NHỰT  KƯ  NGÀY VỀ -  Dương Tấn Long

Kỳ 13



 

Muốn đến Ḥa Thuận phải đi qua Phụ Đằng. Ngày trước, đoạn đường đất hẹp, hai bên là đồng ruộng này trời mưa rất lầy lội. Có chiếc cầu nhỏ qua con mương được bắc bằng mấy thân cây cau, cây dừa chông chênh, tạm bợ. Mùa nắng nước trong veo, mấy cô thôn nữ thường ngồi giặt dưới bóng cây xoài bên bờ nước. Qua Phụ Đằng lúc nào cũng thấy lá buông phơi trước các sân nhà. Đó là đặc điểm của làng này.

Một khoảng trời rộng mở. Trước mặt là làng Ḥa Thuận được bao bọc bởi ruộng đồng. Nh́n cái cổng và mấy lớp học đơn sơ đầu làng tôi luôn có tâm trạng hân hoan, xôn xao kỳ lạ. Có phải đó là cảm giác huyền hoặc khi trở về với ông bà, tổ tiên. H́nh ảnh ngôi làng luôn khơi gợi kỷ niệm thời thơ ấu của tôi. Qua G̣ Quít thắc mắc về dải đất có nhiều cát, th́ đến đầu làng này tôi thấy lạ về một vùng đất sỏi màu nâu thẫm. Người dân đặt tên nơi đây là "G̣ Sạn".

Từ G̣ Sạn có hai ngơ như hai gọng kềm đi bọc quanh làng. Nhà Nội tôi ở cuối hai gọng kềm đó. Đường bên phải ngắn và rộng hơn, là ngơ chính. Làng có chừng 50 nóc gia. Ḍng họ Dương lập nghiệp và trú ngụ nơi đây đă lâu đời. Trước khi đến nhà Nội, tôi luôn chú ư một ngôi nhà ngói khang trang, bên phải, có sân xi măng với nhiều chậu cây kiểng được uốn nắn, cắt tỉa h́nh con công, con nai rất công phu. Đó là nhà người bác họ, tôi gọi là bác Bảy. Ngày trước gia đ́nh Bác khá giả, nhiều ruộng đất, đông con cái. Các anh chị lớn: Dương Thị Ánh, Dương Ẩn, Dương Thị Cảnh. Trên dưới vài tuổi có Dương Châu, Dương Thị Hồng, Dương văn Hưng...Bây giờ nhà cửa vắng lặng v́ hai bác đă mất và các con th́ tứ tán. Một số định cư ở nước ngoài. Có lần anh Vinh Hồ nhờ tôi t́m giúp địa chỉ anh Dương Ẩn ở Mỹ nhưng không thể. Tôi chỉ nghe nói anh Ẩn về Việt Nam đôi lần. Xóm nhà này c̣n có gia đ́nh của Dương Tấn Trận. Trận xấp xỉ tuổi tôi, to, cao 1.82 m. Quậy có tiếng ở Bán Công một thời. Đă từng là cầu thủ bóng chuyền tỉnh Khánh Ḥa. To xác như thế nhưng Trận kêu tôi bằng chú nên đôi lúc nghe lạnh cả người. Trận đang sống ở Sài G̣n, là một thành viên "vui vẻ, khoẻ mạnh" của Hội thân hữu Ninh Ḥa.

Nhà Nội tôi nh́n về phía dăy núi Ḥn Lớn. Trước mặt - một cánh đồng rộng, xa tít tắp. Cánh đồng này thuộc các xă Ninh B́nh, Ninh Quang, Ninh Hưng. Chúng quây quần lại, tạo một vùng bát ngát, mênh mông. Về đây, vào mùa lúa sẽ được ngắm màu xanh ngút ngàn. Thuở nhỏ tôi thường mơ ước được tung tăng qua cánh đồng để đến chân núi mờ xa, nghĩ rằng nơi ấy là chân trời, có một cơi mơ bên kia bờ lúa?!. V́ vậy trong bài thơ "Quê nội", tôi không quên h́nh ảnh ấn tượng và dành cho câu vào đầu: "Một màu xanh thắm một màu xa".

Ngôi nhà do ông bà nội tạo dựng đă tồn tại hơn nửa thế kỷ qua. Nhà tường gạch, mái ngói, chung quanh có cây vườn như những nhà nông thôn khác. Hơn 10 năm qua được báo động về sự xuống cấp của gian nhà chính, là nơi thờ cúng. Thời kỳ khó khăn, mỗi gia đ́nh lo sinh kế đă gian nan, nghe nói việc nhà cửa ai cũng thấy quá sức. Đành ngậm ngùi nh́n hoang phế. Những ngày cuối đời ba tôi thường trăn trở. Lúc đương thời, khỏe mạnh không có ǵ bận tâm. Đến khi suy kém nhiều thứ ập xuống. Đời Ba và các cô chú không lo được, chỉ c̣n biết dặn ḍ, nhắn nhủ con cháu.

Anh Dương Công Minh con người bác ruột, là cháu đích tôn. C̣n mẹ già và người chị góa đang sống ở nhà Nội nên chấp nhận "lănh đủ” từ đường. Cuộc sống anh Minh đă khá lên. Không thể chậm trễ và không c̣n lư lẽ nào hơn, anh Minh cho xây lại nhà Nội.

Xây dựng là nghề của tôi, nhưng v́ ở xa, không thể tham gia trực tiếp, nên được anh Minh giao việc thực hiện bản vẽ. Gian nhà thờ chữ đinh b́nh thường nhưng khi đụng tới không phải không có vấn đề. Hai anh em bàn bạc, thống nhất các ư chính. Tôi thiết kế tổng thể, chi tiết th́ phó thác cho thầy thợ địa phương. Mọi việc điều khiển từ xa. Anh Minh nhờ anh Vơ Đ́nh Cường, (em thầy Vơ Ta, cô Vơ Thị Tám dạy Đức Trí) trông coi việc xây cất. Nhà Nội hoàn thành cuối thu năm 2004. Ngày tổ chức tân gia tôi không về được v́ anh Minh báo quá gấp. "Không có cậu th́ nhậu vẫn đông". Tiệc tân gia hôm ấy biến thành trận nhậu tưng bừng, gồm gia đ́nh và bạn bè. Anh Minh rất hào phóng trong chuyện này nên đám bạn học tṛ Trần B́nh Trọng niên khoá 63-69 được "truy lùng" không sót một ai, từ quan đầu tỉnh đến thứ dân. Chốn cô tịch đón nhận cuộc vui vỡ bùng trong men say và bằng hữu. Hôm sau chủ nhật, anh Minh trở lại Sài G̣n. Ngôi từ đường trở về thinh lặng. Người mẹ già c̣n lại với khói hương.

Hôm nay tôi về đây để xem sự đổi thay. Gian nhà mới nhưng không gian và dáng dấp cũ, mọi thứ bày biện như xưa. Tiện nghi và chút văn minh đô thị được đưa vào sự đổi thay để cuộc sống quê mùa đỡ vất vả. Nền gạch ceramic bóng loáng, tường sơn tươi sáng, nhà cao thoáng, sân xi măng trước nhà láng phẳng, cây bông trang và bàn thiên mất chỗ. Giếng được tô nhẵn, không c̣n rong rêu v́ nước được máy bơm điện lên bồn...Tất cả tạo sự phong quang, hiện đại nhưng tôi cảm nhận nhà từ đường đă bớt "thiêng". H́nh ảnh "...Hiện lặng rêu phong nền giếng cũ/ Tường loang cửa trống chẳng then cài/...Khói hương trầm mặc nḥa di ảnh..." trong bài thơ "Quê Nội" của tôi không c̣n nữa. Sự đổi thay là thế!

Đứng lặng bên mái hiên nh́n bóng nắng, tôi miên man với những điều vô định. Không biết hồn thiêng tiên tổ có trở về lẫn khuất ? Tôi hiện diện nơi đây là một sự quay về với tâm linh. Không phải với cảnh ngộ kiệt cùng u uẩn, thấm đẫm những tự t́nh, nhưng một vài ư trong bài thơ "Ta Về" của Tô Thùy Yên cứ lởn vởn, phảng phất bóng dáng ḿnh:

“Ta về cúi mái đầu sương điểm

Nghe nặng từ tâm lượng đất trời

..............................................

Ngồi đây nền cũ nhà hương hỏa

Đọc lại bài thơ thủa thiếu thời

Ai đó trong hồn ta thổn thức...”

10.45h Chúng tôi về qua G̣ Quít nắng chang chang. Đi theo con đường Phong Ấp. Ngả này ngắn hơn lộ tŕnh B́nh Thành, Phước Lư chừng 300m. Bất ngờ v́ con dốc qua đường xe lửa không c̣n cao như xưa. Ngày trước qua con dốc này, đi xe đạp phải xuống dắt bộ. Mỗi chuyến hàng của nhà tôi chở đến các quán ở B́nh Trị, Phú Ḥa bằng xe ba gát luôn phải đi 2 người, một người kéo, một người đẩy mới vượt qua nổi. Bây giờ, sau nhiều năm tu sửa, đường bộ được nâng dần lên, đường sắt nằm yên, nên hai cao độ ấy không c̣n chênh lệch bao nhiêu.

Có lẽ đi xa đă nhiều nên khoảng cách Ḥa Thuận – thị trấn Ninh Ḥa thấy rất ngắn. Vậy mà ngày trước mỗi lần đi về, tôi có cảm giác xa vời vợi. Ra đến đường Trần Quí Cáp xe chạy nhiều. Đoạn này chịu thêm lượng xe của quốc lộ 26 nên tấp nập. Con đường "xưa tan trường về" nay mở rộng nhưng tôi vẫn thấy không lớn. Bên phía đồng ruộng đă dày đặc nhà. Chỉ c̣n hai nơi có thể dựa vào đó để định vị là tịnh xá Ngọc Hiệp và quán cà phê Hạ. Cái tên "Hạ" có vẻ phù phiếm vậy mà đă tồn tại 35 năm. Ở Ninh Ḥa, loại quán xá ăn chơi ngày ấy chỉ c̣n nơi này. Học sinh Trần B́nh Trọng thập niên 70 ai cũng biết "Hạ", v́ khi ấy chẳng quán nào lịch sự hơn, lại ngay trên đường đi về của học sinh. Nhiều chàng muốn chứng tỏ ḿnh biết ăn chơi, ra vẻ với bè bạn thường văng lai, ra vào quán. Tôi đă đôi lần tập tành ngồi quán, cà phê thuốc lá ph́ phèo ở đây...

Chủ quán Hạ là cô họ thứ tám, là em bác Bảy ở Ḥa Thuận như đă kể ở trên. Nhà này có các anh Kinh Kha, Kinh Sơn, Kinh Kiển và vài người sau nữa tôi không nhớ tên. Các cô con gái rất xinh, giống cô Tám.

Tôi ghé nhà bạn Liên Khôi Thực có chút việc về "Quĩ khuyến học Ninh Ḥa". Từ ngơ Phong Ấp ra đụng Trần Quí Cáp quẹo trái một chút là gặp. Nhà Thực cách cà phê Hạ vài căn. Không biết Thực về ở nơi này khi nào nhưng ngôi nhà mới xây chừng hơn 2 năm. Nhà trệt + 2 lầu, trông rất hào nhoáng. Thực có cuộc sống kinh tế vững vàng. Giáo viên dạy giỏi và tích cực trong thời gian qua dễ kiếm tiền, hai vợ chồng cùng nghề càng mau giàu. Lần trước về Ninh Ḥa, gặp lúc nhà đang xây, Thực mời tôi đến xem và xin ư kiến. Tôi chẳng biết trả lời sao. Mỗi nơi mỗi kiểu cách, mỗi quan niệm, không thể làm khác v́ "ván đă đóng thuyền".

Tôi biết Thực từ khi học ở Trần B́nh Trọng: quê Bến Đ̣, trên tôi một lớp, giỏi tiếng Anh, là người Ninh Ḥa duy nhất đậu tối ưu kỳ thi tú tài IBM 1974. Hiện là giáo viên tiếng Anh, trường Nguyễn Chí Thanh - Ninh Phụng. Thực phụ trách tổ công tác "Quĩ khuyến học Ninh Ḥa" ở đây, rất nhiệt t́nh và năng nổ. Nhờ cùng làm việc với quĩ khuyến học tôi biết Thực hơn.

Nhà rộng nên Thực cho một công ty bảo hiểm thuê phần trệt. Người mở cửa là vợ Thực, tên Sĩ, học dưới tôi một lớp, hiện là giáo viên, con thầy Đỗ - một giám thị nổi tiếng của trung học Ninh Ḥa thập niên 70. Thực đi dạy chưa về. Tôi nấn ná, nói chuyện với Sĩ trước cửa để chờ đợi. Nh́n chung quanh thấy cảnh vật thay đổi nhiều. Khu này rất thân quen, tôi có duyên nợ và biết khá nhiều. Kề quán Hạ là nhà bạn Tâm, một cầu thủ chạy cánh phải rất giỏi của bóng đá Ninh Ḥa trước 1975. Tôi với Tâm là cặp tiền đạo phải. Ba của Tâm (Đắc), thầy Tỷ (Bán Công), chồng Cô quán Hạ (Khả) là ba anh em, những người có "Tây học" của Ninh Ḥa thời trước mà ba tôi thường nhắc. Kế đến là nhà bạn Phạm Văn Tân. Đây là "sào huyệt" của nhóm văn nghệ lớp tôi. Mỗi lần đi học về sớm, chúng tôi thường tụ tập để tán gẫu, đàn hát, ngắm nh́n các bạn nữ sinh trung học Ninh Ḥa đi về. Tiếp đến là nhà bạn Lương Công Kha quê Ninh Quang. Kha và chị Tuyết từ Phú Ḥa xuống trú ngụ để học tập v́ ở vùng thiếu an ninh, thỉnh thoảng tôi ghé chơi. Sát bên là nhà thầy Hoàng Song. Đối diện nhà Thực là nhà ông đại úy Dần - nơi mà một số cô giáo ở xa về dạy học Trần B́nh Trọng thuê ở, đám học tṛ chúng tôi rất lưu tâm. Kế là nhà bạn học Lê Thị Duyên con ông giáo Tê. Đối diện nhà Tân là chủ ḷ gạch Việt Tân, có "công nương" tên Hạnh rất khuê các, yêu thích thơ văn. Tân chiều chiều ôm đàn ra trước sân tỉ tê "cô láng giềng", chúng tôi thỉnh thoảng có mặt để phụ “cưa kéo”. Điều đáng nhớ là ông Việt Tân đă mua chiếc xe Vespa sprint "trùm mền" của ba tôi sau 1975 khi kinh tế gia đ́nh xuống dốc và bị "ḍm ngó". Bây giờ nơi đây là quán cà phê "69". Kề bên là nhà Minh Nguyệt, một người đẹp của TH Ninh Ḥa, học dưới tôi một lớp, sau đó là vợ thầy Hoàng Song. Tôi có nhiều dịp lui tới nhà Nguyệt v́ là ḷ sản xuất bánh ngọt, nhà tôi mua hàng nơi đây. Cảnh cũ c̣n đó nhưng người xưa hầu như mất dạng.

Đă hơn 11h. Thực chưa về. Tôi không thể đợi lâu hơn. Mặt trời trên đầu, nắng gay gắt, mặt đường nhựa tỏa hơi nóng rát mặt. Những hàng cây bóng mát khu này ngày trước rất dày, nay không c̣n. Mắt tôi hoa lên, chợt thấy từng đoàn nữ sinh trung học Ninh Ḥa tan trường về, gió từ phía đồng thổi lên làm tung bay những chiếc áo dài như những đàn bướm trắng. Nh́n qua cánh đồng là tịnh xá Ngọc Hiệp và xóm nhà, mờ xa là núi Ḥn Hèo...Tôi giật ḿnh v́ tiếng c̣i inh tai của chiếc xe đ̣ vụt qua. Mới hay rằng h́nh ảnh thoáng hiện chỉ là mơ tưởng của tháng năm học tṛ xa xưa.

 

 

Dương Tấn Long
(đón xem tiếp kỳ 14)

 


 

 

Đọc :      Kỳ 1     Kỳ 2      Kỳ 3     Kỳ 4     Kỳ 5     Kỳ 6    Kỳ 7    Kỳ 8    Kỳ 9

                  Kỳ 10    Kỳ 11    Kỳ 12    Kỳ 13   Kỳ 14   Kỳ 15 (Hết)

 

        Trang Văn Thơ của Dương Tấn Long