Sng Dinh  Qua G Muồng -  Photo:  Dương Thị Mai

XỨ  NINH  SNG  NGI  -  Vinh Hồ

 
    XỨ NINH SNG NGI - Phần (1)   |    

XỨ NINH SNG NGI - Phần (2)  |

                                                                                       www.ninh-hoa.com

 

Bản ồ Ninh Ha                     Ảnh:   Sng Dinh            Ảnh: Cuối Nguồn Sng Dinh   


Phần 2:
 

 SNG CẦU LẤM

Tn chữ l Ngọc Sơn, di độ 16 km, pht nguyn từ Hn B (cao 1356 m) c 2 phụ lưu:

          Sng Chợ chảy qua Đồng Lau, Tn Hưng , Phước Mỹ, Phụng Cang.

         Suối Bu Sấu chảy qua Trường Lộc, Thuận Mỹ rồi nhập với nhnh trn ở Thạnh Mỹ, chảy
             qua đường xe lửa, Quốc lộ 1 rồi đổ ra vịnh Nha Phu.

Trn thượng nguồn của sng Cầu Lấm cn c Suối Ct v Suối Đ Xẻ. Suối Đ Xẻ nằm trong địa phận x Ninh Lộc, c Trường Bơi v Hồ Đ Xẻ l 2 thắng cảnh. Trn Suối Ct nằm ở địa phận x Ninh Hưng c Ao B Thin Y A Na phong cảnh rất l kỳ mỹ.

                                         Sng Cầu Lấm chảy ngập ngừng
                                         Chảy về Trường Lộc, Tn Hưng my m
                                         Chảy về cuối vịnh Nha Phu
                                         Tm em chỉ thấy trăng Thu giữa dng

  SNG GĂNG

Bắt nguồn từ Vạn Kh chảy ra cửa Tn Thủy.

Ln đo Rọ Tượng trng sang
Bn kia Tn Thủy, Sng Găng xanh dng
Thương em từ thuở ẵm bồng
Đến khi khn lớn phượng hồng c đi

  SUỐI BA HỒ

Di độ 9 km, pht nguyn từ ni Hn Son (cao 660 m) chảy xuống thn Ph Hữu rồi đổ ra vịnh Nha Phu, trn thượng nguồn c Ba Hồ l một thắng cảnh của xứ Ninh.

                                               Ba Hồ nước nhược non bồng
                                               Ai ln m chẳng nghe lng ngất ngy
                                               Ba Hồ nắng đẹp như ry
                                               Trn cy đ dựng, dưới my khi lồng

Nhn chung, sng ngi xứ Ninh hầu hết đều ngắn, hẹp v cạn. Ma nắng nhiều đoạn sng phơi những bi ct hoang cằn kh. Nhưng vo ma mưa, chỉ cần 3 ngy mưa ni l nước đ ngập trắng đồng, tuy nhin chỉ sau một hai ngy l nước giựt để lại bn non c chỗ ngập tới mắt c tăng độ mu mỡ cho ruộng vườn. Xứ Ninh năm no cũng c lụt. Lụt nhỏ th v tới cửa ng. Lụt lớn th ngập nh ngập cửa khổ sở trăm bề.

  Trận lụt năm Gip Thn (1904), năm Mậu Ngọ (1918), năm Gip T (1924), năm Gip Thn
    (1964) vẫn cn in đậm trong k ức của người dn với bao thiệt hại to lớn về vật chất, nhn mạng:

Nghĩ về năm Ngọ m kinh
Nắng hạn mấy thng thnh lnh lụt to
Nghĩ qua năm T m buồn
Thng Chn bo lụt ruộng vườn tan hoang
Nh rường cho ch nh ngang
Giựt rui, trốc nốc cả lng sạch trơn

   Chnh v thế m người xứ Ninh quanh năm sống trong u lo chồng chất:

Trng trời trng đất trng my
Trng mưa trng gi trng ngy trng đm
Trng cho chn cứng đ mềm
Trời im bể lặng mới yn tấc lng

   Những cu tục ngữ ca dao sau đy c tc dụng nhắc nhở, chia xẻ hay cũng chnh l nỗi m ảnh:

                             Vẫy trt th mưa
                                 Nhả bừa th nắng

                             Trăng quầng trời hạn, trăng tn trời mưa
                                  Hn Ho đội mũ, my phủ Đ Bia
                                  Cc nhi ku lia, trời mưa như đổ

                             Thng Bảy nhn ra, thng Ba nhn vo

Người xứ Ninh phải gnh chịu với bao cảnh tai trời ch nước trời hnh cơn lụt mỗi năm, bất kể ngy Xun hay thng Hạ:

                                       Thng Ging trời chẳng thương người khổ
                                       o rch giơ lưng đứng giữa đồng

D c o rch giơ lưng đứng giữa đồng hay chn cơm ăn chan bằng nước mắt người dn qu ti vẫn khng bao giờ thi nhớ thương dng sng qu hương nơi c tnh lng nghĩa xm v con người lun sống gắn b với con tru đồng ruộng:

                                        Cả đời chn chặt với dng sng
                                        Yu mến con tru, qu ruộng đồng.


 

Đọc:      Xứ Ninh Sng Ngi  -   Phần 1         
 

 

          VINH HỒ
(Orlando, thng 9/2004)

Ti liệu tham khảo:

         Sng Dinh, bi sưu khảo của Dương Tấn Long
         Ninh Ha Địa L Khi Qut, bi sưu khảo của Nguyễn Văn Thnh
         Non Nước Khnh Ha, sch của Nguyễn Đnh Tư
         Xứ Trầm Hương, sch của Quch Tấn