Bi biển Dốc Lết   -  Photo: Dương Thi-Mai

XỨ NINH: BIỂN, BỜ BIỂN & HẢI ĐẢO - Vinh Hồ

Bản ồ Ninh Ha            Biển Dốc Lết         Ghềnh Mỹ        Biển Đại Lnh


Phần 3:
 

III. HẢI ĐẢO

Dọc theo bờ biển Khnh Ha, c tất cả 71 hn đảo lớn nhỏ.

Ring tại xứ Ninh c những hn đảo chnh như sau:

    Trong VŨNG R c mũi La

    Ngoi khơi bi biển
      Đại Lnh c hn Nưa

    Trong VỊNH VN PHONG
      c:

             Hn Mao, với bốn
                hn đảo nhỏ nối
                liền nhau.

             Hn Tr, hn Một,
               hn Vung, hn G,
               hn Đụng, hn Me

             Ra cửa Lớn (Cổ C) c hn Mai, hn Săng, hn ng, hn Đen, hn Tai.

             Hn Điệp Sơn cn gọi l hn Bịp, nằm về hướng Đng Bắc của Thị trấn
                Vạn Gi, cch bờ độ 10km, giống hnh con nng nọc đui hướng về Nam,
                trn đỉnh lởm chởm những dy đ trắng. Dưới chn ni l lng Điệp Sơn
                thuộc x Vạn Thạnh, huyện Vạn Ninh, với dăm ba chục nc nh, dn
                chng căn bản lm rẫy v đnh c.

          Hn Bịp l một đảo nhỏ đi bộ chừng 1 ngy l gip, cy cối lp xp, xung
          quanh c nhiều bi ct, mấy khe đ c nước ngọt quanh năm.

Theo tc giả Trần Bnh Ty, dn đảo c nước da ngm đen, tai ti, c đi mắt trắng xc, t ni, khng r đ tới đảo vo thời gian no. Người ta đon họ l dn chi từ Indonesia, Singapore, hay M Lai bị bo tri tắp vo đảo ny c lẽ đu từ thế kỷ 18, 19 g đ. Người Vạn Ninh ở đất liền gọi họ l "Dn Đng Hạ".

Đầu thập nin 30, quan huyện địa phương gọi tất cả dn đảo ny vo ghi danh lập Sổ Bộ Đinh của lng. Quan huyện hỏi đn ng trước đn b sau, nhưng hỏi tn th c m hỏi họ th khng, chẳng một ai biết mnh l họ g. Cuối cng quan huyện bảo: "Thi th đn ng lấy họ Đinh, cn đn b th lấy họ Trần vậy."

Cn tc giả Nguyễn Đnh Tư th viết, tại vng Đầm Mn Hạ, thuộc x Vạn Thạnh, quận Vạn Ninh, nằm trn bn đảo Bản Sơn trong vịnh Vn Phong, c một giống người thiểu số m dn địa phương gọi l người Hạ để phn biệt với người Thượng như sự giải thch của nhiều người. Sự thật người Hạ tức l người Hạ Chu một giống người từ bn đảo M Lai vượt biển tới đy lm nghề đnh c rồi lưu cư ở đy cho tới by giờ. Ngy nay họ đ Việt ha hon ton, duy chỉ cn 2 đặc điểm: một l khng khing gnh m đội trn đầu, hai l hễ sinh con trai th đặt họ Đinh, sinh con gi th đặt họ Trần.

Ngy nay dn lng Điệp Sơn c chừng vi trăm nhn khẩu, mọi sinh hoạt đều giống như người trong đất liền. Nhiều người ở Vạn Ninh đến khai thc Điệp Sơn để nui tm hm, tm sếu (một loại tm hm ngắn cng).

       Hn Đại Dư tức hn Lớn, hay cn gọi l Ninh Đảo, di hơn 15 km, rộng từ 2 km
          đến 6 km, chận ngang cửa Vạn. Hn Lớn l một ngọn ni cao 575 m, che gi
          ma Đng Bắc (gi Bấc) cho vng Vạn Gi, nhưng khng che được gi cho
          vng Tu Bng. Mặt Ty ni tương đối kn gi nn vo ma mưa dn đảo pht
          rẫy gần tới đỉnh ni để trồng ng khoai b mướp. Ngoi ra dn đảo cũng
          thường săn nai v heo rừng. Đưa bầy ch 5, 7 con ln ni, ch đnh được mi
          nai sẽ theo dấu nai, nai bị bao vy v đuổi dồn xuống chn ni, chạy một hồi
          l thot ra bi biển, nếu khng nho ra biển th bị ch cắn, cn nho ra th bị
          dn đảo dng ghe thuyền chận bắt. Chung quanh Hn Lớn c nhiều hn đảo
           nhỏ giống như bầy g con chạy chung quanh g mẹ.

         Ngoi khơi bi Ct Thắm c Hn Đi, Hn Tru Nằm...

         Hn Nhọn

       Hn Mỹ Giang ở pha Đng bn đảo Phước H Sơn, trước mặt c 2 đảo nhỏ l
          hn Thẹo, hn Kh, ngoi xa c hn Đỏ, hn Cứt Chim, hn Hỏa, hn Sẹo.

       Hn Đỏ (cn gọi l Hn Ho) cao 136 m thuộc hải phận Ninh Ha. Trn đảo
          theo triền ni nghing nghing xuống m biển đi về hướng Ty chừng 100 m
          c một ci hang nhỏ gọi l Hang Lỗ Lườn. Gần đ c Miếu Lỗ Lườn l một di
          tch lu đời do ngư dn tạo lập để thờ một vị Nữ Thần khng r danh hiệu.
         
        Hn Ch L (cn gọi l Tr L), cao 192 m, bn cạnh c hn Hổ, hn Rồng, l
           ba hn đảo yến nằm ngoi khơi, về hướng Đng của x Ninh Vn, thuộc hải
           phận Ninh Ha.
 

Khnh Ha c 8 hn đảo yến, ring hn Ngoại thu hoạch cao nhất với 6.000 tổ mỗi ma, kế đến l hn Nội (2 hn ny thuộc hải phận Cam Ranh). Cc hn đảo yến c nhiều hang hc ăn su vo lng ni, hay chạy di như những hnh lang, vch đ bị sng gi mi cọ lu ngy trơn lng như gương, chim yến bm vo những nơi cao ro thong mt để lm tổ. Tổ yến bm chặt vo vch hang, vm hang, miệng tổ c 2 chn như 2 ci mấu nhỏ để treo tổ yến ln, ngửa mặt trng ln sẽ thấy từng điểm trăng trắng như sao trn trời trong một đm sương.

Tổ yến nặng từ 8 đến 10 g. Tổ c mu sng đủ 2 chn khng dnh nhiều lng chim, tạp chất, gọi l yến quang, hay bạch yến. Tổ c mu sẫm hơn chỉ c 1 chn gọi l yến thin. Tổ nhỏ hơn chỉ bằng 2 ngn tay gọi l yến bi. Tổ pha nhiều tạp chất gọi l yến địa. Tổ yến hay yến so, do chất nhựa, di trong cổ họng chim khạc ra.

Yến ở Khnh Ha hầu hết l yến ta, yến vng rất t. Chim yến bắt đầu lm tổ từ thng Chạp .L. nhưng đến cuối thng Hai .L mới lm tổ xong để chuẩn bị đẻ, nhưng người ta sẽ đến lấy tổ trước khi yến đẻ. Độ năm hm sau yến lm lại tổ khc cũng tại chỗ cũ, tổ thứ hai ny người ta để yn cho yến đẻ để khỏi bị tuyệt giống, v khi chim con biết bay, người ta mới đến thu tổ yến. Chim yến đẻ trứng sau 25 ngy th nở, sau 75 ngy chim con biết bay, đ l thời gian thu hoạch đợt hai. Tổ yến đợt đầu mới lm gọi l mao yến, c lẫn lộn nhiều lng mu tro đen. Khi chim yến nhả di lm tổ nếu c lẫn mu th tổ sẽ c những sợi mu huyết đỏ nu, gọi l yến huyết, loại qu hiếm v đắt tiền nhất. Người ta phn loại tổ yến theo mu sắc:

1. Yến hồng hay yến huyết gi độ 3.000 USD/1kg.

2. Yến quang hay cn gọi l bạch yến.

3. Yến thin mu vng.

4. Yến bi, loại tổ đang lm lở dở.

5. Yến tinh chế lm lại.

6. Yến địa c mu xm.


Yến so đại bổ, bồi dưỡng sức khỏe, bổ huyết chn kh, giải độc, trng dương bổ thận, lm chậm qu trnh lo ha của hệ thần kinh. Ngy xưa n được dng trong cc buổi yến tiệc sang trọng của hng vua cha quan lại, ph thương... l bu vật để triều cống... được xếp hng đầu trong bt bửu: Yến so, hải sm, bo ngư, hầu lớn, gn chn hưu nai, ốc cứu khổng , da t gic, bn chn gấu.

Thnh phần ha học của tổ yến gồm: 50% protit; 30,55% glucit; 6,19 chất tro (phospho, sắt, kali,... ).

Lấy tổ yến rất cng phu, phải lm gin tre để leo, hoặc dng dy thừng để đu. Thường do cc người thợ chuyn nghiệp cha truyền con nối đảm trch, họ sống ven biển xm Bng, xm Cồn, Chụt, Cầu Đ, Bnh Tn...

Tổ yến đng ở những nơi rất lắt lo, c chỗ ở độ cao 100 m cch mặt biển trn cc vch đ cheo leo, thẳng đứng, hay trong cc hang, c hang chỉ vo được lc thủy triều xuống, c hang chỉ vo lọt một em b, hay nhỏ hơn.

Chim yến (khc với chim n) c tn l hải yến, huyền điểu, du h ru điểu (chim bay trn sng nước), yến oa, yến thi, quang yến, kim ty yến, tn khoa học l Collocalia sp thuộc họ Apodidae (vũ yến). Chim yến mnh nhỏ thn di từ 9 đến 10cm, cnh di, nhọn, đui ngắn, mỏ cong, lng bụng v lưng xm, lng cnh v đui đen huyền, nặng từ 7 đến 10 g, con ci to hơn con đực, ngn chn c mng, thường bơi lội hay bay lướt trn mặt nước, ăn muỗi, cnh kiến, mối, rầy... Chim Yến thch sống nơi hiểm hc, ở cc mũi đ lởm chởm dựng đứng, pha dưới l vịnh nước đen su đầy đ ngầm trn cc hn đảo xa xi ngoi khơi.

Yến so l ti sản qu gi của nước ta, đ được khai thc từ thời L Mạc v pht triển mạnh mẽ trong thời Trịnh Nguyễn ở Đng Trong.
 

Theo tc giả Huỳnh Tấn Đức, Khnh Ha l nơi c lượng yến so nhiều nhất trong nước, yến so Việt Nam c gi trị cao hơn cc nước khc, "được liệt vo loại tổ King Nets (Yến Vua) với sắc thi trắng v thơm."

Yến so thơm ngọt tnh qu
Sng su đ tạc lời thề nước non

                                (Quch Tấn)

Hn Ch L, hn Hổ, hn Rồng quả l 3 hn đảo yến rất qu của xứ Ninh.

Từ đ đi vo sẽ gặp cc hn:

           Hn Đụng Chp Vung

           Hn Bạc, đứng ở đy nhn thấy r nha Trang.

Trong VỊNH NHA PHU c:

- Hn Thị Sơn, gọi tắt l hn Thị, một hn đảo lớn, pha Đng c bn đảo Phước H Sơn che, pha Ty c nhiều đảo nhỏ đứng chầu như hn Nứa, hn Lăng, hn Rớ, hn Sấm, hn Ru, hn Trồng. Đặt tn hn Thị v xưa kia trn đảo c nhiều cy thị. Hn Thị chu vi 6.750 m, cao 212 m, cch bờ khoảng 4 km. Trn đảo c nước ngọt, c đất canh tc, c một lng ngư phủ tn Tn Long nhưng nay đ dời đi hết. Hiện cn nhiều di tch lịch sử như đnh miếu thờ liệt sĩ Ty Sơn v cc nghĩa qun Cần Vương, miếu thờ Nữ Thần Thin Y A Na, miếu thờ Thần Nam Hải (Thần C Voi), v nhiều cổ thp trn 200 năm vẫn cn nguyn vẹn. Ngy nay Hn Thị l một Trung tm Du lịch, trn đảo c nui hươu, nai, đ điểu thả tự do v một bầy c sấu cho du khch đến xem.

Cc nh phong thủy cho rằng Hn Thị c địa cuộc pht đạt tốt lnh v bn hữu c hn Bạch Hổ, bn tả c hn Thanh Long đứng chầu.

Theo tc giả Hong Lan, "Hn Thị ngy xưa l vị tr trung tm phng tuyến Ngũ Đi Sơn của Nguyễn Huệ".

      Hn Cc: gần Hn Thị, l hn đảo đẹp nhất trong vịnh Nha Phu, tuy nhỏ nhưng
         dn cư tr mật. Mỗi lần đi xe hơi gần đến đo Rọ Tượng nhn về pha biển sẽ
         thấy một hn đảo nhỏ chi cht những ngi nh ngi đỏ, xa trng xinh xắn như
         một hn non bộ trong hồ bn nguyệt, cảnh tr thơ mộng v cng!

     Hn Lao cn gọi l Đảo Khỉ v c bầy khỉ sống hoang trn đảo, do trước đy
        Cng Ty 18/4 nui để bn cho Lin S lm vật th nghiệm gồm cc giống khỉ
        đui di, khỉ cụt đui, khỉ lng vng, khỉ đỏ mặt, khỉ sư tử, nhưng khi Lin S
        sụp đổ việc xuất khẩu bị ngưng nn mới chuyển qua kinh doanh bn v cho du
        khch đến xem v thưởng thức cc mn ăn lạ về khỉ.

Theo tc giả Hong Lan, từ bến tu Ct Lợi cch Nha Trang 15 km, tu chở du khch đến một vng biển lặng c nhiều hn đảo lớn nhỏ nhấp nh, Hn Lao giống như mũi lao, rộng 35.000 m2, cao 42 m, l nơi duy nhất cn st lại giếng nước của thủy qun Ty Sơn. Năm 1788 qun Ty Sơn xy dựng căn cứ thủy qun kin cố trn đảo ny. Đến Hn Lao, du khch nghỉ chn trong những căn nh đậm nt qu hương np bng dưới những rặng dừa bạt ngn, xem khỉ lm tr, nhn voi lm xiếc, nếu khng muốn cởi voi hay ngựa đi một vng quanh đảo.

Trong ngn ngữ Việt Nam chữ "nước" ghp với chữ "non", hay với chữ "đất" c nghĩa rộng lớn, bao trm, thing ling, quan hệ đến tổ quốc, dn tộc như : "nước non, đất nước"

Nước l sự sống. Một hnh tinh khng c nước l một hnh tinh chết, con người khng c nước khng tồn tại. Trong ngủ hnh c nước. Bức tranh vẽ bằng mực Tu gọi l tranh thủy mạc. Những danh từ: biển nước, sng nước, gợi ln một hnh ảnh thơ mộng, dịu dng, m ả, mềm mại, bao la, bt ngt v đầy nữ tnh:

Cng cha như ni Thi Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Từ đ chng ta hiểu v sao xứ Ninh đẹp, thơ mộng, hiền ha.

Tnh yu qu hương đất nước thường bắt đầu từ tnh yu ni, yu sng, yu biển, yu đồng, yu cọng rau tấc đất, yu mi ấm gia đnh, yu lũy tre bao bọc, yu tnh lng nghĩa xm...

Tc giả Nguyễn Đnh Tư đ sưu tầm nhiều thơ của giới ghe bu ngy xưa, ti xin trch lại một đoạn để chng ta thấy tnh yu qu hương của những người suốt đời lnh đnh trn sng nước. Thiết tưởng nếu khng yu biển, yu bờ, yu đảo gắn b su đậm, th khng thể c những cu thơ đầy dẫy những tn biển, tn bờ, tn đảo như vậy:

Nũi Nạy c hn Đ Bia
Bi Mn dựa kề trước vũng R
R ni tấn như đồ
Vừa nồm vừa bấc biết x phương no?

Hn Nưa khng thấp khng cao
Ngước mắt trng vo bi V sng ngang
Hn Gầm nghe sng bổ vang
Đi khỏi Ct Thắm th sang Đồi Mồi

Anh em thề thốt nhau i
Chạy khỏi Đồi Mồi sẽ đến B Gia
Ng v bi ct trường sa
Thấy chỗ đăng lưới thật l thn dn

Xa cừ nay đ vừa gần
Chạy khỏi Cửa B lnh thn Tru Nằm
Cửa Đ Hn Khi xa tăm
Kinh ngoi Hn Đỏ kinh trong bi Trầy

Khng gh th lại chạy ngay
Đi hết nửa ngy Mũi Cỏ, Cy Sung
Ch L, Hố, Đụng Chp Vung
Kinh ngoi Hn Bạc kinh trong Ninh Ha.

 

 

Đọc:  Xứ Ninh Biển, Bờ Biển v Hải Đảo  -   Phần 1          Phần 2

 

 

          VINH HỒ
(Orlando, Thng 8/2004)

Ti liệu tham khảo:

Non Nước Khnh Ha, Nguyễn nh Tư, Nh xuất bản Thanh Nin, 2003.
Xứ Trầm Hương, Quch Tấn, Hội Văn Học Nghệ Thuật Khnh Ha, ti bản lần thứ hai năm 2002.
Cc đặc san Khnh Ha-Nha Trang tại Nam California, Bắc Cali, Texas, Florida (nhiều số).