NHỰT  KƯ  NGÀY VỀ -  Dương Tấn Long

Kỳ 14



 

Tôi đă nhờ đứa em mua vé xe lửa đi Sài g̣n chuyến tối nay, lúc 20g30. Dự định 13h vào Nha Trang bằng xe đ̣. Sẽ ḷng ṿng phố Biển mua ít quà, thăm vài bạn và hẹn gặp một quan chức lúc 17h. Nhưng sau khi từ nhà Nội về th́ cảm thấy rất ngại đi Nha Trang vào buổi trưa v́ không khỏe. Bản thân mệt là một chuyện nhưng lo sợ xe đ̣ "hành hạ" mới là vấn đề. Ngày trước đi xe gian nan nhưng chấp nhận được. Điều kiện sống đă khác nhưng kiểu đi xe đ̣ Ninh Ḥa – Nha Trang dường như tệ hơn. Khoảng 5 năm gần đây, từ khi Ba mất, tôi thường về Ninh Ḥa nên ghi nhận và tổng kết việc đi lại với 4 cách như sau:

1/ Nhiều gia đ́nh có xe gắn máy, đường xá tốt nên đi Nha Trang dễ dàng, chủ động. Mất chừng 40 phút. Vào Nha Trang sẵn xe đi công việc, tùy tiện, muốn về lúc nào tùy ḿnh. Nhiều người đi bằng cách này, nhất là giới trẻ. Khoảng 40%. Muốn vậy nên chuẩn bị sẵn chiếc mũ bảo hiểm. Dân ta chưa có thói quen đội “nồi cơm điện”, nhưng cảnh sát giao thông rất thích “thưa chuyện” với kẻ đầu trần, thường gặp ở đoạn Phú Hữu - Lương Sơn.

2/ Không bận rộn, an toàn, nhẹ nhàng, vui vẻ, nhiều người đi th́ đúng 16h có mặt tại ga xe lửa. Nghe xập x́nh mất 45 phút. Số lượng khách 25%.

3/ Khoảng 35% đi xe đ̣. Gồm những người buôn bán, thiếu điều kiện, đi bất chợt. Bằng cách này phải vào bến ở Ngă ba trong (gần Ninh Hà). Thường ít khách nên xe chạy về thị trấn kiếm thêm, ḷng ṿng, ngừng từng chập, mất thời gian, mệt mỏi. Vất vả ở Ninh Ḥa chưa xong, vào Nha Trang bến xe nằm ở Đồng Đế (cách Trung tâm Nha Trang 5km5), phải đi một chặng nữa bằng Honda ôm, xe bus hoặc taxi mới về đến nơi. Đi xe bus rẻ nhưng chưa chắc là chặng cuối v́ muốn đến nơi hẻm hóc chúng ta phải cuốc bộ hoặc phải nhờ đến xe ôm lần nữa. Thời gian mất hơn 1 - 1.30h.

4/ Sướng nhất vẫn là đi taxi. Trường hợp khẩn cấp, lễ nghi, trang trọng đi taxi có lư. Lưu ư chiều từ Ninh Ḥa vào đôi khi gặp trở ngại v́ các hăng taxi đưa xe ra nằm ở Ninh Ḥa không nhiều. Có thể đăng kư trước với hăng hoặc tài xế quen. Một lượt đi tốn khoảng 200 ngàn, thời gian chạy chừng hơn 30 phút. Thiểu số đi cách này v́ tốn nhiều tiền.

Tôi đă nếm đủ mùi vị của các phương tiện di chuyển. Một lần đi xe đ̣ vào Nha Trang với vợ con cách đây 4 năm, bị hành hạ nhớ đời.

12h30 Khi bỏ ư định đi Nha Trang trưa nay tôi thấy người nhẹ hẳn. Thường những bữa cơm trước chia tay, gia đ́nh thịnh soạn bằng một chầu nem nướng. Chỉ cần lên chợ Dinh mua mang về. Mỗi người 1.2 phần là thỏa thuê, không cầu kỳ, chẳng nhiều tốn kém. Bánh tráng mỏng, cuốn rau tươi, khế chua, chuối chát, chen lẫn nem nướng, chả chiên ḍn, chấm nước tương ngọt, đớp vào nghe lốp bốp, tiết tấu hấp dẫn, ép-phê tận xương tủy. Nuốt một miếng đủ vị "mặn nhạt chua cay lẫn ngọt bùi". Chờ miệng mồm bóng mỡ, cổ họng ngầy ngậy th́ rót ực vào mấy ngụm bia mát lạnh, chẳng khác nào nắng hạn gặp mưa rào. Chắc chắn sẽ nhận được âm hơi à...kéo dài – quá đă!.

Khởi động 5 cuốn chả nem, dằn một chén cơm với cá ḅ kho và dọn dẹp bằng chén thứ hai chan canh ngót cá liệt là trọn khẩu phần trưa nay. Cách tiếp liệu như thế đủ làm tươi lại hồn quê, căng đầy hành trang lên đường.

14h Bữa cơm gọn gàng nhưng câu chuyện gia đ́nh không dứt. Từ chuyện chăm sóc, sức khoẻ má, nhà cửa, chuyện bà con, xóm làng...Thật may mắn, gia đ́nh tôi có thằng em khỏe mạnh, siêng năng "trụ tŕ". Tám người con chỉ c̣n lại chàng này giữ nhà - Tấn Thọ cao 1.76m nặng gần 80 kg. Nhà số 33 Nguyễn Trường Tộ trước trường Đức Trí vốn là tiệm buôn nên diện tích lớn. Nửa nhà, nửa vườn. Dù không c̣n chứa hàng hóa nhưng "tàn dư" của việc kinh doanh không ít. Yếu sức chỉ đi vài ṿng đă mệt chứ đừng nói chuyện dọn dẹp, chăm sóc. Mặt sau là sông Dinh và đập nước nối liền với Vĩnh Phú nên bất an. Hàng rào kẻm gai mà anh Công Minh và tôi rào từ 1970 đă bị thời gian và băo lụt dày ṿ thảm hại. Lưỡng đầu thọ địch lại hở sườn nên thằng em cứ phải lo. Nhà nuôi nhiều chó canh giữ nhưng chúng lần lượt ra đi không hẹn ngày trở lại, chỉ toàn khuyển tân binh. Bây giờ ở Ninh Ḥa và nhiều nơi có nạn bắt trộm chó để bán cho các quán thịt cầy, nên các chú cẩu là đối tượng bị săn lùng ráo riết. Nhiều trường hợp chó bị cướp công khai trên đường. Mấy lần bọn ấy bị dân chúng vây bắt, cho những trận đ̣n nên thân, nhưng nạn bắt chó vẫn không giảm.

Quán thịt cầy nhiều, nhưng thịt cầy là một mặt hàng đặc biệt, không dễ kiếm như các gia súc nuôi khác như heo, ḅ, gà.v.v. hoặc những loại sống trong thiên nhiên mà người ta có thể nuôi để bán như rùa, rắn, ếch, lươn.v.v. Con chó nuôi để giữ nhà, để làm kiểng và c̣n có cái "t́nh" nữa. Một con vật trung thành, có thể giao cảm với người. Chẳng biết có ai dự định thành lập trại chăn nuôi chó lấy thịt ? Tôi không thể tưởng tượng nổi !

Đường Nguyễn Trường Tộ nâng cao, làm nhiều nền nhà nằm dưới thấp. Hiện đường cao hơn nhà tôi 5 tấc. Trông nhà cửa thấp kém, ra vào gặp khó khăn, em tôi đặt vấn đề sửa chữa. Tôi khuyên chưa nên động tỉnh, cần tập trung lo cho bà già, không biết bà ra đi lúc nào. Nếu cửa nhà đang đập phá mà bà có mệnh hệ ǵ th́ khốn khổ, dân gian có câu "vợ mang bầu không nên cất nhà", trường hợp này c̣n nghiêm trọng hơn. Cố gắng chịu thêm một thời gian nữa.

Việc mở mang đường xá là cần thiết cho phát triển xă hội, thế nhưng không phải v́ vậy mà xem nhẹ quyền lợi người dân. Đường mở rộng, được trải nhựa bằng phẳng ai cũng tán thành. Nhưng nâng cao đường bừa băi, sinh hoạt khó khăn, làm hư cả dăy phố, là điều đáng trách. Ở một số đô thị VN đang phát triển gặp trường hợp này rất nhiều. Nhà mới xây chừng một, hai năm đă thấy đường vượt cao hơn. Lẽ ra khi làm đường ở những khu phố mà nhà cửa có nề nếp, ổn định phải gọt bỏ lớp đường cũ, rồi làm lại lớp mặt mới nhưng phải thấp hơn đa số nền nhà khu vực. Nhưng v́ để giảm kinh phí, cần tiến độ nhanh, khi thi công ít ảnh hưởng đến lưu thông, (cộng với tắc trách) nên cứ làm kiểu bất cập như trên. 1m2 nền nhà nâng cao 3 tấc, lát gạch ceramic chi phí khoảng 200.000đ. Nếu nâng nền nguyên ngôi nhà tốn tiền không nhỏ. Chỉ nâng nền gian mặt tiền th́ mất 4 - 5 triệu đồng (nhà phố b́nh thường). Nâng hai ba tấc c̣n được, nâng nhiều sẽ phá vỡ cấu trúc và khi ấy ngôi nhà chẳng ra sao. Chấp nhận th́ nhà thấp lè tè, như ổ chuột. Không cam chịu, đập phá ra làm lại sẽ tốn nhiều tiền như nhà mới. Nhà trệt mái tôn hoặc mái ngói c̣n nhẹ tội, dễ tháo mái làm lại. Nhà lầu sàn bê tông th́ dở khóc dở cười! Tôi làm nghề xây dựng nên trong thời gian qua phải chứng kiến và giải quyết cảnh này quá nhiều, nghe đầy tai những lời ta thán. Bây giờ một số người dân xây nhà làm nền rất cao, để dự pḥng nhà ḿnh không yểu mệnh. Nhưng nền cao quá th́ chông chênh, ra vào khó khăn.

Về đây tôi rất cám cảnh khi nh́n thấy ngôi nhà ḿnh như thế. Rất may có một lư lẽ được chấp nhận khi nâng cao đường Nguyễn Trường Tộ là chống nước lụt tràn qua.

14h30. Má ngồi trên xe lăn cùng dùng cơm. Ăn xong đă lâu nhưng bà vẫn thích ngồi bên cạnh nghe các con nói chuyện. Thấy bà lờ đờ nên đứa em cho vào pḥng ngủ. Anh em vẫn tiếp tục ngồi, vừa nghỉ ngơi vừa nói chuyện. Tấn Thọ từ buồng ra đưa tôi hai tờ giấy học tṛ đă cũ vàng, ra vẻ trịnh trọng, hỏi tôi có bao giờ thấy những giấy tờ này. Thọ cho biết gặp nó trong cái bao nhựa nylon, được gói cẩn thận chung với giấy tờ tùy thân, má thường bỏ trong túi áo. Thuở nhỏ tôi rất ṭ ṃ, thường mở các tủ của gia đ́nh để t́m xem những vật bên trong, kể cả két sắt đựng tiền và những thứ quí báu, giá trị mà ba má ưu tiên cất giữ. Két sắt có nhiều lỗ khóa, mỗi lỗ mỗi ch́a dạng khác nhau. Ba tôi muốn sử dụng đơn giản nên đă mở tất cả, chỉ khóa một ch́a duy nhất. Mở đúng ch́a và vặn trái tay nắm là ra. Thường lợi dụng sơ hở của ông bà, biết nơi cất ch́a khóa, tôi đột nhập và "hành sự" rất êm, chưa bị phát giác lần nào. Việc sục sạo như vậy chỉ để thoả tính ṭ ṃ. Sau 1975, những kỳ về nhà nghỉ hè tôi thường mở các tủ để xem, đọc những giấy tờ như: - Giấy điền thổ, bản vẽ nhà, giấy khai sinh, các sổ ghi chép buôn bán, cùng nhiều tàn thư, văn tự linh tinh khác...Mong phát hiện ra những điều mới lạ, nhưng tuyệt nhiên không thấy hai văn tự có nội dung mà Tấn Thọ vừa đưa. Tôi cũng chưa bao giờ nghe gia đ́nh nói việc này. Má rất kín đáo trong những chuyện riêng tư.

* Tờ giấy thứ nhất có bút tích của má, là bài thơ lục bát không đề, đầy kín 2 trang giấy, dài 48 câu, ghi ngày 4 tháng 5 năm 1953. Nội dung ca ngợi chiến công của dân ta chống thực dân Pháp ở Diên Khánh (quê bà):

Tháng năm quằn quại đau thương

Xóm làng điêu đứng v́ phường giặc Tây

Bót đồn giặc đóng tréo dày

..................................................
Niềm tin tràn ngập cơi ḷng

Đêm nay hâm chí đánh đồn diệt Tây

Bót Phủ Nẫm giặc nào hay

Dân ta bố trí bắn ngay sập đồn

...................................................
Đêm nay nô nức đồng quê

Vui mừng chiến thắng quyết thề diệt Tây

Giặc càng thất bại càng ngây.

Nếu bài thơ không ghi ngày tháng, tôi sẽ nghĩ đơn giản má chép lại từ những bài thơ văn yêu nước, truyền miệng trong kháng chiến chống Pháp khi c̣n ở quê nhà.

Nhưng đầu bài thơ có ghi ngày tháng làm tôi suy nghĩ. Chị Dương Thị Quí sinh năm Quí Tị (1953) nên được đặt tên Quí. Chị tự hào ḿnh có can tốt (trai nhâm, nữ qúi), sinh trọn trong năm, đời sẽ sung sướng. Và v́ sinh cuối năm Tỵ nên lọt vào tháng 1/1954. Như vậy bài thơ ghi tháng 5/1953 là lúc má mang bầu chị Quí khoảng 1 tháng. Tôi có vài nghi vấn: Ngày tháng ấy mới lập gia đ́nh, cuộc sống c̣n khó khăn, ba má ở nhà thuê của ông Lư Văn Khuê trước trường Đức Trí (nhà chị Lư Thị Nghĩa mà anh Vinh Hồ nhắc trong một bài thơ), lại lúc thai nghén đứa con đầu ḷng, tháng đầu tiên không thể b́nh yên. Chẳng biết tâm trí đâu và động cơ nào thúc đẩy bà "thơ thẩn" loại văn chương hào khí như vậy. Cũng có thể bà là tác giả bài thơ này, v́ khi sáng tác người ta thường ghi ngày tháng để nhớ. Bà đủ chữ nghĩa để làm loại thơ ấy. Chỉ học lớp ba trường làng Đại Điền Đông, nhưng bà đầy một bụng thành ngữ, ca dao. Trong cuộc sống thường ngày bà hay ứng dụng vào nói năng, giao tiếp, b́nh phẩm rất thuyết phục. Những người gần gũi bà đều biết đặc điểm ấy. Tôi được học nhiều văn chương b́nh dân từ má. Có lần nói chuyện về lao ông Cọt Ninh Ḥa, bà tuông cho một tràng, tôi ngẩn ngơ kính nể.

Rất lạ là bài này bà biết được khi c̣n ở quê nhà Diên Khánh, thuộc thể bài cḥi:

Nhứt nhựt tại tù thiên thu tại ngoại


Lũ giặc Tây giết hại dân ta

Lao tù nó mới dựng ra

Bắt người giam giữ, đem ra hại liền


Ninh Ḥa không thể nào quên

Cái lao thằng Cọt một tên giết người

Nơi đây cửa ngục thứ mười

Hành h́nh tra tấn giết người dă man

Nhân dân trong cảnh lầm than

...............................................

Tôi bồi hồi liên tưởng giữa hiện tại và quá khứ. Dù bài thơ đơn sơ, nhưng qua đó có thể thấy cái tuổi thanh xuân của má đầy nhiệt huyết và lư tưởng, phản ảnh một giai đoạn bi tráng của đất nước.

* Tờ giấy thứ hai là bức thư của bác Bốn (anh kề của ba tôi), là ba của anh Dương Công Minh, viết từ khám Chí Ḥa đề ngày 17 tháng 10 năm 1953.

 

 

Dương Tấn Long
(đón xem tiếp kỳ cuối)

 


 

 

Đọc :      Kỳ 1     Kỳ 2      Kỳ 3     Kỳ 4     Kỳ 5     Kỳ 6    Kỳ 7    Kỳ 8    Kỳ 9

                  Kỳ 10    Kỳ 11    Kỳ 12    Kỳ 13   Kỳ 14   Kỳ 15 (Hết)

 

        Trang Văn Thơ của Dương Tấn Long