Bi biển Dốc Lết   -  Photo: Dương Thi-Mai

XỨ NINH: BIỂN, BỜ BIỂN & HẢI ĐẢO - Vinh Hồ

Bản ồ Ninh Ha            Biển Dốc Lết         Ghềnh Mỹ        Biển Đại Lnh


Phần 1:
 

Xứ Ninh tức Ninh Ha xưa c tn l phủ Thi Khang chạy di từ Đo Cả đến Ngọc Dim, bao gồm 2 huyện Vạn Ninh, Ninh Ha v 1 phần huyện Khnh Dương ngy nay.

I. BIỂN

Biển Khnh Ha bắt đầu từ Vũng R đến vịnh Cam Ranh di khoảng 120km gồm: Vũng R v 4 vịnh: Vn Phong, Nha Phu, C Hun (từ chn đo R R đến chn ni Cầu Hm), Cam Ranh.

Biển Xứ Ninh gồm Vũng R v 2 vịnh Vn Phong, Nha Phu. Trong cc vịnh c vũng v cửa biển.

1.VŨNG R: Ảnh:  L Chu Y-Mẫn

Từ Tuy Ha đổ Đo Cả sẽ thấy ngay một vng biển xanh su thăm thẳm, mặt nước phẳng lặng, xa xa l dy ni Varella từ Ph Yn chạy xuống pha Nam đến mũi La m lấy một nửa Vũng R.

Ngoi khơi bi biển Đại Lnh c Hn Nưa.

2. VỊNH VN PHONG:

Rộng lớn, kn đo, tiếp gip với cc khu vực quanh biển như:

    Suối Bn, Ninh Thọ, Tin Mao, Dim Điền, Ninh Lm thuộc Tu Bng;
    Ph Hội, Quảng Hội, Tn Mỹ, Hiền Lương, Xun Tự thuộc Vạn Ninh;
    Ninh Thọ, Ninh Dim, Ninh Hải, Ninh Thủy, Ninh Phước, Ninh Vn thuộc Ninh Ha.

Bn đảo Bn Sơn (cn gọi l bn đảo Hn Gốm) di gần 30km từ đo Cổ M chạy theo hướng Đng Nam l cnh cửa che gi Bấc. Bn đảo Phước H Sơn di trn 20km cũng chạy theo hướng trn l cnh cửa che gi Nam. Tu b gặp bo thường gh vo vịnh để đụt.

           Vịnh Vn Phong c 4 vũng:

                                     Vũng Tru Nằm gần Tu Bng,
                                     Vũng Bến Gội,
                                     Vũng Hn Khi v
                                     Vũng Cy Bng ở cuối dy Phước H Sơn.

            Vịnh Vn Phong c 2 cửa biển:
                                                            Cửa Vạn v
                                                            Cửa Gi.

Cửa Vạn, người Php gọi l Port Dayot, ở Đầm Mn dưới chn bn đảo Bn Sơn, trước cửa c đảo Hn Lớn tn chữ l hn Đại Dư đứng che rất kn đo để tu b vo ẩn np bo tố. Vo ra cửa c 2 lạch nằm giữa Hn Lớn v Bn Sơn l lạch Cửa B ở pha Đng v lạch Cửa Lớn (hay lạch Cổ C) ở pha Ty.

Cửa Gi nằm tại Vạn Gi, nơi sng Hậu chảy ra, thuyền b bun bn ra vo tấp nập, c tm từ cc vũng đổ dồn về, dn cư đng đc, gp phần lm cho Vạn Ninh thịnh vượng.

       Tn Vạn Gi l do tn của 2 cửa biển ghp lại.

3. VỊNH NHA PHU (cn gọi l Đầm Nha Phu):

Bề ngang gần 6 km, bề di vi chục km, chỉ bằng 1 phần tư vịnh Vn Phong, c cửa H Lin, tức l cửa sng Dinh, ghe thuyền bun bn với Ninh Ha ra vo cửa ny. Đứng trn đo Rọ Tượng nhn về hướng Đng sẽ thấy hầu như trọn vẹn khu vực vịnh chạy dọc theo bn đảo Phước H Sơn (dy ni Hn Ho) đến tận Lương Sơn.

II. BỜ BIỂN

Bờ biển Khnh Ha hơi cong lưỡi liềm, phần lưỡi đưa ra biển.

Sch Non Nước Khnh Ha viết:

"Trong cc tỉnh miền Trung khng mấy nơi c được một bờ biển đẹp như bờ biển Khnh Ha. Cong queo lồi lm đến non 200 cy số từ Vũng R vo đến hải cảng Cam Ranh, bất cứ chỗ no bờ biển cũng hiến cho du khch những bức tranh thin nhin ngắm mi khng chn."

      Bờ biển xứ Ninh chạy di từ Vũng R đến Ngọc Dim.

Nhờ dy ni Varella v 2 bn đảo Bn Sơn, Phước H Sơn ăn ra biển Đng lm cho bờ biển xứ Ninh đẹp như một bức tranh sơn thủy.

Dy ni Varella từ địa phận tỉnh Ph Yn chạy vng xuống pha Nam m Vũng R vo lng khiến cho mặt nước thường được yn tĩnh. Bờ biển Vũng R nằm st chn ni Đo Cả lởm chởm đ, mặt nước nhuộm một mu xanh thẩm. Chnh Đo Cả v rặng ni Varella đ tạo ra nt đẹp hoang sơ hng vĩ cũa Vũng R:

                                      Sơn xuyn phong cảnh l đy
                                  Non cao bia tạc đ xy nghn trng

Qua khỏi đo Cả, một lng đnh c nằm kề bn tri Quốc lộ 1, bn phải l ga Đại Lnh với những cy bng lu năm. Tiếp đến l bờ biển Đại Lnh chạy di đến đo Cổ M v mũi Hn Gion. Bi biển Đại Lnh cch Thị trấn Ninh Ha khoảng 50km, dựa vo ni cao, xa xa ngoi khơi nhấp nh Hn Nưa với những vch đ dựng đứng. Bi di gần 1 km hơi lm, ct trắng phau, trn bờ một rặng dương xanh biếc. Bi biển Đại Lnh rất cạn, thuận tiện cho du khch tắm biển. Thời vua Minh Mạng, 1836, Đại Lnh được chạm vo Tuyn đỉnh, một trong cửu đỉnh để trước sn Thế Miếu. Thời vua Tự Đức, 1853, Đại Lnh được liệt vo Tự Điển. Ngy nay Trung tm Du lịch Khnh Ha đ biến Đại Lnh thnh khu du lịch giải tr gồm khch sạn, nh hng.

Đại Lnh l một thắng cảnh của Việt Nam xưa v nay.

Rời Đại Lnh với bờ ct trắng mịn, du khch sẽ đến bờ biển Cổ M lởm chởm đ. St bờ c một hn đảo nhỏ đầy đ tn l Hn Gầm.

Qua khỏi đo Cổ M bờ biển xa dần Quốc lộ1 v thiết lộ.

Từ chn đo Cổ M tại Ninh M, một di ct trắng chạy thẳng ra biển theo hướng Đng Nam tạo thnh bn đảo Bn Sơn di độ 30 km trong nhỏ, ngoi to, hnh th giống như chiếc cha kha sửa xe đạp m răng day xuống hn Lớn, cn hướng ln đo Cổ M. Hai răng cha kha m lấy cửa Vạn m hn Đại Dư tức hn Lớn đứng trước cửa lm bức bnh phong.

Lng Tuần Lễ nằm trn bi ct trắng cch Ninh M độ 5 km, thuộc x Vạn Thọ, huyện Vạn Ninh, từ đ cc đụn ct trắng v cc đồi đ thấp nối tiếp chạy di đến Đầm Mn, Hn Gầm, thuộc x Vạn Thạnh. Từ Ninh M đến mũi Hn Ngang di độ
13 km, bờ biển thẳng: khởi đầu l một dy đồi ct thấp, qua khỏi đồi ct thấp sẽ tới một dy đồi đ thấp, tiếp theo l một dy đồi ct cao che khuất mặt Đng của lng Vĩnh Giật.

Cc dy đồi đ v đồi ct tiếp nối chạy di ny l một bức trường thnh che gi ma Ty Nam cho vng Đại Lnh, Vũng R. Trn đoạn ny c một ci trung gọi l trung Chm c nhiều cy trm mọc, cn c tn l bi V, ct ở đy khc với ct ở cc nơi, v khi bước ln c tiếng ku kt kt. Dn chi cho biết nơi đy xưa kia l dy đ ngầm, rất nhiều ghe thuyền bị chm đ nằm chồng chất ln nhau tạo thnh một bi chướng ngại vật khiến cho ct bị gi đnh từ xa bay vo tụ lại lu ngy thnh bi V ny.

Gi ma Đng Bắc từ biển thổi vo qua mũi Varella (pha Đng Vũng R) dồn xuống đồi ct Vĩnh Giật v dy ni hn Lớn, v đồi ct v ni ny cao nn gi bị chận lại, dồn p v thổi bật qua hn Gầm, qua trung Trm v vo thẳng Tu Bng thnh một luồng gi mạnh v cuốn xoy. Chnh ngọn gi ny đ lm cho Tu Bng nổi tiếng "Gi Tu Bng". Ở Tu Bng vo ma gi, đi trn bờ sẽ bị đẩy xuống ruộng. Xe đạp chạy trn Quốc lộ 1 phải dẫn bộ. Tu Bng cn được gọi l "xứ gi mưa ma". Hng năm cứ đến thng Chn, thng Mười m lịch l Tu Bng mưa dầm mưa dề c khi ko di cả thng, lm cho ma mng thường bị thất thu v lụt v gi:

                                        ng tha m b khổng tha
                               Trời cho cy lụt hăm ba thng mười

Đồi ct Vĩnh Giật l cnh cửa chắn gi cho vng Vạn Gi do đ việc khai thc đồi ct để kinh doanh l điều khng nn, v gi ma Đng Bắc sẽ trn vo vng Vạn Gi th sự tai hại sẽ như thế no?

Đi khỏi mũi Hn Ngang hơn 3 km th ni nổi ln lm cho bờ biển trở nn gập ghềnh khc khuỷu. Từ Ninh M đến Vĩnh Giật, (hay cn gọi l Vĩnh Yn) l cn cha kha, Từ Vĩnh Giật đến Khải Lương l răng cha kha, trong khoảng răng cha kha c nhiều mũi đ như mũi Hn Ngang, mũi Đ Chn, mũi Đồi, mũi Hn Ch. Mũi Cột Buồm ở về pha Đng, mũi Gnh nằm về pha Nam cuối bn đảo, mũi Nai Ba Kn nằm ở pha Nam cửa Vạn, trong khi mũi Cổ C, mủi Đ Sơn nằm ở pha Ty bn đảo.

Khi rời mũi Hn Ngang c một bi ct di độ 5 km gọi l bi Ct Thắm, tiếp theo l một dy ni cao 201 m, tại đy c mũi Đ Chn, mũi Đồi như đ ni ở trn, pha ngoi c đảo Đồi Mồi. Men theo hết chn ni sẽ đến đầm B Gia. Hn Gầm (gần đo Cổ M) cch đầm B Gia chưa tới 20 km, nhưng nếu biển động th ghe bu phải đi mất bảy ngy:

                                       Hn Gầm nghe sng bổ vang
                                    Đi bảy ngy đng mới đến B Gia

Tại Hn Gầm vo ma gi Ty Nam, người địa phương thường đến dựng lều để bắt c, tm, khi hết ma gi l họ bỏ đi.

Trn đường đi vo cc ghe bu sẽ qua cc đảo Hn Kh Đen, Hn Kh Trắng, đảo Hn Đen, v đảo Tru Nằm:

                                     Tru ai cắc cớ chẳng ăn đồng
                                   Lc ngc ra nằm giữa biển Đng
                                   Sng trắng l nh xao trước mặt
                                  Rong xanh tấp tểnh đng bn hng
                                    
(ng Kiều, Vịnh Hn Tru Nằm)

 

 

Đọc:  Xứ Ninh Biển, Bờ Biển v Hải Đảo  -   Phần 2          Phần 3

 

 

          VINH HỒ
(Orlando, Thng 8/2004)

Ti liệu tham khảo:

Non Nước Khnh Ha, Nguyễn nh Tư, Nh xuất bản Thanh Nin, 2003.
Xứ Trầm Hương, Quch Tấn, Hội Văn Học Nghệ Thuật Khnh Ha, ti bản lần thứ hai năm 2002.
Cc đặc san Khnh Ha-Nha Trang tại Nam California, Bắc Cali, Texas, Florida (nhiều số).