XỨ  NINH  NI  NON  - Vinh Hồ

 
   XỨ NINH NI NON - Phần (1)     |     XỨ NINH NI NON - Phần (2)  |

   XỨ NINH NI NON - Phần (3)    |  
 ĐỊA L KHI QUT Nguyễn Văn Thnh   
           
           
www.ninh-hoa.com

 

Bản ồ Ninh Ha          Ảnh Ni Vọng Phu          Ảnh: Ni PHỔ Đ -Van Gi


Phần 3:
 

Khi qua khỏi ni en của Vạn Ninh bước vo địa phận Ninh Ha, du khch sẽ nhn thấy một ngọn ni c hnh th rất dễ thương, đ l Hn Vung.

HN VUNG cao 326 m, thuộc x Ninh An, huyện Ninh Ha, đứng thẳng, dng thanh t, đỉnh nhọn vt ln trời xanh, trng giống như một Nhũ Sơn nhưng lại đặt tn l Hn Vung, c lẽ v người đặt tn cho ni muốn c một mối quan hệ tnh cảm lứa đi tốt đẹp no đ giữa Hn Vung của Ninh Ha v Hn Chảo của Vạn Ninh cch 10 km về hướng Bắc.

NI PHƯỚC H cn gọi l Hn Ho, ở pha ng Thị Trấn Ninh Ha rộng hng trăm cy số vung chạy ra biển theo hướng ng Nam, l một bn đảo di trn vi chục km, rộng cả chục km, nằm trn địa phận 3 x Ninh Ph, Ninh Dim, Ninh Phước. Biển bao quanh 3 mặt, gồm vịnh Vn Phong, vịnh Nha Phu. Phước H Sơn l 1 quần sơn c hnh dạng giống như ci đui rồng giỡn nước "vĩ long h thủy", gồm cả chục ngọn lin sơn, cao nhất l Hn Ho 819 m, Hn Tin Du 777 m, hn Phủ Mi Nh 725 m. Pha ng c Hn Nhọn, Hn Răng Cưa cao dưới 500 m. V Hn Ho cao nhất nn quần sơn Phước H cn c tn l Hn Ho, nơi c nhiều my bng (hoa đằng) vừa to vừa thẳng dng lm gậy, ho rất đẹp: "my Hn Ho".

Sau lưng Hn Ho l nh my xi măng Hn Khi thuộc x Ninh Thủy v nh my đng tu Huyndai thuộc x Ninh Phước.

Hn Ho c suối Hoa Lan, cn gọi l suối Tử Sĩ, thuộc x Ninh Ph, huyện Ninh Ha, muốn ln đ phải mất 2 ngy leo ni. Nơi đ, cả một rừng cy mọc trn đ với v số loi hoa c tn lẫn khng tn, nhiều nhất l phong lan. Suối Hoa Lan di khoảng 6 km, được hnh thnh từ nhiều suối nhỏ, nước trong vắt chảy rầm r ha với tiếng chim ku, phảng phất mi hương rừng dịu nhẹ, mang một vẻ đẹp hoang sơ nguyn thủy. Chảy qua nhiều ghềnh thc cheo leo, trước khi đổ vo vịnh Nha Phu suối băng qua một vng đất bằng c diện tch khoảng 20 ha.

Từ bến Chồng st Quốc lộ 1, thuộc Ct Lợi, huyện Vĩnh Xương, sau 30 pht tu thủy sẽ cập bến Hn Ho, du khch đến suối Hoa Lan. C 1 tảng đ nằm dưới chn suối khắc chữ Chm ghi sự kiện ngy xưa vua Chm thường đến đy hnh hương. Theo bước chn người xưa du khch sẽ gặp những ghềnh đ cheo leo hng vĩ, v cc ngọn thc số 1, số 2... mỗi thc c một dng vẻ khc nhau. Thc số 4 cao nhất khoảng 350 m.

Cng ty Khatoco đầu tư xy dựng suối Hoa Lan thnh khu du lịch: tắm suối, tắm biển, bơi thuyền, cu c, thả lưới, soi tm cua ban đm. Ở lại đm c nh sn kiểu Ty Nguyn thơ mộng.

Dọc theo vịnh Nha Phu bờ đ ngổn ngang chồng chất, vch đ dựng đứng cao ngất di đến 3, 4 km. Mặt trong của ni cng kỳ dị, hiểm trở, tại Hn Tin Du c 1 ci hang rất lớn chứa cả 3, 4 trăm người nằm ở lưng chừng ni, v trước kia c 1 vị Thiền sư đến ẩn tu nn hang c tn l Cha Hang. Gần Cha Hang c một địa danh kh nổi tiếng tn l Trải, hnh chữ nhật di khoảng 70 m rộng khoảng 50 m nằm li li trn triền ni.

NI HN KHI: Tại pha Bắc dy ni Phước H trn 1 doi đất chạy di xuống vịnh Vn Phong nổi ln 1 ngọn ni nhỏ chỉ cao đ 155 mt, nhưng lại rất nổi tiếng, đ l ni Hn Khi, tn chữ l Yn Cang.

Dưới chn ni Hn Khi c đầm ng Hải, quanh đầm về pha ng v pha Ty rải rc 1 số g đống. Cả vng ny mang tn l Hn Khi, người Php gọi l Hone Coh.

Truyền rằng qun Nguyễn nh thường đng ở đy, trn ni c đặt trại canh, hễ thấy thuyền chiến của qun Ty Sơn xuất hiện th phải đốt khi ln để lm hiệu nn ni ny được gọi l Hn Khi.

Theo sch Non Nước Khnh Ha, Hn Khi tn chữ l Yn Cang tuy khng cao nhưng đ sức ngăn gi, nn vng ny trở thnh hải cảng đn tiếp những chiếc tu bun vo lấy muối. "Sở dĩ gọi l Hn Khi, v xưa kia tại đy l cửa biển quan trọng, triều đnh cho đặt quan trấn phng ngự, trn đỉnh ni c chất củi kh, khi no c giặc bể vo cướp bc, th quan trấn ra lệnh đốt lửa un khi lm hiệu để gọi qun tiếp viện."

Cũng c thuyết cho rằng vng ni ny xưa kia l ni lửa đ nguội, thỉnh thoảng động đất ni bị rạn nứt, khi trong lng đất theo kẻ hở bay ra, do đ người ta mới đặt tn cho ni l Hn Khi.

Năm 1825, Yn Cang đổi thnh Vn Phong.

NI Ổ G thuộc x Ninh ng, cch huyện lỵ Ninh Ha khoảng 3 km nằm dọc theo đường hỏa xa, xưa ni nổi tiếng nhiều cọp: "Cọp Ổ G"

o Bnh t tức l o H Thanh gần ni Ổ G, xưa cọp thường ra rnh bắt người, dn địa phương c lập một miếu nhỏ gọi l miếu ng Hổ.

Tại địa phận x Ninh An c cc ngọn như:

                   HN HẤU
                  
HA SƠN
                  
HN THƯỢNG
                  
GIỒNG C BỐN
                  
GIỒNG CỐC

Tại lng Ph Sơn c:

NI NG TY, hiện cn 1 l cốt, dấu tch của đồn bốt thời Ty.

Tại lng Ph Văn c 1 ci g ct rộng tn:

G DINH, trước đy người ta nhặt được một sợi dy neo của thuyền biển nằm trong lng đất khi đo giếng, nn người trong lng cho rằng vng ny xưa kia l biển, hiện c 1 bu sen rất lớn nằm bn cạnh.

Tại vng Lng Hồ Bn c:

NI BN THƯỢNG v NI BN HẠ: mạch ni tiếp gip với vng rừng ni Ba Non, Vọng Phu, thế ni v cng hiểm trở. C một con đường đc đạo chạy ngoằn ngoo ăn thng với mật khu Bn, một bn l vch ni cao cht vt, một bn l dng sng Bn (sng Lốt) su như vực thẳm. Con đường ny l mồ chn nhiều giặc Php trong những năm khng chiến chống thực dn xăm lược.

NI ẤT Ỏ ở pha Ty ni Ổ G, ni thấp c nhiều heo rừng: "Heo ất ỏ"

NI EO nằm chắn ngang Quốc lộ 21.

o Ni eo thấp, ngắn, cn gọi l đo Cạnh băng qua ni ny.

Từ đo Ni eo đi dọc theo con mương từ đập Suối Trầu chảy xuống cc x Ninh Hưng, Ninh Lộc... sẽ nhn thấy những ngọn ni:

                             HN LCH
                            
GIỒNG ỀN

HN LỚN cn gọi l Hn B cao 1356 m, nằm tại pha Ty Nam Thị Trấn Ninh Ha, thuộc x Ninh Hưng đứng song song với Hn Long theo hướng Ty Bắc - ng Nam. Cy cối rậm rạp, c nhiều cy d cho kỳ nam trầm hương. Dn Ninh Ha cho ni ny l ni của B Thin Y A Na, trn ni c lập miếu thờ, dn đi địu tm trầm trước khi ln đường thường mang lễ vật đến tận Miếu B cầu khẩn.

Tiếp gip với Hn Lớn l những hn:

                             HN LONG hay Hn ng, cao 1339 m
                            
HN DUNG cao 1290 m
                            
HN D (886 m)
                            
HN GIỮ hay hn Dữ cao 674 m
                            
HN SẦM nằm cạnh Quốc lộ 1, thuộc x Ninh Giang
                            
HN HOI thuộc x Ninh H.

Tại x Ninh Bnh c một ci g mọc ton cy qut, nn g được đặt tn l

G QUT: Theo Nguyễn Văn Thnh, tc giả bi "Tri Qut Ninh Ha", xi qut ăn rất ngon v thơm l mn ăn đặc sản của người Ninh Ha. ến ma qut dn Ninh Ha thường ln G Qut hay v Hn Sầm để hi tri qut về hấp xi.

HN NI ẤT nằm cạnh Quốc lộ 1, thuộc x Ninh H, Ninh Quang

HN XANG nằm cạnh Quốc lộ 1 thuộc x Ninh Lộc

Truyền rằng thuở tạo Thin lập ịa c một ng Khổng Lồ đo đất vịnh Nha Phu gnh đổ ni Hn B. Một hm v gnh 1 gnh đất qu nặng, 1 chn đứng dưới vịnh Nha Phu, 1 chn đặt ln một tảng đ lớn tại Trảng Trung, x Ninh Lộc, ng cố vận dụng hết sức mạnh để bước ln khng ngờ tảng đ bị ln su xuống in nguyn bn chn khổng lồ của ng v lm đổ cả 2 thng đất xuống cnh đồng tạo thnh 2 hn ni, m ngy nay c tn l Hn Sầm v Hn Ni ất nằm cạnh Quốc lộ 1, cn dấu chn bị ln su xuống đ tại Trảng Trung c tn l Bn Chn ng Khổng Lồ.

HN GIỐC THƠ cao 423 m, c tn l ni Vch hay g Thạch Lũy v nơi đy xưa kia qun Chim lợi dụng thế ni hiểm trở ăn st bờ biển mới đắp thnh xy lũy rất kin cố để phng vệ, hiện nay dấu tch vẫn cn. Thnh ton bằng đ xếp c thứ lớp, dưới chn thnh c 1 hồ nước trong vắt su thăm thẳm, được xếp đ thnh bờ trng rất đẹp. Ngy nay trn ni cn đồn bt do qun Php xy.

Tại ni ny c đo Rọ Tượng di khoảng 40m, chạy st biển, 2 bn đo c miếu c hồn.

Qua khỏi Lương Sơn thuộc huyện Vĩnh Xương trước khi vo thnh phố biển Nha Trang sẽ gặp đo R R. o cao khoảng 84 m di độ 1 km uốn hnh chữ chi rất gấp thật l nguy hiểm c lập miếu c hồn tại đy. y l đo cuối cng của tỉnh Khnh Ha v cũng l đo cuối cng của miền Nam Trung phần.

Nhn chung, ni non xứ Ninh honh trng hiểm trở n ngữ bốn mặt chiếm phần lớn diện tch, c nhiều honh sơn ăn ra tận biển như những con rồng xanh giỡn nước tạo nhiều cảnh đẹp cho xứ Ninh. Ngoi ra, nhờ lng hồ, ao nước, khe suối nằm trn ni theo thế "long ngọa yểm sơn" nn ni non xứ Ninh tươi tốt quanh năm, nước sng nhờ thế cũng t cạn vo ma nắng.

Ni rừng xứ Ninh nổi tiếng với cc loại gỗ qu Cẩm Lai, Ging Hương, nhất l Trầm Kỳ lấy từ cy D. Theo sch Xứ Trầm Hương th Trầm Kỳ xứ Ninh được liệt vo loại Trầm Kỳ tốt nhất nh trn thế giới.

V thế người xứ Ninh lun yu qu v tự ho về qu hương của mnh:

Xứ Ninh non nước hiền ha
Người qu Ninh sống thật th dễ thương
Xứ Ninh qu của trầm hương
Bức tranh thủy mạc vấn vương tnh người
D cho bo dập sng dồi
Người qu Ninh vẫn giữ lời nước non
D cho đ lỡ non mn
Tnh qu Ninh vẫn sắt son một lng
Sng Dinh cn chảy cn trong
Vọng Phu cn đứng cn mong người về
D cho cch trở sơn kh
Người qu Ninh chẳng qun qu hương mnh.

 

Đọc:  Xứ Ninh Ni Non  -   Phần 1          Phần 2       Khi Qut

 

          VINH HỒ
(Orlando, Thng 7/2004)

Ti liệu tham khảo:

- Non Nước Khnh Ha, Nguyễn nh Tư, Nh xuất bản Thanh Nin, 2003.
- Xứ Trầm Hương, Quch Tấn, Hội Văn Học Nghệ Thuật Khnh Ha, ti bản lần thứ hai năm 2002.
- Cc đặc san Khnh Ha-Nha Trang tại Nam California, Bắc Cali, Texas, Florida (nhiều số).