 31/10/11-

Sáng nay dậy sớm 5:30.  Cùng nhau đi dùng bữa sáng sớm 6:15.  Lại sắp hàng dài nhận thức ăn.   Thời tiết hôm nay tốt.  Nhiệt độ ngoài trời 87 độ F.  Nhiệt độ dưới biển 80 độ F.  Bầu trời  2/8 mây phủ.

Thủ tục ra khỏi tàu, khởi hành lúc 8:00 AM.  Cảng này mới được xây dựng.   Chưa có cơ sơ quanh cảng.   Một số hệ thống cần trục để bốc hàng.   Chưa có nhiều thùng sắt hàng hóa để xuất khẩu.   Quang cảnh c̣n quá đơn sơ của một bến tàu. 

 

Xe bus đưa du khách lên đường hướng về Sài G̣n.  Xe dừng lại giữa đường để du khách nghỉ ngơi thoải mái và vệ sinh cá nhân.   Sau khoảng 15 phút, xe bus tiếp tục lộ tŕnh và khoảng hơn một tiếng đồng hồ xe chạy đă đến thành phố Sài G̣n.   Xe bus dừng lại trên đường bên cạnh Thương Xá TAX góc đường Lê Lợi-Nguyễn Huệ, Sài G̣n.

 

Cùng đi với Anh Chi Châu t́m đến thăm một nhà người quen ở số 27-29 đường Tạ Thu Thâu (cũ) Sài G̣n, nay đổi thành đường Lê Văn Lang.  Dùng bữa trưa tại đây.   Sau bữa trưa, trên đường đến điểm hẹn, ghé thăm người quen, gốc ở Qui Nhơn, là một tiệm kim hoàn..  Gia đ́nh này đă từng ở Pleiku, bà vợ đă sanh 3 người con tại Bảo Sanh viện của chúng tôi, đường Hoàng Diệu Pleiku.   Tiếp theo đi dạo xem Thương Xá TAX. 

 


Du khách dừng chân nghỉ ngơi giữa đường
từ cảng Phù Mỹ lên Sài G̣n

Đến 2:45 chiều, tụ họp tại Thương xá TAX.  Trên đường về, xe bus dừng lại giữa quảng đường để du khách thư thả nghỉ ngơi, vệ sinh cá nhân tại Dạ Vũ Quán.   Về đến tàu lúc 5:30pm.

 

Nghỉ ngơi, tắm rửa.   Cùng nhau đi dùng bữa ăn chiều vào khoảng gần 7:00 PM.

Qua một đêm, con tàu vẫn tiến đều lên phía Bắc để đến thành phố Nha Trang.

 

Hôm nay, ngày 01/11/11, dậy sớm lúc 5:30 và cùng nhau đi dùng bữa sáng.  Du khách lần lượt tự lấy thức ăn nên không phải sắp hàng dài chờ như sáng hôm qua.

 

Thời tiết hôm nay, nhiệt đô ngoài trời 83 độ 3 F.  Nhiệt độ ở biển 80 độ 6 F.  Bầu trời 5/8 mây phủ.  Bầu trời trong sáng hứa hẹn một ngày đi dạo chơi thích thú Diamond Princess thả neo xa cảng Cầu Đá, Nha Trang.   Từng những chiếc thuyền máy gọi là Ship’s tenders, đưa du khách vào cảng Cầu Đá.

 

 

 

Đọc PHẦN 4

 


Bs LÊ ÁNH

9/2014

 

 

 

 

Trang Văn Thơ/Hồi Kư/Y Học: Bs LÊ ÁNH