Bi biển Dốc Lết   -  Photo: Dương Thi-Mai

XỨ NINH: BIỂN, BỜ BIỂN & HẢI ĐẢO - Vinh Hồ

Bản ồ Ninh Ha            Biển Dốc Lết         Ghềnh Mỹ        Biển Đại Lnh


Phần 2:
 

Từ đảo Tru Nằm qua 3 hn đảo ngầm nữa l đến mũi Gnh.

Từ mũi Hn Ch đến mũi Gnh đều l ni c ngọn cao 317 m.

  Đứng tại mũi Gnh l điểm cuối của bn đảo Bn Sơn, nhn thấy mũi Cỏ bn Hn Lớn (Ninh Đảo) ngăn cch bởi lạch Cửa B. Men theo lạch ny, giống như một knh đo kh rộng khng sng gi, nước lặng như tờ, trong xanh, đy su vừa đủ cho một chiếc tuần duyn hạm, 2 bn l những mm đ hay sườn ni, lạch di độ 8 km, tu chạy chừng 20 pht sẽ thấy một bi ct trắng đẹp, bn trong l những mi nh tranh ẩn dưới bng dừa, du khch c thể nằm phơi mnh trn ct, ngồi dưới gốc dừa ht khng kh trong lnh, uống một tri dừa tươi, hay ngm mnh trong nước biển, v chỉ cần lặn su xuống chừng ba, bốn mt sẽ nhặt được những con ho to bằng ci chn để lm mồi cho những xị rượu đế địa phương. Đ l Đầm Mn Hạ.

  Đi dọc theo bi, vo su bn trong, khi qua khỏi một ci mm đ nhỏ sẽ gặp một bi khc đẹp v thơ mộng khng km, đ l Đầm Mn Thượng.

V nằm ở phần trong cng của đầm v ở về pha Bắc nn tu lớn khng thể vo được. Từ Đầm Mn Hạ dong tu về phải để ra biển sẽ gặp những tp nh tranh bn tả ngạn, sinh hoạt c vẻ nhộn nhịp hơn, đ l Bi Giếng, nơi đy c thể đo được giếng nước ngọt uống được, người địa phương ni hơi đớt, họ pht m chữ c thnh chữ k.

Đầm hnh trn, ln thuyền qua đảo hn ng nằm ở giữa đầm, tới vũng Nai, pha ngoi c đảo Hn Đỏ, tiến tới Vũng Ke, pha ngoi c đảo Hn Săng, nhn qua bn kia vẫn l đảo Hn Lớn, cch qung ở giữa l lạch Cổ C, tiến tới nữa l cửa Lớn c mũi Cổ C, trước mặt l vịnh Bến Gội.

Theo tc giả Phan Hữu Niệm, khi rời Bi Giếng ra tới cửa Vạn, rẽ tri đi về pha Đng dọc theo triền ni sẽ gặp một gin lưới đăng chuyn bắt c thu, c ngừ đủ loại. Đy khng phải hn đảo m chỉ l một mm ni nh ra biển nhưng lại c tn l hn Na hay lưới đăng hn Na.

Sau Tết Nguyn Đn dn lưới đăng bắt đầu xuống lưới. Lưới đặt tại mm đ của sườn ni nh ra biển, thẳng gc với sườn ni ko di ra biển chừng 100 m, vng lưới lại 90 về pha trong vịnh, chạy song song với sườn ni chừng bảy, tm chục thước, rồi vng lại 90 chạy thẳng vo sườn ni, lm thnh một lối đi cho c giữa triền ni v thnh lưới. Khi lưới gần đến ranh lưới đầu tin họ dừng lại cch ranh lưới chừng bốn, năm thước để lm thnh ci cửa đi vo của gin lưới đăng. Lưới đăng được giăng từ mặt nước bằng phao đến tận đy biển bằng những chiếc neo lớn giữ cho lưới khng bị tri giạt v sng gi. C thu v c ngừ thường vo bờ kiếm ăn, khi đi vo cứ đua nhau bất kể phương hướng, nhưng khi trở ra biển cả th cứ dựa theo triền ni m đi. Khi ra đến mm đ gặp lưới cũng cứ dựa theo lưới m đi, thế l lọt vo cửa lưới v cứ chạy vng vng đợi người ta bắt.

Thời gian ko lưới bắt c khoảng chừng 1 giờ, c khi 2, hay 3 giờ, ty theo số lượng c vo lưới, nếu thấy mẻ lưới đủ sở hụi th họ ko lưới. Thường c đặt người nằm trn mặt nước bằng phao để quan st lượng c vo lưới. Khi quyết định ko lưới, họ đng cửa lưới lại rồi ko lưới từ từ cho lưới khp chặt lại, đặt 2 chiếc ghe nằm ở 2 bn, ko lưới ln 2 ghe, cuối cng nng đy lưới, bắt c ln ghe. Những con c đao to với lưỡi cưa di trước mm phải giết chết trước khi bỏ vo khoang ghe. C lưới đăng ở đy gồm c thu, c ch, c ngừ, c chấm, c bng, c sọc dưa gan, c đao, l những loại c mnh trn. Thị trường tiu thụ phần lớn l Nha Trang, số cn lại đưa vo Hn Khi để chở đi Ninh Ha, số t đưa ra Vạn Gi, Tu Bng. C vo đến chợ Cồn, chợ Cầu Bng, chợ Chụt, chợ Bnh Tn, chợ Phường Củi vo khoảng 3 giờ sng. Sau một ngy đnh bắt cc ghe được phn phối c vo khoảng chiều tối, từ lưới đăng Hn Na li ghe về Nha Trang đi mất chừng 6 hoặc 7 giờ.

Trong vịnh Vn Phong c nhiều đảo nhỏ như hn Mao, hn Một, hn Bịp (Điệp Sơn), hn Vung, hn G, hn Đụng, hn Mi, hn Me.

Men theo bờ biển pha Nam Hn Lớn sẽ gặp mũi Hn Đen, ngoi khơi c đảo Hn Thm, rồi mũi Gnh Rồng, đi một khoảng xa đến bi Giầm, ngoi xa c đảo hn Tai.

Đến đy, du khch xem như đ đi dạo một vng khắp vịnh Vn Phong với nhiều cảnh tr kỳ th lạ lng. C những ci hang ngoảnh mặt ra biển, từng ln sng đưa bọt nước trắng xa trn ln những mặt đ ngy ny qua thng nọ lm cho những mặt đ phẳng l. Nằm trong những hang đ ny nhn ra biển lng cảm thấy chơi vơi nhẹ nhng v khng cn muốn trở về với cảnh bận rộn căng thẳng ở đất liền nữa. By giờ th khng biết như thế no, nhưng khoảng 40 năm về trước, những con sơn dương rất dạn dĩ sẽ đến bn cạnh cc bạn để được vuốt ve m khng hề biết sợ sệt l g. Sở dĩ giống vật ny khng biết sợ người l v dn đảo bao đời sống bằng nghề chi lưới c tn ngưỡng rất mạnh, họ tin rằng cc Đấng Thần Linh cho họ bắt c dưới biển để ăn, cn những con vật trn đảo l của cc Ngi nui để lm cảnh, nn khng ai được st hại, nếu ai xc phạm th sẽ bị trừng phạt nặng nề.

  Từ ngoi vịnh nhn vo bờ, đy Tu Bng, kia Qung Hội, nọ Vạn Gi, bờ biển bằng phẳng, những vườn dừa ng bng in trn bờ ct trắng phau.

Đy l bờ biển pha Ty của Vịnh Vn Phong bắt đầu từ vũng Tru Nằm gần Ninh M, Tu Bng, Hội Khnh đến cuối dy Phước H Sơn của Ninh Ha. Đoạn ny chia lm 2 phần:

  Từ vũng Tru Nằm đến vũng Hn Khi bờ biển thấp hnh cong lưỡi liềm ton ct trắng.

Tại Xun Tự c một thắng cảnh mới được tạo lập, đ l Điện Nam Hải Quan m v Cha Gic Hải:

Ai ngang qua ni Phổ Đ
Thăm cha Gic Hải viếng ta Quan m

(Thanh Trc)

Trn bờ biển Xun Tự c những ngọn ni thấp c tn: ni Phổ Đ, ni Qun, ni Cha, ni ng Sư. Năm 1956, Thượng tọa Vin Gic nhận thấy nơi đy thủy t sơn minh, lại c nhiều cơ duyn nn ngi đ chọn ni Phổ Đ lm địa điểm để cất cha xy điện. Sau lưng cha v 2 bn tả hữu, ni my bao bọc tạo thnh một bức trường thnh thin nhin hng vĩ, trước mặt cha biển rộng vng lại như một ci hồ bn nguyệt, xa xa bn kia bờ biển về hướng Nam vọng lại mặt cha c Hn Ho vươn cao lm n ngự, bn cạnh c ni Chn Cụm (Cửu Lin Phong), bn tả c hn Đ ng lại in hnh lưỡng long triều nguyệt bi yết Phật Đi. Chnh cha v điện ny đ lm cho địa danh Xun Tự nổi tiếng, c nhiều bi thơ cảm tc cn lưu lại, xin trch 3 bi:

              Xướng:

Phổ Đ c phải ci Ty Thin
Tượng ni Qun m php diễm truyền
Đ hy gật đầu si tnh Phật
Hạc cn quỳ gối rước hi tin
Trng my Biển Gic nn cu kệ
Mượn nước Sng Nha rửa tấm phiền
L giống hữu tnh đu chẳng gặp
Tu hnh e cũng c căn duyn

(Đo Chi Tin)

                 Họa:

Chnh đy, phải lắm, cảnh Ty Thin
Thắng tch danh lam tự cổ truyền
Đế Thch hằng lai chim Thọ Phật
Qun m thường hiện độ Na Tin
Xưa nay Biển Gic ly cu kệ
Sẵn nước Ma Ha chẳng no phiền
Thanh tịnh một mầu, đu dễ gặp
Ngậm vnh trăng sng cũng ty duyn

(Vin Gic)

Thi sĩ Mai Phong c lm một bi thơ chữ Hn v tự dịch ra quốc ngữ:

Viếng cảnh Xun Sơn, yết Phật Đi
Xa la bể khổ sạch trần ai
Ni my ba pha m đềm nhỉ
Thiền viện mấy ta đẹp đẽ thay!
Ni Php giảng kinh lun sớm tối
Hồi chung gầm sng suốt đm ngy
Khen ai kho chọn nơi tu dưỡng
Độ được mnh, thm độ được người.


Từ Xun Tự đi vo bờ biển vẫn đẹp như tranh:

Cửa Đ Hn Khi xa xăm
Kinh ngoi Hn Đỏ, kinh trong Bi Trầy

Hn Khi như ngn tay nh ra hướng Bắc che lấy vũng Hn Khi, ngoi xa Hn Ninh Đảo (tức hn Lớn) vẫn n ngữ pha Đng, nhờ thế m tu thuyền vo vũng được bảo đảm.

Hn Khi như một thị trấn nhỏ ở miền biển cch huyện lỵ Ninh Ha 16 km đường bộ, cch Vạn Gi 50 km đường biển. Trước 1930 Hn Khi l Tổng H Ngoại trực thuộc huyện Vạn Ninh gồm cc lng: Đng H (Rớ), Đng Ha (Xm B Đỏi), Đng Hải (mũi Hn Khi nằm tại lng ny), Đng Ct (Xm Ct), Bnh Ty (Xm Đ), Thạnh Danh, Ph Thọ v B H (Cồn Cạn). Từ Hn Khi đi Vạn Ninh c ghe đ nằm tại bến đ Bnh Ty.

Ngy nay, Hn Khi thuộc huyện Ninh Ha gồm 4 x.

Photo: Trương Tiểu Dung
       X Ninh Hải gồm cc thn:
Đng H, Đng Ha, Đng Hải, Đng Ct, Bnh Ty.

       X Ninh Dim gồm cc thn:
Thạnh Danh, Ph Thọ, Chnh Thanh, Chnh Bnh.

       X Ninh Thủy gồm cc thn:
B H, Ngn H, Thủy Đầm.

      X Ninh Phước gồm cc thn:
Ninh Tịnh, Ninh Yển, Mỹ Giang, Đầm Vn.


Dn Hn Khi đa số lm ruộng muối. D 3 mặt l biển v sng ngi nước mặn, nhưng số người lm nghề đnh c lại t hơn. Nghề chi lưới ở đy lm chơi ăn thiệt. Gặp ngy nước cạn xch giỏ dạo quanh mp nước chừng 30 pht l c 1 giỏ đầy cua, ghẹ, tm s, hay cho xuồng ra lạch 2 người lặn chừng 1 giờ l c một rổ ốc nhảy, ốc ngựa. Cn cu c Suốt th khng cần mồi, cứ cch 1 tấc cột 1 lưỡi cu, một cần cu mười lưỡi thả xuống, mỗi lần giật ln được một vi con, c bị vướn vo lưỡi cu.

Từ trong Cầu Treo dọc theo 2 bn sng Đ m lng Đng Hải, nằm rải rc những ụ muối trắng tinh, cứ đến Rằm, Mng Một nước triều ln, người ta đưa ghe vo chở muối ra Dpot bn. Muối tại Dpot như một hn ni muối. Dn Hn Khi nhờ ăn c tươi, ht thở ngọn gi biển trong lnh, đi bộ trn ct v lao động ngoi nắng gi nn đn ng đn b người no cũng rắn chắc vạm vỡ, c tuổi thọ rất cao. Như B Cụ Thn Mẫu Anh Đon Thảo qu lng Bnh Ty vừa tạ thế năm nay thọ 101 tuổi.

Thn Đng Hải thuộc trung tm Hn Khi, dn cư đng đc, nh ngi san st. Nơi đy, kho muối của chnh phủ với những ngọn ni muối cao ngất trời, v để lu ngy nn kết lại rắn như đ, muốn lấy phải dng x beng. C một con sng cụt như một ci hồ lớn khiến du khch phải băng qua một con đường độc đạo v một ci cầu, hai bn l nước mặn mới tới được Hn Khi. Bn kia sng, trn đỉnh đồi về pha Bắc, một ta nh lầu bề thế, kiến trc tn thời do Php xy dựng gọi l Douanes et Rgies de Hone- Coch (Sở Thương Chnh Hn Khi).

Sau ny hoang phế trở thnh nơi h hẹn của những cặp tnh nhn, được gọi tn l Lu Đi Tnh i hay Lầu ng Hong. Tu ngoại quốc tới mua muối phải đậu ngoi khơi để cc ghe chở muối từ kho ra bốc ln tu, mỗi lần như thế c hng trăm chiếc ra vo cửa sng tấp nập v tại kho mấy trăm nhn cng lm việc cật lực.

Hn Khi c Dốc Lết cch huyện lỵ Ninh Ha Photo:  Dương Thị Maiđộ 12 km, l một bi biển đẹp nổi tiếng, nằm trn một di ct trắng tinh như đường ct số 1, ct hột nhỏ rức m người ta thường lấy đem về bỏ vo lư hương. Gọi Dốc Lết v muốn qua bi tắm phải vượt những đụn ct cao lớn chắn ngang, mỗi bước đi, bn chn ln su xuống ct tới nửa ống chn, đi chừng một vi đoạn l phải lết, phải b... Nơi đy khng kh thật sự trong lnh v khng c nh cửa xe cộ, gi biển lồng lộng, những đụn ct trắng tinh sng chiều di chuyển v biến đổi hnh dạng để cc nhiếp ảnh gia săn tm những bức ảnh đẹp, trừu tượng, lng mạn. Đụn ct ny di độ 10km, chạy từ lng Đng Hải đến nh my xi măng Hn Khi thuộc x Ninh Thủy.

Tc giả Trần Bnh Ty viết: "Bờ biển Nha Trang đ đẹp m bi biển Dốc Lết cn c phần đẹp hơn."

Ngy nay Khu Du lịch Dốc Lết được xy dựng rất quy m với khch sạn, nh hng hải sản, trong tương lai c thể nối di đến bi Cy Bng ra tận mũi Bn Thang.

   Từ Hn Khi đi vo bờ biển bằng phẳng, thấp, v trải qua một bi ct di. Vo đến thn Mỹ Lương sẽ gặp mũi Gnh, suối Nước Ngọt, miếu Cỏ May v suối Nhu.

   Từ đ trở vo Nam bờ biển thường cao, dốc, nhiều nơi ghềnh đ chnh vnh, dưới chn ghềnh c nhiều hang hố, c một số hang hố ăn su vo lng ni lm ng ra vo cho những thạch thất, tức động đ ở bn trong, bởi v ni Hn Ho nằm st biển.

Du khch sẽ đi qua đo Qut, rồi đến suối Vng, suối Chnh, suối Tra, qua thn Ninh Yển đến suối Ci. Ngoi biển c cc đảo nhỏ như hn Mỹ Giang, hn Hỏa, hn Đỏ, hn Cứt Chim, hn Sẹo.

   Từ suối Ci trở đi, bờ biển hơi bằng phẳng v cnh đồng thn Ninh Tịnh nằm st biển, nơi đy c bi Cy Bng, suối Mỏ Ci, suối Ngang. Từ đ chn ni Hn Ho gip biển nn bờ biển lại lởm chởm đ c nhiều mũi như mũi Bn Thang, mũi Cỏ, mũi Cy Sung, mũi Bi Chướng, mũi Bắt Tay. Mũi Hn Thị l cng điểm của dy Phước H Sơn. Ngoi biển c cc đảo: hn Ch L, hn Hổ, hn Rồng, hn Đụng Chp Vung, hn Bạc.

Khng gh th lại chạy ngay
Đi hết nửa ngy mũi Cỏ, Cy Sung
Ch L, Hổ, Đụng Chp Vung
Kinh ngoi Hn Bạc kinh trong Ninh Ha

Đứng tại hn Bạc thấy Nha Trang, nhưng nếu quay mũi ghe về pha tay phải sẽ vo vịnh Nha Phu, mặt biển yn tĩnh. Giống như bn vịnh Vn Phong, vịnh Nha Phu ni cũng chạy st biển, bờ biển cao, c nơi thẳng, t chỗ lồi lm như bn Vn Phong, nhưng dưới chn ghềnh cũng c nhiều hang hố ăn thng vo cc thạch động ở bn trong ni Hn Ho. Trong vịnh c nhiều đảo như hn Thị (lớn nhất), hn Trồng, hn Ru, hn Nứa, hn Cc, hn Lao.

Bờ biển pha Đng vịnh Nha Phu cao nhưng bờ biển pha Ty từ cửa H Lin vo Ngọc Dim, R Rỳ thấp v ni chạy xa dần biển, tuy nhin thỉnh thoảng ni đột khởi chạy thọc ra biển khiến bờ biển vụt chnh vnh lm thay đổi hnh thể v sắc thi bờ biển, như hn Hoi ở Ninh H, hn Giốc Thơ ở Tn Thủy (đo Rọ Tượng).

Vịnh Nha Phu gip vũng Lương Sơn thuộc huyện Vĩnh Xương, nếu tiếp tục đi vng qua chn ni Hn Kh đến mũi Khe G sẽ gặp bờ biển Đồng Đế với thn Ba Lng (thnh lập năm 1955) thuộc x Vĩnh Hải. Rời Ba Lng đến Hn Chồng, một thắng cảnh của thnh phố biển Nha Trang.

 

Đọc:  Xứ Ninh Biển, Bờ Biển v Hải Đảo  -   Phần 1          Phần 3

 

 

          VINH HỒ
(Orlando, Thng 8/2004)

Ti liệu tham khảo:

Non Nước Khnh Ha, Nguyễn nh Tư, Nh xuất bản Thanh Nin, 2003.
Xứ Trầm Hương, Quch Tấn, Hội Văn Học Nghệ Thuật Khnh Ha, ti bản lần thứ hai năm 2002.
Cc đặc san Khnh Ha-Nha Trang tại Nam California, Bắc Cali, Texas, Florida (nhiều số).