Đầm Nha Phu - Ảnh: Dương Tấn Long

XỨ NINH: THẮNG CẢNH & DI TCH - Vinh Hồ

   
 XỨ NINH:  THẮNG CẢNH & DI TCH

 Phần (1)   |  Phần (2)  |   Phần (3)   |    Phần (4)   |   Phần (5)   |  Phần (6)  |  Phần  (7)  |

       Phần  (8)  |    Phần  (9)  |   Phần  (10)   Phần  (11)   Phần  (12)     Phần  (13)


  
 
www.ninh-hoa.com

 

Bản ồ Ninh Ha      Biển Đại Lnh     Vũng R      Ni Đ Bia     Đo Cổ M    Cha Xun Tự


Phần 13:
 


MIỄU B TRN NI HN B:

Hn B cn gọi l Hn Lớn cao 1.356 m,

Hn B nằm về pha Ty Nam cch quận lỵ Ninh Ha độ 10 km đường chim bay thuộc 2 x Ninh Hưng, Ninh Lộc.

Trn ni c nhiều cy D cho trầm kỳ, người địa phương cho rằng trầm kỳ trn ni ny l của B Thin Y A Na nn mới gọi ni ny l Hn B.

Chung quanh Hn B ni non triều quy, cy cối sầm uất, c nhiều thắng cảnh như Trường Bơi, Rượng M Ca, Hồ Đ Xẻ, Nh Đ thuộc x Ninh Lộc v Khm Thờ Đ, Ao B thuộc x Ninh Hưng.

Trn triền ni nhn xuống Ao B gần thc nước, c xy một miễu nhỏ bằng gạch lợp ngi m dương thờ B Thin Y A Na gọi l Miễu B. Khng c ti liệu ghi chp miễu được lập vo năm no nhưng trong giới đi địu ni rằng miễu được lập vo thời Vua Bảo Đại do những ng bầu địu đứng ra ra xy cất.

Nghề đi địu l một nghề phổ biến tại xứ Ninh.

Vo thời ng Nội ti thuộc tiền bn thế kỷ 20, tại lng ti c khoảng gần chục người chuyn đi ni địu, trầm kỳ lấy được họ đem qua thn Quang Đng hay đem xuống phố Ninh Ha bn cho Tu K. Họ rất ho phng, họ l mạnh thường qun trong những cng việc tu sửa đnh cha miếu mạo, c người cng cả 1 bộ lồng cu, một hai thin ngi hay ba bốn thin gạch...

Sau 1975, đi địu trở thnh một phong tro, lng no x no cũng c người đi, đi đến nỗi ni nh khng cn chỗ để đi, phải đi ni xa, trn cao nguyn my m hay ở tận miền Đng đất đỏ. Thời Php đi địu bằng gi (đan bằng my) sau 1975 dng ba l. Địu l mang l đo sau lưng, như người Thượng địu con đi rẫy vậy. Địu ba l hay mang ba l, địu gi hay mang gi cũng thế. Đi địu l một từ dn gian rất tượng hnh dng để chỉ những người đi tm cy d (cho trầm kỳ) m trn lưng địu một ci gi (hay ba l) đựng đầy lương thực cho cuộc hnh trnh băng rừng lội suối nhiều ngy. Hay ni một cch vắn tắt, đi địu l đi ni tm trầm kỳ. Trong từ điển Tiếng Việt hiện đại khng c từ ny.

Theo tc giả Trần Ngọc Hai, đi địu trung bnh mỗi ton 6 người, họ kỵ số 5 l ngũ tức ngũ quỷ, số 7 l thất tức thất bại, số 6 tốt nhất v 6 l lục, lục l lộc, phước lộc dồi do, họ suy diễn v tin tưởng như vậy. Trưởng ton địu gọi l ng Bầu Địu, người nhiều kinh nghiệm uy tn c trch nhiệm quyết định mọi việc trong ton như lộ trnh, địa điểm, thời gian, cng tc... v được đền b mỗi khi trng "của trầm kỳ được hưởng thm một phần. ng l người thay mặt ton lo mọi việc cng knh, cng sau khi được của, cng trước khi đng trại, ra qun...

Khi đến điểm th đng trại, trại được lm bằng cy v l rừng, bn bờ suối khe nước, trước trại nhm một đng lửa chy suốt ngy đm. Đng trại xong, mọi người ăn uống, nghe ng bầu phn cng tc rồi đi ngủ. Sng hm sau cả ton dậy sớm nấu cơm, ăn sng, dở theo cơm trưa, rồi cầm rựa ru ra qun mỗi người đi mỗi hướng thường cch trại chừng 3km để tm "Của ng B" lu lu h ln vi ba tiếng lm kinh động cả ni rừng.

Người đi địu king cử đủ thứ, như đi lạc gọi l xịnh, gạo gọi l mể, muối gọi l dim, đ gọi l đớ, đi gọi l xt, cọp gọi l anh Hai, voi gọi l ng Lớn, v.v... Nồi niu chn bt rửa xong khng được p, v p nồi l tr đi. Ai phạm điều cấm kỵ v tiếng lng nghề nghiệp th bị ng Bầu phạt sắm lễ vật cho chuyến sau, nếu nặng th c thể bị đuổi ra khỏi bầu.

Mỗi chuyến đi từ 15 ngy đến 1 thng, trước khi đi phải chuẩn bị ru, rựa, đồ xoi xỉa, nồi niu, chn bt, thuốc men, o lạnh... v lương thực đủ dng trong chuyến đi gọi l sắm chuyến. Trước khi đi dn địu thường đến Tu K mượn tiền để sắm chuyến. Ma Đng mưa gi khng đi được th vay mượn Tu K để chi tiu khi no đi được c hng th đem bn cho họ với gi đặc biệt.

Chuyến no lỗ mể th trn đường về hi tri đỏ, tri xay, tri da, tri ư, tri thị, hoặc rễ ăn trầu... về bn. Đi khi cũng trng mnh, t th vi k, nhiều th đi ba chục k, kỳ nam ăn từ trn cnh xuống tận gốc rễ. Khi được "của" họ vui mừng bảo "ng B ỉa trn đầu trn cổ". Họ tập trung tại nh ng bầu để lo sắm sửa lễ vật như heo quay, vịt quay, ch xi, bnh tri, tr rượu... để cng tạ Thần linh. Cng tại gia xong, họ sắm lễ vật mang ln tận gốc cy d m họ trng của để tạ ơn. Lễ cng gồm c: một mm cng B Thin Y A Na hay b Cha Thượng Ngn, một mm cng Cậu Hai Nguyễn Lương, một mm cng Sơn Thần Thổ Địa, một mm cng Sơn Lm Cha Tướng, một mm cng Tam Ci Hội Đồng, một mm cng Cc đẳng m hồn c hồn.

Cn g vui sướng hơn khi trng kỳ nam! Cng knh xong họ mời bạn b đến ăn uống nhậu nhẹt ca ht tới nửa đm.

Trầm hương l kh anh t kết tụ trong cy d sống lu năm trn ni cao. Trầm hương gồm 2 thứ: Trầm v Kỳ. Trầm do d lưỡi tru, d cam sinh ra. Kỳ do d bầu sinh ra. Kỳ l trầm c nhiều dầu. Trong những cy d c trầm thỉnh thoảng c kỳ. V trong những cy d c kỳ th trầm bao bọc chung quanh hay ở bn cạnh. Thường th trầm c nhiều m kỳ th rất hiếm. Trầm chất cứng v nặng, mu hơi vng, vị đắng. Kỳ nhẹ, mềm, mu đen đủ vị cay chua ngọt đắng. Trầm mi ngt, kỳ mi thanh. Khi trầm bay vng quanh, khi kỳ bay thẳng. Trầm dng trị ging kh, kỳ dng trị phong đm, mi uống hay xng. Ngậm trong miệng trị đau bụng hiệu nghiệm như thần. Trầm kỳ đuổi t kh, trầm đốt ln, kỳ đeo trong người.

Kỳ c 4 thứ: nhất bạch nh thanh tam huỳnh tứ hắc, dng để lm thuốc trị bệnh.

Trầm dng để đốt trong lc tế tự, lễ lạc, yến tiệc nơi đi cc phong lưu. Trầm chia lm 4 loại: Trầm mắt kiến do kiến đục trước khi thnh trầm, trầm rễ, trầm mắt tử kết tạo ở nhnh cy, trầm tốc ở thn cy.

Trn bn thờ Tổ Tin trong đm Giao Thừa lư trầm tỏa hương ngo ngạt lm cho kẻ tha phương chạnh lng nhớ đến cố hương:

Đm đm đốt đỉnh hương trầm

Khi bay nghi ngt m thầm nhớ qu

Miễu B, Ao B trn ni Hn B l nơi linh thing, dn địu thường đến van vi cầu khẩn. Đy l một di tch cổ knh của giới Trầm Kỳ Ninh Ha, một thế giới thần thoại đầy huyền b m B Thin Y A Na l một vị Nữ Thần hay một vị Nữ Gio Chủ được cả hai dn tộc sng bi xưa v nay tại xứ Ninh cũng như trn ton tỉnh Khnh Ha.

Miễu B ở cạnh Ao B

Cng nằm trn ni Hn B linh thing

Uy B cọp dữ ha hiền

Ơn B rải khắp mọi miền nhn gian
 

MIỄU CY THỊ:

Tọa lạc tại bờ sng Lốt dưới tn cy thị gần Cha Thin Bửu Thượng, thuộc lng Điềm Tịnh, x Ninh Phụng, huyện Ninh Ha.

Miễu đ c từ lu nhưng mới cất lại bằng gạch lợp ngi m dương năm 1951. Miếu thờ B Hậu Thổ, tức Thần Đất, vị Nữ Thần trng coi đất đai. Hng năm cứ đến ngy 18 thng Ba .L. tại lng Điềm Tịnh c lễ cng rất trọng thể gọi l Cng Va B, hay Cng Đất. Vo lc nửa đm hầu như nh no cũng đn đuốc sng choang, giữa sn đặt một bn hương n v trải một chiếc chiếu hoa sắp đầy đủ lễ vật như hương hoa trầm tr rượu ch xi, ring g vịt que hột tợ luộc chn để nguyn con. Tại giếng cũng c đặt một mm lễ vật. Những nh giu c cn mời cả thầy Lễ, hay thầy Php đến cng tế c đọc văn tế rất bi bản, c lễ bắn cung đủ cả bốn phương tm hướng. Cng xong, b chuối sắp đủ lễ vật đựng trn những ci dĩa nhỏ xu được cắt ra từ bẹ chuối, b c cắm một cy cờ ngũ sắc t hon được đem ra mương ci hoặc ra sng thả tri theo dng nước, tượng trưng cho chiếc thuyền chở đầy lương thực l biểu tượng của tnh yu thương, sự an lạc v no đủ. Họ tin rằng những oan hồn uổng tử tri sng lạc chợ khng mồ m chẳng người cng quảy sẽ rất hn hoan đn nhận những đồ cng của họ gởi đến. Ring trẻ mục đồng mỗi khi vớt được những b chuối c nhiều bnh bnh t, bnh cng, bnh tt, bnh tẻ như vậy, chng đem khoe với bạn lng đầy vui sướng tự ho xem đ như l một chiến lợi phẩm hay một kỳ tch của chng.

Cha Thin Bửu gần Miễu Cy Thị nn được lng giao cho việc nhang khi cng quảy hng năm tại Miễu rất trọng thể. .

Mỗi lần cng Đnh vo thng Hai ta mỗi năm đều c cng Miếu B v Miễu Cy Thị.
 

THNH THẠCH LŨY TRN NI Đ VCH:

Ni Đ Vch tức l hn Giốc Thơ hay cn gọi l ni Rọ Tượng, v đo Rọ Tượng (40m) băng qua ni ny, thuộc lng Tn Thủy x Ninh ch huyện Ninh Ha.

Dy ni Đ Vch cng một sơn mạch với Hn B, khi qua khỏi đo Rọ Tượng sườn ni vng su vo bn trong thnh một hnh mng ngựa bao lấy cnh đồng thn Ph Hữu, trong dy ni ny c Hn Son (660m) ni Duệ Ba gần Lương Sơn, hn Kh (329m) hn Cha (682m) thuộc huyện Vĩnh Xương.

V ni Đ Vch địa thế hiểm trở, một pha dựa vo cc ngọn ni cao, một pha nằm st biển nn trước kia người Chim Thnh đắp thnh xy lũy trn ni để phng vệ gọi l thnh Thạch Lũy, hiện nay vẫn cn. Thnh lm ton bằng đ xếp c thư lớp. Dưới chn thnh c một ci hồ nước trong veo su thăm thẳm, xung quanh hồ, đ được xếp thnh bờ rất đẹp. Ngoi thnh Thạch Lũy ra cn c đồn bt xy bằng xi măng cốt sắt kin cố do qun đội viễn chinh Php xy trong cuộc chiến tranh 1945-1954.

Thnh Thạch Lũy cn in đậm dấu tch của một đất nước hng cường nhưng hiện nay khng cn tồn tại. Mỗi khi qua đo Rọ Tượng đứng nhn lng khng khỏi ngậm ngi tiếc thương cho một dn tộc, đất nước m hon cảnh lịch sử thật qu ư khắc nghiệt!

"Thương hải biến vi tang điền"

(Biển xanh ha ra ruộng du)

 

  

 KẾT LUẬN:

Thắng cảnh tức l cảnh đẹp thin nhin c tiếng trong lc di tch l cng trnh cổ knh của người xưa cn lưu lại.

Thắng cảnh v di tch xứ Ninh thật tuyệt vời phong ph!

Thắng cảnh hội đủ yếu tố mu sắc, tnh chất, địa l, lịch sử. Sng hồ, ni non, biển cả, hải đảo lun c mặt. V thế thắng cảnh xứ Ninh c một vẻ đẹp rực rỡ đa diện.

Ring di tch khng thiếu sự hiện diện của cc nền văn minh, tn gio, văn ha, từ Đng sang Ty từ Nam xuống Bắc, từ Thượng, Chm, Việt, Tu, Min, Indonsia, M Lai cho đến Php, Mỹ.

Qua thắng cảnh chng ta thấy Trời đ ban cho Xứ Ninh nhiều thắng cảnh phong ph tuyệt vời. Qua di tch chng ta thấy người xứ Ninh tức người Khnh Ha ni chung hiền ha c tấm lng lun rộng mở để cho đn tất cả mọi sắc tộc mọi nền văn minh văn ha ring biệt, biết chọn lọc, c thức tn trọng tha nhn, c thi độ ha nh hiếu khch trong giao tế cũng như sẵn sng chung sống ha bnh với tất cả mọi người trong tinh thần dĩ ha vi qu. Về tn ngưỡng, rất mạnh, nhưng khng rơi vo cực đoan cuồng tn, lun yu qu thin nhin, knh Trời yu người, lc no cũng tỏ lng tri n Trời Phật Thnh Hiền, coi trọng lễ nghĩa lim sĩ v lun ước mơ một cuộc sống an lạc thi bnh, mưa thuận gi ha, người người hạnh phc, nh nh yn vui.

Qua thắng cảnh di tch tuyệt vời phong ph, để tỏ lng tri n tiền nhn chng ta khng c g hơn gn giữ tn trọng v pht triển thắng cảnh di tch của tiền nhn để lại.

Qua thắng cảnh chng ta thấy tm hồn nhẹ nhng v qua di tch chng ta gặp gỡ người xưa.

Hạc vng ai cỡi đi đu

M đy hong hạc ring lầu cn trơ

Hạc vng đi mất từ xưa

Nghn năm my trắng by giờ cn bay

(thơ Thi Hiệu, Tản Đ dịch)

 

  

 

Đọc:  Xứ Ninh: Thắng Cảnh v Di Tch  - 

 Phần 1       Phần 2       Phần 3       Phần 4       Phần 5     Phần 6    Phần 7

 Phần 8       Phần  9      Phần 10    Phần 11   Phần 12

 

 

          VINH HỒ
(Orlando, Thng 10/2004)

Ti liệu tham khảo:

Lược sử Cha Thin Bửu, 1993, Ban Hộ Tự v Tổ Sử
Lịch Sử Cha Huệ Thnh Hội Qun, Đường Sơn (Quch Cảnh dịch)
Lịch Sử Cha Trường Thọ, Ban Hộ Tự
Lịch Sử Cha Phật Học, Ban Hộ Tự
Sơ Lược Lịch Sử Cha Khnh Long, Nguyễn Khnh Vn
Tiểu Sử Cha Sắc Tứ Thin n, Ban Hộ Tự
Lịch Sử nhiều Cha đăng trn: www.ninh-hoa.com
  <http://www.ninh-hoa.com>
Đi Nt Lịch Sử về Gio Họ Mỹ Hon, Linh mục Trần Văn Điện
Lịch Sử Thnh Thất Đại Ct, Hiền hữu V Sự
Non Nước Khnh Ha, Nguyễn Đnh Tư
Xứ Trầm Hương, Quch Tấn
Ninh Ha Lịch Sử Khi Qut, Nguyễn Văn Thnh
Dốc Lết, Dương Tấn Long
Lăng B V, Thy Trang
Suối Nước Nng Dục Mỹ, Ph Đức Lm
Trở Về Thăm Suối Nước Nng - H Thị Thu Thủy
Đặc san Khnh Ha Nha Trang, FL, TX, Nam CA, Bắc CA (nhiều số)
Việt Nam Sử Lược, Trần Trọng Kim
Si Gn 300 năm cũ, Nguyn Hương Nguyễn Cc
Việt Nam Phật Gio Sử Lược, Thượng Tọa Mật Thể
Lược Sử Phật Gio Việt Nam, Thch Minh Tuệ